Vayupurana 2.38: adhyāyaḥ 38

Vāyupurāṇa 2.38

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 38

2.38.1

śrutvā pādaṃ tṛtīyantu krāntaṃ sūtena dhīmatā.
tataścaturthaṃ papracchuḥ pādaṃ vai ṛṣisattamāḥ .. 38.1 ..

2.38.2

ṛṣaya ūcuḥ..

2.38.3

pādaḥ krāntastṛtīyo'yamanuṣaṅgeṇa yastvayā.
caturthaṃ vistarātpādaṃ saṃhāraṃ parikīrttaya .. 38.2 ..

2.38.4

manvantarāṇi sarvāṇi pūrvāṇyevāparaiḥ saha.
saptarṣīṇāmathaiteṣāṃ sāmpratasyāntare manoḥ .. 38.3 ..

2.38.5

vistarāvayavañcaiva nisargasya mahātmanaḥ.
vistareṇānupūrvyā ca sarvameva bravīhi me .. 38.4 ..

2.38.6

sūta uvāca..

2.38.7

bhavatāṃ kathayiṣyāmi sarvametadyathātatham.
pādaṃ tvimaṃ sasaṃhāraṃ caturthaṃ munisattamāḥ .. 38.5 ..

2.38.8

manorvaivasvatasyemaṃ sāṃpratasya mahātmanaḥ.
vistareṇānupūrvyā ca nisargaṃ śrṛṇuta dvijāḥ .. 38.6 ..

2.38.9

manvantarāṇāṃ saṃkṣepaṃ bhaviṣyaiḥ saha saptabhiḥ.
pralayañcaiva lokānāṃ bruvato me nibodhata .. 38.7 ..

2.38.10

etānyuktāni vai samyak saptasaptasu vai mayā.
manvantarāṇi saṃkṣepācchṛṇutānāgatāni me .. 38.8 ..

2.38.11

sāvarṇasya pravakṣyāmi manorvaivasvatasya ha.
bhaviṣyasya bhaviṣyanti samāsāttu nibodhata .. 38.9 ..

2.38.12

anāgatāśca saptaiva smṛtāstviha maharṣayaḥ.
kauśiko gātavaścaiva jāmadagnyaśca bhārgavaḥ .. 38.10 ..

2.38.13

dvaipāyano vasiṣṭhaśca kṛpaḥ śāradvatastathā.
ātreyo dīptimāṃścaiva ṛṣyaśrṛṅgastu kāśyapaḥ .. 38.11 ..

2.38.14

bhāradvājastathā drauṇiraśvatthāmā mahāyaśāḥ.
ete sapta mahātmāno bhaviṣyāḥ paramarṣayaḥ .. 38.12 ..

2.38.15

sutapā ścāmitābhāśca sukhāścaiva gaṇāstrayaḥ.
teṣāṃ gaṇāstu devānāṃ ekaiko viṃśakaḥ smṛtaḥ .. 38.13 ..

2.38.16

nāmatastu pravakṣyāmi nibodhadhvaṃ samāhitāḥ.
ritastapaśca śukraśca dyutirjyotiḥ prabhākarau .. 38.14 ..

2.38.17

prabhāso bhāsakṛddharmmastejoraśmiṛturvirāṭ.
arciṣmān dyotano bhānuryaśakīrttirbudho dhṛtiḥ.
viṃśatiḥ sutapā hyete nāmabhiḥ parikīrtitāḥ .. 38.15 ..

2.38.18

prabhurvibhurvibhāsaśca jetā hantā'rihā rituḥ.
sumatiḥ pramatirdīptiḥ samākhyāto mahomahān .. 38.16 ..

2.38.19

deho munirnayo jyeṣṭhaḥ samaḥ satyaśca viśrutaḥ.
ityete hyamitābhāstu viṃśatiḥ parikīrttitāḥ .. 38.17 ..

2.38.20

damo dātā vidaḥ somo vittavaidyau yamo nidhiḥ.
homaṃ havyaṃ hutaṃ dānaṃ deyaṃ dātā tapaḥ śamaḥ .. 38.18 ..

2.38.21

dhruvaṃ sthānaṃ vidhānañca niyamaśceti viṃśatiḥ.
mukhyā hyete samākhyātāḥ sāvarṇe prathame'ntare .. 38.19 ..

2.38.22

mārīcasyaiva te putrāḥ kaśyapasya mahātmanaḥ.
sāmpratasya bhaviṣyanti sāvarṇasyāntare manoḥ .. 38.20 ..

2.38.23

teṣāmindro bhaviṣyastu balirvairocanaḥ purā.
vīravāṃścāvarīyāṃśca nirmohaḥ satyavāk kṛtī .. 38.21 ..

2.38.24

cariṣṇurājyo viṣṇuśca vācaḥ sumatireva ca.
sāvarṇasya manoḥ putrā bhaviṣyanti navaiva tu .. 38.22 ..

2.38.25

nava cānyeṣu vakṣyāmi sāvarṇeścāntareṣu vai.
sāvarṇamanavaścānye bhaviṣyā brahmaṇaḥ sutāḥ .. 38.23 ..

