Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.30: adhyāyaḥ 30

Vāyupurāṇa 1.30

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 30

1.30.1

..sūta uvāca..

1.30.2

brahmaṇaḥ sṛjataḥ putrān pūrve svāyambhuve'ntare.
ambhāṃsi jajñire tāni manuṣyāsuradevatāḥ .. 30.1 ..

1.30.3

pitṛvanmanyamānasya jajñire pitaro'sya vai.
teṣānnisargaḥ prāgukto vistarastasya vakṣyate .. 30.2 ..

1.30.4

devāsuramanuṣyāṇāṃ dṛṣṭvā devo'bhyabhāṣata.
pitṛvanmanyamānasya jajñire vopayakṣitāḥ .. 30.3 ..

1.30.5

madhvādayaḥ ṣaḍṛtavastān pitṝn paricakṣate.
ṛtavaḥ pitaro devā ityeṣā vaidikī śrutiḥ .. 30.4 ..

1.30.6

manvantareṣu sarveṣu hyatītānāgateṣvapi.
ete svāyambhuve pūrvamutpannā hyantare śubhe .. 30.5 ..

1.30.7

agniṣvāttāḥ smṛtā nāmnā tathā barhiṣadaśca vai.
ayajvānastathā teṣāmāsan vai gṛhamedhinaḥ.
agniṣvāttāḥ smṛtāste vai pitaro'nāhitāgnayaḥ .. 30.6 ..

1.30.8

yajvānasteṣu ye hyāsan pitaraḥ somapīthinaḥ.
smṛtā barhiṣadaste vai pitarastvagnihotriṇaḥ.
ṛtavaḥ pitaro devāḥ śāstre'sminniścayo mataḥ .. 30.7 ..

1.30.9

madhumādhavau rasau jñeyau śuciśukrau tu śuṣmiṇau.
nabhaścaiva nabhastaśca jīvāvetāvudāhṛtau .. 30.8 ..

1.30.10

iṣaścaiva tathorjaśca sudhāvantāvudāhṛtau.
sahaścaiva sahasyaśca manyumantau tu tau smṛtau.
tapaścaiva tapasyaśca ghorāvetau tu śaiśirau .. 30.9 ..

1.30.11

kālāvasthāstu ṣaṭ teṣāmmāsākhyā vai vyavasthitāḥ.
ta ime ṛtavaḥ proktāścetanācetanāstu vai .. 30.10 ..

1.30.12

ṛtavo brahmaṇaḥ putrā vijñeyāste'bhimāninaḥ.
māsārddhamāsasthāneṣu sthānañca ṛtavorttavāḥ .. 30.11 ..

1.30.13

sthānānāṃ vyatirekeṇa jñeyāḥ sthānābhimāninaḥ.
ahorātrañca māsāśca ṛtavaścāyanāni ca .. 30.12 ..

1.30.14

saṃvatsarāśca sthānāni kālāvasthābhimāninaḥ.
nimeṣāśca kalāḥ kāṣṭhā muhūrttā vai dinakṣapāḥ .. 30.13 ..

1.30.15

eteṣu sthānino ye tu kālāvasthāsvavasthitāḥ.
tanmayatvāttadātmānastān vakṣyāmi nibodhata .. 30.14 ..

1.30.16

parvvaṇyāstithayaḥ sandhyāḥ pakṣā māsārddhasaṃjñitāḥ.
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛturucyate .. 30.15 ..

1.30.17

ṛtutrayaṃ cāyanaṃ dve ayane dakṣiṇottare .
saṃvatsaraḥ sumekastu sthānānyetāni sthāninām .. 30.16 ..

1.30.18

ṛtavaḥ sumekaputrā vijñeyā hyaṣṭadhā tu ṣaṭ.
ṛtuputrāḥ smṛtāḥ pañca prajāstvārttavalakṣaṇāḥ .. 30.17 ..

1.30.19

yasmāccaivārttaveyāstu jāyante sthāṇujaṅgamāḥ.
ārttavāḥ pitaraścaiva ṛtavaśca pitāmahāḥ .. 30.18 ..

1.30.20

sumekāttu prasūyante mriyante ca prajātayaḥ.
tasmāt smṛtaḥ prajānāṃ vai sumekaḥ prapitāmahaḥ .. 30.19 ..

1.30.21

sthāneṣu sthānino hyete sthānātmānaḥ prakīrtitāḥ.
tadākhyāstanmayatvācca tadātmanaśca te smṛtāḥ .. 30.20 ..

1.30.22

prajāpatiḥ smṛto yastu sa tu saṃvatsaro mataḥ.
saṃvatsaraḥ smṛto hyagniḥ ṛtamityucyate dvajaiḥ .. 30.21 ..

1.30.23

ṛtāttu ṛtavo yasmājjajñire ṛtavastataḥ.
māsāḥ ṣaḍṛtavo jñeyāsteṣāṃ pañcārttavāḥ sutāḥ .. 30.22 ..

