Vayupurana 2.39: adhyāyaḥ 39

Vāyupurāṇa 2.39

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 39

2.39.2

asādhāraṇavṛttaistu hutaśeṣādibhirdvijaiḥ.
dharmmavaiśeṣikaiścaiva hyācūrṇasūkṣmadarśibhiḥ .. 39.1 ..

2.39.3

te devaiḥ saha tiṣṭhanti maharlokanivāsinaḥ.
caturddaśaite manavaḥ kīrttitāḥ kīrttivardhanāḥ .. 39.2 ..

2.39.4

atītā varttamānāśca tathaivānāgatāśca ye.
ṛṣibhi rdaivataiścaiva saha gandharvarākṣasaiḥ .. 39.3 ..

2.39.5

sarvve hyapi kramātītā maharlokaṃ samāśritāḥ.
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ surāḥ .. 39.4 ..

2.39.6

sarvve hyapi kramātītā maharlokaṃ samāśritāḥ.
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ surāḥ .. 39.5 ..

2.39.7

taistathyakāribhiryuktaiḥ śraddhāvadbhiradarpitaiḥ.
varṇāśramāṇāṃ dharmmeṣu śrautasmārtteṣu saṃsthitaiḥ.
vinivṛttādhikārāste yāvanmanvantarakṣayaḥ .. 39.6 ..

2.39.9

maharloketi yatproktaṃ mātariśvaṃstvayā vibho.
pratiloke ca karttavyamanekaiḥ samadhiṣṭhitāḥ .. 39.7 ..

2.39.10

yāvantaścaiva te lokā dahyante ye na teprabho.
etannaḥ kathaya prītyā tvaṃ hi vettha yathā tatham .. 39.8 ..

2.39.11

evamuktastato vāyurmunibhirvinayātmabhiḥ.
provāca madhuraṃ vākyaṃ yathātattvena tattvavit .. 39.9 ..

2.39.13

caturddaśaiva sthānāni varṇitāni maharṣibhiḥ.
lokākhyāni tu yāni syuryeṣu tiṣṭhanti mānavāḥ .. 39.10 ..

2.39.14

sapta teṣu kṛtānyāhurakṛtāni tu sapta vai.
bhūrādayastu saṅkhyātāḥ sapta lokāḥ kṛtāstviha .. 39.11 ..

2.39.15

akṛtāni tu saptaiva prākṛtāni tu yāni vai.
sthānāni sthānibhiḥ sārddhaṃ kṛtāni tu nibandhanam .. 39.12 ..

2.39.16

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca divyaṃ yacca mahaḥ smṛtam.
sthānānyetāni catvāri smṛtānyārṇavakāni ca .. 39.13 ..

2.39.17

kṣayātiśayayuktāni tathā yuktāni vakṣyate.
yāni naimittikāni syustiṣṭhantyābhūtasaṃplavam .. 39.14 ..

2.39.18

janastapaśca satyañca sthānānyetāni trīṇi tu.
aikāntikāni sattvāni tiṣṭhantīhāprasaṃyamāt .. 39.15 ..

2.39.19

vyaktāni tu pravakṣyāmi sthānānyetāni sapta vai.
bhūrlokaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu bhuvaḥ smṛtaḥ .. 39.16 ..

2.39.20

svastṛtīyastu vijñeyaścaturtho vai mahaḥ smṛtaḥ.
janastu pañcamo lokastapaḥ ṣaṣṭho vibhāvyate .. 39.17 ..

2.39.21

satyantu saptamo loko nirālokastataḥ param.
bhūriti vyāhṛte pūrvaṃ bhūrlokaśca tato'bhavat .. 39.18 ..

2.39.22

dvitīyaṃ bhuva ityukta antarikṣaṃ tato'bhavat.
tṛtīyaṃ svaritītyukte divaṃ prādurbabhūva ha .. 39.19 ..

2.39.23

vyāhāraistribhiretaistu brahmalokamakalpayat.
tato bhūḥ pārthivo loka antarikṣaṃ tato'bhavat.
tṛtīyaṃ svaritītyukte divaṃ prādurbabhūva ha .. 39.20 ..

2.39.24

svarloko vai divaṃ hyetatpurāṇe niścayaṃ gatam.
bhūtasyādhipatiścāgnistato bhūtapatiḥ smṛtaḥ .. 39.21 ..

2.39.25

vāyurbhuvasyādhipatistena vāyurbhuvapatiḥ.
bhavyasya sūryo'dhipatistena sūryo divaspatiḥ .. 39.22 ..

2.39.26

maheti vyāhṛtenaivaṃ maharlokastato'bhavat.
vinivṛttādhikārāṇāṃ devānāṃ tatra vai kṣayaḥ .. 39.23 ..

2.39.27

janastu pañcamo lokastasmājjāyanti vai janāḥ .
tāsāṃ svāyaṃbhuvādyānāṃ prajānāṃ jananājjanaḥ .. 39.24 ..

