Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.21: adhyāyaḥ 21

Vāyupurāṇa 2.21

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 21

2.21.p1

śaṃyuruvāca..
kiñciddattaṃ pitṝṇāṃ tu dhinoti vadatāṃ vara .
kiṃ hi sviccirarātrāya kiñcānantyāya kalpate .. 21.1 ..
bṛhaspatiruvāca.
havīṃṣi śrāddhakāle tu yāni śrāddhavido viduḥ.
tāni me śrṛṇu sarvāṇi phalaṃ caiṣāṃ yathābalam .. 21.2 ..
tilairvrīhiyavairmāṣairadbhirmūlaphalena ca.
dattena māsaṃ prīyante śrāddhena tu pitāmahāḥ .. 21.3 ..
matsyaiḥ prīṇanti dvau māsau trīnmāsānhāriṇena tu.
śāśantu caturo māsān pañca prīṇāti śākunam .. 21 .4 ..
vārāheṇa tu ṣaṇmāsāñchāgalaṃ sāptamāsikam.
aṣṭamāsikamityuktaṃ yacca pārṣatakaṃ bhavet .. 21.5 ..
rauraveṇa tu prīyante navamāsān pitāmahāḥ.
gavayasya tu māṃsena tṛptiḥ syāddaśamāsikī .. 21.6 ..
kūrmasya caiva māṃsena māsānekādaśaiva tu .
śrāddhameva vijānīyādgavyaṃ saṃvatsaraṃ bhavet .. 21.7 ..
tathā gavyasamāyuktaṃ pāyasaṃ madhusarpiṣā.
vadhrīṇasasya māṃsena tṛptirdvādaśavārṣikī .. 21.8 ..
ānantyāya bhavedyuktaṃ khāḍgamāṃsaiḥ pitṛkṣaye.
kṛṣṇacchāgastathā godhā ānantyāyaiva kalpate .. 21.9 ..
atra gāthāḥ pitṛgītāḥ kīrttayanti purāvidaḥ.
tāste'haṃ saṃpravakṣyāmi yathāvatsannibodhata .. 21.10 ..
api naḥ svakule jāyādyo'nnaṃ dadyātrtrayodaśīm.
pāyasaṃ madhusarpirbhyāṃ chāyāyāṃ kuñjarasya tu .. 21.11 ..
ājena sarvalohena varṣāsu ca maghāsu ca.
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko'pi gayāṃ vrajet.
gaurīṃ vāpyudvahedbhāryyāṃ nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet .. 21.12 ..
śaṃyuruvāca..
gayādīnāṃ phalaṃ tāta prabrūhi samapṛcchataḥ.
pitṝṇāṃ caiva yatpuṇyaṃ nikhilena bravīhi me .. 21.13 ..
bṛhaspatiruvāca..
gayāyāmakṣayaṃ śrāddhaṃ japahomatapāṃsi ca.
pitṛṅayāhe te putra tasmāttatrākṣayaṃ smṛtam .. 21.14 ..
punīyādekaviṃśantu gauryāmutpāditaḥ sutaḥ.
mātāmahāṃstu ṣaḍ‌bhūya iti tasyāḥ phalaṃ smṛtam .. 21.15 ..
phalaṃ vṛṣasya vakṣyāmi gadato me nibodhata.
vṛṣotsraṣṭā punātyeva daśātītān daśāvarān .. 21.16 ..
yatkiñcit spṛśyate toyairuttīrṇena jalānmahīm.
vṛṣotsarge pitṝṇāṃ tu hyakṣayaṃ sa mudāhṛtam .. 21.17 ..
yadyaddhi saṃspṛśettoyaṃ lāṃgūlādibhirantataḥ.
sarvaṃ tadakṣayaṃ tasya pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ .. 21.18 ..
śrṛṅgaiḥ khurairvā yadbhūmimillikhatya niśaṃ vṛṣaḥ.
madhukulyāḥ pitṝṃstasya akṣayāstā bhavanti vai .. 21.19 ..
sahasranalvamātreṇa taḍāgena yathā śrutiḥ.
tṛptistṛptiḥ pitṝṇāṃ vai tadvṛṣasyādhikocyate .. 21.20 ..
yo dadāti guḍhairmiśrāṃstilān vai śrāddhakarmaṇi.
madhunā madhumiśrān vā akṣayaṃ sarvameva tat .. 21.21 ..0

2.21.p2

bṛhaspatiruvāca..

