Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.16: adhyāyaḥ 16

Vāyupurāṇa 2.16

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 16

2.16.1

..bṛhaspatiruvāca..

2.16.2

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānāni ca phalāni ca.
śrāddhakarmmāṇi medhyāni varjanīyāni yāni ca .. 16.1 ..

2.16.3

himaprapatane kuryyādāharedvā himantataḥ.
agnihotramataḥ puṇyaṃ paramaṃ hi tataḥ smṛtam .. 16.2 ..

2.16.4

naktantu varjayecchrāddhaṃ rāhoranyatra darśanāt.
sarvvasvenāpi karttavyaṃ kṣipraṃ vai rāhudarśane .. 16.3 ..

2.16.5

uparāge na kuryyādyaḥ paṅke gauriva sīdati.
kurvāṇastūddharetpāpānmagnānnauriva sāgare .. 16.4 ..

2.16.6

viśvadevañca saumyañca bahumāṃsaparaṃ haviḥ .
viṣāṇaṃ varjayetkhāḍgamasūyānāśanāya vai .. 16.5 ..

2.16.7

tvaṣṭā vai vāryyamāṇastu deveśena mahātmanā.
pibañchacīpateḥ somaṃ pṛthivyāmapatatpurā .. 16.6 ..

2.16.8

śyāmākāstu tathotpannāḥ pitrarthamapi pūjitāḥ.
vipruṣastasya nāsābhyāmasaktābhyāṃ tathaiva ca .. 16.7 ..

2.16.9

śleṣmāṇaḥ śītalā hṛdyā madhurāśca tathekṣavaḥ.
śyāmākairikṣubhiścaiva pitṝṇāṃ sārvvakāmikam.
kuryyādāgrayaṇaṃ yastu sa śīghraṃ siddhimāpnuyāt .. 16.8 ..

2.16.10

śyāmākā hastināmā ca paṭolaṃ bṛhatīphalam.
agastyasya śikhā tīvrā kaṣāyāḥ sarvva eva ca .. 16.9 ..

2.16.11

evamātīni cānyāni svādūni madhurāṇi ca .
nāgaraṃ cātra vai deyaṃ dīrghamūlakameva ca .. 16.10 ..

2.16.12

vaṃśīkarīrāḥ surasāḥ sarjjakaṃ bhūstṛṇāni ca.
varjanīyāni vakṣyāmi śrāddhakarmmaṇi nityaśaḥ .. 16.11 ..

2.16.13

laśunaṃ gṛñjanañcaiva palāṇḍuḥ piṇḍamūlakam.
karambhādyāni cānyāni hīnāni rasagandhataḥ .. 16.12 ..

2.16.14

śrāddhakarmmaṇi varjyāni kāraṇañcātra vakṣyate.
purā devāsure yuddhe nirjitasya baleḥ suraiḥ .. 16.13 ..

2.16.15

vraṇebhyo visphuranto vai patitā raktabindavaḥ.
tata etāni varjyāni śrāddhakarmmaṇi nityaśaḥ .. 16.14 ..

2.16.16

atha vedoktaniryāsān lavaṇānyūṣaraṇāni ca.
śrāddha karmmaṇi varjyāni yāśca nāryo rajasvalāḥ .. 16.15 ..

2.16.17

durgandhaṃ phenilaṃ caiva tathā vai palvalodakam.
na labhedyatra gaustṛptiṃ naktaṃ yaccaiva gṛhyate .. 16.16 ..

2.16.18

āvikaṃ mārgamauṣṭraṃ ca sarvvamekaśaphaṃ ca yat.
māhiṣañcāmarañcaiva payo varjyaṃ vijānatā .. 16.17 ..

2.16.19

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi varjyān deśān prayatnataḥ.
na draṣṭavyaṃ ca yaiḥ śrāddhaṃ śaucāśaucaṃ ca kṛtsnaśaḥ .. 16.18 ..

2.16.20

vanyamūlaphalāhāraiḥ śrāddhaṃ kuryyāttu śraddhayā.
rāṣṭramiṣṭamavāpnoti svargaṃ mokṣaṃ yaśaskaram .. 16.19 ..