2.39.28

yāstāḥ svāyambhuvādyā hi purastātparikīrttitāḥ.
kalpadagdhe tadā loke pratiṣṭhanti tadā tapaḥ .. 39.25 ..

2.39.29

ṛbhuḥ sanatkumārādyā yatra santyūrddhvaretasaḥ .
tapasā bhāvitātmānastatra santīti vā tapaḥ .. 39.26 ..

2.39.30

satyeti brahmaṇaḥ śabdaḥ sattāmātrastu saḥ smṛtaḥ.
brahmalokastataḥ satyaṃ saptamaḥ sa tu bhāskaraḥ .. 39.27 ..

2.39.31

gandharvāpsaraso yakṣā guhyakāstu sarākṣasāḥ.
sarvabhūtapiśācāśca nāgāśca saha mānuṣaiḥ.
svarlokavāsinaḥ sarve devā bhuvinivāsinaḥ .. 39.28 ..

2.39.32

maruto mātariśvāno rudrā devāstathāśvinau.
aniketāntarikṣāste bhuvarlaukyā divaukasaḥ .. 39.29 ..

2.39.33

ādityā ṛbhavo viśve sādhyāśca pitarastathā.
ṛṣayo'ṅgirasaścaiva bhuvarllokaṃ samāśritāḥ .. 39.30 ..

2.39.34

ete vaimānikā devāstārāgrahanivāsinaḥ.
ityete kramaśaḥ proktā brahmavyāhārasambhavāḥ .. 39.31 ..

2.39.35

bhūrlokaprathamā lokā mahadantāśca te smṛtāḥ.
ārabhyante tu tanmātraiḥ śuddhāsteṣāṃ parasparam .. 39.32 ..

2.39.36

śukrādyāścākṣuṣāntāśca ye vyatītā bhuvaṃ śritāḥ.
maharlokaścaturthastu tasmiṃste kalpavāsinaḥ .. 39.33 ..

2.39.37

bhūrlokaprathamā lokā mahadantāśca ye smṛtāḥ.
tān sarvān sapta sūryāste arccirbhirnidahanti vai .. 39.34 ..

2.39.38

marīciḥ kaśyapo dakṣastathā svāyambhuvo'ṅgirāḥ .
bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kraturityevamādayaḥ .. 39.35 ..

2.39.39

prajānāṃ patayaḥ sarve varttante tatra taiḥ saha.
niḥsattvā nirmamāścaiva tatra te hyūrddhvaretasaḥ .. 39.36 ..

2.39.40

ṛbhuḥ sanatkumārādyā vairājyāste tapodhanāḥ.
manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ sāvarṇānāṃ tataḥ smṛtāḥ .
caturddaśānāṃ sarveṣāṃ punarāvṛttihetavaḥ .. 39.37 ..

2.39.41

yogaṃ tapaśca satyañca samādhāya tadātmani.
ṣaṣṭhe kāle nivarttante tattadāharviparyaye .. 39.38 ..

2.39.42

satyantu saptamo loko hyapunarmārgagāminām.
brahmalokaḥ samākhyāto hyapratīghātalakṣaṇaḥ .. 39.39 ..

2.39.43

paryāsapārimāṇyena bhūrlokaḥ samitiḥ smṛtaḥ .
bhūmyantaraṃ yadādityādantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam .. 39.40 ..

2.39.44

sūryadhruvāntaraṃ yacca svargaloko divaḥ smṛtaḥ.
dhruvājjanāntaraṃ yacca maharlokastaducyate .. 39.41 ..

2.39.45

vikhyātāḥ saptalokāstu teṣāṃ vakṣyāmi siddhayaḥ.
bhūrlokavāsinaḥ sarve hyannādāstu ramātmakāḥ .. 39.42 ..

2.39.46

bhuve svarge ca ye sarve somapā ājyapāśca te.
caturthe ye'pi varttante maha rlokaṃ samāśritāḥ .. 39.43 ..

2.39.47

vijñeyā mānasī teṣāṃ siddhirvai pañcalakṣaṇā.
sadyaścotpadyate teṣāṃ manasā sarvvamīpsitam .. 39.44 ..

2.39.48

ete daivā yajante vai yajñaiḥ sarvaiḥ parasparam.
atītān vartamānāṃśca varttamānānanāgatān .. 39.45 ..

2.39.49

prathamānantarairiṣṭvā hyantarāḥ sāmprataiḥ punaḥ.
nivarttatītyāsambandho'tīte devagaṇe tataḥ .. 39.46 ..

2.39.50

vinivṛttādhikārāṇāṃ siddhisteṣāntu mānasī.
teṣāntu mānasī jñeyā śuddhā siddhiparamparā .. 39.47 ..

2.39.51

uktā lokāśca catvāro janasyānuvidhistathā.
samāsena mayā viprā bhūyastaṃ varttayāmi vaḥ .. 39.48 ..

