Vayupurana 1.50: adhyāyaḥ 50
Vāyupurāṇa 1.50
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 50
1.50.1
..sūta uvāca..
adhaḥpramāṇamūrddhvañca varṇyamānaṃ nibodhata.
pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam.
anantadhātavo hyete vyāpakāstu prakīrtitāḥ .. 50.1 ..
1.50.2
jananī sarvabhūtānāṃ sarva bhūtadharā dharā.
nānājanapadākīrṇā nānādhiṣṭhānapattanā .. 50.2 ..
1.50.3
nānānadanadīśailā naikajātisamākulā.
anantā gīyate devī pṛthivī bahuvistarā .. 50.3 ..
1.50.4
nadīnadasamudrasthāstathā kṣudrāśrayāḥ sthitāḥ.
parvatākāśasaṃsthāśca antarbhūmigatāśca yāḥ .. 50.4 ..
1.50.5
āpo'nantāśca vijñeyāstathāgniḥ sarvalaukikaḥ.
anantaḥ paṭhyate caiva vyāpakaḥ sarvasambhavaḥ .. 50.5 ..
1.50.6
tathākāśamanālambaṃ ramyaṃ nānāśrayaṃ smṛtam.
anantaṃ prathitaṃ sarvaṃ vāyuścākāśasambhavaḥ .. 50.6 ..
1.50.7
āpaḥ pṛthivyāmudake pṛthivī copari sthitā.
ākāśañcāparamadhaḥ punarbhūmiḥ punarjjalam .. 50.7 ..
1.50.8
evamantamanantasya bhautikasya na vidyate.
purā surairabhihitaṃ niścitantu nibodhata .. 50.8 ..
1.50.9
bhūmirjalamathākāśamiti jñeyā paramparā.
sthitireṣā tu vijñeyā saptame'smin rasātale .. 50.9 ..
1.50.10
daśayojanasāhasramekabhaumaṃ rasātalam.
sādhubhiḥ parivikhyātamekaikaṃ bahuvistaram .. 50.10 ..
1.50.11
prathamamatalañcaiva sutalantu tataḥ param.
tataḥ parataraṃ vidyādvitalaṃ bahuvistaram .. 50.11 ..
1.50.12
tato gabhastalaṃ nāma parataśca mahātalam.
śrītalañca tataḥ prāhuḥ pātālaṃ saptamaṃsmṛtam .. 50.12 ..
1.50.13
kṛṣṇabhaumañca prathamaṃ bhūmibhāgañca kīrttitam.
pāṇḍubhaumaṃ dvitīyantu tṛtīyaṃ raktamṛttikam .. 50.13 ..
1.50.14
pītabhaumañcaturthantu pañcamaṃ śarkarātalam.
ṣaṣṭhaṃ silāmayañcaiva sauvarṇaṃ saptamantalam .. 50.14 ..
1.50.15
prathame tu tale khyātamasurendrasya mandiram.
namucerindraśatrorhi mahānādasya cālayam .. 50.15 ..
1.50.16
purañca śaṅkukarṇasya kabandhasya ca mandiram.
niṣkulādasya ca puraṃ prahṛṣṭajanasaṅkulam .. 50.16 ..
1.50.17
rākṣasasya ca bhīmasya śūladantasya cālayam.
lohitākṣakaliṅgānāṃ nagaraṃ śvāpadasya tu .. 50.17 ..
1.50.18
dhanañjayasya ca puraṃ māhendrasya mahātmanaḥ .
kāliyasya ca nāgasya nagaraṃ kalasasya ca .. 50.18 ..
1.50.19
evaṃ purasahasrāṇiṃ nāgadānavarakṣasām.
tale jñeyāni prathame kṛṣṇabhaume na saṃśayaḥ .. 50.19 ..
1.50.20
dvitīye'pi tale viprā daityendrasya surakṣasaḥ.
mahājambhasya ca tathā nagaraṃ prathamasya tu .. 50.20 ..
1.50.21
hayagrīvasya kṛṣṇasya nikumbhasya ca mandiram.
śaṅkhākhyeyasya ca puraṃ nagaraṃ gomukhasya ca .. 50.21 ..
1.50.22
rākṣasasya ca nīlasya meghasya krathanasya ca.
purañca kurupādasya mahoṣṇīṣasya cālayam .. 50.22 ..
1.50.23
kambalasya ca nāgasya puramaśvatarasya ca.
kadruputrasya ca puraṃ takṣakasya mahātmanaḥ .. 50.23 ..
1.50.24
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
dvitīye'smin tale viprāḥ pāṇḍubhaume na saṃśayaḥ .. 50.24 ..
1.50.25
tṛtīye tu talekhyātaṃ prahlādasya mahātmanaḥ.
anuhlādasya ca puraṃ detyendrasya mahātmanaḥ .. 50.25 ..
1.50.26
tārakākhyasya ca puraṃ puraṃ triśirasastathā.
śiśumārasya ca puraṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulam .. 50.26 ..
