Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 1.50: adhyāyaḥ 50

Vāyupurāṇa 1.50

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 50

1.50.1

..sūta uvāca..
adhaḥpramāṇamūrddhvañca varṇyamānaṃ nibodhata.
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam.
anantadhātavo hyete vyāpakāstu prakīrtitāḥ .. 50.1 ..

1.50.2

jananī sarvabhūtānāṃ sarva bhūtadharā dharā.
nānājanapadākīrṇā nānādhiṣṭhānapattanā .. 50.2 ..

1.50.3

nānānadanadīśailā naikajātisamākulā.
anantā gīyate devī pṛthivī bahuvistarā .. 50.3 ..

1.50.4

nadīnadasamudrasthāstathā kṣudrāśrayāḥ sthitāḥ.
parvatākāśasaṃsthāśca antarbhūmigatāśca yāḥ .. 50.4 ..

1.50.5

āpo'nantāśca vijñeyāstathāgniḥ sarvalaukikaḥ.
anantaḥ paṭhyate caiva vyāpakaḥ sarvasambhavaḥ .. 50.5 ..

1.50.6

tathākāśamanālambaṃ ramyaṃ nānāśrayaṃ smṛtam.
anantaṃ prathitaṃ sarvaṃ vāyuścākāśasambhavaḥ .. 50.6 ..

1.50.7

āpaḥ pṛthivyāmudake pṛthivī copari sthitā.
ākāśañcāparamadhaḥ punarbhūmiḥ punarjjalam .. 50.7 ..

1.50.8

evamantamanantasya bhautikasya na vidyate.
purā surairabhihitaṃ niścitantu nibodhata .. 50.8 ..

1.50.9

bhūmirjalamathākāśamiti jñeyā paramparā.
sthitireṣā tu vijñeyā saptame'smin rasātale .. 50.9 ..

1.50.10

daśayojanasāhasramekabhaumaṃ rasātalam.
sādhubhiḥ parivikhyātamekaikaṃ bahuvistaram .. 50.10 ..

1.50.11

prathamamatalañcaiva sutalantu tataḥ param.
tataḥ parataraṃ vidyādvitalaṃ bahuvistaram .. 50.11 ..

1.50.12

tato gabhastalaṃ nāma parataśca mahātalam.
śrītalañca tataḥ prāhuḥ pātālaṃ saptamaṃsmṛtam .. 50.12 ..

1.50.13

kṛṣṇabhaumañca prathamaṃ bhūmibhāgañca kīrttitam.
pāṇḍubhaumaṃ dvitīyantu tṛtīyaṃ raktamṛttikam .. 50.13 ..

1.50.14

pītabhaumañcaturthantu pañcamaṃ śarkarātalam.
ṣaṣṭhaṃ silāmayañcaiva sauvarṇaṃ saptamantalam .. 50.14 ..

1.50.15

prathame tu tale khyātamasurendrasya mandiram.
namucerindraśatrorhi mahānādasya cālayam .. 50.15 ..

1.50.16

purañca śaṅkukarṇasya kabandhasya ca mandiram.
niṣkulādasya ca puraṃ prahṛṣṭajanasaṅkulam .. 50.16 ..

1.50.17

rākṣasasya ca bhīmasya śūladantasya cālayam.
lohitākṣakaliṅgānāṃ nagaraṃ śvāpadasya tu .. 50.17 ..

1.50.18

dhanañjayasya ca puraṃ māhendrasya mahātmanaḥ .
kāliyasya ca nāgasya nagaraṃ kalasasya ca .. 50.18 ..

1.50.19

evaṃ purasahasrāṇiṃ nāgadānavarakṣasām.
tale jñeyāni prathame kṛṣṇabhaume na saṃśayaḥ .. 50.19 ..

1.50.20

dvitīye'pi tale viprā daityendrasya surakṣasaḥ.
mahājambhasya ca tathā nagaraṃ prathamasya tu .. 50.20 ..

1.50.21

hayagrīvasya kṛṣṇasya nikumbhasya ca mandiram.
śaṅkhākhyeyasya ca puraṃ nagaraṃ gomukhasya ca .. 50.21 ..

1.50.22

rākṣasasya ca nīlasya meghasya krathanasya ca.
purañca kurupādasya mahoṣṇīṣasya cālayam .. 50.22 ..

1.50.23

kambalasya ca nāgasya puramaśvatarasya ca.
kadruputrasya ca puraṃ takṣakasya mahātmanaḥ .. 50.23 ..

1.50.24

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
dvitīye'smin tale viprāḥ pāṇḍubhaume na saṃśayaḥ .. 50.24 ..

1.50.25

tṛtīye tu talekhyātaṃ prahlādasya mahātmanaḥ.
anuhlādasya ca puraṃ detyendrasya mahātmanaḥ .. 50.25 ..

1.50.26

tārakākh‌yasya ca puraṃ puraṃ triśirasastathā.
śiśumārasya ca puraṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulam .. 50.26 ..