2.21.p3

na brāhmaṇān parīkṣeta sadā deye tu mānavaḥ.
daive karmaṇi pitrye ca śrūyate vai parīkṣaṇam .. 21.22 ..

2.21.p4

sarvavedavratasnātāḥ paṅktīnāṃ pāvanā dvijāḥ.
ye ca bhāṣya vido mukhyā ye ca vyākaraṇe ratāḥ .. 21.23 ..

2.21.p5

adhīyate purāṇaṃ ca dharmmaśāstraṃ tathaiva ca.
triṇāciketapañcāgnistrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit .. 21.24 ..

2.21.p6

brahmadeya sutaścaiva chandogo jyeṣṭhasāmagaḥ.
puṇyeṣu yeṣu tīrtheṣu abhiṣekakṛtavratāḥ .. 21.25 ..

2.21.p7

mukhyeṣu yeṣu satreṣu bhavantyavabhṛthaśrutāḥ.
ye ca sadyovratā nityaṃ svakarmaniratāśca ye .. 21.26 ..

2.21.p8

akrodhanāḥ śāntiparāstān vai śrāddhe nimantrayet.
ye cāpi nityaṃ daśasu sukṛteṣu vyavasthitāḥ .. 21.27 ..

2.21.p9

eteṣu dattamakṣayyamete vai paṅktipāvanāḥ.
śraddheyā brāhmaṇā ye tu yogadharmmamanuvratāḥ .. 21.28 ..

2.21.p10

dharmāśramavariṣṭhāste havyakavyeṣu te varāḥ.
trayo'pi pūjitāstena brahmaviṣṇu maheśvarāḥ .. 21.29 ..

2.21.p11

pitṛbhiḥ saha lokāśca yo hyetān pūjayennaraḥ.
pavitrāṇā pavitrañca maṅgalānāṃ ca maṅgalam .. 21.30 ..

2.21.p12

prathamaḥ sarvadharmāṇāṃ yogadharmo nigadyate .
apāṅkteyāṃstu vakṣyāmi gadato me nibodhata .. 21.31 ..

2.21.p13

kitavo madyapo yakṣmī paśupālo nirākṛtiḥ.
grāmapreṣyo vārddhuṣiko gāyano vaṇijastathā .. 21.32 ..

2.21.p14

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī.
samudrayāyī duścarmā tailikaḥ kūṭakārakaḥ .. 21.33 ..

2.21.p15

pitrā vivadamānaśca yasya copapatirgṛhe.
abhiśastastathā stenaḥ śilpairyaścopajīvati .. 21.34 ..

2.21.p16

sūjakaḥ parvakārī ca yastu mitreṣu druhyati.
gaṇayācanakaścaiva nāstiko vedavarjitaḥ .. 21.35 ..

2.21.p17

unmattaḥ ṣaṇḍakaśaṭhau bhrūṇahā gurutalpagaḥ .
bhiṣak‌jīvaḥ praiṣaṇikaḥ parastrīṃ yaśca gacchati .. 21.36 ..

2.21.p18

vikrīṇāti ca yo brahma vratāni ca tapāṃsi ca.
naṣṭaṃ syānnāstike dattaṃ kṛtaghne caiva śaṃsake .. 21.37 ..

2.21.p19

yacca vāṇijake caiva neha nāmutra tadbhavet.
nikṣepahāriṇe caiva kitave vedanindake .. 21.38 ..

2.21.p20

tathā vāṇijake caiva kāruke dharmmavarjite.
nindan krīṇāti paṇyāni vikrīṇaṃśca praśaṃsati .. 21.39 ..

2.21.p21

anṛtasya samāvāso na vaṇik śrāddhamarhati.
bhasma nīva hutaṃ havyaṃ dattaṃ paunarbhave dvije .. 21.40 ..

2.21.p22

ṣaṣṭiṃ kāṇaḥ śataṃ ṣaṇḍaḥ śvitrī yāvat prapaśyati.
pāparogī sahasrasya dāturnāśayate phalam .. 21.41 ..

2.21.p23

bhraśyate satphalāttasmāddātā yasya tu bāliśaḥ.
yo veṣṭitaśirā bhuṅkte yo bhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ .. 21.42 ..