1.50.27
cyavanasya ca vijñeyaṃ rākṣasasya ca mandiram.
rākṣasendrasya ca puraṃkumbhilasya kharasyaca .. 50.27 ..
1.50.28
virādhasya ca krūrasya puramulkāmukhasya ca.
hemakasya ca nāgasya tathā pāṇḍurakasya ca .. 50.28 ..
1.50.29
maṇimantrasya ca puraṃ kapilasya ca mandiram.
nandasya coragapaterviśālasya ca mandiram .. 50.29 ..
1.50.30
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
tṛtīye'smistale viprāḥ pītabhaume na saṃśayaḥ .. 50.30 ..
1.50.31
caturthe daityasiṃhasya kālanemermahātmanaḥ.
gajakarṇasya ca puraṃ nagaraṃ kuñjarasya ca .. 50.31 ..
1.50.32
rākṣasendrasya ca puraṃ sumālerbahuvistaram.
muñjasya lokanāthasya vṛkavaktrasya cālayam .. 50.32 ..
1.50.33
bahuyojanasāhasraṃ bahupakṣisamākulam .
nagaraṃ vainateyasya caturthe'smin rasātale .. 50.33 ..
1.50.34
pañcame śarkarābhaume bahuyojanavistṛte.
virocanasya nagaraṃ daityasiṃhasya dhīmataḥ .. 50.34 ..
1.50.35
vaiḍhūryyasyāgnijihvasya hiraṇyākṣasya cālayam.
purañca vidyujjihvasya rākṣasasya ca dhīmataḥ .. 50.35 ..
1.50.36
mahāmeghasya ca puraṃ rākṣasendrasya śālinaḥ.
karmmārasya ca nāgasya svastikasya jayasya ca .. 50.36 ..
1.50.37
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām.
pañcame'pi tathā jñeyaṃ śarkarānilaye sadā .. 50.37 ..
1.50.38
ṣaṣṭhe tale daityapateḥ kesarernagarottamam.
suparvvaṇaḥ sulomnaśca nagaraṃ mahiṣasya ca.
rākṣasendrasya ca puramutkrośasya mahātmanaḥ .. 50.38 ..
1.50.39
tatrāste surasāputraḥ śataśīrṣo mudā yutaḥ.
kaśyapasya sutaḥ śrīmān vāsukirnāma nāgarāṭ .. 50.39 ..
1.50.40
evaṃ purasahasrāṇi nāgadānavarakṣasām .
ṣaṣṭhe tale'smin vikhyāte śilābhaume rasātale .. 50.40 ..
1.50.41
saptame tu tale jñeyaṃ pātāle sarvvapaścime .
puraṃ baleḥ pramuditaṃ naranārīsamākulam .. 50.41 ..
1.50.42
asurāśīviṣaiḥ pūrṇamuddhṛtairddevaśatrubhiḥ.
mucukundasya daityasya tatra vai nagaraṃ mahat .. 50.42 ..
1.50.43
anekairditiputrāṇāṃ samudīrṇairmahāpuraiḥ.
tathaiva nāganagaraiṛddhimadbhiḥ sahasraśaḥ .. 50.43 ..
1.50.44
daityānāṃ dānavānāñca samudīrṇai rmahāpuraiḥ.
udīrṇai rākṣasāvāsairanekaiśca samākulam .. 50.44 ..
1.50.45
pātālānte ca viprendrā vistīrṇe bahuyojane.
āste raktāravindākṣo mahātmā hyajarāmaraḥ .. 50.45 ..
1.50.46
dhautaśaṅkhodaravapurnīlavāsā mahābhujaḥ.
viśālabhogo dyutimāṃścitramālādharo balī .. 50.46 ..
1.50.47
rukmaśrṛṅagāvadātena dīptāsyena virājatā.
prabhurmukhasahasreṇa śobhate vai sa kuṇḍalī .. 50.47 ..
1.50.48
sa jihvāmālayā devo lolajvālānalārciṣā.
jvālāmālāparikṣiptaḥ kailāsa iva lakṣyate .. 50.48 ..
1.50.49
sa tu netrasahasreṇa dviguṇena virājatā.
bālasūryyābhitāmreṇa śobhate snigdhamaṇḍalaḥ .. 50.49 ..
1.50.50
tasya kundenduvarṇasya akṣamālā virājate .
taruṇādityamāleva śvetaparvvatamūrddhani .. 50.50 ..
1.50.51
jaṭākarālo dyutimān lakṣyate śayanāsane.
vistīrṇa iva medinyāṃ sahasraśikharo giriḥ .. 50.51 ..
1.50.52
mahābhogairmahābhāgairmahānāgairmahābalaiḥ.
upāsyate mahātejā mahānāgapatiḥ svayam .. 50.52 ..
1.50.53
sa rājā sarvanāgānāṃ śeṣo nāma mahādyutiḥ.
sā vaiṣṇavī hyahitanurmaryādāyāṃ vyavasthitā .. 50.53 ..
1.50.54
saptaivamete kathitā vyavahāryā rasātalāḥ .
devāsuramahānāgarākṣasādhyuṣitāḥ sadā .. 50.54 ..