1.50.27

cyavanasya ca vijñeyaṃ rākṣasasya ca mandiram.
rākṣasendrasya ca puraṃkumbhilasya kharasyaca .. 50.27 ..

1.50.28

virādhasya ca krūrasya puramulkāmukhasya ca.
hemakasya ca nāgasya tathā pāṇḍurakasya ca .. 50.28 ..

1.50.29

maṇimantrasya ca puraṃ kapilasya ca mandiram.
nandasya coragapaterviśālasya ca mandiram .. 50.29 ..

1.50.30

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
tṛtīye'smistale viprāḥ pītabhaume na saṃśayaḥ .. 50.30 ..

1.50.31

caturthe daityasiṃhasya kālanemermahātmanaḥ.
gajakarṇasya ca puraṃ nagaraṃ kuñjarasya ca .. 50.31 ..

1.50.32

rākṣasendrasya ca puraṃ sumālerbahuvistaram.
muñjasya lokanāthasya vṛkavaktrasya cālayam .. 50.32 ..

1.50.33

bahuyojanasāhasraṃ bahupakṣisamākulam .
nagaraṃ vainateyasya caturthe'smin rasātale .. 50.33 ..

1.50.34

pañcame śarkarābhaume bahuyojanavistṛte.
virocanasya nagaraṃ daityasiṃhasya dhīmataḥ .. 50.34 ..

1.50.35

vaiḍhūryyasyāgnijihvasya hiraṇyākṣasya cālayam.
purañca vidyujjihvasya rākṣasasya ca dhīmataḥ .. 50.35 ..

1.50.36

mahāmeghasya ca puraṃ rākṣasendrasya śālinaḥ.
karmmārasya ca nāgasya svastikasya jayasya ca .. 50.36 ..

1.50.37

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
pañcame'pi tathā jñeyaṃ śarkarānilaye sadā .. 50.37 ..

1.50.38

ṣaṣṭhe tale daityapateḥ kesarernagarottamam.
suparvvaṇaḥ sulomnaśca nagaraṃ mahiṣasya ca.
rākṣasendrasya ca puramutkrośasya mahātmanaḥ .. 50.38 ..

1.50.39

tatrāste surasāputraḥ śataśīrṣo mudā yutaḥ.
kaśyapasya sutaḥ śrīmān vāsukirnāma nāgarāṭ .. 50.39 ..

1.50.40

evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām .
ṣaṣṭhe tale'smin vikhyāte śilābhaume rasātale .. 50.40 ..

1.50.41

saptame tu tale jñeyaṃ pātāle sarvvapaścime .
puraṃ baleḥ pramuditaṃ naranārīsamākulam .. 50.41 ..

1.50.42

asurāśīviṣaiḥ pūrṇamuddhṛtairddevaśatrubhiḥ.
mucukundasya daityasya tatra vai nagaraṃ mahat .. 50.42 ..

1.50.43

anekairditiputrāṇāṃ samudīrṇairmahāpuraiḥ.
tathaiva nāganagaraiṛddhimadbhiḥ sahasraśaḥ .. 50.43 ..

1.50.44

daityānāṃ dānavānāñca samudīrṇai rmahāpuraiḥ.
udīrṇai rākṣasāvāsairanekaiśca samākulam .. 50.44 ..

1.50.45

pātālānte ca viprendrā vistīrṇe bahuyojane.
āste raktāravindākṣo mahātmā hyajarāmaraḥ .. 50.45 ..

1.50.46

dhautaśaṅkhodaravapurnīlavāsā mahābhujaḥ.
viśālabhogo dyutimāṃścitramālādharo balī .. 50.46 ..

1.50.47

rukmaśrṛṅagāvadātena dīptāsyena virājatā.
prabhurmukhasahasreṇa śobhate vai sa kuṇḍalī .. 50.47 ..

1.50.48

sa jihvāmālayā devo lolajvālānalārciṣā.
jvālāmālāparikṣiptaḥ kailāsa iva lakṣyate .. 50.48 ..

1.50.49

sa tu netrasahasreṇa dviguṇena virājatā.
bālasūryyābhitāmreṇa śobhate snigdhamaṇḍalaḥ .. 50.49 ..

1.50.50

tasya kundenduvarṇasya akṣamālā virājate .
taruṇādityamāleva śvetaparvvatamūrddhani .. 50.50 ..

1.50.51

jaṭākarālo dyutimān lakṣyate śayanāsane.
vistīrṇa iva medinyāṃ sahasraśikharo giriḥ .. 50.51 ..

1.50.52

mahābhogairmahābhāgairmahānāgairmahābalaiḥ.
upāsyate mahātejā mahānāgapatiḥ svayam .. 50.52 ..

1.50.53

sa rājā sarvanāgānāṃ śeṣo nāma mahādyutiḥ.
sā vaiṣṇavī hyahitanurmaryādāyāṃ vyavasthitā .. 50.53 ..

1.50.54

saptaivamete kathitā vyavahāryā rasātalāḥ .
devāsuramahānāgarākṣasādhyuṣitāḥ sadā .. 50.54 ..

