Varahapurana 186.90
Varāhapurāṇa 186.90
- Language
- Sanskrit
186.90.1
atha sṛṣṭipitṛyajñau ..
sūta uvāca ..
evaṃ nārāyaṇācchrutvā sā mahī saṃśitavratā ..
karābhyāmañjaliṃ kṛtvā mādhavaṃ punarabravīt .. 1 ..
dharaṇyuvāca ..
śrutametanmayākhyānaṃ kṣetrasya ca mahatphalam ..
ekaṃ me paramaṃ guhyaṃ tadbhavānvaktumarhati .. 2 ..
pitṛyajñasya māhātmyaṃ somadatto narādhipaḥ ..
mṛgayāṃ samupāgamya yattvayā pūrvabhāṣitam ..3 ..
ko guṇaḥ pitṛyajñasya kathameva prayujyate ..
kena cotpāditaṃ śrāddhaṃ kasminnarthe kimātmakam .. 4 ..
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa vadasva me..
śrīvarāha uvāca ..
sādhu bhūme mahābhāge yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi .. 5 ..
mohitāsi varārohe bhārākrāntā vasundhare ..
divyāṃ dadāmi te buddhiṃ śṛṇu sundari tattvataḥ ..6..
kathayiṣyāmi te hyevaṃ śrāddhotpattiviniścayam ..
ādau svargasya cotpattiṃ devānāṃ ca varānane ..7 ..
niṣprabhe'sminnirāloke sarvatastamasāvṛte ..
sraṣṭuṃ vai buddhirutpannā trailokyaṃ sacarācaram ..8..
so'haṃ ca śeṣaparyaṅke ekaścaiva parāṅmukhaḥ ..
svapāmi ca varārohe anantaśayane hyaham .. 9 ..
nidrāṃ māyāmayīṃ kṛtvā jāgarmi ca svapāmi vā ..
viṣṇumāyāmayaṃ kṛtvā jānāsi tvaṃ na dhāriṇi ..187.10..
yugaṃ yugasahasrāṇi yāsyanti ca gatāni ca ..
na tvaṃ mama vijānāsi jñātuṃ māyāṃ yaśasvini .. 11 ..
dhāritaṃ mama suśroṇi divā paṃcaśatāni ca ..
vārāhaṃ rūpamādāya na jānāsi hi bhāmini .. 12 ..
yanmāṃ pṛcchasi vai jñātumātmānaṃ ca yaśasvini ..
ekamūrttistridhā jāto brahmaviṣṇu harātmakaḥ .. 13 ..
krodhahetormayā sṛṣṭa īśvaro'suranāśanaḥ ..
mama nābhyāmabhūtpadmaṃ padmagarbhaḥ pitāmahaḥ .. 14..
186.90.2
evaṃ trayo vayaṃ devāḥ kṛtvā hyekārṇavāṃ mahīm ..
tiṣṭhāma paramaprītyā māyāṃ kṛtvā tu vaiṣṇavīm .. 15 ..
sarvaṃ tajjalapūrṇaṃ tu na cājñāyata kiñcana ..
vaṭamekaṃ varjayitvā viṣṇumūlaṃ yaśodrumam .. 16 ..
tiṣṭhāma vaṭavṛkṣe'haṃ māyayā bālarūpadhṛk ..
paśyāmi ca jagatsarvaṃ trailokyaṃ yanmayā kṛtam .. 17 ..
vārayāmi varārohe jānāsi tvaṃ dhare śubhe ..
kālena tu tadā devi kṛtvā vai vaḍavāmukham .. 18 ..
vinissṛtaṃ jalaṃ tatra māyayā tadanantaram ..
pralaye ca vinirvṛtte brahmā lokapitāmahaḥ .. 19 ..
muhūrttaṃ dhyānamāsthāya bhāṣito vacanaṃ mayā ..
śīghramutpādaya brahmandevatāsuramānuṣān .. 187.20 ..
evamukto mayā devi gṛhya tatra kamaṇḍalum ..
upaspṛśya śucirbhūtvā brahmā cotpādayansurān .. 21 ..