1.50.55
ataḥparamanālokyamagamyaṃ siddhasādhubhiḥ.
devā mānapyaviditaṃ vyavahāravivarjjitam .. 50.55 ..
1.50.56
pṛthivyagnyambuvāyūnāṃ nabhasaśca dvijottamāḥ.
mahattvamevamṛṣibhirvarṇyate nātra saṃśayaḥ .. 50.56 ..
1.50.57
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorgatim.
sūryācandramasāvetau bhramantau yāvadeva tu.
prakāśataḥ svabhābhistau maṇḍalābhyāṃ samāsthitau .. 50.57 ..
1.50.58
saptānāñca samudrāṇāṃ dvīpānāntu sa vistaraḥ.
vistarārddhaṃ pṛthivyāstu bhavedanyatra bāhyataḥ .. 50.58 ..
1.50.59
paryāsapārimāṇyantu cāndrādityau prakāśataḥ.
paryāsapārimāṇyena bhūmestulyaṃ divaṃ smṛtam .. 50.59 ..
1.50.60
avati trīnimān lokān yasmāt sūryaḥ paribhraman.
avadhātuḥ prakāśākhyo hyavanātsa raviḥ smṛtaḥ .. 50.60 ..
1.50.61
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pramāṇaṃ candrasūryayoḥ.
mahitatvānmahīśabdo hyasmin varṣe nipātyate .. 50.61 ..
1.50.62
asya bhāratavarṣasya viṣkambhantu suvistaram.
maṇḍalaṃ bhāskarasyātha yojanānāṃ nibodhata .. 50.62 ..
1.50.63
navayojanasāhasro vistāro bhāskarasya tu.
vistārātrriguṇaścāsya pariṇāho'tha maṇḍalam.
viṣkambo maṇjalasyaiva bhāskarād dviguṇaḥ śaśī .. 50.63 ..
1.50.64
ataḥ pṛthivyāṃ vakṣyāmi pramāṇaṃ yojanaiḥ saha.
saptadvīpasamudrāyā vistāro maṇjalañca yat .. 50.64 ..
1.50.65
ityetadiha saṅkhyātaṃ purāṇaṃ parimāṇataḥ.
tadvakṣyāmi prasaṅkhyāya sāmpratairabhimānibhiḥ .. 50.65 ..
1.50.66
abhimānivyatītā ye tulyāste sāmpratairiha.
devā ye vai hyatītāste rūpairnāmabhireva ca .. 50.66 ..
1.50.67
tasmāttu sāmpratairdevairvakṣyāmi vasudhātalam.
divastu sanniveśo vai sāmprataireva kṛtsnaśaḥ .. 50.67 ..
1.50.68
śatārddha koṭivistārā pṛthivī kṛtsnataḥ smṛtā.
tasyā vārdhapramāṇena merorvai cāturantaram .. 50.68 ..
1.50.69
pṛthivyā vārdhavistāro yojanāgrātprakīrttitaḥ .
merumadhyāt prati diśaṃ koṭirekādaśa smṛtāḥ .. 50.69 ..
1.50.70
tathā śatasahasrāṇi ekonanavatiḥ punaḥ.
pañcāśacca sahasrāṇi pṛthivyā vārdhavistaraḥ .. 50.70 ..
1.50.71
pṛthivyā vistaraṃ kṛtsnaṃ yojanaistannibodhata.
tisraḥ koṭyastu vistāraḥ saṃkhyātaḥ sa caturdiśam .. 50.71 ..
1.50.72
tathā śatasahasrāṇāmekonāśītirucyate.
saptadvīpasamudrāyāḥ pṛthivyāstveṣa vistaraḥ .. 50.72 ..
1.50.73
vistārāt triguṇa़ñcaiva pṛthivyantasya maṇḍalam.
gaṇitaṃ yojanāgrantu koṭyastvekādaśa smṛtāḥ .. 50.73 ..
1.50.74
tathā śatasahasrantu sapta triṃśādhikāni tu.
ityetadvai prasaṅkhyātaṃ pṛthivyantasya maṇḍalam .. 50.74 ..
1.50.75
tārakāsanniveśasya divi yāvaddhi maṇḍalam.
paryāsaḥ sanniveśasya bhūmastāvattu maṇḍalam .. 50.75 ..
1.50.76
paryāsapārimāṇḍena bhūmestulyaṃ divaṃ smṛtam.
saptānāmapi lokānāmetanmānaṃ prakīrtitam .. 50.76 ..
1.50.77
paryāsapārimāṇḍena maṇḍalānugatena ca.
uparyupari lokānāṃ chatravatparimaṇḍalam .. 50.77 ..
1.50.78
saṃsthitirvihitā sarvā yeṣu tiṣṭhanti jantavaḥ.
etadaṇḍakaṭāhasya pramāṇaṃ parikīrttitam .. 50.78 ..
1.50.79
aṇḍasyāntastvime lokāḥ saptadvīpā ca medinī.
bhūrlokasva bhuvaścaiva tṛtīyaḥ svariti smṛtaḥ .
maharloko janaścaiva tapaḥ satyaśca saptamaḥ .. 50.79 ..