1.50.55

ataḥparamanālokyamagamyaṃ siddhasādhubhiḥ.
devā mānapyaviditaṃ vyavahāravivarjjitam .. 50.55 ..

1.50.56

pṛthivyagnyambuvāyūnāṃ nabhasaśca dvijottamāḥ.
mahattvamevamṛṣibhirvarṇyate nātra saṃśayaḥ .. 50.56 ..

1.50.57

ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorgatim.
sūryācandramasāvetau bhramantau yāvadeva tu.
prakāśataḥ svabhābhistau maṇḍalābhyāṃ samāsthitau .. 50.57 ..

1.50.58

saptānāñca samudrāṇāṃ dvīpānāntu sa vistaraḥ.
vistarārddhaṃ pṛthivyāstu bhavedanyatra bāhyataḥ .. 50.58 ..

1.50.59

paryāsapārimāṇyantu cāndrādityau prakāśataḥ.
paryāsapārimāṇyena bhūmestulyaṃ divaṃ smṛtam .. 50.59 ..

1.50.60

avati trīnimān lokān yasmāt sūryaḥ paribhraman.
avadhātuḥ prakāśākhyo hyavanātsa raviḥ smṛtaḥ .. 50.60 ..

1.50.61

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ candrasūryayoḥ.
mahitatvānmahīśabdo hyasmin varṣe nipātyate .. 50.61 ..

1.50.62

asya bhāratavarṣasya viṣkambhantu suvistaram.
maṇḍalaṃ bhāskarasyātha yojanānāṃ nibodhata .. 50.62 ..

1.50.63

navayojanasāhasro vistāro bhāskarasya tu.
vistārātrriguṇaścāsya pariṇāho'tha maṇḍalam.
viṣkambo maṇjalasyaiva bhāskarād dviguṇaḥ śaśī .. 50.63 ..

1.50.64

ataḥ pṛthivyāṃ vakṣyāmi pramāṇaṃ yojanaiḥ saha.
saptadvīpasamudrāyā vistāro maṇjalañca yat .. 50.64 ..

1.50.65

ityetadiha saṅkhyātaṃ purāṇaṃ parimāṇataḥ.
tadvakṣyāmi prasaṅkhyāya sāmpratairabhimānibhiḥ .. 50.65 ..

1.50.66

abhimānivyatītā ye tulyāste sāmpratairiha.
devā ye vai hyatītāste rūpairnāmabhireva ca .. 50.66 ..

1.50.67

tasmāttu sāmpratairdevairvakṣyāmi vasudhātalam.
divastu sanniveśo vai sāmprataireva kṛtsnaśaḥ .. 50.67 ..

1.50.68

śatārddha koṭivistārā pṛthivī kṛtsnataḥ smṛtā.
tasyā vārdhapramāṇena merorvai cāturantaram .. 50.68 ..

1.50.69

pṛthivyā vārdhavistāro yojanāgrātprakīrttitaḥ .
merumadhyāt prati diśaṃ koṭirekādaśa smṛtāḥ .. 50.69 ..

1.50.70

tathā śatasahasrāṇi ekonanavatiḥ punaḥ.
pañcāśacca sahasrāṇi pṛthivyā vārdhavistaraḥ .. 50.70 ..

1.50.71

pṛthivyā vistaraṃ kṛtsnaṃ yojanaistannibodhata.
tisraḥ koṭyastu vistāraḥ saṃkhyātaḥ sa caturdiśam .. 50.71 ..

1.50.72

tathā śatasahasrāṇāmekonāśītirucyate.
saptadvīpasamudrāyāḥ pṛthivyāstveṣa vistaraḥ .. 50.72 ..

1.50.73

vistārāt triguṇa़ñcaiva pṛthivyantasya maṇḍalam.
gaṇitaṃ yojanāgrantu koṭyastvekādaśa smṛtāḥ .. 50.73 ..

1.50.74

tathā śatasahasrantu sapta triṃśādhikāni tu.
ityetadvai prasaṅkhyātaṃ pṛthivyantasya maṇḍalam .. 50.74 ..

1.50.75

tārakāsanniveśasya divi yāvaddhi maṇḍalam.
paryāsaḥ sanniveśasya bhūmastāvattu maṇḍalam .. 50.75 ..

1.50.76

paryāsapārimāṇḍena bhūmestulyaṃ divaṃ smṛtam.
saptānāmapi lokānāmetanmānaṃ prakīrtitam .. 50.76 ..

1.50.77

paryāsapārimāṇḍena maṇḍalānugatena ca.
uparyupari lokānāṃ chatravatparimaṇḍalam .. 50.77 ..

1.50.78

saṃsthitirvihitā sarvā yeṣu tiṣṭhanti jantavaḥ.
etadaṇḍakaṭāhasya pramāṇaṃ parikīrttitam .. 50.78 ..

1.50.79

aṇḍasyāntastvime lokāḥ saptadvīpā ca medinī.
bhūrlokasva bhuvaścaiva tṛtīyaḥ svariti smṛtaḥ .
maharloko janaścaiva tapaḥ satyaśca saptamaḥ .. 50.79 ..