2.38.26

merusāvarṇinaste vai dṛṣṭā ye divyadṛṣṭibhiḥ.
dakṣasya te hi dauhitrāḥ priyāyā duhituḥ sutāḥ .. 38.24 ..

2.38.27

mahatā tapasā yuktā merupṛṣṭhe mahaujasaḥ.
brahmādibhiste janitā dakṣeṇaiva ca dhīmatā .. 38.25 ..

2.38.28

maharlokagatāvṛtya bhaviṣyā merumāśritāḥ.
mahābhāvāttu te pūrvaṃ jajñire cākṣuṣe'ntare .. 38.26 ..

2.38.29

ṛṣaya ūcuḥ..

2.38.30

dakṣeṇa janitāḥ putrāḥ kanyāyāmātmanaḥ katham.
bhavettu brahmaṇaścaiva dharmeṇa ca mahātmanaḥ .. 38.27 ..

2.38.31

sūta uvāca..

2.38.32

ato bhaviṣyān vakṣyāmi sāvarṇamanavastu ye.
teṣāṃ janma prabhāvañca namaskṛtya pracetase .. 38.28 ..

2.38.33

vaivasvate hyupaspṛṣṭe kiñcicchiṣṭe ca cākṣuṣe.
jajñire manavaste hi bhaviṣyānāgatāntare .. 38.29 ..

2.38.34

prācetasasya dakṣasya dauhitrā manavastu ye.
sāvarṇā nāmataḥ pañca catvāraḥ paramarṣijāḥ .. 38.30 ..

2.38.35

saṃjñāputrastu sāvarṇa eko vaivasvatastathā.
jyeṣṭhaḥ saṃjñāsuto nāma manurvaivasvataḥ prabhuḥ .. 38.31 ..

2.38.36

vaivasvate'ntare prāpte samutpattistayoḥ śubhā.
caturddaśaite manavaḥ kīrttitāḥ kīrttivarddhanāḥ .. 38.32 ..

2.38.37

vede śrutau purāṇe ca sarve te prabhaviṣṇavaḥ.
prajānāṃ patayaḥ sarve bhūtānāṃ patayaḥ sthitāḥ .. 38.33 ..

2.38.38

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā.
pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā nareśvaraiḥ .. 38.34 ..

2.38.39

prajābhistapasā caiva vistaraṃ teṣu vakṣyate.
caturddaśaiva te jñeyāḥ sargāḥ svāyambhuvādayaḥ .. 38.35 ..

2.38.40

manvantarādhikāreṣu vartante ca sakṛt sakṛt.
vinivṛttādhikārāste maharlokaṃ samāśritāḥ .. 38.36 ..

2.38.41

samatītāstu ye teṣāmaṣṭau ṣaṣṭhāstathāpare.
pūrveṣu sāmprataścāyaṃ śāntirvaivasvataḥ prabhuḥ .. 38.37 ..

2.38.42

ye śiṣṭāstān pravakṣyāmi saha devarṣidānavaiḥ.
saha prajānisargeṇa sarvvāṃstvanāgatān dvijān .. 38.38 ..

2.38.43

vaivasvatanisargeṇa teṣāṃ jñeyastu vistaraḥ.
anyūnā nātiriktāste yasmāt sarvve vivasvataḥ .. 38.39 ..

2.38.44

punaruktā bahutvāttu vakṣye na teṣu vistaram.
manvantareṣu bhāvyeṣu bhūteṣvapi tathaiva ca .. 39.40 ..

2.38.45

kule kule nisargāṃstu tasmādbhūyo vibhāgaśaḥ .
teṣāmeva hi śiṣṭārthaṃ vistareṇa krameṇa ca .. 39.41 ..

2.38.46

dakṣasya kanyā dharmiṣṭhā suvratā nāma viśrutā.
sarvakanyāvaśiṣṭā tu śreṣṭhā dharmaparā sutā.
gṛhītvā tāṃ pitā kanyāṃ jagāma brahmaṇo'ntike .. 39.42 ..

2.38.47

vairājastamupāsīnaṃ dharmeṇa ca bhavena ca.
bhavadharmasamīpasthaṃ dakṣaṃ brahmābhyabhāṣata .. 39.43 ..

2.38.48

dakṣa kanyā taveyaṃ vai janayiṣyati suvratā.
caturo vai manūn putrāṃścāturvarṇyakarāñchubhān .. 38.44 ..

2.38.49

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā dakṣo dharmo bhavastadā.
tāṃ kanyāṃ manasā jagmustrayaste brahmaṇā saha .. 38.45 ..

2.38.50

satyābhidhyāyināṃ teṣāṃ sadyaḥ kanyā vyajāyata.
sadṛśānurūpāṃsteṣāṃ caturo vai kumārakān .. 38.46 ..

2.38.51

saṃsiddhāḥ kāryakaraṇe sambhūtāste śriyānvitaḥ.
upabhogasamarthaiśca sadyojātaiḥ śarīrakaiḥ .. 38.47 ..

2.38.52

te dṛṣṭvā tān svayambuddhvā brahmā vyāhāhiṇastadā.
saṃrabdhā vai vyakarṣanta mama putro mametyuta .. 38.48 ..