1.50.80
ete sapta kṛtā lokāśchatrākārā vyavasthitāḥ.
svakairāvaraṇaiḥ sūkṣmairdhāryamāṇāḥ pṛthak pṛthak .. 50.80 ..
1.50.81
daśabhāgādhikābhiśca tābhiḥ prakṛtibhirbahiḥ.
dhāryamāṇā viśeṣaiśca samutpannaiḥ parasparam .. 50.81 ..
1.50.82
asyāṇḍasya samantācca sanniviṣṭo ghanodadhiḥ.
pṛthivīmaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ ghanatoyena dhāryate .. 50.82 ..
1.50.83
ghanodadhipareṇātha dhāryyate ghanatejasā.
bāhyato ghanatejastu tiryyagūrddhvantu maṇḍalam .. 50.83 ..
1.50.84
samantādvanavātena dhāryyamāṇaṃ pratiṣṭhitam.
ghanavātāttathākāśamākāśañca mahātmanā .. 50.84 ..
1.50.85
bhūtādinā vṛtaṃ sarvvaṃ bhūtādhirmahatā vṛtaḥ .
vṛto mahānanantena pradhānenāvyayātmanā .. 50.85 ..
1.50.86
purāṇi lokapālānāṃ pravakṣyāmi yathākramam .
jyotirgaṇapracārasya pramāṇaṃ parivakṣyate .. 50.86 ..
1.50.87
meroḥ prācyāṃ diśi tathā mānasasyaiva mūrddhani.
vasvokasārā māhendrī puṇyā hemapariṣkṛtā . 50.87 ..
1.50.88
dakṣiṇena punarmerormānasasyaiva mūrddhani.
vaivasvato nivasati yamaḥ saṃyamane pure .. 50.88 ..
1.50.89
pratīcyāntu punarmerormānasasyaiva mūrddhani.
sukhā nāma purī ramyā varuṇasyātha dhīmataḥ .. 50.89 ..
1.50.90
diśyuttarasyāṃ merostu mānasasyaiva mūrddhani.
tulyā māhendrapuryyā tu somasyāpi vibhāvarī .. 50.90 ..
1.50.91
mānasottarapṛṣṭhe tu lokapālāścaturddiśam.
sthitā dharmmavyavasthāyai lokasaṃrakṣaṇāya ca .. 50.91 ..
1.50.92
lokapālopariṣṭāttu sarvvato dakṣiṇāyane.
kāṣṭhāgatasya sūryyasya gatiryā tāṃ nibodhata .. 50.92 ..
1.50.93
dakṣiṇe prakrame sūryyaḥ kṣipteṣuriva sarpati.
jyotiṣāñcakramādāya satataṃ parigacchati .. 50.93 ..
1.50.94
madhyagaścāmarāvatyāṃ yadā bhavati bhāskaraḥ.
vaivasvate saṃyamane udayastatra ucyate .. 50.94 ..
1.50.95
sukhāyāmarddharātrañca madhyagaḥ syādraviryadā.
sukhāyāmatha vāruṇyāmuttiṣṭhan sa tu dṛśyate .. 50.95 ..
1.50.96
vibhāyāmarddharātraṃ syānmāhendyrāmastameti ca.
tadā dakṣiṇapūrvveṣāmaparāhno vidhīyate .. 50.96 ..
1.50.97
dakṣiṇāpara deśyānāṃ pūrvvāhnaḥ parikīrttyate.
teṣāmapararātrañca ye janā uttarāpathe .. 50.97 ..
1.50.98
deśā uttarapūrvvā ye pūrvvarātrantu tān prati.
evamevottareṣvarko bhavaneṣu virājate .. 50.98 ..
1.50.99
sukhāyāmatha vāruṇyāṃ madhyāhne cāryyamā yadā.
vibhāvaryyāṃ somapuryyāmuttiṣṭhati vibhāvasuḥ .. 50.99 ..
1.50.100
rātryarddhaṃ cāmarāvatyāmastameti yamasya ca.
somapuryāṃ vibhāyāntu madhyāhne syāddhivākaraḥ .. 50.100 ..
1.50.101
mahendrasyāmarāvatyāmuttiṣṭhati yadā raviḥ.
arddharātraṃ saṃyamane vāruṇyāmastameti ca .. 50.101 ..
1.50.102
sa śīgrameti paryyeti bhāskaro'lātacakravat.
bhraman vai bhramamāṇāni ṛkṣāṇi gagane raviḥ .. 50.102 ..
1.50.103
evaṃ caturṣu dvīpeṣu dakṣiṇāntena sarpati.
udayāstamanenāsāvuttiṣṭhati punaḥ punaḥ .. 50.103 ..
1.50.104
pūrvvāhne cāparāhne tu dvau dvau devālayau tu saḥ.
tapatyekantu madhyāhne taireva tu saraśmibhiḥ .. 50.104 ..
1.50.105
udito varddhamānābhirāmadhyāhnaṃ tapan raviḥ.
ataḥ paraṃ hrasantībhirgobhirastaṃ sa gacchati .. 50.105 ..