1.50.80

ete sapta kṛtā lokāśchatrākārā vyavasthitāḥ.
svakairāvaraṇaiḥ sūkṣmairdhāryamāṇāḥ pṛthak pṛthak .. 50.80 ..

1.50.81

daśabhāgādhikābhiśca tābhiḥ prakṛtibhirbahiḥ.
dhāryamāṇā viśeṣaiśca samutpannaiḥ parasparam .. 50.81 ..

1.50.82

asyāṇḍasya samantācca sanniviṣṭo ghanodadhiḥ.
pṛthivīmaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ ghanatoyena dhāryate .. 50.82 ..

1.50.83

ghanodadhipareṇātha dhāryyate ghanatejasā.
bāhyato ghanatejastu tiryyagūrddhvantu maṇḍalam .. 50.83 ..

1.50.84

samantādvanavātena dhāryyamāṇaṃ pratiṣṭhitam.
ghanavātāttathākāśamākāśañca mahātmanā .. 50.84 ..

1.50.85

bhūtādinā vṛtaṃ sarvvaṃ bhūtādhirmahatā vṛtaḥ .
vṛto mahānanantena pradhānenāvyayātmanā .. 50.85 ..

1.50.86

purāṇi lokapālānāṃ pravakṣyāmi yathākramam .
jyotirgaṇapracārasya pramāṇaṃ parivakṣyate .. 50.86 ..

1.50.87

meroḥ prācyāṃ diśi tathā mānasasyaiva mūrddhani.
vasvokasārā māhendrī puṇyā hemapariṣkṛtā . 50.87 ..

1.50.88

dakṣiṇena punarmerormānasasyaiva mūrddhani.
vaivasvato nivasati yamaḥ saṃyamane pure .. 50.88 ..

1.50.89

pratīcyāntu punarmerormānasasyaiva mūrddhani.
sukhā nāma purī ramyā varuṇasyātha dhīmataḥ .. 50.89 ..

1.50.90

diśyuttarasyāṃ merostu mānasasyaiva mūrddhani.
tulyā māhendrapuryyā tu somasyāpi vibhāvarī .. 50.90 ..

1.50.91

mānasottarapṛṣṭhe tu lokapālāścaturddiśam.
sthitā dharmmavyavasthāyai lokasaṃrakṣaṇāya ca .. 50.91 ..

1.50.92

lokapālopariṣṭāttu sarvvato dakṣiṇāyane.
kāṣṭhāgatasya sūryyasya gatiryā tāṃ nibodhata .. 50.92 ..

1.50.93

dakṣiṇe prakrame sūryyaḥ kṣipteṣuriva sarpati.
jyotiṣāñcakramādāya satataṃ parigacchati .. 50.93 ..

1.50.94

madhyagaścāmarāvatyāṃ yadā bhavati bhāskaraḥ.
vaivasvate saṃyamane udayastatra ucyate .. 50.94 ..

1.50.95

sukhāyāmarddharātrañca madhyagaḥ syādraviryadā.
sukhāyāmatha vāruṇyāmuttiṣṭhan sa tu dṛśyate .. 50.95 ..

1.50.96

vibhāyāmarddharātraṃ syānmāhendyrāmastameti ca.
tadā dakṣiṇapūrvveṣāmaparāhno vidhīyate .. 50.96 ..

1.50.97

dakṣiṇāpara deśyānāṃ pūrvvāhnaḥ parikīrttyate.
teṣāmapararātrañca ye janā uttarāpathe .. 50.97 ..

1.50.98

deśā uttarapūrvvā ye pūrvvarātrantu tān prati.
evamevottareṣvarko bhavaneṣu virājate .. 50.98 ..

1.50.99

sukhāyāmatha vāruṇyāṃ madhyāhne cāryyamā yadā.
vibhāvaryyāṃ somapuryyāmuttiṣṭhati vibhāvasuḥ .. 50.99 ..

1.50.100

rātryarddhaṃ cāmarāvatyāmastameti yamasya ca.
somapuryāṃ vibhāyāntu madhyāhne syāddhivākaraḥ .. 50.100 ..

1.50.101

mahendrasyāmarāvatyāmuttiṣṭhati yadā raviḥ.
arddharātraṃ saṃyamane vāruṇyāmastameti ca .. 50.101 ..

1.50.102

sa śīgrameti paryyeti bhāskaro'lātacakravat.
bhraman vai bhramamāṇāni ṛkṣāṇi gagane raviḥ .. 50.102 ..

1.50.103

evaṃ caturṣu dvīpeṣu dakṣiṇāntena sarpati.
udayāstamanenāsāvuttiṣṭhati punaḥ punaḥ .. 50.103 ..

1.50.104

pūrvvāhne cāparāhne tu dvau dvau devālayau tu saḥ.
tapatyekantu madhyāhne taireva tu saraśmibhiḥ .. 50.104 ..