2.38.53

abhidhyānānmanotpannānūcurvai te parasparam.
yo yasya vapuṣā tulyo bhajatāṃ sa tu taṃ sutam .. 38.49 ..

2.38.54

yasya yaḥ sadṛśaścāpi rūpe vīrya ca nāmataḥ.
taṃ gṛhṇātu subhadraṃ vo varṇato yasya yaḥ samaḥ .. 38.50 ..

2.38.55

dhruvaṃ rūpaṃ pituḥ putraḥ so'nurudhyati sarvadā.
tasmādātmasamaḥ putraḥ piturmātuśca jāyate .. 38.51 ..

2.38.56

evaṃ te samayaṃ kṛtvā savarṇān jagṛhuḥ sutān.
yasmāt savarṇāsteṣāṃ vai brahmādīnāṃ kumārakāḥ .. 38.52 ..

2.38.57

savarṇā manavastasmāt savarṇatvaṃ hi te yataḥ.
mananānmānanāccaiva tasmātte manavaḥ smṛtāḥ .. 38.53 ..

2.38.58

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvatasya ha.
ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāmābhavatsutaḥ .. 38.54 ..

2.38.59

bhūtyāmutpādito yastu bhautyo nāmābhavatsutaḥ.
vaivasvate'ntare rājā dvau manū tu vivasvatoḥ .. 38.55 ..

2.38.60

vaivasvato manuryaśca sāvarṇo yaśca viśrutaḥ.
jyeṣṭhaḥ saṃjñāsuto vidvān manurvaivasvataḥ prabhuḥ .. 38.56 ..

2.38.61

savarṇāyāḥ sutaścānyaḥ smṛto vaivasvato manuḥ .
savarṇā manavo ye ca catvārastu maharṣijāḥ .. 38.57 ..

2.38.62

tapasā sambhṛtātmānaḥ sveṣu manvantareṣu vai.
bhaviṣyeṣu bhaviṣyanti sarvakāryārthasādhakāḥ .. 38.58 ..

2.38.63

prathamaṃ merusāvarṇerdakṣaputrasya vai manoḥ.
putrā marīcigarbhāśca suśarmāṇaśca te trayaḥ .
sambhūtāśca mahātmānaḥ sarve vaivasvate'ntare .. 38.59 ..

2.38.64

dakṣaputrasya putrāste rohitasya prajāpateḥ.
bhaviṣyasya bhaviṣyastu ekaiko dvādaśo gaṇaḥ .. 38.60 ..

2.38.65

aiśvaryasaṃgrāho rāho bāhuvaśastathaiva ca.
pārā dvādaśa vijñeyā uttarāṃstu nibodhata .. 38.61 ..

2.38.66

vājiyo vājijiccaiva prabhṛtiśca kakudyatha.
dadhikrāvāyapakvāśca praṇīto vijayo madhuḥ .. 38.62 ..

2.38.67

tejasmānnathavo dvau tu dvādaśaite marīcayaḥ.
suśarmmāṇastu vakṣyāmi nāmatastu nibodhata .. 38.63 ..

2.38.68

varṇastathāpyaṅgaviśvau muraṇyo vrajano mataḥ.
amito dravaketuśca jambhosthājasraśakrakāḥ .. 38.64 ..

2.38.69

sunemirdyutapāścaiva suśarmmāṇaḥ prakīrttitāḥ.
teṣāmindrastadā bhāvyo hyadbhuto nāma nāmataḥ .. 38.65 ..

2.38.70

skandaḥ somapratīkāśaḥ kārtikeyastu pāvakaḥ.
māghātithiśca paulastyo vasuḥ kāśyapa eva ca .. 38.66 ..

2.38.71

jyotiṣmān bhārgavaścaiva dyutimānaṅgirāstathā.
vasitaścaiva vāsiṣṭha ātreyo havyavāhanaḥ .. 38.67 ..

2.38.72

sutapāḥ paulavaścaiva saptaite rohitāntare.
dhṛtiketudīptiketuśāpahastā nirāmayaḥ .. 38.68 ..

2.38.73

pṛthuśravāstathā nāko bhūridyumno bṛhadrathaḥ.
prathamasya tu sāvarṇernava putrāḥ prakīrtitāḥ .. 38.69 ..

2.38.74

daśame tvatha paryāye dharmaputrasya vai manoḥ.
dvitīyasya tu sāvarṇerbhāvyasyaivāntare manoḥ .. 38.70 ..

2.38.75

sukhāmanā viruddhāśca dvāveva tu gaṇau smṛtau.
tviṣivantaśca te sarve śatasaṅkhyāśca te samāḥ .. 38.71 ..

2.38.76

prāṇā nāyacchataḥ prokta ṛṣibhiḥ puruṣeṣu vai.
devāste vai bhaviṣyanti dharmaputrasya vai manoḥ .. 38.72 ..

2.38.77

teṣāmindrastathā vidvān bhaviṣyaḥ śāntirucyate.
haviṣmān paulahaḥ śrīmān sukīrtiścāpi bhārgavaḥ .. 38.73 ..