2.39.53

marīciḥ kaśyapo dakṣo vasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ.
pulastyaḥ pulahaścaiva kraturityevamādayaḥ .. 39.49 ..

2.39.54

pūrvaṃ te saṃprasūyante brahmaṇo manasā iha.
tataḥ prajāḥ pratiṣṭhāpya janamevāśrayanti te .. 39.50 ..

2.39.55

kalpadāhapradīpteṣu tadā kāleṣu teṣu vai.
bhūrā diṣu mahānteṣu bhṛśaṃ vyāpteṣvathāgninā .. 39.51 ..

2.39.56

śikhā saṃvarttakā jñeyā prāpnuvanti sadā janāḥ.
yāmādayo gaṇāḥ sarve maharlokanivāsinaḥ .. 39.52 ..

2.39.57

maharlokeṣu dīpteṣu janamevāśrayanti te.
sarve sūkṣmaśarīrāste tatrasthāstu bhavanti te .. 39.53 ..

2.39.58

teṣāṃ te tulyasāmarthyāstulyamūrttidharāstathā .
jana loke vivarttante yāvatsaṃplavate jagat .. 39.54 ..

2.39.59

vyuṣṭāyāntu rajanyāṃ vai brahmaṇo'vyaktayoninaḥ.
aharādau prasūyante pūrvavatkramaśāstviha .. 39.55 ..

2.39.60

svāyambhuvādayaḥ sarve marīcyantāstu sādhakāḥ.
devāste vai punasteṣāṃ jāyante nidhaneṣviha .. 39.56 ..

yāmādayaḥ krameṇaiva kaniṣṭhādyāḥ prajāpateḥ.
pūrvaṃ pūrvaṃ prasūyante paścime paścacimāstathā.
devānvaye devatā hi sapta sambhūtayaḥ smṛtāḥ.
vyatītāḥ kalyajāsteṣāṃ tisraḥ śiṣṭāstathā pare .. 39.58 ..

2.39.62

āvarttamānā devāste krameṇaite na sarvvaśaḥ.
gatvā javantavībhāvandaśakṛtvaḥ punaḥ punaḥ .. 39.59 ..

2.39.63

tataste vai gaṇāḥ sarvve dṛṣṭvā bhāveṣvanityatām.
bhāvino'rthasya ca balāt puṇyākhyātibalena ca .. 39.60 ..

2.39.64

nivṛttavṛttayaḥ sarve svasthāḥ sumanasastathā.
vairāje tūpapadyante lokamutsṛjya tajjanam .. 39.61 ..

2.39.65

tato'nyenaiva kālena nityayuktāstapasvinaḥ.
kathanāccaiva dharmasya teṣāṃ te jajñire'nvaye .. 39.62 ..

2.39.66

īhotpannāstataste vai sthānā āpūrayantyuta.
devatve ca ṛṣitve ca manuṣyanve ca sarvaśaḥ .. 39.63 ..

2.39.67

evaṃ devagaṇāḥ sarve daśakṛtvo nivarttya vai.
vairājeṣūpapannāste daśa tiṣṭhantyupaplavān .. 39.64 ..

2.39.68

pūrṇe pūrṇe tataḥ kalpe sthitvā vairājake punaḥ.
brahmaloke vivarttaṃte pūrvvapūrvvakrameṇa tu .. 39.65 ..

2.39.69

etasmin brahmaloke tu kalpe vairājake gate.
vairājaṃ punarapyeke kalpasthānamakalpayan .. 39.66 ..

2.39.70

evaṃ pūrvvānupūrvyeṇa brahmalokagatena vai.
evaṃ teṣu vyatīteṣu tapasā parikalpite.
vairāje tūpapadyante daśakṛtvo nivarttate .. 39.67 ..

2.39.71

evaṃ devayugānīha vyatītāni sahasraśaḥ.
nidhanaṃ brahmaloke tu gatānāmṛṣibhiḥ saha .. 39.68 ..

2.39.72

..sūta uvāca..
na śakyamānupūrveṇa teṣāṃ vaktuṃ pravistaram.
anāditvācca kālasya hyasaṃ khyānācca sarvaśaḥ.
evameva na sandeho yathāvatkathitaṃ mayā .. 39.69 ..

2.39.73

tadupaśrutya vākyārthamṛṣayaḥ saṃśayānvitāḥ.
sūtamāhuḥ purāṇajñaṃ vyāsaśiṣyaṃ mahā matim .. 39.70 ..

2.39.74

ṛṣaya ūcuḥ..

2.39.75

vairājāste yadāhārā yatsattvāśca yadāśrayāḥ.
tiṣṭhanti caiva yatkālaṃ tanno brūhi yathātatham .. 39.71 ..

2.39.76

taduktamṛṣibhirvākyaṃ śrutvā lokārthatattvavit.
sūtaḥ paurāṇiko vākyaṃ vinayenedamabravīt .. 39.72 ..

2.39.77

tataḥ prāpyanta te sarvve śuddhiśuddhatamāśca ye.
ābhūta saṃplavāstatra daśa tiṣṭhanti tejanāḥ .. 39.73 ..