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ ..
tāraṇārthaṃ ca sarveṣāṃ brāhmaṇānbhuvi daivatān .. 22 ..
bāhubhyāṃ kṣatramutpannaṃ vaiśyā ūruviniḥssṛtāḥ ..
padbhyāṃ viniḥsṛtāḥ śūdrāḥ sarvavarṇopacārakāḥ .. 23 ..
devatāścāsurā devi jātāste brahmaṇastathā ..
devatā hyasurāḥ sarve tapovīryabalānvitāḥ .. 24 ..
ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ ..
devatāstu trayastriṃśadadityāṃ janayanpurā .. 29 ..
dityāṃ ca janitāḥ putrā asurāḥ suraśatravaḥ ..
prajāpatiścājanayadṛṣīṃścaiva tapodhanān .. 26 ..
tejasā bhāskarākārāḥ sarve śāstravido dvijāḥ ..
teṣāṃ putrāśca pautrāśca janitā brahmasūnunā .. 27 ..
nimestu vaṃśasambhūto ātreya iti viśrutaḥ ..
jātamātro mahātmā sa śrīmāṃścāpi taponidhiḥ .. 28 ..
ekacittaṃ samādhāya tapaścarati niścalaḥ ..
186.90.3
paṃcāgnirvāyubhakṣaśca ekapādorddhvabāhukaḥ .. 29 ..
śīrṇaparṇāmbubhakṣaśca śiśire ca jaleśayaḥ ..
sa kṛcchre phalabhakṣaśca punaścāndrāyaṇaṃ caran .. 187.30 ..
varṣāṇāṃ ca sahasrāṇi tapastaptvā vasundhare ..
mṛtyukālamanuprāptastataḥ pañcatvamāgataḥ .. 31 ..
naṣṭaṃ ca taṃ sutaṃ dṛṣṭvā nimeḥ śoka upāviśat ..
putraśokābhisaṃyukto divā rātrau ca cintayan .. 32 ..
nimiḥ kṛtvā tataḥ śokaṃ vidhānāttatra mādhavi ..
taṃ manogatasaṃkalpaṃ trirātre pratyapadyata .. 33 ..
tasya prativiśuddhasya māghamāse tu dvādaśīm ..
mānasaṃ sṛjya viṣayaṃ buddhirvistāragāminī ..34 ..
sa nimiścintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ ..
yāni tasyaiva bhojyāni mūlāni ca phalāni ca .. 35 ..
yāni kāni ca bhakṣyāṇi navaśca rasasaṃbhavaḥ ..
yāni tasyaiva ceṣṭāni sarvametadudāharet .. 36 ..
āmantrya brāhmaṇaṃ pūrvaṃ śucirbhūtvā samāhitaḥ ..
dakṣiṇāvartataḥ sarvamakarodṛṣisattamaḥ .. 37 ..
saptakṛtvastatastatra yugapatsamupāviśat ..
dattvā tu māṃsaśākāni mūlāni ca phalāni ca ..38..
pūjayitvā tu viprānsa saptakṛtvaśca sundari ..
kṛtvā tu dakṣiṇāgrāṃśca kuśāṃśca prayataḥ śuciḥ .. 39 ..
pradadau śrīmate piṇḍaṃ nāmagotramudāharan ..
tatkṛtvā sa muniśreṣṭho dharmasaṃkalpamātmanaḥ .. 187.40..
evaṃ dine gate bhadre hyastaṃ prāpte divākare ..
brahma karmottamaṃ divyaṃ bhāvasādhyamupāsata .. 41 ..
ekākī yatacittātmā nirāśī niṣparigrahaḥ ..
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ .. 42 ..
nātyuccaṃ nātinīcaṃ ca celājinakuśottaram ..
tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacitto jitendriyaḥ .. 43 ..
186.90.4
upaviśyāsane'yuñjadyogamātmaviśuddhaye ..
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthitaḥ .. 44 ..
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ..
prakāśātmā vigatabhīrbrahmacārī vrate sthitaḥ .. 45 ..
saṃyamya mayi cittaṃ yo yukta āsīta matparaḥ ..
prayuñjīta tadātmānaṃ madbhakto nānyamānasaḥ .. 46 ..
evaṃ nivṛttasaṃdhyāyāṃ tato rātrirupāgatā ..
punaścintitumārabdhaḥ śokasaṃvignamānasaḥ .. 47 ..
kṛtvā tu piṇḍa saṃkalpaṃ paścāttāpaṃ cakāra ha ..
akṛtaṃ munibhiḥ sarvaṃ kiṃ mayā tadanuṣṭhitam .. 48 ..
nivāpakarma hyaśuci putrārthe viniyojitam ..
aho snehaprabhāveṇa mayā cākṛtabuddhinā ..49..
kathaṃ te munayaḥ śāpātpradaheyurna māmiti ..
sadevāsuragandharvapiśācoragarākṣasāḥ .. 187.50..
kiṃ vakṣyanti ca māṃ sarve ye vai pitṛpade sthitāḥ ..
evaṃ vicintyamānasya gatā rātrirvasundhare .. 51 ..
pūrvasandhyānu samprāptā udite ca divākare ..
sandhyāvidhiṃ vinirvarttya hutvāgnīndvijasattamaḥ.. 52 ..
punaścintāṃ prapannaḥ sa ātreyo hyatiduḥkhitaḥ ..
ekākī bhāṣate tatra śokapīḍitamānasaḥ .. 53 ..
dhigvayo dhikca me karma dhigbalaṃ dhikca jīvitam ..
putraṃ sarvasukhairyuktaṃ jīvitaṃ hi na dṛśyate .. 54 ..
narakaṃ pūtikākhyātaṃ hṛdi duḥkhaṃ vidurbudhāḥ ..
paritrāṇaṃ tataḥ putrādicchantīha paratra ca .. 55 ..
pūjayitvā tu devāṃśca dattvā dānaṃ tvanekaśaḥ ..
hutvāgniṃ vidhivaccaiva svargaṃ tu labhate naraḥ .. 56 ..
putreṇa labhate yena pautreṇa ca pitāmahāḥ ..
atha putrasya pautreṇa modante prapitāmahāḥ .. 57 ..
putreṇa śrīmatā hīnaṃ nāhaṃ jīvitumutsahe ..
186.90.5
etasminnantare devi nārado dvijasattamaḥ .. 58 ..
jagāma tāpasāraṇyamṛṣyāśramavibhūṣitam ..
sarvakāmayutaṃ ramyaṃ bahupuṣpaphalodakam .. 59 ..
tatpraviśyāśramapadaṃ bhrājamānaṃ svatejasā ..
taṃ dṛṣṭvā pūjayāmāsa svāgatenātha dharmavit .. 187.60 ..
tasmai dattvā pādyamarghyaṃ āsane copaveśya ca ..
upaviśyāsane devi nārado vākyamabravīta .. 61 ..
nārada uvāca ..
nime śṛṇu mahāprājña śokamutsṛjya dūrataḥ ..
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvānnāvabudhyase .. 62 ..
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ..
mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo yāntamanuśocati .. 63 ..
amitrāstasya hṛṣyanti sa cāpi na nivarttate ..
amaratvaṃ na paśyāmi trailokye sacarācare .. 64 ..
devatāsuragandharvā mānuṣā mṛgapakṣiṇaḥ ..
sarve kālavaśaṃ yānti sarve kālamudīkṣate .. 65 ..
jātasya sarvabhūtasya kālo mṛtyurupasthitaḥ ..
avaśyaṃ caiva gantavyaṃ kṛtāntavihitena ca .. 66 ..
tava putro mahātmā vai śrīmānnāma śriyo nidhiḥ ..
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu tapaḥ kṛtvā suduścaram .. 67 ..
mṛtyukālamanuprāpya gato divyāṃ parāṃ gatim ..
etatsarvaṃ viditvā tu nānuśocitumarhati .. 68 ..
nāradenaivamukte tu śrutvā sa dvijasattamaḥ ..
praṇamya śirasā pādau nimirudvignamānasaḥ .. 69 ..
bhīto gadgadayā vācā niḥśvasaṃśca muhurmuhuḥ ..
savrīḍo bhāṣate vipraḥ kāruṇyena samanvitaḥ .. 187.70 ..
aho munivaraśreṣṭha aho dharmavidāṃ vara ..
sāntvito'smi tvayā vipra vacanairmadhurākṣaraiḥ .. 71 ..
praṇayātsauhṛdādvāpi snehādvakṣyāmi tacchṛṇu ..
śoko nirantaraṃ citte mamaitaddhṛdi varttate .. 72 ..
186.90.6
kṛtasnehasya putrārthe mayā saṃkalpya yatkṛtam ..
tarpayitvā dvijānsapta annādyena phalena ca .. 73 ..
paścādvisarjitaṃ piṇḍaṃ darbhānāstīrya bhūtale ..
udakānayanaṃ caiva hyapasavyena vāsitam .. 74 ..
śokasya tu prabhāveṇa etatkarma mayā kṛtam ..
anāryajuṣṭamasvargyamakīrttikaraṇaṃ dvija .. 75 ..
naṣṭabuddhismṛtisattvo hyajñānena vimohitaḥ ..
na ca śrutaṃ mayā pūrvaṃ na devairṛṣibhiḥ kṛtam .. 76 ..
bhayaṃ tīvraṃ prapaśyāmi muniśāpātsudāruṇāt ..
nārada uvāca ..
na bhetavyaṃ dvijaśreṣṭha pitaraṃ śaraṇaṃ vraja .. 77 ..
adharmaṃ na ca paśyāmi dharmo naivātra saṃśayaḥ ..
nāradenaivamuktastu nimirdhyānamupāviśat .. 78 ..
karmaṇā manasā vācā pitaraṃ śaraṇaṃ gataḥ ..
tato'ticintayāmāsa vaṃśakarttāramātmanaḥ .. 79 ..
dhyāyamānastato'pyāśu ājagāma tapodhanam ..
putraśokena santaptaṃ putraṃ dṛṣṭvā tapodhanam .. 187.80 ..
putramāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaiḥ ..
nime saṃkalpitaste'yaṃ pitṛyajñastapodhana .. 81 ..
pitṛyajñeti nirdiṣṭā dharmo'yaṃ brahmaṇā svayam ..
tato hyatitaro dharmaḥ kraturekaḥ pratiṣṭhitaḥ .. 82 ..
kṛtaḥ svayaṃbhuvā pūrvaṃ śrāddhaṃ yo vittvittamaḥ ..
śṛṇvato nāradasyāpi vidhiṃ vidhividāṃ varaḥ .. 83 ..
śrāddhakarmavidhiṃ caiva pretakarma ca yā kriyā..
śṛṣu sundari tattvena yathā dātā saputrakaḥ ..84..
mama caiva prasādena tasya buddhiṃ dadāmyaham ..
jātasya sarvabhūtasya kālamṛtyurupasthitaḥ .. 85 ..
avaśyameva gantavyaṃ dharmarājasya śāsanāt ..
amaratvaṃ na paśyāmi pipīlādīni jantavaḥ .. 86 ..
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca ..
186.90.7
mokṣaḥ karmaviśeṣeṇa prāyaścittena ca dhruvam .. 87 ..
sattvaṃ rajastamaścaiva trayaḥ śārīrajāḥ smṛtāḥ ..
alpāyuṣo narāḥ paścādbhaviṣyanti yugakṣaye .. 88 ..
sāttvikaṃ nāvabuddhyanti karmadoṣeṇa tāmasaḥ ..
tāmasaṃ narakaṃ vindyāttiryagyoniṃ ca rākṣasīm..89..
sāttvikaṃ muktiyānāya yānti vedavido janāḥ..
dharmajñānaṃ tathaiśvaryaṃ vairāgyamiti sātvikam ..187.90..
Linked texts (1)
- Critical edition (BORI, Bhīṣmaparvan 23–40) — Sanskrit