2.21.p24

sopānatkaśca yo bhuṅkte yacca dadyāttiraskṛtam .
sarvaṃ tadasurendrāṇāṃ brahmā bhāgamakalpayat .. 21.43 ..

2.21.p25

śvānaśca yātudhānāśca nāvekṣeran kathañcana.
tasmātparivṛtiṃ dadyāttilaiścānvavakīrayan .. 21.44 ..

2.21.p26

rākṣasānāṃ tilāḥ proktāḥ śunāṃ parivṛtistathā.
darśanātsūkaro hanti pakṣapātena kukkuṭaḥ .. 21.45 ..

2.21.p27

rajasvalānusparśena kruddho yaśca prayacchati.
yasya mitraprade yāni śrāddhāni ca havīṃṣi ca.
na prīṇāti pitṝn devān svargaṃ na ca sa gacchati .. 21.46 ..

2.21.p28

nadītīreṣu ramyeṣu saritsu ca sarassu ca.
vivikteṣu ca prīyante datteneha pitāmahāḥ .. 21.47 ..

2.21.p29

na cāśruṃ pātayejjātu na yukto vācamīrayet.
na ca kurvīta bhuñjāno hyanyo'nyaṃ matsarastadā .. 21.48 ..

2.21.p30

apasavye kṛte tena vidhivaddarbhapāṇinā .
pitryamānidhanaṃ kāryamevaṃ prīṇāti vai pitṝn .. 21.49 ..

2.21.p31

anumatyādito viprānagnau kuryādyathāvidhi.
pitṝṇāṃ nirvvapedbhūmau śūrpe vā darbhasaṃstare .. 21.50 ..

2.21.p32

śuklapakṣasya pūrvvāhne śrāddhaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ.
kṛṣṇapakṣe'parāhne tu rauhiṇaṃ na vilaṅghayet .. 21.51 ..

2.21.p33

evamete mahātmāno mahā yogā mahaujasaḥ.
sadā vai pitaraḥ pūjyā draṣṭāro deśakālayoḥ .. 21.52 ..

2.21.p34

pitṛbhaktirato nityaṃ yogaṃ prāpnotyanuttamam.
dhyānena mokṣaṃ gacchanti hitvā karma śubhāśubham .. 21.53 ..

2.21.p35

yajñahetoryaduddhṛtya mohayitvā jagattadā.
guhāyāṃ nihataṃ yogaṃ kaśyapena mahātmanā .. 21.54 ..

2.21.p36

amṛtaṃ guhyamṛddhṛtya yogaṃ yogavidāṃ vara.
proktaṃ sanatkumāreṇa mahattaddharmmaśāśvatam .. 21.55 ..

2.21.p37

devānāṃ paramaṃ guhyamṛṣīṇāṃ ca parāyaṇam.
pitṛbhaktyā prayatnena pitṛbhaktaiśca nityaśaḥ .. 21.56 ..

2.21.p38

tañca yogaṃ samāsena pitṛbhaktastu kṛtsnaśaḥ.
prayatnātprāpnuyāttatra sarvameva na saṃśayaḥ .. 21.57 ..

2.21.p39

yasmai śrāddhāni deyāni yacca dattaṃ mahāphalam.
yeṣu vāpyakṣayaṃ śrāddhaṃ tīrthaṣu ca nadīṣu ca .
yeṣu ca svargamāpnoti tatte proktaṃ sasaṃgraham .. 21.58 ..

2.21.p40

bṛhaspatiruvāca..

2.21.p41

śrutvaivaṃ śrāddhakalpaṃ tu yo'sūyāṃ kurute naraḥ.
sa majjennarake ghore nāstikastamasāvṛtaḥ .. 21.59 ..

2.21.p42

mahārogāvasāyastu sa yaḥ saṃyatamānasaḥ.
vedāśramānmuktacittaḥ kumbhīkā nadhigacchati.
jihvācchedaṃ stenametya prāpnuyustena caiva ha .. 21.60 ..

2.21.p43

sīdanti te sāgare loṣṭabhūtā yogadviṣaḥ sthāsyante yāvadurvvī .
tasmācchrāddhe dharmma uddiṣṭa eṣa nityaṃ kāryaḥ śraddadhānena puṃsā .. 21.61 ..

2.21.p44

parivādo na karttavyo yogināṃ ca viśeṣataḥ.
parivādāt kṛmirbhūtvā tatraiva parivarttate .. 21.62 ..