2.39.78

sarve sūkṣmaśarīrāste vidvāṃso ghanamūrttayaḥ.
sthitalokāsthitatvācca teṣāṃ bhūtaṃ na vidyate .. 39.74 ..

2.39.79

ūcuḥ sanatkumārādyāḥ siddhāste thogadharmiṇaḥ.
khyātiṃ naimittikīṃ teṣāṃ paryyāye samupasthite .. 39.75 ..

2.39.80

sthānatyāge manaścāpi yugapatsaṃpravarttate.
ūcuḥ sarvve tadānyo'nyaṃ vairājāñchuddhabuddhayaḥ .. 39.76 ..

2.39.81

evameva mahābhāgāḥ praṇavaṃ sampraviśya ha.
brahmaloke pravarttānastannaḥ śreyo bhaviṣyati .. 39.77 ..

2.39.82

evamuktvā tadā sarve brahmānte vyavasāyinaḥ.
yojayitvā tadā sarvve varttante yogadharmmiṇaḥ .. 39.78 ..

2.39.83

tatraiva sampralīyante śāntā dīpārciṣo yathā.
brahmakāyamavarttanta punarāvṛttidurllabham ... 39.79 ..

2.39.84

lokaṃ taṃ samanuprāpya sarvve te bhāvanāmayam.
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvāya te gatāḥ .. 39.80 ..

2.39.85

vairājebhyastathaivorddhvamantare ṣaḍguṇe tataḥ.
brahmalokaḥ samākhyāto yatra brahmā purohitaḥ .. 39.81 ..

2.39.86

te sarve praṇavātmāno buddhaśuddhatapāstathā.
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpyāmṛtatvañca bhajantyuta .. 39.82 ..

2.39.87

dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjjitāḥ.
ādhipatyaṃ vinā tulyā brahmaṇaste mahaujasaḥ .. 39.83 ..

2.39.88

prabhāvavijayaiśvaryyasthitivairāgyadarśanaiḥ.
tebrahmalaukikāḥ sarve gatiṃ prāpya vivarttanīm .. 39.84 ..

2.39.89

brahmaṇā saha devaiśca samprāpte pratisañcare.
tapaso'nte kriyātmāno buddhāvasthā manīṣiṇaḥ.
avyakte saṃpralīyante sarve te kṣaṇadarśinaḥ .. 39.85 ..

2.39.90

ityetadamṛtaṃ śukraṃ nityamakṣayamavyayam.
devarṣayo brahmasatraṃ sanātanamupāsate .. 39.86 ..

2.39.91

apunarmārgagādīnāṃ teṣāṃ caivorddhvaretasām .
karmābhyāsakṛtā śuddhirvedānteṣūpalakṣyate .. 39.87 ..

2.39.92

tatra te'bhyāsino yuktāḥ parāṃ kāṣṭhāmupāsate.
hitvā śarīraṃ pāpmānamamṛtatvāya te gatāḥ .. 39.88 ..

2.39.93

vītarāgā jitakrodhāḥ nirmohāḥ satyavādinaḥ.
śāntāḥ praṇihitātmāno dayāvanto jitendriyāḥ .. 39.89 ..

2.39.94

niḥsaṅgāḥ śucayaścaiva brahmasāyujyagāḥ smṛtāḥ .
akāmayuktairye vīrāstapobhirddagdhakilbiṣāḥ.
teṣāmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ .. 39.90 ..

2.39.95

etadbrahmapadaṃ divyaṃ paramaṃ vyomni bhāsvaram.
gatvā na yatra śocanti hyamarā brahmaṇā saha .. 39.91 ..

2.39.96

ṛṣaya ūcuḥ..

2.39.97

kasmādeṣa parārddhaśca kaścaiṣa para ucyate.
etadveditumicchāmastanno nigada sattama .. 39.92 ..

2.39.98

sūta uvāca..

2.39.99

śrṛṇudhvaṃ me parārddhañca parisaṃkhyāṃ parasya ca.
evaṃ daśa śatañcaiva sahasrañcaiva saṅkhyayā .. 39.93 ..

2.39.100

vijñeyamāsahasrantu sahasrāṇi daśāyutam.
ekaṃ śatasahasrantu niyutaṃ procyate budhaiḥ .. 39.94 ..

2.39.101

tathā śatasahasrāṇāmarbudaṃ koṭirucyate.
arbudaṃ daśakoṭyastu hyabjaṃ koṭiśataṃ viduḥ .. 39.95 ..

2.39.102

sahasramapi koṭīnāṃ kharvamāhurmanīṣiṇaḥ.
daśakoṭisahasrāṇi nikharvamiti taṃ viduḥ .. 39.96 ..

2.39.103

śataṃ koṭisahasrāṇāṃ saṅkurityabhidhīyate.
koṭi sahasra srāṇāṃ koṭīnāṃ daśadhā punaḥ.
guṇitāni samudraṃ vai prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ .. 39.97 ..