1.50.105

udito varddhamānābhirāmadhyāhnaṃ tapan raviḥ.
ataḥ paraṃ hrasantībhirgobhirastaṃ sa gacchati .. 50.105 ..

1.50.106

udayāstamayābhyāṃ hismṛte pūrvāpare diśo.
yāvatpurastāttapati tāvat pṛṣṭhe tu pārśvayoḥ .. 50.106 ..

1.50.107

yatrodyan dṛśyate sūryasteṣāṃ sa udayaḥ smṛtaḥ.
yatra praṇāśamāyāti teṣāmastaḥ sa ucyate .. 50.107 ..

1.50.108

sarveṣāmuttare merurlokālokastu dakṣiṇe.
vidūrabhāvādarkasya bhūmerlekhāvṛtasya ca.
hriyante raśmayo yasmāttena rātrau na dṛśyate .. 50.108 ..

1.50.109

grahanakṣatratārāṇāṃ darśanaṃ bhāskarasya ca.
ucchrāyasya pramāṇena jñeyamastamanodayam .. 50.109 ..

1.50.110

śuklacchāyognirāpaśca kṛṣṇacchāyā ca medinī.
vidūrabhāvādarkasya udyātasya viraśmitā.
raktābāvo viraśmitvādraktatvāccāpyanuṣṇatā .. 50.110 ..

1.50.111

lekhayāvasthitaḥ sūryo yatra yatra tu dṛśyate.
ūrddhvaṃ gataḥ sahasrantu yojanānāṃ sa dṛśyate .. 50.111 ..

1.50.112

prabhā hi saurī pādena astaṅgacchati bhāskare.
agnimāviśate rātrau tasmāddūrāt prakāśate .. 50.112 ..

1.50.113

uditastu punaḥ sūryaḥ astamāgneyamāviśat.
saṃyukto vahninā sūryastataḥ sa tapate divā .. 50.113 ..

1.50.114

prākāśyañca tathauṣṇyañca sūryāgneyī ca tejasī.
parasparānupraveśādāpyāyete divāniśam .. 50.114 ..

1.50.115

uttare caiva bhūmyarddhe tathā tasmiṃśca dakṣiṇe.
uttiṣṭhati tathā sūrye rātrirāviśate tvapaḥ .
tasmāttāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt .. 50.115 ..

1.50.116

astaṃ yāti punaḥ sūrye dinaṃ vai praviśatyapaḥ.
tasmācchuklā bhavantyāpo naktamahnaḥ praveśanāt .. 50.116 ..

1.50.117

etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare.
udayāstamane'rkasya ahorātraṃ viśatyapaḥ .. 50.117 ..

1.50.119

dinaṃ sūryaprakāśākhyaṃ tāmasī rātrirucyate.
tasmādvyavasthitā rātriḥ sūryāvekṣyamahaḥ smṛtam .. 50.118.
evaṃ puṣkaramadhyena yadā sarpati bhāskaraḥ.
triṃśāṃ śakantu medinyā muhūrtenaiva gacchati .. 50.119 ..

1.50.120

yojanāgrānmuhūrttasya imāṃ saṅkhyāṃ nibodhata.
pūrṇaṃ śatasahasrāṇāmekatriṃśattu sā smṛtā .. 50.120 ..

1.50.121

pañcāśattu tathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu.
mauhūrttikī gatirhyeṣā sūryasya tu vidhīyate .. 50.121 ..

1.50.122

etena gatiyogena yadā kāṣṭhāntu dakṣiṇām.
paryyāgacchettadādityo māghe kāṣṭhāntameva hi .. 50.122 ..

1.50.123

sarpate dakṣiṇāyāntu kāṣṭhāyāṃ tannibodhata.
navakoṭyaḥ prasaṅkhyātā yojanaiḥ parimaṇḍalam .. 50.123 ..

1.50.124

tathā śatasahasrāṇi catvāriṃśacca pañca ca.
ahorātrātpataṅgasya gatireṣā vidhīyate .. 50.124 ..

1.50.125

dakṣiṇādvinivṛtto'sau viṣuvastho yadā raviḥ.
kṣīrodasya samudrasya uttarāntā diśaścaran .. 50.125 ..

1.50.126

maṇḍalaṃ viṣuvadyāpi yojanaistannibodhata.
tisraḥ koṭyastu vistīrṇā viṣuvadyāpi sā smṛtā .. 50.126 ..

1.50.127

tathā śatasahasrāṇāmaśītyekādhikā punaḥ .
śravaṇe cottarāṃ kāṣṭhāñcitrabhānuryadā bhavet .
śākadvīpasya ṣaṣṭhasya uttarāntā diśaścaran .. 50.127 ..

1.50.128

uttarāyāñca kāṣṭhāyāṃ pramāṇaṃ maṇ‍ḍalasya ca.
yojanāgrātprasaṅkhyātā koṭirekā tu sā dvijaiḥ .. 50.128 ..

1.50.129

aśītirniyutānīha yojanānāṃ tathaiva ca.
aṣṭapañcāśatañcaiva yojanānyadhikāni tu .. 50.129 ..