2.21.p45

yogaṃ parivadedyastu dhyānināṃ mokṣakāraṇam.
sa gacchennarakaṃ ghoraṃ śrotā yaśca na saṃśayaḥ .. 21.63 ..

2.21.p46

āvṛtaṃ tamasā sarvaṃ narakaṃ ghoradarśanam.
yogīśvaraparī vādānniścayaṃ yāti mānavaḥ .. 21.64 ..

2.21.p47

yogeśvarāṇāmākrośaṃ śrṛṇuyādyo yatātmanām.
sa hi kālaṃ ciraṃ majjet kumbhīpāke na saṃśayaḥ .. 21.65 ..

2.21.p48

manasā karmaṇā vācā dveṣaṃ yogiṣu varjjayet.
pretyānyaṃ tatphalaṃ bhuṅkte iha caiva na saṃśayaḥ .. 21.66 ..

2.21.p49

na pārago vindati pāramātmanastrilokamadhye carati svakarmabhiḥ.
ṛco yajuḥsāmatadaṅgapārago vikārameva hyanavāpya sīdati .. 21.67 ..

2.21.p50

vikārapāraḥ prakṛteśca pāragastrayī guṇānāṃ triguṇāntapāragā.
tattvañcaturviṃśatiyo gapāragaṃ sa pārago yastvayanāntapāragaḥ .. 21.68 ..

2.21.p51

kṛtsnaṃ yathā tattvavisargamātmanastathaiva bhūyaḥ pralayaṃ sadātmanaḥ.
pratyāharedyogabalena yogavit sa sarvapārakramayānagocaraḥ .. 21.69 ..

2.21.p52

vedasya veditā yo vai vedyaṃ vindati yogavit.
taṃ vai vedavidaṃ prāhustaṃ prāhurvedapāragam .. 21.70 ..

2.21.p53

vedyaṃ ca veditavyaṃ ca viditvā vai yathāvidhi.
evaṃ vedavidaṃ prāhustato'nye vedacintakāḥ .. 21.71 ..

2.21.p54

yajñān vedāṃstathā kāmāñjñānāni vividhāni ca.
prāpnotyāyuḥ prajāścaiva pitṛbhakto dhanāni ca .. 21.72 ..

2.21.p55

śrāddhe yaḥ śrāddhakalpaṃ vai paścimaṃ niyataṃ paṭhet.
sarvāpyetānyavāpnoti tīrthe dānaphalāni ca .. 21.73 ..

2.21.p56

sa paṅktipāvanaścaiva dvijānāmagrabhug bhavet.
adhyāpya vā dvijān sarvān sarvān kāmānavāpnuyāt .. 21.74 ..

2.21.p57

yaścaiva śrṛṇuyānnityamānantyaṃ svargamaśnute.
anasūyo jitakrodho lobhamohavivarjitaḥ .. 21.75 ..

2.21.p58

tīrthānāṃ ca phalaṃ kṛtsnaṃ dānādīnāṃ tathaiva ca.
mokṣopāyo hyayaṃ śreṣṭhaḥ svargopāyo hyayaṃ paraḥ .
iha cāpi parā tuṣṭistasmātkurvīta yatnataḥ .. 21.76 ..

2.21.p59

imaṃ vidhiṃ yo hi paṭhedatandritaḥ samāhitaḥ saṃsadi parvasandhiṣu .
apatyabhāgbhavati pareṇa tejasā divau kasāṃ sa vrajate salokatām .. 21.77 ..

2.21.p60

yena proktastvayaṃ kalpo namastasmai svayambhuve.
mahāyogeśvarebhyaśca sadā ca praṇato hyaham .. 21.78 ..

2.21.p61

ityetepitara stāta devānāmapi devatāḥ.
saptasveteṣu te nityaṃ sthāneṣu pitaro'vyathāḥ .. 21.79 ..

2.21.p62

prajāpatisutā hyete sarve caiva mahātmanaḥ.
ādyo gaṇastu yogānāṃ sa nityo yogavarddhanaḥ .. 21.80 ..

2.21.p63

dvitīyo devatānāṃ tu tṛtīyo devatā'riṇām.
śeṣāstu varṇināṃ jñeyā iti sarve prakīrtitāḥ .. 21.81 ..

2.21.p64

devāstvetān yajante vai sarveṣveteṣvavasthitāḥ.
āśramāstu yajantyetāṃścatvārastu yathākramam .. 21.82 ..