2.39.104

koṭīnāṃ sahasramayutamityayaṃ madhya ucyate.
koṭi sahasra niyutā sa cānta iti saṃjñitaḥ .. 39.98 ..

2.39.105

koṭikoṭisahasrāṇiṃ parārddha iti kīrtyate .
parārddhadviguṇañcāpi paramāhurmanīṣiṇaḥ .. 39.99 ..

2.39.106

śatamāhuḥ paridṛḍhaṃ sahasraṃ paripadmakam.
vijñeyamayutaṃ tasmānniyutaṃ prayutaṃ tataḥ .. 39.100 ..

2.39.107

arbudaṃ nirbudañcaiva kharbudañca tataḥ smṛtam.
kharvañcaiva nikharvañca śaṅkuḥ padmaṃ tathaiva ca .. 39.101 ..

2.39.108

samudraṃ madhyamañcaiva parārddhamaparaṃ tataḥ.
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇanāvidhau .. 39.102 ..

2.39.109

śatānīti vijānīyāt saṃjñitāni maharṣibhiḥ.
kalpasaṃkhyā pravṛttasya parārddhaṃ brahmaṇaḥ smṛtam .. 39.103 ..

2.39.110

tāvaccheṣo'pi kālo'sya tasyānte pratisṛjyate.
para eṣa parārddhañca saṃkhyātaḥ saṃkhyayā mayā .. 39.104 ..

2.39.111

yasmādasya paraṃ vīryaṃ paramāyuḥ parantapaḥ.
parā śaktiḥ paro dharmmaḥ parā vidyā parā dhṛtiḥ .. 39.105 ..

2.39.112

paraṃ brahma paraṃ jñānaṃ paramaiśvaryameva ca.
tasmātparataraṃ bhūtaṃ brahmaṇo'nyanna vidyate .. 39.106 ..

2.39.113

pare sthito hyeṣa paraḥ sarvārtheṣu tataḥ paraḥ.
saṃkhyātastu paro brahmā tasyārddhaṃ tu parārddhatā .. 39.107 ..

2.39.114

saṃkhyeyaṃ cāpyasaṃkhyeyaṃ satataṃ cāpi taṃ trikam.
saṃkhyeyaṃ saṃkhyayā dṛṣṭamapārārddhādvibhāṣyate .. 39.108 ..

2.39.115

rāśau dṛṣṭe na saṃkhyāsti tadasaṃkhyasya lakṣaṇam.
ānantyaṃ sikatākhyeṣu dṛṣṭavān pañcalakṣaṇam .. 39.109 ..

2.39.116

īśvaraistatprasaṃkhyātaṃ śuddhatvāddivyadṛṣṭibhiḥ.
evaṃ jñānapratiṣṭhatvāt sarvvaṃ brahmānupaśyati .. 39.110 ..

2.39.117

etacchrutvā tu te sarve naimiṣeyāstapasvinaḥ.
bāṣpaparyyākulākṣāstu praharṣādghadghadasvarāḥ .. 39.111 ..

2.39.118

papracchurmātariśvānaṃ sarvve te brahmavādinaḥ.
brahmalokastu bhagavan yāvanmātrāntaraḥ prabho .. 39.112 ..

2.39.119

yojanāgreṇa saṃkhyātaḥ sādhanaṃ yojanasya tu.
krośasya ca parīmāṇaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ .. 39.113 ..

2.39.120

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavāk.
uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam .. 39.114 ..

2.39.121

vāyuruvāca..

2.39.122

etadvo'haṃ pravakṣyāmi śrṛṇudhvaṃ me vivakṣitam.
avyaktādvyaktabhāgo vai mahāsthūlo vibhāṣyate .. 39.115 ..

2.39.123

daśaiva mahatāṃ bhāgā bhūtādiḥ sthūla ucyate.
daśabhāgādhikaṃ cāpi bhūtādiḥ paramāṇukaḥ .. 39.116 ..

2.39.124

paramāṇuḥ susūkṣmastu bāvagrāhyo na cakṣuṣā.
yadabhedyatamaṃ loke vijñeyaṃ paramāṇu tat .. 39.117 ..

2.39.125

jālāntaragataṃ bhānoryatsūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ.
prathamaṃ tatpramāṇānāṃ paramāṇuṃ pracakṣate .. 39.118 ..

2.39.126

aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samavāyo yadā bhavet .
trasareṇuḥ samākhyātastatpadmaraja ucyate .. 39.119 ..

2.39.127

trasareṇavaśca ye'pyaṣṭau rathareṇustu sa smṛtaḥ .
te'pyaṣṭau samavāyasthā bālāgraṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ .. 39.120 ..

2.39.128

bālāgrāṇyaṣṭa likṣā syādyūkā taccāṣṭakaṃ bhavet.
yūkāṣṭakaṃ yavaṃ prāhuraṅgulantu yavāṣṭakam .. 39.121 ..