2.38.78

āpomūrtistathātreyo vasiṣṭhaścāpi yaḥ smṛtaḥ.
paulastyaḥ pratipaścāpi nābhāgaścaiva kāśyapaḥ.
abhimanyuścāṅgirasaḥ saptaite paramarṣayaḥ .. 38.74 ..

2.38.79

sukṣetraścottamaujāśca bhūriṣeṇaśca vīryavān.
śatānīko nirāmitro vṛṣaseno jayadrathaḥ .. 38.75 ..

2.38.80

bhūridyumnaḥ suvarccāśca daśaite mānavāḥ smṛtāḥ.
ekādaśe tu paryyāye sāvarṇe vai tṛtīyake .. 38.76 ..

2.38.81

nirmmāṇaratayo devāḥ kāmajā vai manojavāḥ.
gaṇāstvete trayaḥ khyātā devatānāṃ mahātmanām .. 38.77 ..

2.38.82

ekaikaṃ triṃśatasteṣāṃ gaṇāstu tridivaukasām.
māsasyāhāni triṃśattu yāni vai kavayo viduḥ .. 38.78 ..

2.38.83

nirmmāṇaratayo devā rātrayastu vihaṅgamāḥ.
gaṇāste vai trayaḥ proktā devatānāṃ bhaviṣyati .. 38.79 ..

2.38.84

manojavā muhūrttāstu iti devāḥ prakīrttitāḥ .
ete hi brahmaṇaḥ putrā bhaviṣyā manavaḥ smṛtāḥ .. 38.80 ..

2.38.85

teṣāmindro vṛṣo nāma bhaviṣyaḥ surarāṭ tataḥ.
teṣāṃ saptarṣayaścāpi kīrttyamānānnibodhata .. 38.81 ..

2.38.86

haviṣmān kāśyapaścāpi vapuṣmān yaśca bhārgavaḥ.
vāruṇiścaiva cātreyo vāsiṣṭho bhaga eva ca .. 38.82 ..

2.38.87

puṣṭiścāṅgiraso jñeyaḥ paulastyo niścarastathā.
paulaho hyagnitejāśca devā hyekādaśe'ntare .. 38.83 ..

2.38.88

sarvvavegaḥ sudharmmā ca devānīkaḥ purovahaḥ.
kṣemadharmā gṛheṣuśca hyādarśaḥ pauṇḍrako manaḥ .. 38.84 ..

2.38.89

sāvarṇasya tu te putrāḥ prājāpatyasya vai manoḥ.
dvādaśe tvatha paryāye rudraputrasya vai manoḥ .. 38.85 ..

2.38.90

caturthe ṛtusāvarṇe devāstasyāntare śrṛṇu.
pañcaiva tu gaṇāḥ proktā devatānāmanāgatāḥ .. 38.86 ..

2.38.91

haritā rohitāścaiva devāḥ sumanasastathā.
sukarmmāṇaḥ supārāśca pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ .. 38.87 ..

2.38.92

brahmaṇo mānasā hyete ekaiko daśako gaṇaḥ.
aruntijo hariścaiva vidvān yaśca sahasraśaḥ .. 38.88 ..

2.38.93

parvatānucaraścaiva hyapoṃ'śuśca manojavaḥ.
urjjā svāhā svadhā tārā daśaite rohitāḥ smṛtāḥ .. 38.89 ..

2.38.94

tapojānirbhṛtiścaiva vācā bandhuśca yaḥ smṛtaḥ .
rajaścaiva tu rājaśca svarṇapādastathaiva ca .. 38.90 ..

2.38.95

vyuṣṭirvidhiśca vai devo daśaite rohitāḥ smṛtāḥ .
uṣitādyāstu ye devāstrayastriśatprakīrtitāḥ .. 38.91 ..

2.38.96

devān sumanaso viddhi sukarmāṇo nibodhata.
suparvā vṛṣabhaḥ pṛṣṭaḥ kṛpidyumnau vipaścitaḥ .. 38.92 ..

2.38.97

vikramaśca kramaścaiva nibhṛtaḥ kānta eva ca..

2.38.98

ete sukarmaṇo devāḥ sutāṃścaiṣāṃ nibodhata .. 38.93 ..

2.38.99

varyyoditastathā jiṣṭo varcasvī dyutimān haviḥ.
śubho havikṛtātprāptirvyāpṛtho daśamastathā .. 38.94 ..

2.38.100

supārā mānasāstvete devā vai samprakīrttitāḥ.
teṣāmindrastu vijñeya ṛtadhāmā mahāyaśāḥ .. 38.95 ..

2.38.101

kṛtirvasiṣṭhaputrastu hyātreyaḥ sutapāstathā.
tapomūrtiścāṅgirasastapasvī kāśyapastathā .. 38.96 ..

2.38.102

tapo'śayānaḥ paulastyaḥ pulahaśca taporatiḥ.
bhārgavaḥ saptamastveṣāṃ vijñeyastu tapomatiḥ .. 38.97 ..

2.38.103

ete saptarṣayaḥ siddhā anye sāvarṇike'ntare.
devavānupadevaśca devaśreṣṭho vidūrathaḥ .. 38.98 ..