1.50.106
udayāstamayābhyāṃ hismṛte pūrvāpare diśo.
yāvatpurastāttapati tāvat pṛṣṭhe tu pārśvayoḥ .. 50.106 ..
1.50.107
yatrodyan dṛśyate sūryasteṣāṃ sa udayaḥ smṛtaḥ.
yatra praṇāśamāyāti teṣāmastaḥ sa ucyate .. 50.107 ..
1.50.108
sarveṣāmuttare merurlokālokastu dakṣiṇe.
vidūrabhāvādarkasya bhūmerlekhāvṛtasya ca.
hriyante raśmayo yasmāttena rātrau na dṛśyate .. 50.108 ..
1.50.109
grahanakṣatratārāṇāṃ darśanaṃ bhāskarasya ca.
ucchrāyasya pramāṇena jñeyamastamanodayam .. 50.109 ..
1.50.110
śuklacchāyognirāpaśca kṛṣṇacchāyā ca medinī.
vidūrabhāvādarkasya udyātasya viraśmitā.
raktābāvo viraśmitvādraktatvāccāpyanuṣṇatā .. 50.110 ..
1.50.111
lekhayāvasthitaḥ sūryo yatra yatra tu dṛśyate.
ūrddhvaṃ gataḥ sahasrantu yojanānāṃ sa dṛśyate .. 50.111 ..
1.50.112
prabhā hi saurī pādena astaṅgacchati bhāskare.
agnimāviśate rātrau tasmāddūrāt prakāśate .. 50.112 ..
1.50.113
uditastu punaḥ sūryaḥ astamāgneyamāviśat.
saṃyukto vahninā sūryastataḥ sa tapate divā .. 50.113 ..
1.50.114
prākāśyañca tathauṣṇyañca sūryāgneyī ca tejasī.
parasparānupraveśādāpyāyete divāniśam .. 50.114 ..
1.50.115
uttare caiva bhūmyarddhe tathā tasmiṃśca dakṣiṇe.
uttiṣṭhati tathā sūrye rātrirāviśate tvapaḥ .
tasmāttāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt .. 50.115 ..
1.50.116
astaṃ yāti punaḥ sūrye dinaṃ vai praviśatyapaḥ.
tasmācchuklā bhavantyāpo naktamahnaḥ praveśanāt .. 50.116 ..
1.50.117
etena kramayogena bhūmyarddhe dakṣiṇottare.
udayāstamane'rkasya ahorātraṃ viśatyapaḥ .. 50.117 ..
1.50.119
dinaṃ sūryaprakāśākhyaṃ tāmasī rātrirucyate.
tasmādvyavasthitā rātriḥ sūryāvekṣyamahaḥ smṛtam .. 50.118.
evaṃ puṣkaramadhyena yadā sarpati bhāskaraḥ.
triṃśāṃ śakantu medinyā muhūrtenaiva gacchati .. 50.119 ..
1.50.120
yojanāgrānmuhūrttasya imāṃ saṅkhyāṃ nibodhata.
pūrṇaṃ śatasahasrāṇāmekatriṃśattu sā smṛtā .. 50.120 ..
1.50.121
pañcāśattu tathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu.
mauhūrttikī gatirhyeṣā sūryasya tu vidhīyate .. 50.121 ..
1.50.122
etena gatiyogena yadā kāṣṭhāntu dakṣiṇām.
paryyāgacchettadādityo māghe kāṣṭhāntameva hi .. 50.122 ..
1.50.123
sarpate dakṣiṇāyāntu kāṣṭhāyāṃ tannibodhata.
navakoṭyaḥ prasaṅkhyātā yojanaiḥ parimaṇḍalam .. 50.123 ..
1.50.124
tathā śatasahasrāṇi catvāriṃśacca pañca ca.
ahorātrātpataṅgasya gatireṣā vidhīyate .. 50.124 ..
1.50.125
dakṣiṇādvinivṛtto'sau viṣuvastho yadā raviḥ.
kṣīrodasya samudrasya uttarāntā diśaścaran .. 50.125 ..
1.50.126
maṇḍalaṃ viṣuvadyāpi yojanaistannibodhata.
tisraḥ koṭyastu vistīrṇā viṣuvadyāpi sā smṛtā .. 50.126 ..
1.50.127
tathā śatasahasrāṇāmaśītyekādhikā punaḥ .
śravaṇe cottarāṃ kāṣṭhāñcitrabhānuryadā bhavet .
śākadvīpasya ṣaṣṭhasya uttarāntā diśaścaran .. 50.127 ..
1.50.128
uttarāyāñca kāṣṭhāyāṃ pramāṇaṃ maṇḍalasya ca.
yojanāgrātprasaṅkhyātā koṭirekā tu sā dvijaiḥ .. 50.128 ..
1.50.129
aśītirniyutānīha yojanānāṃ tathaiva ca.
aṣṭapañcāśatañcaiva yojanānyadhikāni tu .. 50.129 ..