2.39.129

dvādaśāṅgulaparvvāṇi vitastisthānamucyate.
ratniścāṅgulaparvāṇi vijñeyo hyekaviṃśatiḥ .. 39.122 ..

2.39.130

catvāri viṃśatiścaiva hastaḥ syādaṅgulāni tu.
kiṣkurdviratnirvijñeyo dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ .. 39.123 ..

2.39.131

ṣaṇṇavatyaṅgulañcaiva dhanurāhurmanīṣiṇaḥ.
etadgavyūtisaṃkhyāyāṃ pādānāṃ dhanuṣaḥ smṛtaḥ .. 39.124 ..

2.39.132

dhanurdaṇḍo yugaṃ nālī tulyānyetānyathāṅgulaiḥ.
dhanuṣastriśataṃ nalvamāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ .. 39.125 ..

2.39.133

dhanuḥsahasre dve cāpi gavyūtirupadiśyate.
aṣṭau dhanuḥsahasrāṇi yojanantu vidhīyate .. 39.126 ..

2.39.134

etena dhanuṣā caiva yojanaṃ tu samāpyate.
etatsahasraṃ vijñeyaṃ śakrakrośāntarantathā .. 39.127 ..

2.39.135

yojanānāntu saṃkhyātaṃ saṃkhyājñānaviśāradaiḥ.
etena yojanāgreṇa śrṛṇudhvaṃ brahmaṇo'ntaram .. 39.128 ..

2.39.136

mahītalātsahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ divākaraḥ.
divākarātsahasreṇa tāvadūrddhvaṃ niśākaraḥ .. 39.129 ..

2.39.137

pūrṇaṃ śatasahasrantu yojanānāṃ niśākarāt.
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate .. 39.130 ..

2.39.138

śataṃ sahasraṃ saṃkhyāto merurdviguṇitaṃ punaḥ.
grahāntaramathaikaikamūrddhvaṃ nakṣatramaṇḍalāt .. 39.131 ..

2.39.139

tārāgrahāṇāṃ sarvveṣāmadhastāccarate budhaḥ.
tasyorddhvañcarate śukrastasmādūrddhvaṃ ca lohitaḥ .. 39.132 ..

2.39.140

tato bṛhaspatiścorddhvaṃ tasmādūrddhvaṃ śanaiścaraḥ.
ūrddhvaṃ śatasahasrantu yojanānāṃ śanaiścarāt .. 39.133 ..

2.39.141

saptarṣimaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate.
ṛṣibhistu sahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ vibhāvyate .. 39.134 ..

2.39.142

yo'sau tārāmaye divye vimāne hrasvarūpake.
uttānapādaputro'sau meḍhibhūto dhruvo divi .. 39.135 ..

2.39.143

trailokyasyaiṣa utsedho vyākhyāto yojanairmayā.
manvantareṣu devānāmijyā yatraiva laukikī .. 39.136 ..

2.39.144

varṇāśramebhya ijyā tu loke'sminyā pravarttate.
sarveṣāṃ devayonīnāṃ sthitihetuḥ savai smṛtaḥ .. 39.137 ..

2.39.145

trailokyametadvayākhyātamata ūrddhvaṃ nibodhata.
dhruvā dūrddhvaṃ maharloko yasmiste kalpavāsinaḥ.
ekayojanakoṭī sā ityevaṃ niścayaṃ gatam .. 39.138 ..

2.39.146

dve koṭyau tu maharlokādyasmiṃste kalpavāsinaḥ.
yatra te brahmaṇaḥ putrā dakṣādyāḥ sādhakāḥ smṛtāḥ .. 39.139 ..

2.39.147

caturguṇottarādūrddhvaṃ janalokāttapaḥ smṛtam.
vairājā yatra te devā bhūtadāhavivarjitāḥ .. 39.140 ..

2.39.148

ṣaḍguṇantu tapolokātsatyalokāntaraṃ smṛtam.
apunarmārakāmānāṃ brahmalokaḥ sa ucyate .. 39.141 ..

2.39.149

yasmānna cyavate bhūyo brahmāṇaṃ sa upāsate .
ekakoṭiryojanānāṃ pañcāśanniyutāni tu .. 39.142 ..

2.39.150

ūrddhvaṃ bhāgastato'ṇḍasya brahmalokātparaḥ smṛtaḥ.
caturaścaiva koṭyastu niyutāḥ pañcaṣaṣṭi ca .. 39.143 ..

2.39.151

eṣo'rddhaṃśapracāro'sya gatyantaścāparaḥ smṛtaḥ.
dhravāgrametadvayākhyātaṃ yojanāgrādyathāśrutam .. 39.144 ..

2.39.152

adhogatīnāṃ vakṣyāmi bhūtānāṃ sthānakalpanām.
gacchanti ghorakarmmāṇaḥ prāṇino yatra karmmabhiḥ .. 39.145 ..

