Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.31: adhyāyaḥ 31

Vāyupurāṇa 2.31

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 31

2.31.1

..ṛṣayaḥ ūcuḥ..

2.31.2

marutena kathaṃ kanyā rājñe dattā mahātmanā.
kiṃvīryāśca mahātmāno jātā marutakanyakāḥ .. 31.1 ..

2.31.3

..sūta uvāca..

2.31.4

āhavan taṃ marutsomamannakāmaḥ prajeśvaram.
māsi māsi mahātejāḥ ṣaṣṭisaṃvatsarānnṛpaḥ .. 31.2 ..

2.31.5

tena te marutastasya marutsomena toṣitāḥ.
akṣayyānnaṃ daduḥ prītāḥ sarvakāmaparicchadam .. 31.3 ..

2.31.6

annaṃ tasya sakṛtpakvamahorātre na kṣīyate.
koṭiśo dīyamānaṃ ca sūryyasyodayanādapi .. 31.4 ..

2.31.7

mitrājyotistu kanyāyāṃ marutasya ca dhīmataḥ.
tasmājjātā mahāsattvā dharmajñā mokṣadarśinaḥ .. 31.5 ..

2.31.8

saṃnyasya gṛhadharmāṇi vairāgyaṃ samupasthitāḥ.
yatidharmamavāpyeha brahmabhūyāya te gatāḥ .. 31.6 ..

2.31.9

anapāyastato jātastadā dharmapradattavān.
kṣatradharmastato jātaḥ pratipakṣo mahātapāḥ .. 31.7 ..

2.31.10

pratipakṣasutaścāpi sañjayo nāma viśrutaḥ.
sañjayasya jayaḥ putro vijayastasya jagmivān .. 31.8 ..

2.31.11

vijayasya jayaḥ putrastasya haryandvataḥ smṛtaḥ .
haryandutastato rājā sahadevaḥ pratāpavān .. 31.9 ..

2.31.12

sahadevasya dharmātmā adīna iti viśrutaḥ.
adīnasya jayatsenastasya putro'tha saṃkṛtiḥ .. 31.10 ..

2.31.13

saṃkṛterapi dharmātmā kṛtadharmā mahāyaśāḥ.
ityete kṣatra dharmāṇo nahuṣasya nibodhata .. 31.11 ..

2.31.14

nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍindropamatejasaḥ.
utpannāḥ pitṛkanyāyāṃ virajāyāṃ mahaujasaḥ .. 31.12 ..

2.31.15

yatiryayātiḥ saṃyātirāyātiḥ pañca tudvayaḥ.
yatirjyeṣṭhastu teṣāṃ vai yayātistu tato'varaḥ .. 31.13 ..

2.31.16

kākutsthakanyāṃ gāṃ nāma lebhe patnīṃ yatistadā.
saṃyātirmo kṣamāsthāya brahmabhūto'bhavanmuniḥ .. 31.14 ..

2.31.17

teṣāṃ madhye tu pañcānāṃ yayātiḥ pṛthivīpatiḥ.
devayānimuśanasaḥ sutāṃ bhāryāmavāpa ha .. 31.15 ..

2.31.18

śarmiṣṭhā māsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ.
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānirvyajāyata .. 31.16 ..

2.31.19

druhyuñcānuñca pūruñca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī .
ajījananmahāvīryān sutāndevasutopamān .. 31.17 ..

2.31.20

rathantasmai dadau rudraḥ prītaḥ paramabhāsvaram.
asaṅgaṃ kāñcanaṃ divyamakṣayau ca maheṣudhī .. 31.18 ..

2.31.21

yuktaṃ mano javairaśvairyena kanyāṃ samudvahat.
sa tena rathamukhyena jigāya ca tato mahīm .. 31.19 ..

2.31.22

yayātiryudhi durddharṣo devadānavamānavaiḥ .
pauravāṇāṃ nṛpāṇāñca sarveṣāṃ so'bhavadrathaḥ .. 31.20 ..

2.31.23

yovatsudeśaprabhavaḥ kauravo janamejayaḥ.
kuroḥ putrasya rājñastu rājñaḥ pārikṣitasya ha.
jagāma sa ratho nāśaṃ śāpādgārgyasya dhīmataḥ .. 31.21 ..

2.31.24

gārgyasya hi sutaṃ bālaḥ sa rājā janamejayaḥ.
durbuddhirhiṃsayāmāsa lohagandhaṃ narādhipam .. 31.22 ..

2.31.25

sa lohagandho rājarṣiḥ paridhāvannitastataḥ.
paurajānapadaistyakto na lebhe śarma karhicit .. 31.23 ..

2.31.26

tataḥ sa duḥkhasantapto nālabhatsaṃvidaṃ kvacit.
śaśāpa hetukamṛṣiṃ śaraṇyaṃ vyathitastadā .. 31.24 ..