1.50.130
nāgavīthyuttarāvīthī ajavīthī ca dakṣiṇā.
mūlaṃ caiva tathāṣāḍe hyajavīthyudayāstrayaḥ.
abhijitpūrvataḥ svātirnāgavīthyudayāstrayaḥ .. 50.130 ..
1.50.131
kāṣṭhayorantaraṃ yacca tadvakṣye yojanaiḥ punaḥ.
etacchatasahasrāṇāmekatriṃśottaraṃ śatam .. 50.131 ..
1.50.132
trayastriṃśādhikāścānye trayastriṃśacca yojanaiḥ.
kāṣṭhayorantaraṃ hyetadyojanāgrāt pratiṣṭhitam .. 50.132 ..
1.50.133
kāṣṭhayorlekhayoścaiva antare dakṣiṇottare .
te tu vakṣyāmi saṅkhyāya yojanaistannibodhata .. 50.133 ..
1.50.134
ekaikamantarantasyā niyutānyekasaptatiḥ.
sahasrāṇyatiriktāśca tato'nyā pañcasaptatiḥ .. 50.134 ..
1.50.135
lekhayoḥ kāṣṭhayoścaiva bāhyābhyantarayoḥ smṛtam.
abhyantarantu paryeti maṇḍalānyuttarāyaṇe .. 50.135 ..
1.50.136
bāhyato dakṣiṇe caiva satatantu yathākramam.
maṇḍalānāṃ śataṃ pūrṇamaśītyadhikamuttaram .. 50.136 ..
1.50.137
carate dakṣiṇe cāpi tāvadeva vibhāvasuḥ.
pramāṇaṃ maṇḍalasyātha yojanāgrānnibodhata .. 50.137 ..
1.50.138
ekaviṃśadyojanānāṃ sahasrāṇi samāsataḥ.
śate dve punarapyanye yojanānāṃ prakīrttite .. 50.138 ..
1.50.139
ekaviṃśatibhiścaiva yojanairadhikairhi te.
etatpramāṇamākhyātaṃ yojanairmaṇḍalaṃ hi tat .. 50.139 ..
1.50.140
viṣkambho maṇḍalasyaiṣa tiryak sa tu vidhīyate.
pratyahañcarate tāni sūryo vai maṇḍalakramam .. 50.140 ..
1.50.141
kulālacakraparyanto yathā śīghraṃ nivarttate.
dakṣiṇe prakrame sūryastathā śīghraṃ nivarttate .. 50.141 ..
1.50.142
tasmāt prakṛṣṭāṃ bhūmiñca kālenālpena gacchati.
sūryo dvādaśabhiḥ śīghraṃ muhūrtterdakṣiṇottare .. 50.142 ..
1.50.143
trayodaśārddhamṛkṣāṇāmahnānucarate raviḥ.
muhūrttaistāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran .. 50.143 ..
1.50.144
kulālacakramadhyastu yathā mandaṃ prasarpati.
tathodagayane sūryaḥ sarpate mandavikramaḥ .. 50.144 ..
1.50.145
trayodaśārddhamarddhena ṛkṣāṇāṃ carate raviḥ.
tasmāddīrgheṇa kālena bhūmimilpāṃ nigacchati .. 50.145 ..
1.50.146
aṣṭādaśamuhūrttaistu uttarāyaṇapaścimam.
aharbhavati taccāpi carate mandavikramaḥ .. 50.146 ..
1.50.147
trayodaśārddhamardhena ṛkṣāṇāñcarate raviḥ.
muhūrttaistāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran .. 50.147 ..
1.50.148
tato mandataraṃ tābhyāñcakraṃ bhramati vai yathā.
mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai yathā .. 50.148 ..
1.50.149
triṃśanmuhūrttāne vāhurahorātraṃ dhruvo bhraman .
ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramate maṇḍalāni saḥ .. 50.149 ..
1.50.150
kulālacakranābhistu yathā tatraiva varttate.
dhruvastathā hi vijñeyastatraiva parivarttate .. 50.150 ..
1.50.151
ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramato maṇḍalāni tu.
divā naktañca sūryasya mandā śīghrā ca vai gatiḥ .. 50.151 ..
1.50.152
uttare prakrame tvindo rdivā mandā gatiḥ smṛtā.
tathaiva ca punarnaktaṃ śīghrā sūryasya vai gatiḥ .. 50.152 ..
1.50.153
dakṣiṇe prakrame caiva divā śīghraṃ vidhīyate .
gatiḥ sūryasya naktaṃ vai mandā cāpi tathā smṛtā .. 50.153 ..
1.50.154
evaṃ gativiśeṣeṇa vibhajan rātryahāni tu.
tathā vicarate mārgaṃ samena viṣameṇa ca .. 50.154 ..
1.50.155
lokāloke sthitā ye te lokapālāścaturdiśam.
agastyaścarate teṣāmupariṣṭājjavena tu .
bhajannasāvahorātramevaṅgativiśeṣaṇaiḥ .. 50.155 ..