2.39.153

narako rauravo rodhaḥ sūkarastāla eva ca.
taptakumbho mahājvālaḥ śabalo'tha vimocanaḥ .. 39.146 ..

2.39.154

kṛmī ca kṛmibhakṣaśca lālābhakṣo viśaṃsanaḥ .
adhaḥśirāḥ pūyavaho rudhirāndhastathaiva ca .. 39.147 ..

2.39.155

tathā vaitaraṇaṃ kṛṣṇamasipatravanaṃ tathā.
agnijvālo mahāghoraḥ saṃdaṃśo'tha śvabhojanaḥ ..39.148 ..

2.39.156

tamaśca kṛṣṇasūtraśca lohaścāpyasijastathā.
apratiṣṭho'tha vīcyaśvanarakā hyevamādayaḥ .. 39.149 ..

2.39.157

tāmasā narakāḥ sarve yamasya viṣaye sthitāḥ.
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ patantīha pṛthakpṛthak .. 39.150
bhūmeradhastātte sarve rauravādyāḥ prakīrttitāḥ.
raurave kūṭasākṣī tu mithyā yaścābhiśaṃsati.
krūragrahe pakṣavādī hyasatyaḥ patate naraḥ .. 39.151 ..

2.39.158

rodhe goghno brūṇahā ca hyagnidātā purasya ca.
sūkare brahmahā majjetsurāpaḥ svarṇataskaraḥ .. 39.152 ..

2.39.159

tāle patetkṣatriyahā hatvā vaiśyañca durgatim.
brahamahatyāñca yaḥ kuryādyaśca syādgurutalpagaḥ .. 39.153 ..

2.39.160

taptakumbhī svasāgāmī tathā rājabhaṭaśca yaḥ.
taptalohe cāśvavaṇiktathā bandhanarakṣitā .. 39.154 ..

2.39.161

sādhvīvikrayakarttā ca yastu bhaktaṃ parityajet.
mahājvāle duhitaraṃ snuṣāṃ gacchati yastu vai .. 39.155 ..

2.39.162

vedo vikrīyate yena vedaṃ dūṣayate ca yaḥ.
gurūṃścaivāvamanyante vākkrośaistāḍayanti ca .. 39.156 ..

2.39.163

agamyagāmīca naro narakaṃ śabalaṃ vrajet.
vimohe patite caure maryādāṃ yo bhinatti vai .. 39.157 ..

2.39.164

duradhvaṃ kurute yastu kīṭalohaṃ prapadyate.
devabrāhmaṇavidveṣṭā gurūṇāñcāpyapūjakaḥ.
ratnaṃ dūṣayate yastu kṛmibhakṣyaṃ prapadyate .. 39.158 ..

2.39.165

paryyaśnāti ya eko'nyo brāhmaṇīṃ suhṛdaḥ sutām.
lālābhakṣe sa patati durgandhe narake gataḥ .. 39.159 ..

2.39.166

kāṇḍakarttā kulālaśca niṣkaharttā cikitsakaḥ.
ārā meṣvagnidātā yaḥ patate sa viśaṃsane .. 39.160 ..

2.39.167

asatpratigrahī yaśca tathaivāyājyayājakaḥ.
nakṣatrairjīvito yaśca naro gacchatyadhomukham .. 39.161 ..

2.39.168

kṣīraṃ surāṃ ca māṃsaṃ ca lākṣāṃ gandhaṃ rasantilān.
evamādīni vikrīṇanghoro pūyavahe patet .. 39.162 ..

2.39.169

yaḥ kukkuṭāni badhnāti mārjārānsūkarāṃśca tān.
pakṣiṇaśca mṛgāñchāgānso'pyenaṃ narakaṃ vrajet .. 39.163 ..

2.39.170

ājīviko māhiṣakastathā cakradhvajī ca yaḥ.
raṅgopajīviko vipraḥ śākunigrāma yājakaḥ .. 39.164 ..

2.39.171

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī.
surāpo māṃsabhakṣaśca tathā ca paśughātakaḥ .. 39.165 ..

2.39.172

viśa(śva)stā mahiṣādīnāṃ mṛga hantā tathaiva ca.
parvakāraśca sūcī ca yaśca syānmitraghātakaḥ.
rudhirāndhe patantyete evamāhurmanīṣiṇaḥ .. 39.166 ..

2.39.173

upaviṣṭamekapaṅktyāṃ viṣamaṃ bhojayanti ye.
patanti narake ghore viṅ‌bhuje nātra saṃśayaḥ .. 39.167 ..

2.39.174

mṛṣāvādī naro yaśca tathā prākrośako'śubhaḥ.
patettu narake ghoro mūtrākīrṇe sa pāpakṛt .. 39.168 ..

2.39.175

madhugrāhābihantāro yanti vaitaraṇīṃ narāḥ.
unmattāścittabhagnāśca śaucācāravivarjjitāḥ .. 39.169 ..