2.21.p65

varṇāścāpi yajantyetāṃścatvārastu yathāvidhi.
tathā saṅkarajātāśca mlecchāścaiva yajanti vai .. 21.83 ..

2.21.p66

pitṝṃśca yo yajedbhaktyā pitaraḥ pūjayanti tam.
pitaraḥ puṣṭhikāmasya prajākāmasya vā punaḥ.
puṣṭhiṃ prajāśca svargaṃ ca prayacchanti pitāmahāḥ .. 21.84 ..

2.21.p67

devakāryādapi sūnoḥ pitṛkāryaṃ viśiṣyate.
devatānāṃ hi pitaraḥ pūrvamāpyāyanaṃ svayam .. 21.85 ..

2.21.p68

na hi yogagatiḥ sūkṣmā pitṝṇāṃ ca parā gatiḥ.
tapasā viprakṛṣṭena dṛśyate māṃsacakṣuṣā .. 21.86 ..

2.21.p69

sarveṣāṃ rājataṃ pātramathavā rajatānvitam.
pāvanaṃ hyuttamaṃ proktaṃ devānāṃ pitṛbhiḥ saha .. 21.87 ..

2.21.p70

yeṣāṃ dāsyanti piṇḍāṃstrīn bāndhavā nāmagotrataḥ.
bhūmau kuśottarāyāñca apasavyavidhānataḥ .. 21.88 ..

2.21.p71

sarvatra varttamānāste piṇḍāḥ prīṇanti vai pitṝn.
yadāhāro bhavejjanturāhāraḥ so'sya jāyate .. 21.89 ..

2.21.p72

yathā goṣṭhe pranaṣṭāṃ vai vatso vindati mātaram .
tathā taṃ nayate mantro janturyatrāvatiṣṭhate .. 21.90 ..

2.21.p73

māna gotraṃ ca mantraśca dattamannaṃ nayanti tam.
api yoniśataṃ prāptāṃ stṛptistānanugacchati .. 21.91 ..

2.21.p74

evameṣā sthitā saṃsthā brahmaṇā parameṣṭhinā .
pitṝṇāmādisargastu lokānāmakṣayārthinām .. 21.92 ..

2.21.p75

ityete pitaro devā devāśca pitaraḥ punaḥ.
dauhitrā yajamānāśca proktāścaiva mayā'naghāḥ .. 21.93 ..

2.21.p76

lokā duhitaraścaiva dauhitrāśca sutāstathā.
dānāni saha śaucena tīrthāni ca phalāni ca .. 21.94 ..

2.21.p77

akṣayatvaṃ dvijāścaiva yāyāvaravidhistathā .
proktaṃ sarvaṃ yathānyāyaṃ yathā brahmā'bravīt purā .. 21.95 ..

2.21.p78

bṛhaspatiruvāca..

2.21.p79

ityetadaṅgirāḥ prāha ṛṣīṇāṃ śrṛṇvatāṃ tadā.
pṛṣṭastu saṃśayaṃ sarvaṃ pitṝṇāṃ prāha saṃsadi .. 21.96 ..

2.21.p80

satre vai vitate pūrvaṃ tadā varṣasahasrike .
yasmin gṛhapatirhyāsīdbrahmā vai devatā prabhuḥ .. 21.97 ..

2.21.p81

saṃvatsaraśatānyaṃ ca tatropetā iti śrutiḥ.
ślokāścātra purā gītā ṛṣibhirbrahmavādibhiḥ .. 21.98 ..

2.21.p82

dīkṣitasya tadā satre brahmaṇaḥ paramātmanaḥ.
tatraiva jātamatyugraṃ pitṝṇāmakṣayārthinā.
lokānāṃ ca hitārthāya brahmaṇā parameṣṭinā .. 21.99 ..

2.21.p83

sūta uvāca..

2.21.p84

evaṃ bṛhaspatiḥ pūrvaṃ pṛṣṭaḥ putrtreṇa dhīmatā.
provāca pitṛvaṃśantu yattadvaisamudāhṛtam .
ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi varuṇasya nibodhata .. 21.100 ..

2.21.p85

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte śrāddhakalpe bhinnakālikatṛptisādhanadravyaviśeṣagayā śrāddhādiphalabrāhmaṇaparīkṣādikathanaṃ nāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ .. 21 .. *

Linked texts (3)