1.50.130

nāgavīthyuttarāvīthī ajavīthī ca dakṣiṇā.
mūlaṃ caiva tathāṣāḍe hyajavīthyudayāstrayaḥ.
abhijitpūrvataḥ svātirnāgavīthyudayāstrayaḥ .. 50.130 ..

1.50.131

kāṣṭhayorantaraṃ yacca tadvakṣye yojanaiḥ punaḥ.
etacchatasahasrāṇāmekatriṃśottaraṃ śatam .. 50.131 ..

1.50.132

trayastriṃśādhikāścānye trayastriṃśacca yojanaiḥ.
kāṣṭhayorantaraṃ hyetadyojanāgrāt pratiṣṭhitam .. 50.132 ..

1.50.133

kāṣṭhayorlekhayoścaiva antare dakṣiṇottare .
te tu vakṣyāmi saṅkhyāya yojanaistannibodhata .. 50.133 ..

1.50.134

ekaikamantarantasyā niyutānyekasaptatiḥ.
sahasrāṇyatiriktāśca tato'nyā pañcasaptatiḥ .. 50.134 ..

1.50.135

lekhayoḥ kāṣṭhayoścaiva bāhyābhyantarayoḥ smṛtam.
abhyantarantu paryeti maṇḍalānyuttarāyaṇe .. 50.135 ..

1.50.136

bāhyato dakṣiṇe caiva satatantu yathākramam.
maṇḍalānāṃ śataṃ pūrṇamaśītyadhikamuttaram .. 50.136 ..

1.50.137

carate dakṣiṇe cāpi tāvadeva vibhāvasuḥ.
pramāṇaṃ maṇḍalasyātha yojanāgrānnibodhata .. 50.137 ..

1.50.138

ekaviṃśadyojanānāṃ sahasrāṇi samāsataḥ.
śate dve punarapyanye yojanānāṃ prakīrttite .. 50.138 ..

1.50.139

ekaviṃśatibhiścaiva yojanairadhikairhi te.
etatpramāṇamākhyātaṃ yojanairmaṇḍalaṃ hi tat .. 50.139 ..

1.50.140

viṣkambho maṇḍalasyaiṣa tiryak sa tu vidhīyate.
pratyahañcarate tāni sūryo vai maṇḍalakramam .. 50.140 ..

1.50.141

kulālacakraparyanto yathā śīghraṃ nivarttate.
dakṣiṇe prakrame sūryastathā śīghraṃ nivarttate .. 50.141 ..

1.50.142

tasmāt prakṛṣṭāṃ bhūmiñca kālenālpena gacchati.
sūryo dvādaśabhiḥ śīghraṃ muhūrtterdakṣiṇottare .. 50.142 ..

1.50.143

trayodaśārddhamṛkṣāṇāmahnānucarate raviḥ.
muhūrttaistāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran .. 50.143 ..

1.50.144

kulālacakramadhyastu yathā mandaṃ prasarpati.
tathodagayane sūryaḥ sarpate mandavikramaḥ .. 50.144 ..

1.50.145

trayodaśārddhamarddhena ṛkṣāṇāṃ carate raviḥ.
tasmāddīrgheṇa kālena bhūmimilpāṃ nigacchati .. 50.145 ..

1.50.146

aṣṭādaśamuhūrttaistu uttarāyaṇapaścimam.
aharbhavati taccāpi carate mandavikramaḥ .. 50.146 ..

1.50.147

trayodaśārddhamardhena ṛkṣāṇāñcarate raviḥ.
muhūrttaistāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran .. 50.147 ..

1.50.148

tato mandataraṃ tābhyāñcakraṃ bhramati vai yathā.
mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai yathā .. 50.148 ..

1.50.149

triṃśanmuhūrttāne vāhurahorātraṃ dhruvo bhraman .
ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramate maṇḍalāni saḥ .. 50.149 ..

1.50.150

kulālacakranābhistu yathā tatraiva varttate.
dhruvastathā hi vijñeyastatraiva parivarttate .. 50.150 ..

1.50.151

ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramato maṇḍalāni tu.
divā naktañca sūryasya mandā śīghrā ca vai gatiḥ .. 50.151 ..

1.50.152

uttare prakrame tvindo rdivā mandā gatiḥ smṛtā.
tathaiva ca punarnaktaṃ śīghrā sūryasya vai gatiḥ .. 50.152 ..

1.50.153

dakṣiṇe prakrame caiva divā śīghraṃ vidhīyate .
gatiḥ sūryasya naktaṃ vai mandā cāpi tathā smṛtā .. 50.153 ..

1.50.154

evaṃ gativiśeṣeṇa vibhajan rātryahāni tu.
tathā vicarate mārgaṃ samena viṣameṇa ca .. 50.154 ..

1.50.155

lokāloke sthitā ye te lokapālāścaturdiśam.
agastyaścarate teṣāmupariṣṭājjavena tu .
bhajannasāvahorātramevaṅgativiśeṣaṇaiḥ .. 50.155 ..