2.38.104

mitravān mitrabinduśca mitraseno hyamitrahā.
mitrabāhuḥ suvarcāśca dvādaśaite manoḥ sutāḥ .. 38.99 ..

2.38.105

trayo daśe tu paryāye bhāvyā raucyāntare punaḥ.
traya eva gaṇāḥ proktā devānāntu svayambhuvā .. 38.100 ..

2.38.106

brahmaṇo mānasāḥ putrāste hi sarve mahātmanaḥ.
sutrāmāṇaḥ sudharmmāṇaḥ sukarmmāṇaśca te trayaḥ .. 38.101 ..

2.38.107

tridaśānāṃ gaṇāḥ proktā bhaviṣyāḥ somapāyinaḥ.
trayastriṃśaddevatā yāḥ prābhaviṣyanta yājñikaiḥ .. 38.102 ..

2.38.108

ājyena pṛṣadājyena grahaśreṣṭhena caiva hi.
devairdevāstrayastriṃśatpṛthaktvena nibodhata .. 38.103 ..

2.38.109

sutrāmāṇaḥ prayājyāstu hyādyājyāstu sāmpratam.
sukarmaṇo'nuyājyāstu pṛṣadājyāśinastu ye .. 38.104 ..

2.38.110

upayājyāḥ sudharmāṇa iti devāḥ prakīrttitāḥ .
divaspatirmahāsattvasteṣāmindro bhaviṣyati .. 38.105 ..

2.38.111

pulahātmajaputrāste vijñeyāstu ruceḥ sutāḥ .
aṅgirāścaiva dhṛtimān paulastyaḥ pathyavāṃstu saḥ .. 38.106 ..

2.38.112

paulahastattva darśī ca bhārgavaśca nirutsakaḥ.
niṣprakampastathātreyo nirmohaḥ kaśyapastathā .. 38.107 ..

2.38.113

svarūpaścaiva vāsiṣṭhaḥ saptaite tu trayodaśe.
citraseno vicitraśca tapo dharmadhṛto bhavaḥ .. 38.108 ..

2.38.114

anekakṣatrabaddhaśca suraso nirbhayaḥ pṛthaḥ.
raucyasyaite manoḥ putrā hyantare tu trayodaśe .. 38.109 ..

2.38.115

caturddaśe tu paryāye bhautasyāpyantare manoḥ .
devatānāṃ gaṇāḥ pañca proktā yetu bhaviṣyati .. 38.110 ..

2.38.116

cākṣuṣāśca kaniṣṭhāśca pavitrā bhājarāstathā.
vācāvṛddhāśca ityete pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ .. 38.111 ..

2.38.117

saptaiva tāṃstān bhāgāṃśca viddhi cākṣuṣasaṃjñakān.
bṛhadādyāni sāmāni kaniṣṭhān sapta tān viduḥ.
sapta lokāḥ paritrāste bhājirāḥ sapta sindhavaḥ .. 38.112 ..

2.38.118

vācāvṛddhānṛṣīn viddhi manoḥ svāyambhuvasya vai.
sarve manvantarendrāśca vijñeyāstulyalakṣaṇāḥ .. 38.113 ..

2.38.119

tejasā tapasā buddhyā balaśrutaparākramaiḥ.
trailokye yāni sattvāni gatimanti dhruvāṇi ca.
sarvaśaḥ svairguṇaistāni indrāste'bhibhavanti vai .. 38.114 ..

2.38.120

bhūtāpavādino hṛṣṭā madhyasthā bhūtavādinaḥ.
bhūtānuvādinaḥ saktāstrayo vedāḥ pravādinām .. 38.115 ..

2.38.121

agnidhraḥ kāśyapaścaiva paulastyo māgadhaśca yaḥ.
bhārgavo hyagnibāhuśca śucirāṅgirasastathā.
ojasvī subalaścaiva bhautyasyaite manoḥ sutāḥ .. 38.116 ..

2.38.122

savarṇā manavo hyete catvāro brahmaṇaḥ sutāḥ.
eko vaivasvataścaiva sāvarṇo manurucyate .. 38.117 ..

2.38.123

raucyo bhautyaśca yau tau tu manoḥ paulahabhārgavau.
bhautyasyaivādhipatye tu pūrṇaḥ kalpastu pūryyate .. 38.118 ..

2.38.124

sūta uvāca..

2.38.125

niḥśeṣeṣu ca sarveṣu tadā manvantareṣviha.
ante'nekayuge tasmin kṣīṇe saṃhāra ucyate .. 38.119 ..

2.38.126

saptaite bhārgavā devā ante manvantare tadā.
bhuktvā trailokyamadhyasthā yugākhyāṃ hyekasaptatim .. 38.120 ..

2.38.127

pitṛbhirmanubhiścaiva sārddhaṃ saptarṣibhistu ye.
yajvānaścaiva te'pyanye tadbhāktāścaiva taiḥ saha .. 38.121 ..