2.16.21

aniṣṭa śabdasaṅkīrṇaṃ jantuvyāptamathāpi vā.
pūtigandhāṃ tathā bhūmiṃ śrāddhakarmmaṇi varjayet .. 16.20 ..

2.16.22

nadyaḥ sāgaraparyyantā dvāraṃ dakṣiṇapūrvvataḥ .
triśaṅkuṃ varjayed deśaṃ sarvvaṃ dvādaśayojanam .. 16.21 ..

2.16.23

uttareṇa mahānadyā dakṣiṇena ca kaikaṭāt.
deśastraiśaṅkavo nāma varjitaḥ śrāddhakarmmaṇi .. 16.22 ..

2.16.24

kāraṅkarāḥ kaliṅgāśca sindhoruttarameva ca.
pranaṣṭāśramadharmmāśca varjyā deśāḥ prayatnataḥ .. 16.23 ..

2.16.25

nagnādayo na paśyeyuḥ śrāddhameva vyayasthitam.
gacchanti taistairdṛṣṭāni na pitṝnna pitāmahān .. 16.24 ..

2.16.26

..śaṃyuruvāca..

2.16.27

nagnādīn bhagavan samyaṅmamādya paripṛcchataḥ.
kathaya dvijamukhyāgra vistareṇa yathātatham .. 16.25 ..

2.16.28

evamukto mahātejā bṛhaspatiruvāca tam.
sarveṣāmeva bhūtānāṃ trayīsaṃvaraṇaṃ smṛtam .. 16.26 ..

2.16.29

parityajati yo mohātte vai nagnā dvijottamāḥ.
pralīyate naro yaḥ syānnirālambaśca yo vṛṣaḥ .. 16.27 ..

2.16.30

vṛṣaṃ yaśca parityajya mokṣamanyatra mārgati .
vṛṣo vedasamastasmin yo vai samyaṅna paśyati .. 16.28 ..

2.16.31

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā vṛṣalāścaiva sarvvaśaḥ.
purā devāsure yuddhe nirjitairasuraistadā .. 16.29 ..

2.16.32

pāṣaṇḍavaikṛtasthāne naiṣā sṛṣṭiḥ svayambhuvā.
dviśrāddhakaśca nirgranthāḥ śākyā puṣṭikalaṃśakāḥ .. 16.30 ..

2.16.33

ye dharmmaṃ nānuvarttante te vai nagnādayo janāḥ.
vṛthājaṭī vṛthāmudrī vṛthānagnaśca yo dvijaḥ .. 16.31 ..

2.16.34

vṛthāvratī vṛthā jāpī te vai nagnādayo janāḥ.
kulandhamā niṣādāśca tathā puṣṭivināśakāḥ .. 16.32 ..

2.16.35

kṛtakarmmākṣitāstvete kupathāḥ parikīrttitāḥ.
ebhirnirvṛttaṃ dṛṣṭaṃ vā śrāddhaṃ gacchanti mānavāḥ .. 16.33 ..

2.16.36

brahmaghnaśca kṛtaghnaśca nāstikā gurutalpagāḥ.
dasyavaśca nṛśaṃsāśca darśanenaiva varjitāḥ .. 16.34 ..

2.16.37

ye cānye pāpa karmmāṇaḥ sarvvāṃstān parivarjayet.
devadevarṣinindāyāṃ ratāṃścaiva viśeṣataḥ .. 16.35 ..

2.16.38

asurān yātudhānāṃśca dṛṣṭamebhirvrajantyuta.
brāhmaṃ kṛtayugaṃ proktaṃ tretā tu kṣatriyaṃ smṛtam .. 16.36 ..

2.16.39

vaiśyaṃ dvāparamityāhuḥ śūdraṃ kaliyugaṃ smṛtam ..

2.16.40

..pitara ūcuḥ ..

2.16.41

vedāḥ kṛtayuge pūjyāstretāyāṃ tu surāstathā .. 16.37 ..

2.16.42

yuddhāni dvāpare nityaṃ pāṣaṇḍāśca kalau yuge.
apamānāpavitraśca kukkuṭo grāmasūkaraḥ .. 16.38 ..