2.31.27

īndroto nāma vikhyāto yo'sau munirudāradhīḥ.
yojayāmāsa cendrotaḥ śaunako janamejayam.
aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamaḥ .. 31.25 ..

2.31.28

sa lohagandho vyanaśattasyāvasathametya ha.
sa ca divyo rathastasmādvasoścedipatestathā .. 31.26 ..

2.31.29

tataḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmādbṛhadrathaḥ.
tato hatvā jarāsandhaṃ bhīmastaṃ rathamuttamam.
pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ .. 31.27 ..

2.31.30

sa jarāṃ prāpya rājarṣiryayātirnahuṣātmajaḥ.
putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhañca yadumityabravīdvacaḥ ..31.28 ..

2.31.31

jarāvalī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ .
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane .. 31.29 ..

2.31.32

tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha.
jarāṃ me pratigṛhṇīṣva taṃ yaduḥ pratyuvāca ha .. 31.30 ..

2.31.33

anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā .
sā ca vyāyāmasādhyā vai na grahīṣyāmi te jarām .. 31.31 ..

2.31.34

jarāyā bahavo doṣā pānabhojanakāriṇaḥ.
tasmājjarānna te rājan grahītumahamutsahe .. 31.32 ..

2.31.35

sitaśmaśrudharo dīno jarayā śithilīkṛtaḥ.
balī sannatagātraśca durddaśo durbalākṛtiḥ .. 31.33 ..

2.31.36

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtastu yauvane.
mahopabhītibhiścaiva tāṃ jarānnābhikāmaye .. 31.34 ..

2.31.37

santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa.
pratigṛhṇantu dharmajña putramanyaṃ vṛṇīṣva vai .. 31.35 ..

2.31.38

sa evamukto yadunā tīvrakopasamanvitaḥ.
uvāca vadatāṃ śreṣcho jyeṣṭhaṃ taṃ garhayan sutam .. 31.36 ..

2.31.39

āśramaḥ kaśca vānyo'sti ko vā dharmavidhistava.
māmanādṛtya durbuddhe yadāttha navadeśika .. 31.37 ..

2.31.40

evamuktvā yaduṃ rājā śaśāpainaṃ sa manyumān .
yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi .. 31.38 ..

2.31.41

tasmānna rājyabhāg mūḍha prajā te vai bhaviṣyati.
turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha .. 31.39 ..

2.31.42

turvasuruvāca..

2.31.43

na kāmaye jarāṃ tāta sāmabhogapraṇāśinīm.
jarāyā bahavo doṣāḥ pānabhojanakāriṇaḥ.
tasmājjarāṃ na te rājan grahītumahamutsahe .. 31.40 ..

2.31.44

yayātiruvāca..

2.31.45

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svanna prayacchasi.
tasmāt prajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati .. 31.41 ..

2.31.46

asaṅkīrṇā ca dharmeṇa pratilomavareṣu ca.
piśitādiṣu cānyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi .. 31.42 ..

2.31.47

guru dāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu vā.
paśudharmeṣu mleccheṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ .. 31.43 ..

2.31.48

sūta uvāca.
evantu turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ.
śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ druhyumidaṃ vacanamabravīt .. 31.44 ..

2.31.49

druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm.
jarāṃ varṣasahasraṃ vai yauvanaṃ svandadasva me .. 31.45 ..

2.31.50

pūrṇe varṣasahasre te pratidāsyāmi yauvanam.
svañcādāsyāmi būyo'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha .. 31.46 ..

2.31.51

druhyuruvāca..

2.31.52

na gajaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam ..

2.31.53

na saṅgaścāsya bhavati na jarāṃ tena kāmaye .. 31.47 ..

2.31.54

yayātiruvāca..

2.31.55

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svanna prayacchasi.
tasmād druhyo priyaḥ kāmo na te sampatsyate kvacit .. 31.48 ..

2.31.56

nauplavottarasañcārastatra nityaṃ bhaviṣyati.
arājabhrājavaṃśastvaṃ tatra nityaṃ bhaviṣyasi .. 31.49 ..

2.31.57

ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha.
evaṃ varṣasahasrantu careyaṃ yauvanena te .. 31.50 ..

2.31.58

anuruvāca..

2.31.59

jīrṇaḥ śiśuvaraṃ datte jarayā hyaśuciḥ sadā..

2.31.60

na juhoti sa kāle'gni tāṃ jarānnābikāmaye .. 31.51 ..

2.31.61

yayātiruvāca..

2.31.62

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svanna prayacchasi.
jarādoṣastvayokto'yaṃ tasmātte pratipatsyate .. 31.52 ..

2.31.63

prajā ca yauvanaṃ prāptā vinaśiṣyatyatastava.
agnipraskandanaparastvaṃ cāpyeva bhaviṣyasi .. 31.53 ..

2.31.64

pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānañjarayā saha.
jarāvalī ca māntāta palitāni ca paryaguḥ .. 31.54 ..

2.31.65

kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane.
kañcitkālañjareyaṃ vai viṣayān vayasā tava .. 31.55 ..

2.31.66

pūrṇeṃ varṣasahasre te pratidāsyāmi yauvanam.
svañcaiva pratipatsyāmi pāpmānañjarayā saha .. 31.56 ..

2.31.67

sūta uvāca..

2.31.68

evamuktaḥ pratyuvāca putraḥ pitaramañjasā.
yathānumanyase tāta kariṣyāmi tathaiva ca .. 31.57 ..

2.31.69

pratipatsyāmi te rājan pāpmānaṃ jarayā saha.
gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmān yathepsitān .. 31.58 ..

2.31.70

jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava.
yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathārtavat .. 31.59 ..

2.31.71

yayātiruvāca..

2.31.72

pūro prīto'smi bhadrante prītaścedaṃ dadāmi te.
sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati .. 31.60 ..

2.31.73

sūta uvāca..

2.31.74

pūroranumato rājā yayātiḥ svāṃ jarāntataḥ.
saṃkrāmayāmāsa tadā prasādādbhārgavasya tu .. 31.61 ..

2.31.75

yauvanenātha vayasā yayātiranahuṣātmajaḥ .
prītiyukto naraśreṣṭhaścacāra viṣayān svakān .. 31.62 ..

2.31.76

yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham.
dharmmāvirodhādrājendro yathārhati sa eva hi .. 31.63 ..

2.31.77

devānatarpayadyajñaiḥ pitṝñchrāddhaistathaiva ca.
dīnāṃścānugrahairiṣṭaiḥ kāmaiśca dvijasattamān .. 31.64 ..

2.31.78

atithīnannapānaiśca vaiśyāṃśca paripālanaiḥ.
ānṛśaṃsyena śūdrāṃśca dasyūn saṃnigraheṇa ca .. 31.65 ..

2.31.79

dharmmeṇa ca prajāḥ sarvvā yathāvadanurañjayan.
yayātiḥ pālayāmāsa sākṣādindra ivāparaḥ .. 31.66 ..

2.31.80

sa rājā siṃhavikrānto yuvā viṣayagocaraḥ.
avirodhena dharmasya cacāra sukhamuttamam .. 31.67 ..

2.31.81

sa mārgamāṇaḥ kāmānāmantardoṣanidarśanāt.
viśvāsaheto reme vai vaibrāje nandane vane .. 31.68 ..

2.31.82

apaśyatsa yadā tāṃ vai varddhamānāṃ nṛpastadā.
gatvā pūroḥ sakāśaṃ vai svāṃ jarā pratyapadyata .. 31.69 ..

2.31.83

sa samprāpya tu tān kāmāṃstṛptaḥ khinnaśca pārthivaḥ.
kālaṃ varṣasahasraṃ vai sasmāra manujādhipaḥ. .. 31.70 ..

2.31.84

parisaṅkhyāya kālañca kalākāṣṭhāstathaiva ca.
pūrṇaṃ mattvā tataḥ kālaṃ pūruṃ putramuvāca ha .. 31.71 ..

2.31.85

yathāsukhaṃ yathotsāhaṃ yathākālamariṃdama.
sevitā viṣayāḥ putra yauvanena mayā tava .. 31.72 ..

2.31.86

pūro prīto'smi bhadraṃ te gṛhāṇa tvaṃ svayauvanam.
rāṣṭrañca nṛpaṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam.
brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan .. 31.73 ..

2.31.87

pratipede jarāṃ rājā yayātirnahuṣātmajaḥ.
yauvanaṃ pratipede ca pūruḥ svaṃ punarātmanaḥ .. 31.74 ..

2.31.88

abhiṣektukāmañca nṛpaṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam.
brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan .. 31.75 ..

2.31.89

kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho.
śreṣṭhaṃ yadumatikramya pūro rājyaṃ pradāsyasi .. 31.76 ..

2.31.90

yadurjyeṣṭhastava suto jātastamanu turvasuḥ.
śarmiṣṭhāyāḥ suto druhyustano'nuḥ pūrureva ca .. 31.77 ..

2.31.91

kathaṃ jyeṣṭhānatikramya kanīyān rājyamarhati .
ataḥ sambodhayāmi tvāṃ dharmmaṃ samanupālaya .. 31.78 ..

2.31.92

yayātiruvāca..

2.31.93

brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śrṛṇvantu me vacaḥ.
jyeṣṭaṃ prati yathā rārṣṭraṃ na deyaṃ me kathañcana .. 31.79 ..

2.31.94

mātā pitrorvacanakṛtsa hi putraḥ praśasyate .
mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ .. 31.80 ..

2.31.95

pratikūlaṃ pituryaśca na sa putraḥ satāṃ mataḥ.
sa putraḥ putravad yaśca varttate pitṛmātṛṣu .. 31.81 ..

2.31.96

yadunāhamavajñātastathā turvasunāpi ca.
druhyuṇā cānunā caivamapyavajñā kṛtā bhṛśam .. 31.82 ..

2.31.97

pūruṇā tu kṛtaṃ vākyaṃ mānitaśca viśeṣataḥ.
kanīyān mama dāyādo jarā yena dhṛtā mama.
sarvakāmaḥ sarvakṛtaḥ pūruṇā putrakāriṇā .. 31.83 ..

2.31.98

śukreṇa ca varo dattaḥ kāvye nośanasā svayam.
putro yastvānuvartteta sa rājā te mahāmate .. 31.84 ..

2.31.99

bhavato'numatopyevaṃ pūru rāṣṭre'bhiṣicyatām .
yaḥputro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā.
sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyānapi sa prabhuḥ .. 31.85 ..

2.31.100

arhaḥ pūruridaṃ rāṣṭraṃ yaḥ priyaḥ priyakṛttava.
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram .. 31.86 ..

2.31.101

paurajānapadaistuṣṭairityukto nāhuṣastadā.
abhiṣicya tataḥ pūruṃ svarāṣṭre sutamātmanaḥ .. 31.87 ..

2.31.102

diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ tu nyaveśayat.
dakṣiṇāparato rājā yaduṃ śreṣṭhaṃ nyaveśayat .. 31.88 ..

2.31.103

pratīcyāmuttarasyāñca druhyuñcānuñca tāvubhau.
saptadvīpāṃ yayātistu jittvā pṛthvīṃ sasāgarām.
vyabhajat pañcadhā rājā putrebhyo nāhuṣastadā .. 31.89 ..

2.31.104

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā.
yathāpradeśaṃ dharmajñairdharmmeṇa pratipālyate .. 31.90 ..

2.31.105

evaṃ visṛjya pṛthivīṃ putrebhyo nāhuṣastadā.
putrasaṃkrāmitaśrīstu prītimānabhavannṛpaḥ .. 31.91 ..

2.31.106

dhanurnyasya pṛṣatkāṃśca rājyañcaiva suteṣu tu.
prītimānabhavadrājā bhāramāveśya bandhuṣu .. 31.92 ..

2.31.107

atra gāthā mahārājñā purā gītā yayātinā.
yo'bhipretyāharan kāmān kūrmoṅgānīva sarvaśaḥ .. 31.93 ..

2.31.108

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati.
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivarddhate .. 31.94 ..

2.31.109

yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ .
nālamekasya tatsarvamiti paśyanna muhyati .. 31.95 ..

2.31.110

yadā tu kurute bhāvaṃ sarvvabhūteṣu pāvakam.
karmmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā .. 31.96 ..

2.31.111

yadā parānna bibheti yadā tvasmānna bibhyati.
yadā necchati na dveṣṭi brahma sampadyate tadā .. 31.97 ..

2.31.112

yā dustyajā durmmatibhiryā na jīryati jīryyataḥ.
doṣāprāṇāntiko rāgastāṃ tṛṣṇāntyajataḥ sukham .. 31.98 ..

2.31.113

jīryyanti jīryataḥ kośā dantā jīryanti jaryitaḥ.
jīvitāśā dhanāśā ca jīryyatopi na jīryati .. 31.99 ..

2.31.114

yaccākāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahat sukham.
tṛṣṇāsya ca sukhasyaiva kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm .. 31.100 ..

2.31.115

evamuktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prasthito vanam.
bhṛgutuṅge tapastaptvā tatraiva ca mahāyaśāḥ.
pālayitvā vrataśataṃ tatraiva svargamāpnuyāt .. 31.101 ..

2.31.116

tasya vaṃśāstu pañcaite puṇyā devarṣisatkṛtāḥ.
yairvyāptā pṛthivī kṛtsnā sūryasyeva gabhastibhiḥ .. 31.102 ..

2.31.117

dhanyaḥ prajāvānāyuṣmān kīrtimāṃśca bhavennaraḥ.
yayāteścaritaṃ sarvaṃ paṭhañchṛṇvan dvijottamaḥ .. 31.103 ..

2.31.118

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte candra vaṃśakīrttanaṃ nāmaikatriṃśo'dyāyaḥ .. 31 ..*

Linked texts (7)