2.38.128

maharlokaṃ gamiṣyanti tyaktvā trailokyamīśvarāḥ.
tatasteṣu gateṣūrddhvaṃ kṣīṇe manvantare tadā.
anādhāramidaṃ sarvaṃ trailokyaṃ vai bhaviṣyati .. 38.122 ..

2.38.129

tataḥ sthānāni śūnyāni sthānināṃ tāni vai dvijāḥ.
prabhraśyanti vimuktāni tārāṛkṣagrahaistathā .. 38.123 ..

2.38.130

tatasteṣu vyatīteṣu trailokyasyeśvareṣviha.
sendrāṣṭeṣu maharlokaṃ yasmiṃste kalpavāsinaḥ .. 38.124 ..

2.38.131

jitādyāśca gaṇā hyatra cākṣuṣāntāścaturdaśa.
manvantareṣu sarvveṣu devāste vai mahaujasaḥ .. 38.125 ..

2.38.132

tatasteṣu gateṣūrddhvaṃ sāyojyaṃ kalpavāsinām.
sametya devāste sarve prāpte saṃkalane tadā .. 38.126 ..

2.38.133

maharlokaṃ parityajya gaṇāste vai caturddaśa.
saśarīrāśca śrūyante janalokaṃ sahānugāḥ .. 38.127 ..

2.38.134

evaṃ deveṣvatīteṣu maharlokājjanaṃ prati.
bhūtādiṣvavaśiṣṭeṣu sthāvarānteṣu cāpyuta .. 38.128 ..

2.38.135

śūnyeṣu lokasthāneṣu mahānteṣu bhūrādiṣu.
deveṣu ca gateṣūrddhvaṃ sāyojyaṃ kalpavāsinām .. 38.129 ..

2.38.136

saṃhṛtya tāṃstato brahmā devarṣipitṛdānavān.
saṃsthāpayati vai sargaṃ mahadṝṣṭyā yugakṣaye .. 38.130 ..

2.38.137

tatra yugasahasrāntamaharyardbrahmaṇo viduḥ.
rātriṃ yugasahasrāntāmahorātravido janāḥ .. 38.131 ..

2.38.138

naimittikaḥ prākṛtiko yaścaivātyantiko'rthataḥ.
trividhaḥ sarvvabhūtānāmityeṣa pratisañcaraḥ .. 38.132 ..

2.38.139

brāhmo naimittikastasya kalpadāhaḥ prasaṃyamaḥ.
pratisarge tu bhūtānāṃ prākṛtaḥ karaṇakṣayaḥ .. 38.133 ..

2.38.140

jñānāccātyantikaḥ proktaḥ kāraṇānāmasambhavaḥ .
tataḥ saṃhṛtya tān brahmā devāṃstrailokyavāsinaḥ .. 38.134 ..

2.38.141

aharante prakurute sargasya pralayaṃ punaḥ.
suṣupsurbhagavān brahmā prajāḥ saṃharate tadā .. 38.135 ..

2.38.142

tato yugasahasrānte saṃprāpte ca yugakṣaye.
tatrātmasthāḥ prajāḥ karttuṃ prapede sa prajāpatiḥ .. 38.136 ..

2.38.143

tadā bhavatyanāvṛṣṭistadā sā śata vārṣikī.
tathā yānyalpasārāṇi sattvāni pṛthivītale .. 38.137 ..

2.38.144

tānyevātra pralīyante bhūmitvamupayānti ca.
saptaraśmiratho bhūtvā hyudatiṣṭhadvibhāvasuḥ .. 38.138 ..

2.38.145

asahyaraśmirbhagavān pibannambho gabhastibhiḥ.
haritā raśmayastasya dīpyamānāstu saptabhiḥ .. 38.139 ..

2.38.146

bhūya eva vivartante vyāpnuvanto vanaṃ śanaiḥ.
bhaumaṃ kāṣṭhaṃ dhanaṃ tejo bhṛśamadbhistu dīpyate .. 38.140 ..

2.38.147

tasmādudakaṃ sūryyasya tapato'ti hi kathyate.
nāvṛṣṭyā tapate sūryo nāvṛṣṭyā pariviṣyate .. 38.141 ..

2.38.148

nāvṛṣṭyā paricinvanti vāriṇā dīpyate raviḥ.
tasmādapaḥ piban yā vai dīpyate ravirambare .. 38.142 ..

2.38.149

tasya te raśmayaḥ sapta pibantyambho mahārṇavāt.
tenāhāreṇa sandīptaḥ sūryyaḥ sapta bhavatyuta .. 38.143 ..

2.38.150

tataste raśmayaḥ sapta sūryyabhūtāścaturdiśam.
caturlokamimaṃ sarvaṃ dahanti śikhinastadā .. 38.144 ..

2.38.151

prāpnuvanti ca bhābhistu hyūrddhaṃ cādhaśca raśmibhiḥ.
dīpyante bhāskarāḥ sapta yugāntāgniḥ pratāpinaḥ .. 38.145 ..

2.38.152

te vāriṇā ca saṃdīptā bahusāhasraraśmayaḥ.
khaṃ samāvṛtya tiṣṭhanti nirdahanto vasundharām .. 38.146 ..