1.50.156

dakṣiṇe nāgavīthyāyāṃ lokālokasya cottaram.
lokasantārako hyeṣa vaiśvānarapathādbahiḥ .. 50.156 ..

1.50.157

pṛṣṭhe yāvat prabhā sauhī purastāt samprakāśate.
pārśvayoḥ pṛṣṭhatastāvallokālokasya sarvataḥ .. 50.157 ..

1.50.158

yojanānāṃ sahasrāṇi daśorddvantūcchrito giriḥ.
prakāśaścāprakāśaśca sarvataḥ parimaṇḍalaḥ .. 50.158 ..

1.50.159

nakṣatracandrasūryāśca grahāstārāgaṇaiḥ saha.
abhyantaraṃ prakāśante lokālokasya vai gireḥ .. 50.159 ..

1.50.160

etāvāneva lokastu nirālokastvataḥ param.
lokāloka ekadhā tu nirālokastvanekadhā .. 50.160 ..

1.50.161

lokālokantu sandhatte yasmāt sūryaḥ parigraham.
tasmātsandhyeti tāmāhuruṣāvyuṣṭyoryadantaram .
uṣā rātriḥ smṛtā viprairvyuṣṭiścāpi tvahaḥ smṛtam .. 50.161 ..

1.50.162

sūryaṃ hi grasamānānāṃ sandhyākāle hi rakṣasām.
prajāpatiniyogena śāpasteṣāṃ durātmanām .
akṣayatvañca dehasya prāpitā maraṇaṃ tathā .. 50.162 ..

1.50.163

tisraḥ koṭyastu vikhyātā mandehā nāma rākṣasāḥ.
prārthayanti sahasrāṃśumudayanti dine dine.
tāpayanto durātmānaḥ sūryamicchanti khāditum .. 50.163 ..

1.50.164

atha sūryasya teṣāñca yuddhamāsīt sudāruṇam.
tato brahmā ca devāśca brāhmaṇāścaiva sattamāḥ.
sandhyeti samupāsantaḥ kṣepayanti mahājalam .. 50.164 ..

1.50.165

oṅkārabrahmasaṃyuktaṃ gāyatryā cābhimantritam.
tena dahyanti te daityā vajrabhūtena vāriṇā .. 50.165 ..

1.50.166

tataḥ punarmahātejā mahādyutiparākramaḥ.
yojanānāṃ saha srāṇi ūrddhvamuttiṣṭhate śatam .. 50.166 ..

1.50.167

tataḥ prayāti bhagavān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ.
vālakhilyaiśca munibhiḥ kṛtārthaiḥ samarīcibhiḥ .. 50.167 ..

1.50.168

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhā gaṇayet kalāntam .
triṃśat kalāścaiva bhavenmuhūrttastaistriṃśatā rātryahanī samete .. 50.168 ..

1.50.169

hrāsavṛddhī tvaharbhāgairdivasānāṃ yathākramam.
sandhyā muhūrtamānantu hrāse vṛddhau samā smṛtā .. 50.169 ..

1.50.170

lekhāprabhṛtyathāditye trimuhūrttāgate tu vai.
prātastanaḥ smṛtaḥ kālo bhāgastvahnaḥ sa pañcamaḥ .. 50.170 ..

1.50.171

tasmāt prātastanātkālāt trimuhūrttastu saṅgavaḥ.
madhyāhnastrimuhūrttastu tasmātkālācca saṅgavāt .. 50.171 ..

1.50.172

tasmānmadhyandināt kālādaparāhna iti smṛtaḥ .
traya eva muhūrttāstu tasmāt kālācca madhyamāt .. 50.172 ..

1.50.173

aparāhne vyatīpāte kāla- sāyāhna ucyate.
daśapañcamuhūrttādvai muhūrttāstraya eva ca .. 50.173 ..

1.50.174

daśapañcamuhūrttaṃ vai aharviṣuvati smṛtam.
daśapañcamuhūrttādvai rātrindivamiti smṛtam .. 50.174 ..

1.50.175

vardhdhate hrasate caiva ayane dakṣiṇottare.
ahastu grasate rātriṃ rātristu grasate tvahaḥ .. 50.175 ..

1.50.176

śaradvasantayormadhye viṣuvantadvibhāvyate.
ahorātraṃ kalāścaiva sapta somaḥ samaśrute .. 50.176 ..

1.50.177

tathā pañcadaśāhāni pakṣa ityābhidhīyate.
dvau pakṣau ca bhavenmāso dvau māsāvantarāvṛtuḥ.
ṛtutrayamayanaṃ syāddvai'yane varṣamucyate .. 50.177 ..

1.50.178

nimeṣādikṛtaḥ kālaḥ kāṣṭhāyā daśa pañca ca.
kalāyāstriṃśataḥ kāṣṭhā mātrāghītidvayātmikā .. 50.178 ..

1.50.179

śataghnaikonakāstriṃśanmātrātriśat ṣaḍuttarā.
dviṣaṣṭibhāk trayoviṃśanmātrāyāñca calā bhavet .. 50.179 ..

1.50.180

catvāriṃśatsahasrāṇi śatānyaṣṭau ca vidyutiḥ.
saptatiñcāpi tatraiva navatiṃ viddhi nisvaye .. 50.180 ..

1.50.181

catvāryeva śatānyāhurvidyutau vaidhasaṃyuge.
carāṃśo hyeṣa vijñeyo nālikā cātra kāraṇam .. 50.181 ..

1.50.182

saṃvatsarādayaḥ pañca caturmānavikalpitāḥ.
niścayaḥ sarvakālasya yuga ityabhidhīyate .. 50.182 ..

1.50.183

saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ.
idvatsarastṛtīyastu caturthaścānuvatsaraḥ.
pañcamo vatsarasteṣāṃ kālastu parisaṃjñitaḥ .. 50.183 ..

1.50.184

viṃśaśataṃ bhavetpūrṇaṃ parvaṇāṃ tu raveryugam.
etānyaṣṭādaśastriṃśadudayo bhāskarasya ca .. 50.184 ..

1.50.185

ṛtavastriṃśataḥ saurā ayanāni daśaiva tu.
pañcatriṃśat śataṃ cāpi ṣaṣṭirmāsāśca bhāskaraḥ .. 50.185 ..

1.50.186

triṃśadeva tvahorātraṃ sa tu māsaśca bhāskaraḥ.
ekaṣaṣṭistvahorātrā danureko nibhāvyate .. 50.186 ..

1.50.187

ahnāntu tryadhikāśītiḥ śataṃ cāpyadhikaṃ bhavet.
mānaṃ taccitrabhānostu vijñeyaṃ bhuvanasya tu .. 50.187 ..

1.50.188

saurasaumyaṃ tu vijñeyaṃ nakṣatraṃ sāvanaṃ tathā.
nāmānyetāni catvāri yaiḥ purāṇaṃ vibhāvyate .. 50.188 ..

1.50.189

khe tasyottarataścaiva śrṛṅgavānnāma parvataḥ.
trīṇi tasya tu śrṛṅgāṇi spṛśantīva nabhastalam .. 50.189 ..

1.50.190

taiścāpi śrṛṅgavānnāma sarvataścaiva viśrutaḥ.
ekamārgaśca vistāro viṣkambhaścāpi kīrtitaḥ .. 50.190 ..

1.50.191

tasya vai sarvataḥ śrṛṅgaṃ madhyamantaddhiraṇmayam.
dakṣiṇaṃ rājatañcaiva śrṛṅgaṃ tu sphaṭikaprabham .. 50.191 ..

1.50.192

sarvaratnamayaṃ caikaṃ śrṛṅgamuttaramuttamam.
evaṃ kūṭaisribhiḥ śailaiḥ śrṛṅgavāniti viśrutaḥ .. 50.192 ..

1.50.193

yattadviṣuvataṃ śrṛṅgantadarkaḥ pratipadyate.
śaradvasantayormadhye madhyamāṃ gatimāsthitaḥ.
ahastulyāmatho rātriṃ karoti timirāpahaḥ .. 50.193 ..

1.50.194

haritāśca hayā divyāste niyuktā mahārathe.
anuliptā ivābhānti pajharaktairgabhastibhiḥ .. 50.194 ..

1.50.195

meṣānte ca tulānte ca bhāskarodayataḥ smṛtāḥ .
muhūrttā daśa pañcaiva ahorātriśca tāvatī .. 50.195 ..

1.50.196

kṛttikānāṃ yadā sūryaḥ prathamāṃśagato bhavet .
viśākhānāṃ tathā jñeyaścaturthāṃśe niśākaraḥ.. 50.196 ..

1.50.197

viśākhāyāṃ yadā sūrya ścrateṃ'śaṃ tṛtīyakam.
tadā candraṃ vijānīyāt kṛttikāśirasi sthitam .. 50.197 ..

1.50.198

viṣuvantaṃ tadā vidyādevamāhurmaharṣayaḥ.
sūryeṇa viṣuvaṃ vidyāt kālaṃ somena lakṣayet .. 50.198 ..

1.50.199

samā rātrirahaścaiva yadā tadviṣuvadbhavet.
tadā dānāni deyāni pitṛbhyo viṣuvatyapi.
brāhmaṇebhyo viśeṣeṇa mukhametattu daivatam .. 50.199 ..

1.50.200

ūnarātrādhimāsau ca kalākāṣṭhāmuhūrttakāḥ.
paurṇamāsī tathā jñeyā amāvāsyā tathaiva ca.
sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumati stathā .. 50.200 ..

1.50.201

tapastapasyau madhumādhavau ca śukraḥ śuciścāyanamuttaraṃ syāt.
nabho nabhaśyo'tha iṣuḥ sahorjaḥ sahaḥsahasyāviti dakṣiṇaṃ syāt .. 50.201 ..

First 200 of 223 passages. Read on

Linked texts (10)