1.50.156
dakṣiṇe nāgavīthyāyāṃ lokālokasya cottaram.
lokasantārako hyeṣa vaiśvānarapathādbahiḥ .. 50.156 ..
1.50.157
pṛṣṭhe yāvat prabhā sauhī purastāt samprakāśate.
pārśvayoḥ pṛṣṭhatastāvallokālokasya sarvataḥ .. 50.157 ..
1.50.158
yojanānāṃ sahasrāṇi daśorddvantūcchrito giriḥ.
prakāśaścāprakāśaśca sarvataḥ parimaṇḍalaḥ .. 50.158 ..
1.50.159
nakṣatracandrasūryāśca grahāstārāgaṇaiḥ saha.
abhyantaraṃ prakāśante lokālokasya vai gireḥ .. 50.159 ..
1.50.160
etāvāneva lokastu nirālokastvataḥ param.
lokāloka ekadhā tu nirālokastvanekadhā .. 50.160 ..
1.50.161
lokālokantu sandhatte yasmāt sūryaḥ parigraham.
tasmātsandhyeti tāmāhuruṣāvyuṣṭyoryadantaram .
uṣā rātriḥ smṛtā viprairvyuṣṭiścāpi tvahaḥ smṛtam .. 50.161 ..
1.50.162
sūryaṃ hi grasamānānāṃ sandhyākāle hi rakṣasām.
prajāpatiniyogena śāpasteṣāṃ durātmanām .
akṣayatvañca dehasya prāpitā maraṇaṃ tathā .. 50.162 ..
1.50.163
tisraḥ koṭyastu vikhyātā mandehā nāma rākṣasāḥ.
prārthayanti sahasrāṃśumudayanti dine dine.
tāpayanto durātmānaḥ sūryamicchanti khāditum .. 50.163 ..
1.50.164
atha sūryasya teṣāñca yuddhamāsīt sudāruṇam.
tato brahmā ca devāśca brāhmaṇāścaiva sattamāḥ.
sandhyeti samupāsantaḥ kṣepayanti mahājalam .. 50.164 ..
1.50.165
oṅkārabrahmasaṃyuktaṃ gāyatryā cābhimantritam.
tena dahyanti te daityā vajrabhūtena vāriṇā .. 50.165 ..
1.50.166
tataḥ punarmahātejā mahādyutiparākramaḥ.
yojanānāṃ saha srāṇi ūrddhvamuttiṣṭhate śatam .. 50.166 ..
1.50.167
tataḥ prayāti bhagavān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ.
vālakhilyaiśca munibhiḥ kṛtārthaiḥ samarīcibhiḥ .. 50.167 ..
1.50.168
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhā gaṇayet kalāntam .
triṃśat kalāścaiva bhavenmuhūrttastaistriṃśatā rātryahanī samete .. 50.168 ..
1.50.169
hrāsavṛddhī tvaharbhāgairdivasānāṃ yathākramam.
sandhyā muhūrtamānantu hrāse vṛddhau samā smṛtā .. 50.169 ..
1.50.170
lekhāprabhṛtyathāditye trimuhūrttāgate tu vai.
prātastanaḥ smṛtaḥ kālo bhāgastvahnaḥ sa pañcamaḥ .. 50.170 ..
1.50.171
tasmāt prātastanātkālāt trimuhūrttastu saṅgavaḥ.
madhyāhnastrimuhūrttastu tasmātkālācca saṅgavāt .. 50.171 ..
1.50.172
tasmānmadhyandināt kālādaparāhna iti smṛtaḥ .
traya eva muhūrttāstu tasmāt kālācca madhyamāt .. 50.172 ..
1.50.173
aparāhne vyatīpāte kāla- sāyāhna ucyate.
daśapañcamuhūrttādvai muhūrttāstraya eva ca .. 50.173 ..
1.50.174
daśapañcamuhūrttaṃ vai aharviṣuvati smṛtam.
daśapañcamuhūrttādvai rātrindivamiti smṛtam .. 50.174 ..
1.50.175
vardhdhate hrasate caiva ayane dakṣiṇottare.
ahastu grasate rātriṃ rātristu grasate tvahaḥ .. 50.175 ..
1.50.176
śaradvasantayormadhye viṣuvantadvibhāvyate.
ahorātraṃ kalāścaiva sapta somaḥ samaśrute .. 50.176 ..
1.50.177
tathā pañcadaśāhāni pakṣa ityābhidhīyate.
dvau pakṣau ca bhavenmāso dvau māsāvantarāvṛtuḥ.
ṛtutrayamayanaṃ syāddvai'yane varṣamucyate .. 50.177 ..
1.50.178
nimeṣādikṛtaḥ kālaḥ kāṣṭhāyā daśa pañca ca.
kalāyāstriṃśataḥ kāṣṭhā mātrāghītidvayātmikā .. 50.178 ..
1.50.179
śataghnaikonakāstriṃśanmātrātriśat ṣaḍuttarā.
dviṣaṣṭibhāk trayoviṃśanmātrāyāñca calā bhavet .. 50.179 ..
1.50.180
catvāriṃśatsahasrāṇi śatānyaṣṭau ca vidyutiḥ.
saptatiñcāpi tatraiva navatiṃ viddhi nisvaye .. 50.180 ..
1.50.181
catvāryeva śatānyāhurvidyutau vaidhasaṃyuge.
carāṃśo hyeṣa vijñeyo nālikā cātra kāraṇam .. 50.181 ..
1.50.182
saṃvatsarādayaḥ pañca caturmānavikalpitāḥ.
niścayaḥ sarvakālasya yuga ityabhidhīyate .. 50.182 ..
1.50.183
saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ.
idvatsarastṛtīyastu caturthaścānuvatsaraḥ.
pañcamo vatsarasteṣāṃ kālastu parisaṃjñitaḥ .. 50.183 ..
1.50.184
viṃśaśataṃ bhavetpūrṇaṃ parvaṇāṃ tu raveryugam.
etānyaṣṭādaśastriṃśadudayo bhāskarasya ca .. 50.184 ..
1.50.185
ṛtavastriṃśataḥ saurā ayanāni daśaiva tu.
pañcatriṃśat śataṃ cāpi ṣaṣṭirmāsāśca bhāskaraḥ .. 50.185 ..
1.50.186
triṃśadeva tvahorātraṃ sa tu māsaśca bhāskaraḥ.
ekaṣaṣṭistvahorātrā danureko nibhāvyate .. 50.186 ..
1.50.187
ahnāntu tryadhikāśītiḥ śataṃ cāpyadhikaṃ bhavet.
mānaṃ taccitrabhānostu vijñeyaṃ bhuvanasya tu .. 50.187 ..
1.50.188
saurasaumyaṃ tu vijñeyaṃ nakṣatraṃ sāvanaṃ tathā.
nāmānyetāni catvāri yaiḥ purāṇaṃ vibhāvyate .. 50.188 ..
1.50.189
khe tasyottarataścaiva śrṛṅgavānnāma parvataḥ.
trīṇi tasya tu śrṛṅgāṇi spṛśantīva nabhastalam .. 50.189 ..
1.50.190
taiścāpi śrṛṅgavānnāma sarvataścaiva viśrutaḥ.
ekamārgaśca vistāro viṣkambhaścāpi kīrtitaḥ .. 50.190 ..
1.50.191
tasya vai sarvataḥ śrṛṅgaṃ madhyamantaddhiraṇmayam.
dakṣiṇaṃ rājatañcaiva śrṛṅgaṃ tu sphaṭikaprabham .. 50.191 ..
1.50.192
sarvaratnamayaṃ caikaṃ śrṛṅgamuttaramuttamam.
evaṃ kūṭaisribhiḥ śailaiḥ śrṛṅgavāniti viśrutaḥ .. 50.192 ..
1.50.193
yattadviṣuvataṃ śrṛṅgantadarkaḥ pratipadyate.
śaradvasantayormadhye madhyamāṃ gatimāsthitaḥ.
ahastulyāmatho rātriṃ karoti timirāpahaḥ .. 50.193 ..
1.50.194
haritāśca hayā divyāste niyuktā mahārathe.
anuliptā ivābhānti pajharaktairgabhastibhiḥ .. 50.194 ..
1.50.195
meṣānte ca tulānte ca bhāskarodayataḥ smṛtāḥ .
muhūrttā daśa pañcaiva ahorātriśca tāvatī .. 50.195 ..
1.50.196
kṛttikānāṃ yadā sūryaḥ prathamāṃśagato bhavet .
viśākhānāṃ tathā jñeyaścaturthāṃśe niśākaraḥ.. 50.196 ..
1.50.197
viśākhāyāṃ yadā sūrya ścrateṃ'śaṃ tṛtīyakam.
tadā candraṃ vijānīyāt kṛttikāśirasi sthitam .. 50.197 ..
1.50.198
viṣuvantaṃ tadā vidyādevamāhurmaharṣayaḥ.
sūryeṇa viṣuvaṃ vidyāt kālaṃ somena lakṣayet .. 50.198 ..
1.50.199
samā rātrirahaścaiva yadā tadviṣuvadbhavet.
tadā dānāni deyāni pitṛbhyo viṣuvatyapi.
brāhmaṇebhyo viśeṣeṇa mukhametattu daivatam .. 50.199 ..
1.50.200
ūnarātrādhimāsau ca kalākāṣṭhāmuhūrttakāḥ.
paurṇamāsī tathā jñeyā amāvāsyā tathaiva ca.
sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumati stathā .. 50.200 ..
1.50.201
tapastapasyau madhumādhavau ca śukraḥ śuciścāyanamuttaraṃ syāt.
nabho nabhaśyo'tha iṣuḥ sahorjaḥ sahaḥsahasyāviti dakṣiṇaṃ syāt .. 50.201 ..
First 200 of 223 passages. Read on
Linked texts (10)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Sāmbapurāṇa — Sanskrit
- Vīraśaivānandacandrikā (Maritontadārya) — Maritontadārya 1725, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
- Gṛhastharatnākara — Caṇḍeśvara, Sanskrit