2.39.176

krodhanā duḥkhadāścaiva kuhakāḥ kṛṣṭagāminaḥ.
asi patravane chedī tathā hyaurabhrikāśca ye.
karttanaiśca nikṛṣyante mṛgavyādhāḥ sudāruṇaiḥ .. 39.170 ..

2.39.177

āśramapratyavasitā agnijvāle patanti vai.
bhaujyante śyāma śabalairayastuṇḍaiśca vāyasaiḥ .. 39.171 ..

2.39.178

ijyāyāṃ vratamālopātsandaṃśe narake patet.
skandante yadi vā svapne vratino brahmacāriṇaḥ .. 39.172 ..

2.39.179

putrairadhyāpitā ye ca putrairājñāpitāśca ye.
tesarve narakaṃ yānti niyatantu śvabhojane .. 39.173 ..

2.39.180

varṇāśramavirūddhāni krodhaharṣasamanvitāḥ.
karmāṇi ye tu kurvanti sarve nirayagāminaḥ .. 39.174 ..

2.39.181

upariṣṭātsito ghora uṣṇātmā rauravo mahān.
sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapaḥ smṛtaḥ .. 39.175 ..

2.39.182

evamādi krameṇaiva varṇyamānānnibodhata.
bhūmeradhastātsaptaiva narakāḥ parikīrtitāḥ .. 39.176 ..

2.39.183

adharmasūnavaste syurandhatāmisrakādayaḥ.
rauravaḥ prathamasteṣāṃ mahā raurava eva ca .. 39.177 ..

2.39.184

asyādhaḥ punarapyanyaḥ śītastapa iti smṛtaḥ.
tṛtīyaḥ kālasūtraḥ syānmahāhavividhiḥ smṛtaḥ .. 39.178 ..

2.39.185

apratiṣṭha ścaturthaḥ syādavīcī pañcamaḥ smṛtaḥ.
lohapṛṣṭhastamasteṣāmavidheyastu saptamaḥ .. 39.179 ..

2.39.186

ghoratvādrauravaḥ proktaḥ sāmbhako dahanaḥ smṛtaḥ.
sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapo'dhamaḥ .. 39.180 ..

2.39.187

sarpo nikṛntanaḥ proktaḥ kālasūtreti dāruṇaḥ.
apratiṣṭhe sthitirnāsti bhramastasminsudāruṇaḥ .. 39.181 ..

2.39.188

avīcirdāruṇaḥ prokto yantrasaṃpīḍanācca saḥ.
tasmātsudāruṇo lohaḥ karmmaṇāṃ kṣayaṇācca saḥ .. 39.182 ..

2.39.189

tathābhūto śarīratvādavidhibhyastu sa smṛtaḥ.
pīḍabandhavadhāsaṅgādapratīkāralakṣaṇaḥ .. 39.183 ..

2.39.190

ūrddhvaṃ sailamitāste tu nirālokāśca te smṛtāḥ.
duḥkhotkarṣastu sarveṣu hyadharmasya nimittataḥ .. 39.184 ..

2.39.191

ūrddhvaṃ lokaiḥ samāvetau nirālokau ca tāvubhau.
kūṭāṅgārapramāṇaiśca śarīrī mūtranāyakaḥ .. 39.185 ..

2.39.192

upabhogasamarthaistu sadyo jāyanti karmabhiḥ.
duḥkha prakarṣaścogratvaṃ teṣu sarveṣu vai smṛtaḥ .. 39.186 ..

2.39.193

yātanāścāpyasaṃkhyeyā nārakāṇāṃ tathā smṛtāḥ.
duḥkhotkarṣastu sarveṣu hyadharmasya nimittataḥ .. 39.187 ..

2.39.194

tiryagyonau prasūyante karmaśeṣe gate tataḥ.
devāśca nārakāścaiva hyūrddhvaṃ cādhaśca saṃsthitāḥ .. 39.188 ..

2.39.195

dharmādharmanimittena sadyo jāyanti mūrttayaḥ.
upabhogārthamutpattiraupapattikakarmataḥ .. 39.189 ..

2.39.196

paśyanti nārakāndevā hyadhovakrān hyadhogatān.
nārakāśca tathā devān sarvānpaśyantyadho mukhān .. 39.190 ..

2.39.197

anagramūlatā yasmāddhāraṇāśca svabhāvataḥ.
tasmādūrddhvamadhobhāvo lokāloke na vidyate .. 39.191 ..

2.39.198

eṣā svābhāvikī saṃjñā lokāloke pravarttate.
athābruvanpunarvāyuṃ brāhmaṇāḥ satriṇastadā .. 39.192 ..

2.39.199

ṛṣaya ūcuḥ..

2.39.200

sarveṣāmeva bhūtānāṃ lokālokanivāsinām.
saṃsāre saṃsarantīha yāvantaḥ prāṇinaśca tān .. 39.193 ..

First 200 of 370 passages. Read on

Linked texts (2)

Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Vaiṣṇava Dharmaśāstra — Viṣṇu, Sanskrit