1.30.24

dvipadāñcatuṣpadāñcaiva pakṣisaṃsarpatāmapi.
sthāvarāṇāṃ ca pañcānāṃ puṣpaṃ kālārttavaṃ smṛtam .. 30.23 ..

1.30.25

ṛtutvamārttavatvañca pitṛtvañca prakīrtitam.
ityete pitaro jñeyā ṛtavaścārttavāśca ye .. 30.24 ..

1.30.26

sarvabhūtāni tebhyo'tha ṛtukālādvijajñire.
tasmādete'pi pitara ārttavā iti naḥ śrutam .. 30.25 ..

1.30.27

manvantareṣu sarveṣu sthitāḥ kālābhimāninaḥ.
sthānābhimānino hyete tiṣṭhantīha prasaṃyamāt .. 30.26 ..

1.30.28

agniṣvāttā barhiṣadaḥ pitaro dvividhāḥ smṛtāḥ.
jajñāte ca pitṛbhyastu dve kanye lokaviśrute .. 30.27 ..

1.30.29

menā ca dhāriṇī caiva yābhyāṃ viśvamidaṃ dhṛtam.
pitaraste nije kanye dharmārthaṃ pradaduḥ śubhe.
ta ubhe vrahmavādinyau yoginyau caiva te ubhe .. 30.28 ..

1.30.30

agniṣvāttāstu ye proktāsteṣāṃ menā tu mānasī.
dhāraṇī mānasī caiva kanyā barhiṣadāṃ smṛtā .. 30.29 ..

1.30.31

merostu dhāraṇīṃ nāma patnyarthaṃ vyasṛjan śubhām.
pitaraste barhiṣadaḥ smṛtā ye somapīthinaḥ .. 30.30 ..

1.30.32

agniṣvāttāstu tāṃ menāṃ patnīṃ himavate daduḥ.
smṛtāste vai tu dauhitrāstaddauhitrān nibodhata .. 30.31 ..

1.30.33

menā himavataḥ patnī mainākaṃ sānvasūyata.
gaṅgā saridvarā caiva patnī yā lavaṇo dadheḥ.
mainākasyānujaḥ krauñcaḥ krauñcadvīpo yataḥ smṛtaḥ .. 30.32 ..

1.30.34

merostu dhāraṇī patnī divyauṣadhisamanvitam.
mandaraṃ suṣuve putraṃ tisraḥ kanyāśca viśrutāḥ .. 30.33 ..

1.30.35

velā ca niyatiścaiva tṛtīyā cāyatiḥ punaḥ.
dhātuścaivāyatiḥ patnī vidhāturniyatiḥ smṛtā .. 30.34 ..

1.30.36

svāyambhuve'ntare pūrvantayorvai kīrtitāḥ prajāḥ.
suṣuve sāgarādvelā kanyāmekāmaninditām .. 30.35 ..

1.30.37

sāvarṇinā ca sāmudrī patnī prācīnabarhiṣaḥ.
savarṇā sātha sāmudrī daśaprācīnabarhiṣaḥ.
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ .. 30.36 ..

1.30.38

teṣāṃ svāyambhuvau dakṣaḥ putratve jajñivān prabhuḥ.
tryambakasyābhiśāpena cākṣuṣasyāntare manoḥ .. 30.37 ..

1.30.39

etacchutvā tataḥ sūtamapṛcchacchāṃśapāyanaḥ.
utpannaḥ sa kathaṃ dakṣo hyabhiśāpādbhavasya tu.
cākṣuṣasyānvaye pūrvaṃ tannaḥ prabrūhi pṛcchatām .. 30.38 ..

1.30.40

ityuktaḥ kathayāmāsa sūto dakṣāśritāṃ kathām.
śāṃśapāyanamāmantrya tryambakācchāpakāraṇam .. 30.39 ..

1.30.41

dakṣasyāsan sutā hyaṣṭau kanyā yāḥ kīrtitā mayā.
svebyo gṛhebhyo hyānāyya tāḥ pitābhyarccayadgṛhe.
tatastvabhyarcitāḥ sarvā nyavasaṃstāḥ piturgṛhe .. 30.40 ..

1.30.42

tāsāṃ jyeṣṭhā satī nāma patnī yā tryambakasya vai.
nājuhāvātmajāṃ tāṃ vai dakṣo rudramabhidviṣan .. 30.41 ..

1.30.43

akarotsa natiṃ dakṣe na kadācinmaheśvaraḥ.
jāmātā śvaśure tasmin svabhāvāt tejasi sthitaḥ .. 30.42 ..

1.30.44

tato jñātvā satī sarvāḥ svasraḥ prāptāḥ pitṛrgṛham.
jagāma sāpyanāhūtā satī tat svaṃ piturgṛham .. 30.43 ..

1.30.45

tato'bravīt sā pitaraṃ devī krodhādamarṣitā.
yavīyasībyo jyāyasīṃ kintu pūjāmimāṃ prabho.
asammatāmavajñāya kṛtavānasi garhitām .. 30.44 ..

1.30.46

ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā hi na tvasat karttumarhasi.
evamukto'bravīdenāṃ dakṣaḥ saṃraktalocanaḥ .. 30.45 ..

1.30.47

tvantu śreṣṭha variṣṭhā ca pūjyā bālā sadā mama.
tāsāṃ ye caiva bharttāraste me bahumatāḥ sadā .. 30.46 ..

1.30.48

brahnamaṣṭhāśca tapiṣṭhāśca mahāyogāḥ sudhārmikāḥ.
guṇaiścaivādhikāḥ ślāghyāḥ sarve te tryambakātsati .. 30.47 ..

1.30.49

vasiṣṭho'triḥ pulastyaśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ.
bhṛgurmarīciśca tathā śreṣṭhā jāmātaro mama .. 30.48 ..

1.30.50

tasyātmā sa ca te śarvo bhaktā cāsi hi taṃ sadā.
tena tvāṃ na bubhūṣāmi pratikūlo hi me bhavaḥ .. 30.49 ..

1.30.51

ityuvāca tadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā.
śāpārthamātmanaścaiva ye coktāḥ paramarṣayaḥ .. 30.50 ..

1.30.52

tathoktā pitaraṃ sā vai kruddhā devīdamabravīt .
vāṅmanaḥkarmabhiryasmādaduṣṭhāṃ māṃ vigarhase.
tasmāttyajāmyahandehamidantāta tavātmajam .. 30.51 ..

1.30.53

tatastenāvamānena satī duḥkhādamarṣitā.
abravīdvacanaṃ tevī namaskṛtya maheśvaram .. 30.52 ..

1.30.54

yatrāhamupapatsyehaṃ punardehena bhāsvatā.
tatrāpyahamasaṃmūḍhā sambhūtā dhārmikī punaḥ.
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dharmataḥ .. 30.53 ..

1.30.55

tatraivātha samāsīnā yuktātmānaṃ samādadhe.
dhārayāmāsa cāgneyīṃ dhāraṇāṃ manasātmanaḥ .. 30.54 ..

1.30.56

tata āgneyīsamutthena vāyunā samudīritaḥ.
sarvāṅgebhyo viniḥ sṛtya vahnirbhasma cakāra tām .. 30.55 ..

1.30.57

tadupaśrutya nidhanaṃ satyā devo'tha śūladhṛk.
saṃvādañca tayorbuddhvā yāthātathyena śaṅkaraḥ.
dakṣasyātha ṛṣīṇāñca cukopa bhagavān prabhuḥ .. 30.56 ..

1.30.58

yasmādavamatā dakṣa matkṛte māna sā satī.
praśastāścetarāḥ sarvāḥ svasutā bhartṛbhiḥ saha .. 30.57 ..

1.30.59

tasmādvaivasvataṃ prāpya punareva maharṣayaḥ.
utpatsyante dvitīye vai mama yajñe hyayonijāḥ .. 30.58 ..

1.30.60

hute vai brahmaṇā śukte cākṣuṣasyāntare manoḥ.
abhivyāhṛtya ca ṛṣīn dakṣamabhyagamat punaḥ .. 30.59 ..

1.30.61

bhavitā cākṣuṣo rājā cāśruṣasya samanvaye.
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ .. 30.60 ..

1.30.62

dakṣa ityeva nāmnā tvaṃ mārṣāyāṃ janayiṣyasi.
kanyāyāṃ śākhināñcaiva prāpte vai cākṣuṣe'ntare .. 30.61 ..

1.30.63

..dakṣa uvāca..

1.30.64

ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate.
dharmārthakāmayukteṣu karmasviha punaḥ punaḥ .. 30.62 ..

1.30.65

yasmāt tvaṃ matkṛte krūramṛṣīn vyāhṛtavānasi.
tasmātsārddhaṃ surairyajñe na tvāṃ yakṣyanti vai dvijāḥ .. 30.63 ..

1.30.66

hutvāhutiṃ tataḥ krūraḥ apastyakṣyanti karmasu.
ihaiva vatsyasi tathā divaṃ hitvā yugakṣayāt .. 30.64 ..

1.30.67

..rudra uvāca..

1.30.68

sarveṣāmeva lokānāṃ bhūrlokastvādirucyate.
tamahaṃ dhārayiṣyāmi nideśāt parameṣṭhinaḥ .. 30.65 ..

1.30.69

asyāṃ kṣitau vṛtā lokāḥ sarve tiṣṭhanti bhāskarāḥ.
tānahaṃ dhārayāmīha satataṃ na tavājñayā .. 30.66 ..

1.30.70

cāturvarṇyaṃ hi devānāṃ te cāpyekatra bhuñjate.
nāhaṃ taiḥ saha bhokṣyāmi tato dāsyanti te pṛthak.
tato devaiḥ sa taiḥ sārddhaṃ nejyate pṛthagijyate .. 30.67 ..

1.30.71

tato'bhivyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā.
svāyambhuve'ntare tyaktvā utpanno mānuṣeṣviha .. 30.68 ..

1.30.72

jñātvā gṛhapatiṃ dakṣaṃ jñānānāmīśvaraṃ prabhum.
dakṣo nāma mahāyajñaiḥ so'yajaddaivataiḥ saha .. 30.69 ..

1.30.73

atha devī satī yā tu prāpte vaivasvate'ntare.
maināyāṃ tāmumāṃ devīṃ janayāmāsa śailarāṭ .. 30.70 ..

1.30.74

sā tu devī satī pūrvaṃ tataḥ paścādumā'bhavat.
saha vratā bhavasyaiṣā na tayā mucyate bhavaḥ.
yāvadicchati saṃsthātuṃ prabhurmanvantareṣviha .. 30.71 ..

1.30.75

mārīcaṃ kaśyapaṃ devī yathāhitiranuvratā.
sādhyaṃ nārāyaṇaṃ śrīstu maghavantaṃ śacī yathā .. 30.72 ..

1.30.76

viṣṇuṃ kīrtī ruciḥ sūryaṃ vasiṣṭhañcāpyarūndhatī.
naitāstu vijahatyetān bhartṝn devyaḥ kathaṃcana.
āvarttamānakalpeṣu punarjāyanti taiḥ saha .. 30.73 ..

1.30.77

evaṃ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe'ntare.
prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasaḥ .. 30.74 ..

1.30.78

daśabhyastu pracetobhyo mārṣāyāñca punarnṛpaḥ.
jajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ .. 30.75 ..

1.30.79

bhṛgvādayastu te sarve jajñire vai maharṣayaḥ.
ādye tretāyuge pūrvaṃ manorvaivasvatasya ha.
devasya mahato yajñe rudrābhiśāpena dvitīye'sminniti śrutiḥ .. 30.76 ..

1.30.80

iti sānuśayo'hyāsīttayorjātyantarāgataḥ.
prajāpatestu dakṣasya tryambakasya ca dhīmataḥ .. 30.77 ..

1.30.81

tasmānnānuśayaḥ kāryo vairiṣviha kadācana.
jātyantaragatasyāpi bhāvitasya śubhāśubhaiḥ.
jantuṃ na muñcati khyātistatra kāryaṃ vijānatā .. 30.78 ..

1.30.82

..ṛṣaya ūcuḥ..

1.30.83

prācetasasya dakṣasya kathaṃ vaivasvate'ntare.
vināśāmagamat sūta hayamedhaḥ prajāpateḥ .. 30.79 ..

1.30.84

devyā mṛtyuṃ kṛtaṃ matvā kruddhaṃ sarvātmakaṃ prabhum.
kathaṃ prasādayaddakṣaḥ sa yajñaḥ sādhitaḥ katham.
etadveditumicchāmastanno brūhi yathātatham .. 30.80 ..

1.30.85

..sūta uvāca..

1.30.86

pūrā merordvijaśreṣṭhāḥ śrṛṅgaṃ trailokyaviśrutam.
jyotiṣkaṃ nāma sāvitraṃ sarvaratnavibhūṣitam .. 30.81 ..

1.30.87

aprameyamanādhṛṣyaṃ sarvalokanamaskṛtam.
tasmin devo giriśreṣṭhe sarvadhātu vibhūṣite.
paryaṅka iva vibhrājannupaviṣṭo babhūva ha .. 30.82 ..

1.30.88

śailarājasutā cāsya nityaṃ pārśvasthitā'bhavat.
ādhityāśca mahātmāno vasavaścāmitaujasaḥ .. 30.83 ..

1.30.89

tathaiva ca mahātmānāvaśvinau bhiṣajāṃ varau.
tathā vaiśravaṇo rājā guhyakaiḥ parivāritaḥ .. 30.84 ..

1.30.90

yakṣāṇāmīśvaraḥ śrīmān kailāsanilayaḥ prabhuḥ.
upāsate mahātmānaṃ uśanā ca mahāmuniḥ.
sanatkumārapramukhāste caiva paramarṣayaḥ .. 30.85 ..

1.30.91

aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā devarṣayo'pare.
viśvāvasuśca gandharvastathā nāradaparvatau .. 30.86 ..

1.30.92

apsarogaṇasaṅghāśca samājagmuranekaśaḥ.
vavau śivaḥ sukho vāyurnānāgandhavahaḥ śuciḥ .. 30.87 ..

1.30.93

sarvartukusumopetāḥ puṣpavanto drumā stathā.
tathā vidyādharāścaiva siddhāścaiva tapodhanāḥ .. 30.88 ..

1.30.94

mahādevaṃ paśupatiṃ paryupāsanti tatra vai.
bhūtāni ca tathānyāni nānārūpadharāṇyatha .. 30.89 ..

1.30.95

rākṣasāśca mahāraudrāḥ piśācāśca mahābalāḥ.
bahurūpadharā hṛṣṭā nānāpraharaṇodyatāḥ .. 30.90 ..

1.30.96

devasyānucarāstatra tasthurvaiśvānaropamāḥ.
nandīśvaraśca bhagavān devasyānuma te sthitaḥ .. 30.91 ..

1.30.97

pragṛhya jvalitaṃ śūlaṃ dīpyamānaṃ svatejasā.
gaṅgā ca saritāṃ śveṣṭhā sarvatīrthajalodbhavā.
paryupāsata tandevarūpiṇī dvijasattamāḥ .. 30.92 ..

1.30.98

evaṃ sa bhagavāṃstatra dīpyamānaḥ surarṣibhiḥ.
devaiśca sumahābāgairmahādevo vyavasthitaḥ .. 30.93 ..

1.30.99

purā himavataḥ pṛṣṭhe dakṣo vai yajñamārabhat.
gaṅgādvāre śubhe deśe ṛṣisiddhaniṣevite .. 30.94 ..

1.30.100

tatastasya makhe devāḥ śatakratupurogamāḥ.
gamanāya samāgamya buddhimāpedire tadā .. 30.95 ..

1.30.101

svairvimānairmahātmāno jvaladbhirjvalanaprabhāḥ.
devasyānumane'gacchan gaṅgādvāra iti śrutiḥ .. 30.96 ..

1.30.102

gandharvāpsarasākīrṇaṃ nānādrumalatāvṛtam.
ṛṣisaṅghaiḥ parivṛtaṃ dakṣaṃ dharmabhṛtāṃ varam .. 30.97 ..

1.30.103

pṛthivyāmantarikṣe vā ye ca svarlokavāsinaḥ.
sarve prāñjalayo bhūtvā upatasthuḥ prajāpatim .. 30.98 ..

1.30.104

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāḥ saha marudgaṇaiḥ.
jiṣṇunā sahitāḥ sarve āgatā yajñabhāginaḥ .. 30.99 ..

1.30.105

ūṣmapāḥ somapāścaiva ājyapā dhūmapāstathā.
aśvinau pitaraścaiva āgatā brahmaṇā saha .. 30.100 ..

1.30.106

ete cānye ca bahavo bhūtagrāmāstathaiva ca.
jarāyujāṇḍajāścaiva svedajodbhijjakāstathā .. 30.101 ..

1.30.107

āhūtā mantrataḥ sarve devāśca saha patnibhiḥ.
virājante vimānasthā dīpyamānā ivāgnayaḥ .. 30.102 ..

1.30.108

tān daṣṭvā manyumāviṣṭo dadhīco vākyamabravīt.
apūjyapūjane caiva pūjyānāṃ cāpyapūjane.
naraḥ pāpamavāpnoti mahadvai nātra saṃśayaḥ .. 30.103 ..

1.30.109

evamuktvā tu viprarṣiḥ punardakṣamabhāṣata.
pūjyantu paśubharttāraṃ kasmānnāhvayase prabhum .. 30.104 ..

1.30.110

..dakṣa uvāca..

1.30.111

santi me bahavo rudrāḥ śūlahastāḥ kaparddinaḥ.
ekādaśāvasthagatā nānyaṃ vejhi maheśvaram .. 30.105 ..

1.30.112

..dadhīca uvāca..

1.30.113

sarve nimantritā devā yena īśo nimantritaḥ.
yathāhaṃ śaṅkarādūrddhvaṃ nānyaṃ paśyāmi daivatam.
tathā dakṣasya vipulo yajño'yaṃ na bhaviṣyati .. 30.106 ..

1.30.114

..dakṣa uvāca..

1.30.115

etanmakhe śūra suvarṇapātre haviḥ samastaṃ vidhimantrapūtam.
viṣṇornayāmyapratimasya sarvaṃ prabhorvibho hyāhavanīyanityam .. 30.107 ..

1.30.116

gatāstu devatā jñātvā śailarājasutā tadā.
uvāca vacanaṃ sādhvī devaṃ paśupatiṃ tadā .. 30.108 ..

1.30.117

..umovāca..

1.30.118

bhagavan vka gatā hyete devā- śakrapurogamāḥ .
būhi tattvena tattvajña saṃśayo me mahānayam .. 30.109 ..

1.30.119

..maheśvara uvāca..

1.30.120

dakṣo nāma mahābhāgo prajānāṃ patirūttamaḥ.
hayamedhena yajate tatra yānti divaukasaḥ .. 30.110 ..

1.30.121

..devyuvāca..

1.30.122

yajñametaṃ mahābhāga kimarthaṃ na gato'si vai.
kena vā pratiṣedhena gamanaṃ pratiṣidhyate .. 30.111 ..

1.30.123

..maheśvara uvāca ..

1.30.124

suraireva mahābhāge sarvametadanuṣṭhitam.
yajñeṣu mama sarveṣu na bhāga upakalpitaḥ .. 30.112 ..

1.30.125

pūrvopāyopapannena mārgeṇa varavarṇini.
na me surāḥ prayacchanti bhāgaṃ yajñasya dhīmataḥ .. 30.113 ..

1.30.126

..devyuvāca..

1.30.127

bhagavan sarvadeveṣu prabhāvānadhiko guṇaiḥ .
ajeyaścāpyadhṛṣyaśca tejasā yaśasā śriyā .. 30.114 ..

1.30.128

anena tu mahābhāga pratiṣedhena nāmataḥ .
atīva duḥkhamāpannā vepathuśca mamānagha .. 30.115 ..

1.30.129

kiṃ nāma dānaṃ niyamantapo vā kuryyāmahaṃ yena patirmamādya.
labheta bhāgaṃ bhagavānacintyo yajñasya cārddhaṃ tvatha vā tṛtīyam .. 30.116 ..

1.30.130

evaṃ bruvāṇāṃ bhagavānacintyaḥ patnīṃ prahṛṣṭaḥ kṣubhitāmuvāca.
na vetsi deveśi kṛśodarāṅgi kiṃ nāma yuktaṃ vacanantavedam .. 30.117 ..

1.30.131

ahaṃ hi jānāmi viśālanetre dhyānena sarvaṃ hi vadanti santaḥ.
na vādya mohena mahendradevo lokatrayaṃ sarvathā saṃpramūḍham .. 30.118 ..

1.30.132

māmadhvare śaṃsitāraḥ stuvanti rathantare sāma gāyanti geyam.
māṃ brāhmaṇā brahmasatre yajante mādhvaryyavaḥ kalpayante ca bhāgam .. 30.119 ..

1.30.133

..devyuvāca..

1.30.134

aprākṛto'pi bhagavān sarvastrījanasaṃsadi.
stauti gopā yate vāpi svamātmānaṃ na saṃśayaḥ .. 30.120 ..

1.30.135

..bhagavānuvāca..

1.30.136

nātmānaṃ staumi deveśi paśya tvamupagaccha ca.
yaṃ srakṣyāmi varārohe bhāgārthaṃ varavarṇini .. 30.121 ..

1.30.137

evamuktvā tu bhagavān patnīṃ prāṇairapi priyām.
so'sṛjadbhagavānvakrādbhūtaṃ krodhāgnisannibham .. 30.122 ..

1.30.138

sahasraśīrṣaṃ devañca sahasracaraṇe kṣaṇam.
sahasramudgaradharaṃ sahasraśarapāṇinam .. 30.123 ..

1.30.139

śaṅkhacakragadāpāṇiṃ dīptakārmukadhāriṇam.
paraśvasidharaṃ devaṃ mahāraudraṃ bhayāvaham .. 30.124 ..

1.30.140

ghora rūpeṇa dīpyantaṃ candrārdhakṛtabhūṣaṇam.
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ mahārudhiraniḥsravam .. 30.125 ..

1.30.141

daṃṣṭrākarālaṃ vibhrāntaṃ mahāvaktraṃ mahodaram.
vidyujjihvaṃ pralamboṣṭhaṃ lambakarṇaṃ durāsadam .. 30.126 ..

1.30.142

kuliśodyotitakarambhābhirjvalitamūrddhajam.
jvālāmālāparikṣiptaṃ muktādāmavibhūṣitam .. 30.127 ..

1.30.143

tejasā caiva dīpyantaṃ yugāntamiva pāvakam.
ākarṇadāritāsyāntañcaturdikṣu bhayānakam .. 30.128 ..

1.30.144

mahābalaṃ mahātejaṃ mahāpuruṣamīśvaram.
viśvahartṛmahā kāyaṃ mahānyagrodhamaṇḍalam.
yugapaccandraśatavaddīpyantaṃ manmathāgnivat .. 30.129 ..

1.30.145

caturmahāsyaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahogratejobalakautukāḍhayam.
yugāntasūryyāgnisahasrabhāsaṃ sahasracandrāmalakāntikāntam.
pradīptasarvauṣadhimandarābhaṃ sumerukailāsahimādritulyam .. 30.130 ..

1.30.146

yugārkābhaṃ mahāvīryyaṃ cārunāsaṃ mahānanam.
pracaṇḍagaṇḍaṃ dīptākṣamagnijvālāvilānanam .. 30.131 ..

1.30.147

mṛgendrakṛttivasanaṃ mahābhujagaveṣṭitam.
uṣṇīṣiṇaṃ candradharaṃ vkacidugraṃ vkacitsamam .. 30.132 ..

1.30.148

nānākusumamūrddhānaṃ nānāgandānulepanam .
nānāratnavicitrāṅgaṃ nānābharaṇabhūṣitam .. 30.133 ..

1.30.149

karṇikārasrajaṃ dīptaṃ krodhādudbhrāntalocanam.
vkacinnṛtyati citrāṅgaṃ vkacidvadati susvaram .. 30.134 ..

1.30.150

vkaciddhyāyati yuktātmā vkacitstūlaṃ pramārjati.
vkacidgāyati viśvātmā vkacidrauti muhurmuhuḥ .. 30.135 ..

1.30.151

jñānaṃ vairāgyamaiśvaryyaṃ tapaḥ satyaṃ kṣamā dhṛtiḥ.
prabhutvamātmasaṃbodho hyadhiṣṭhānaguṇairyutaḥ .. 30.136 ..

1.30.152

jānubhyāmavaniṃ gatvā praṇataḥ prāñjaliḥ sthitaḥ.
ājñāpaya tvaṃ deveśa kiṃ kāryyaṃ karavāṇi te .. 30.137 ..

1.30.153

tamuvācākṣipa makhaṃ dakṣasyeha maheśvaraḥ.
devasyānumatiṃ śrutvā vīrabhadro mahābalaḥ.
praṇamya śirasā pādau deveśasya umāpateḥ .. 30.138 ..

1.30.154

tato bandhāt pramuktena siṃheneveha līlayā.
devyā manyukṛtaṃ matvā hato dakṣasya sa kratuḥ .. 30.139 ..

1.30.155

manyunā ca mahābhīmā bhadrakālī maheśvarī.
ātmanaḥ sarvasākṣitve tena sārddha sahānugā .. 30.140 ..

1.30.156

sa eṣa bhagavān kruddhaḥ pretāvāsakṛtālayaḥ.
vīrabhadra iti khyāto devyā manyupramārjakaḥ .. 30.141 ..

1.30.157

so'sṛjadromakūpebhyo raudrānnāma gaṇeśvarān.
rudrānugā mahāvīryyā rudravīryaparākramāḥ .. 30.142 ..

1.30.158

rudrasyānucarāḥ sarve sarve rudrasamaprabhāḥ.
te nipetustatastūrṇaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ .. 30.143 ..

1.30.159

tataḥ kilakilāśabda ākāśaṃ pūrayanniva.
tena śabdena mahatā trastāḥ sarve divaukasaḥ.. 30.144 ..

1.30.160

parvatāśca vyaśīryanta kampate ca vasundharā.
meruśca ghūrṇate viprāḥ kṣubhyante varuṇālayāḥ .. 30.145 ..

1.30.161

agnayo naiva dīpyante na ca dīpyanti bhāskarāḥ.
grahā naiva prakāśante nakṣatrāṇi na tārakāḥ .. 30.146 ..

1.30.162

ṛṣayo nābhyabhāṣanta na devā na ca dānavāḥ.
evaṃ hi timirībhūtaṃ nirddahanti vimānitāḥ .. 30.147 ..

1.30.163

siṃhanādaṃ pramuñcante ghorarūpā mahābalāḥ.
prabhañjante pare ghorā yūpānutpāṭayanti ca .. 30.148 ..

1.30.164

pramarddanti tathā cānye vinṛtyanti tatā'pare.
ādhāvanti pradhāvanti vāyuvegā manojavāḥ .. 30.149 ..

1.30.165

cūrṇante yajñapātrāṇi yāgasyāyatanāni ca.
śīryamāṇāni dṛśyante tārā iva nabhastalāt .. 30.150 ..

1.30.166

divyānnapānabhakṣāṇāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ.
kṣīra nadyastathā cānyā ghṛtapāyasakardamāḥ.
madhumaṇḍodakā divyāḥ khaṇḍaśarkaravālukāḥ .. 30.151 ..

1.30.167

ṣaḍrasānnivahantyanyā guḍakulyā manoramāḥ.
uccāvacāni māṃsāni bhakṣyāṇi vividhāni ca .. 30.152 ..

1.30.168

yāni kāni ca divyāni lehyañcoṣyaṃ tathāpare.
bhuñjate vividhairvaktrairviluṇṭhanti ca sarvasaḥ.
krīḍanti vividhākārāścikṣipuḥ surayoṣitaḥ .. 30.153 ..

1.30.169

rudrakopaprayuktāstu sarvadevaiḥ surakṣitam.
taṃ yajñamahanan śīghraṃ rudrakalpāḥ samīpataḥ .. 30.154 ..

1.30.170

cakruranye tathā nādān sarvabhūtabhayaṃkarān.
chittvā śiro'nye yajñasya vinadanti bhayaṅkarāḥ .. 30.155 ..

1.30.171

dakṣo dakṣapatiścaiva devo yajñapatistathā.
mṛgarūpeṇa cākāśe prapalāyitumārabhat .. 30.156 ..

1.30.172

vīrabhadro'prameyātmā jñātvā tasya balantadā.
antarikṣagatasyāśu cicchedāsya śiro mahān .. 30.157 ..

1.30.173

dakṣaḥ prajāpatiścaiva vinaṣṭa bhrāntacetanaḥ.
kruddhena vīrabhadreṇa śiraḥ pādena pīḍitaḥ.
jarābhibhūtatīvrātmā nipapāta mahītale .. 30.158 ..

1.30.174

trayastriṃśaddevatānāṃ tāḥ koṭayo vimalātmakāḥ.
pāśenāgnibalenāśu baddhāḥ siṃhabalena ca .. 30.159 ..

1.30.175

tato jagmurmahātmānaṃ sarve devā mahābalam.
prasīda bhagavan rudra bṛtyānāṃ mā kudhaḥ prabho .. 30.160 ..

1.30.176

tato brahmādayo devā dakṣaścaiva prajāpatiḥ.
ūcuḥ prāñjalayo bhūtvā kathyatāṃ ko bhavāniti .. 30.161 ..

1.30.177

..vīrabhadra uvāca..

1.30.178

na ca devo na cādityo na ca bhoktumihāgataḥ.
naivadraṣṭuṃ hi devendrānna ca kautūhalānvitaḥ .. 30.162 ..

1.30.179

dakṣayajñavināśārthaṃ samprāptaṃ viddhi māmiha.
vīrabhadra iti khyātaṃ rudrakopādvinirgatam .. 30.163 ..

1.30.180

bhadrakālī ca vijñeyā devyāḥ krodhādvinirgatā.
preṣitā devadevena yajñāntikamihāgatā .. 30.164 ..

1.30.181

śāraṇaṃ gaccha rājendra devaṃ te tvamumāpatim.
varaṃ krodho'pi rudrasya varadānaṃ na devataḥ .. 30.165 ..

1.30.182

vīrabhadravacaḥ śrutvā dakṣo dharmmabhṛtāṃ varaḥ.
toṣayāmāsa deveśaṃ śūlapāṇiṃ maheśvaram .. 30.166 ..

1.30.183

praduṣṭe yajñavāde tu vidruteṣu dvijātiṣu.
tārāmṛgamaye dīpte raudre bhīmamahānale .. 30.167 ..

1.30.184

śūlanirbhinnavadanaiḥ kūjadbhiḥ paricārakaiḥ.
nikhātotpāṭitairyūpairapaviddhai ryyatastataḥ .. 30.168 ..

1.30.185

utpatdbhiḥ patadbhiśca gṛdhrairāmiṣagṛdhrubhiḥ.
pakṣapātavinirdhūtaiḥ śivāśatanināditaiḥ .. 30.169 ..

1.30.186

prāṇāpānau sannirudhya tataḥ sthānena yatnataḥ.
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ bahudṛṣṭiramitrajit .. 30.170 ..

1.30.187

sahasā devadeveśaḥ agnikuṇḍādupāgataḥ.
candrasūryyasahasrasya tejaḥ saṃvarttakopamam .. 30.171 ..

1.30.188

prahasya cainaṃ bhagavānidaṃ vacanamabravīt.
naṣṭaste jñānato dakṣa prītiste mayi sāṃpratam .. 30.172 ..

1.30.189

smitaṃ kṛtvābravīdvākyaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te.
śrāvitañca samākhyāya devānāṃ gurubhiḥ saha .. 30.173 ..

1.30.190

tamuvācāñjaliṃ kṛtvā dakṣo devaṃ prajāpatiḥ.
bhītaśaṅkitavitrastaḥ sabāṣpavadanekṣaṇaḥ .. 30.174 ..

1.30.191

yadi prasanno bhagavān yadi vāhaṃ tava priyaḥ.
yadi vāhamanugrāhyo yadi deyo varo mama .. 30.175 ..

1.30.192

yajjagdhaṃ bhakṣitaṃ pītamaśitaṃ yacca nāśitam.
cūrṇīkṛtañjāpaviddhaṃ yajñasambhāramīdṛśam .. 30.176 ..

1.30.193

dīrghakālena mahatā prayatnena ca sañcitam.
tanna mithyā bhavenmahyaṃ varametaṃ vṛṇomyaham .. 30.177 ..

1.30.194

tathāstvityāha bhagavān bhaganetrahayo haraḥ.
dharmādhyakṣaṃ mahādevaṃ tryakṣantaṃ vai prajāpatiḥ .. 30.178 ..

1.30.195

jānubhyāmavaniṃ gatvā dakṣo labdhvā bhavādvaram.
nāmnāmaṣṭasahasreṇa stutavān vṛṣabhadhvajam .. 30.179 ..

1.30.196

..dakṣa uvāca..

1.30.197

namaste devadeveśa devāribalasūdana.
devendra hyamaraśreṣṭha devadānavapūjita .. 30.180 ..

1.30.198

sahasrākṣa virūpākṣa tryakṣa yakṣādhipapriya.
sarvataḥ pāṇipādastvaṃ sarvato'kṣiśiromukhaḥ.
sarvataḥ śrutimān loke sarvānāvṛtya tiṣṭhasi .. 30.181 ..

1.30.199

śaṅkukarṇa mahākarṇa kumbhakarṇārṇavālaya.
gajendrakarṇa gokarṇa pāṇikarṇa namo'stu te .. 30.182 ..

1.30.200

śatodara śatāvartta śatajihva śatānana.
gāyanti tvāṃ gāyatriṇo hyarccayanti tathārccinaḥ .. 30.183 ..

First 200 of 338 passages. Read on

Linked texts (8)