2.38.153

tatasteṣāṃ pratāpena dahyamānā vasundharā.
sādrinadyarṇavā pṛthvī visnehā samapadyata .. 38.147 ..

2.38.154

dīptābhiḥ santatābhiśca citrābhiśca samantataḥ.
adhaścordhvaśca tiryak ca saṃruddhaṃ sūryaraśmibhiḥ .. 38.148 ..

2.38.155

sūryyagnīnāṃ pravṛddhānāṃ saṃsṛṣṭānāṃ parasparam.
ekatvamupayātānāmekajvālaṃ bhavatyuta .. 38.149 ..

2.38.156

sarvalokapraṇāśañca so'gnirbhūtvā tu maṇḍalī.
caturlokamidaṃ sarvaṃ nirdahatyāśu tejasā .. 38.150 ..

2.38.157

tataḥ pralīyate sarvvaṃ jaṅgamaṃ sthāvaraṃ tadā.
nirvṛkṣā nistṛṇā bhūmiḥ kūrmapṛṣṭhasamā bhavet .. 38.151 ..

2.38.158

ambarīṣamivābhāti sarvaṃ māriṣitaṃ jagat.
sarvameva tadārcirbhiḥ pūrṇaṃ jajvālyate nabhaḥ .. 38.152 ..

2.38.159

pātāle yāni bhūtāni mahotadhigatāni ca .
tatastāni pralīyante bhūmitvamupayānti ca .. 38.153 ..

2.38.160

dvīpāśca parvatāścaiva varṣāṇyatha mahodadhiḥ.
sarvvaṃ tadbhasmasāccakre sarvvātmā pāvakastu saḥ .. 38.154 ..

2.38.161

samudrebhyo nadībhyaśca pātālebhyaśca sarvataḥ.
pibannapaḥ samiddho'gniḥ pṛthivīmāśrito jvalan .. 38.155 ..

2.38.162

tataḥ saṃvarttakaḥ śailānatikramya mahāṃstathā.
lokān saṃharate dīpto ghoraḥ saṃvarttako'nalaḥ .. 38.156 ..

2.38.163

tataḥ sa pṛthivīṃ bhittvā rasātalamaśoṣayat.
nirdahya tāṃstu pātālānnāgalokamathādahat .. 38.157 ..

2.38.164

adhastātpṛthivīṃ dagdhvā hyūrddhvaṃ sa dahate divam.
yojanānāṃ sahasrāṇi hyayutānyarbudāni ca .. 38.158 ..

2.38.165

udatiṣṭhañchikhāstasya bahvayaḥ saṃvarttakasya tu.
gandharvāṃśca piśācāṃśca samahoragarākṣasān .
tadā dahati sandīpto golakaṃ caiva sarvvaśaḥ .. 38.159 ..

2.38.166

bhūrlokantu bhuvarlokaṃ svarlokañca mahastathā.
ghoraṃ dahati kālāgnirevaṃ lokacatuṣṭayam .. 38.160 ..

2.38.167

vyāpteṣu teṣu lokeṣu tiryagūrddhvamathāgninā.
tattejaḥ samanuprāptaṃ kṛtsnaṃ jagadidaṃ śanaiḥ.
ayoguḍanibhaṃ sarvvaṃ tadā hyevaṃ prakāśate .. 38.161 ..

2.38.168

tato gajakulākārāstaḍidbhi samalaṃkṛtāḥ.
uttiṣṭhanti tadā ghorā vyomni saṃvarttakā ghanāḥ .. 38.162 ..

2.38.169

kecinnīlotpalaśyāmāḥ kecitkumudasannibhāḥ.
kecidvaiḍhūryasaṃkāśā indranīlanibhā'pare .. 38.163 ..

2.38.170

śaṅkhakundanibhāścānye jātyañjananibhāstathā .
dhūmra varṇā ghanāḥ kecitkecitpītāḥ payodharāḥ .. 38.164 ..

2.38.171

kecidrāsabhavarṇābhā lākṣāraktanibhāstathā.
manaḥśilābhāstvapare kapotābhāstathāmbudāḥ .. 38.165 ..

2.38.172

indragopanibhāḥ keciduttiṣṭhanti ghanā divi.
kecitpuradharākārāḥ kecidgajakulopamāḥ .. 38.166 ..

2.38.173

ke citparvatasaṃkāśāḥ kecitsthalanibhā ghanāḥ.
kuṇḍāgāranibhāḥ kecitkecinmīnakulopamāḥ .. 38.167 ..

2.38.174

bahurūpā ghorarūpā ghorasvaraninādinaḥ.
tadā jaladharāḥ sarve pūrayanti nabhaḥsthalam .. 38.168 ..

2.38.175

tataste jaladā ghorā navīnā bhāskarātmikāḥ.
saptadhā saṃvṛtātmānastamagniṃ śamayantyuta .. 38.169 ..

2.38.176

tataste jaladā varṣaṃ muñcanti ca mahodyamam.
sughoramaśivaṃ sarvvaṃ nāśayanti ca pāvakam .. 38.170 ..