2.16.43

śvā caiva darśanādeva hanti śrāddhaṃ na saṃśayaḥ.
śāvasūtakasaṃspṛṣṭo dīrgharogibhireva ca .. 16.39 ..

2.16.44

malinaiḥ patitaiścaiva na draṣṭavyaṃ kathañcana.
annaṃ paśyeyurete vai naitatsyāddhavyakavyayoḥ .. 16.40 ..

2.16.45

tatsaṃspṛṣṭaṃ pradhānārthaṃ saṃskāraśvāpado bhavet.
haviṣāṃ saṃhatānāṃ tu pūrvvameva vivarjitam.
mṛtsaṃyuktābhiradbhiśca prokṣaṇaṃ ca vidhīyate .. 16.41 ..

2.16.46

siddhārthakaiḥ kṛṣṇatilaiḥ kāryyaṃ vāpyavakīraṇam.
gurusūryyāgnivastūnāṃ darśanaṃ vāpi yatnataḥ .. 16.42 ..

2.16.47

āsanārūḍhamāneṣu pādopahatameva ca.
amedhyairjaṅgamairdṛṣṭaṃ śuṣkaṃ paryuṣitaṃ ca yat .. 16.43 ..

2.16.48

asitaṃ pariduṣṭaṃ ca tathaivāgrāvalehitam.
śarkarākeśapāṣāṇaiḥ kīṭairyaccāpyupadrutam .. 16.44 ..

2.16.49

piṇyākamathitaṃ caiva tathā tilayavādiṣu.
siddhākṣatāśca ye bhakṣyāḥ pratyakṣalavaṇīkṛtāḥ .. 16.45 ..

2.16.50

vāsasā cāvadhūtāni varjyāni śrāddhakarmaṇi.
santi vedavirodhena kecidvijñānamāninaḥ .. 16.46 ..

2.16.51

ajajñapatayo nāma te śrāddhasya yathā rajaḥ.
dadhi śākaṃ tathā'bhakṣyāḥ śuktaṃ caiva vivarjitam .. 16.47 ..

2.16.52

vārtākuṃ varjayeddadyātsarvānabhiṣavānapi.
saindhavaṃ lavaṇaṃ yacca tathā mānasasambhavam .. 16.48 ..

2.16.53

pavitraṃ paramaṃ hyetat pratyakṣamapi varttate.
agnau nikṣipya badhnīyāddhastau prakṣipya yatnataḥ .. 16.49 ..

2.16.54

gamayenmastakaṃ caiva brahmatīrthaṃ hi tatsmṛtam.
dravyāṇāṃ prokṣaṇaṃ kāryyaṃ tathaivāvapanaṃ punaḥ .. 16.50 ..

2.16.55

nidhāya cādbhiḥ siñceta tathaivāpsu niveśanam.
ariṣṭatumule bilvaṃ tviṅgudaśvadanānyapi .. 16.51 ..

2.16.56

vidalānāñca sarvveṣāṃ dharmavacchaucamiṣyate.
tathā dantāsthidārūṇāṃ śrṛṅgāṇāñcāvalekhanam .. 16.52 ..

2.16.57

sarveṣāṃ mṛnmayānāntu punardāha udāhṛtaḥ.
maṇivajrapravālānāṃ muktāśaṅkhamaṇestathā .. 16.53 ..

2.16.58

siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ .
syācchaucaṃ sarvavālānāmāvikānāñca sarvaśaḥ .. 16.54 ..

2.16.59

āvi kānāñca sarvveṣāṃ mṛdbhiradbhirvidhīyate.
ādyantayostu śaucānāmadbhiḥ prakṣālanaṃ punaḥ .. 16.55 ..

2.16.60

tathā kārppāsikānāñca bhasmanā samudāhṛtam.
phalapuṣpa śalākānāṃ plāvanañcādbhiriṣyate .. 16.56 ..

2.16.61

saṃmārjanaṃ prokṣaṇañca bhūmeścaivopalepanam.
niṣkramya bāhyato grāmādvāyupūtā vasundharā .. 16.57 ..

2.16.62

dhanuṣmatpakṣiṇāñcaiva mṛdbhiḥ śaucaṃ vidhīyate.
evameṣa samuddiṣṭaḥ śaucānāṃ vidhiruttamaḥ.
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śrṛṇu .. 16.58 ..

2.16.63

prātargṛhātpaścimadakṣiṇena iṣukṣepañcākṣamātraṃ padañca.
kuryyātpurīṣaṃ śirovaguṇṭhya na ca spṛśettatra śiraḥ kareṇa .. 16.59 ..

2.16.64

śuṣkaistṛṇairvā kāṣṭhairvā patrairveṇudalena vā.
mṛṇmayairbhājanairvāpi tirodhāya vasundharām .. 16.60 ..

2.16.65

uddhṛtodakamādāya mṛttikāñcaiva vāgyataḥ.
divā udaṅmukhaḥ kuryyādrātrau vai dakṣiṇāmukhaḥ .. 16.61 ..

2.16.66

dakṣiṇena ca hastena gṛhṇīyādvai kamaṇḍalum.
śaucañca vāmahastena gude tisrastu mṛttikāḥ .. 16.62 ..

2.16.67

daśa cāpi punardadyādvāmahastakrameṇa tu .
dvābhyāṃ vāpi punardadyāddhastānāṃ pañca mṛttikāḥ .. 16.63 ..

2.16.68

mṛdā prakṣālya pādau ca ācamya ca yathāvidhi.
āpastyājyāstrayaścaiva sūryyāgnipavanāmbhasām .. 16.64 ..

2.16.69

kuryyāt sannihitaṃ nityaṃ prājñastīrthe kamaṇḍalum.
asatkāryaṃ kāryametairyathāvatpādadhāvanam .. 16.65 ..

2.16.70

ācamanaṃ dvitīyena devakāryaṃ tataḥ param.
upavāsa strirātrantu duṣṭahaste hyudāhṛtaḥ .. 16.66 ..

2.16.71

viprakṛṣṭena kṛcchreṇa prāyaścittamudāhṛtam.
spṛṣṭvā śvānaṃ śvapākaṃ vā taptakṛcchraṃ samācaret .. 16.67 ..

2.16.72

mānuṣāsthīni saṃspṛśya upoṣyaṃ śuddhikāraṇam .
trirātramuktaṃ sasnehamekarātramato'nyathā .. 16.68 ..

2.16.73

kāraskarāḥ pulindāśca tathāndhaśabarādaya.
pītvā cāpobhūtilaye gatvā caiva yugandharām .. 16.69 ..

2.16.74

sindhoruttaraparyyantaṃ tathā divyantare śatam.
pāpadeśāśca ye kecitpāparadhyuṣitā janaiḥ .. 16.70 ..

2.16.75

śiṣṭaiśca varjitā ye ca brāhmaṇairvedapāragaiḥ.
gatvā deśānapuṇyāṃstu kṛtsnaṃ pāpaṃ samaśnute .. 16.71 ..

2.16.76

manovyaktirathāgniśca kāle caivopalepanam.
vikhyāpanañca śaucānāṃ nityamajñānameva ca .. 16.72 ..

2.16.77

atonyathā tu yaḥ kuryyānmohācchaucasya saṅkaram.
piśācān yātudhānāṃśca phalaṃ gacchatyasaṃśayam .. 16.73 ..

2.16.78

śaucamaśraddadhānaśca mlecchajātiṣu jāyate.
ayajñāścaiva pāpo vā tiryyagyonigato'pi vā .. 16.74 ..

2.16.79

śaucena mokṣaṃ kurvāṇaḥ svargavāsī bhavennaraḥ.
śucikāmā hi devā vai devairetadudāhṛtam .. 16.75 ..

2.16.80

bībhatsamaśuciñcaiva varjayanti surāḥ sadā.
trīṇi śaucāni kurvanti nyāyataḥ śubhakarmaṇaḥ .. 16.76 ..

2.16.81

brahmaṇyāyātitheyāya śaucayuktāya dhīmate.
pitṛbhaktāya dāntāya sānukrośāya ca dvijāḥ .. 16.77 ..

2.16.82

taistaiḥ prītāḥ prayacchanti pitaro yogavarddhanāḥ.
manasā kāṃkṣitān kāmāṃstrailokyaprabhavāniti .. 16.78 ..

2.16.83

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ .. 16 .. *

Linked texts (7)