2.38.177

pravṛṣṭaiśca tathātyarthaṃ vāribhiḥ pūryyate jagat.
adbhistejo'bhibhūtañca tadāgniḥ prāviśatyapaḥ .. 38.171 ..

2.38.178

naṣṭe cāgnau varṣaśate payodāḥ pākasambhavāḥ.
plāvayanti jagatsarvaṃ bṛhajjālaparisravaiḥ .. 38.172 ..

2.38.179

dhārābhiḥ pūrayantīmaṃ codyamānāḥ svayambhuvā.
anye tu salilaughaistu velāmabhibhavantyapi.
sādrirdvīpāntaraṃ pṛthvī hyadbhiḥ saṃchādyate tadā .. 38.173 ..

2.38.180

tasya vṛṣṭyā ca toyaṃ tatsarvvaṃ hi parimaṇḍitam.
praviśatyudadhau viprāḥ pītaṃ sūryyasya raśmibhiḥ .. 38.174 ..

2.38.181

ādityaraśmibhiḥ pītaṃ jalamabhreṣu tiṣṭhati.
punaḥ patati tadbhūmau tena pūryyanti cārṇavāḥ .. 38.175 ..

2.38.182

tataḥ samudrāḥ svāṃ velāṃ parikrāmanti sarvvaśaḥ.
parvvatāśca viśīryyante mahī cāpsu nimajjati .. 38.176 ..

2.38.183

tatastu sahasodbhrāntaḥ payodāṃstānnabhastale.
saṃveṣṭayati ghorātmā divi vāyuḥ samantataḥ .. 38.177 ..

2.38.184

tasminnekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame.
pūrṇe yugasahasre vai niḥśeṣaḥ kalpa ucyate .. 38.178 ..

2.38.185

athāmbhasā vṛte loke prāhurekārṇavaṃ budhāḥ.
atha bhūmitalaṃ khañca vāyuścaikārṇave tadā.
naṣṭe bhāve'valīnaṃ tatprājñāyata na kiñcana .. 38.179 ..

2.38.186

pārthivāstvatha sāmudrā āpo haimāśca sarvvaśaḥ.
prasarantyo vrajantyekaṃ salilākhyāṃ bhajantyuta .. 38.180 ..

2.38.187

āgatāgatikaṃ caiva tadā tatsalilaṃ smṛtam.
pracchādya tiṣṭhati mahīmarṇavākhyaṃ ca tajjalam .. 38.181 ..

2.38.188

ābhānti yasmāttā bhābhirbhāśabdavyāptidīptiṣu.
bhasma sarvvamanuprāpya tasmādambho nirucyate .. 38.182 ..

2.38.189

nānātve caiva śīghre ca dhāturvai ara ucyate.
ekārṇave tadā yo vai na śīghrāstena tā narāḥ .. 38.183 ..

2.38.190

tasmin yugasahasrānte divase brahmaṇo gate.
tāvantaṃ kālamevaṃ tu bhavatyekārṇavaṃ jagat.
tadā tu sarvvavyāpārā nivarttante prajāpateḥ .. 38.184 ..

2.38.191

evamekārṇave tasminnaṣṭe sthāvara jaṅgame.
tadā sa bhavati brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt .. 38.185 ..

2.38.192

sahasraśīrṣā sumanāḥ sahasrapāt sahasracakṣurvadanaḥ sahasravāk.
sahasrabāhuḥ prathamaḥ prajāpatistrīyapathe yaḥ puruṣo nirucyate .. 38.186 ..

2.38.193

ādityavarṇo bhuvanasya goptā hyapūrvva ekaḥ prathamasturāṣāṭ .
hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahān vai saṃpadyate vai tamasaḥ parastāt .. 38.187 ..

2.38.194

caturyugasahasrānte sarvataḥ salilaplute.
suṣupsuraprakāśāṃ svāṃ rātriṃ tu kurute prabhuḥ .. 38.188 ..

2.38.195

caturvidhā yadā śete prajāḥ sarvvāṇḍamaṇḍitāḥ.
paśyante taṃ mahātmānaṃ kālaṃ sapta maharṣayaḥ .. 38.189 ..

2.38.196

janalokavivarttantastapasā labdhacakṣuṣaḥ.
bhṛgvādayo mahātmānaḥ pūrvve vyākhyātalakṣaṇāḥ .. 38.190 ..

2.38.197

satyādīn saptalokān vai te hi paśyanti cakṣuṣā.
brahmāṇaṃ te tu paśyanti mahābrāhmīṣu rātriṣu .. 38.191 ..

2.38.198

saptarṣayaḥ prapaśyanti saptakālaṃ svarātriṣu.
kalpānāṃ parameṣṭhitvāttasmādādyaḥ sa paṭhyate .. 38.192 ..

2.38.199

sa yaṣṭā sarvabhūtānāṃ kalpādiṣu punaḥ punaḥ.
evamāveśayitvā tu svātmanyeva prajāpatiḥ .. 38.193 ..

2.38.200

athātmani mahātejāḥ sarvamādāya sarvakṛt.
tataste vasate rātriṃ tamasyekārṇave jale .. 38.194 ..

First 200 of 254 passages. Read on

Linked texts (4)

Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit