Vayupurana 2.4

Vāyupurāṇa 2.4

Language: Sanskrit

2.4

caturthapādaḥ
adhyāyaḥ 38
adhyāyaḥ 39
adhyāyaḥ 40
adhyāyaḥ 41
adhyāyaḥ 42
adhyāyaḥ 43 105
adhyāyaḥ 44
adhyāyaḥ 45
adhyāyaḥ 46
adhyāyaḥ 47 109
adhyāyaḥ 48
adhyāyaḥ 49
adhyāyaḥ 50 112

2.2.3

āsīdiyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā.
vasu dhārayate yasmādvasudhā tena cocyate .. 2.1 ..

2.2.4

madhukaiṭabhayoḥ pūrvaṃ medasā saṃpariplutā.
tato'bhyupagamādrājñaḥ pṛthorvainyasya dhīmataḥ .. 2.2 ..

2.2.5

iyañcāsīt samudrāntā medinīti pariśrutā.
duhitṛtvamanuprāptā pṛthivītyucyate tataḥ .. 2.3 ..

2.2.6

prathitā pravibhaktā ca śobhitā ca vasundharā.
sasyākaravatī rājñā pattanākaramālinī.
cāturvarṇyasamākīrṇā rakṣitā tena dhīmatā .. 2.4 ..

2.2.7

evaṃprabhāvo rājāsīdvainyaḥ sa nṛpasattamaḥ.
namasyaścaiva pūjyaśca bhūtagrāmeṇa sarvaśaḥ .. 2.5 ..

2.2.8

brāhmaṇaiśca mahābhāgairvedavedāṅgapāragaiḥ.
pṛthureva namaskāryo brahmayoniḥ sanātanaḥ .. 2.6 ..

2.2.9

pārthivaiśca mahābhāgaiḥ prārthayadbhirmahadyaśaḥ.
ādirājā na maskāryaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān .. 2.7 ..

2.2.10

yodhairapi ca saṃgrāme prārthayānairjayaṃ yudhi.
ādikarttā narāṇāṃ vai namasyaḥ pṛthureva hi .. 2.8 ..

2.2.11

yo hi yoddhā raṇaṃ yāti kīrttayitvā pṛthuṃ nṛpam.
sa ghorarūpe saṃgrāme kṣemī tarati kīrtimān .. 2.9 ..

2.2.12

vaiśyairapi ca rājarṣirvaiśyavṛttisamāsthitaiḥ.
pṛthureva namaskāryo vṛttidātā mahāyaśāḥ .. 2.10 ..

2.2.13

ete vatsaviśeṣāśca dogdhāraḥ kṣīrameva ca.
pātrāṇi ca mayoktāni sarvāṇyeva yathākramam .. 2.11 ..

2.2.14

brahmaṇā prathamaṃ dugdhā purā pṛthvī mahātmanā.
vāyuṃ kṛtvā tadā vatsaṃ bījāni vasudhātale .. 2.12 ..

tataḥ svāyambhuve pūrvantadā manvantare punaḥ.
vatsaṃ svāyambhuvaṃ kṛtvā dugdhā grīṣmeṇa vai mahī .. 2.13 .. *
manau svārociṣe dugdhā mahī caitreṇa dhīmatā.
manuṃ svārociṣaṃ kṛtvā vatsaṃ sasyāni vai purā .. 2.14 ..

2.2.16

uttame'nuttamenāpi dugdhā devabhujena tu .
manuṃ kṛtvottamaṃ vatsaṃ sarvasasyāni dhīmatā .. 2.15 ..

2.2.17

punaśca pañcame pṛthvī tāmasasyāntare manoḥ.
dugdheyaṃ tāmasaṃ vatsaṃ kṛtvā tu balabandhunā .. 2.16 ..

2.2.18

cāriṣṇavasya devasya saṃprāpte cāntare manoḥ.
dugdhā mahī purāṇena vatsañcāriṣṇavaṃ prati .. 2..17 ..

2.2.19

cākṣuṣe'pi ca samprāpte tadā manvantare punaḥ.
dugdhā mahī purāṇena vatsaṃ kṛtvā tu cākṣuṣam .. 2.18 ..

2.2.20

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate punaḥ .
vainyeneyaṃ mahī dugdhā yathā te kīrtitaṃ mayā .. 2.19 ..

2.2.21

etairdugdhā purā pṛthvī vyatīteṣvantareṣu vai.
devādibhirmanuṣyaiśca tathā bhūtādibhiśca yā .. 2.20 ..

2.2.22

evaṃ sarveṣu vijñeyā hyatītānāgateṣviha.
devā manvantareṣvasya pṛthostu śrṛṇuta prajāḥ .. 2.21 ..

2.2.23

pṛthostu putrau vikrāntau jajñāte'ntarddhipālinau.
śikhaṇḍinī havirddhānamantarddhānādvyajāyata .. 2.22 ..

2.2.24

havirddhānātṣaḍāgneyī dhiṣaṇā'janayatsutān.
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau .. 2.23 ..

2.2.25

prācīnabarhirbhagavān mahānāsīt prajāpatiḥ.
baluśrutatapovīryaiḥ pṛthivyāmekarāḍhasau.
prācīnāgrāḥ kuśāstasya tasmātprācīna barhyasau .. 2.24 ..

2.2.26

samudratanayāyāntu kṛtadāraḥ sa vai prabhuḥ.
mahatastamasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpateḥ.
savarṇā''dhatta sāmudrī daśa prācīna barhiṣaḥ .. 2.25 ..

2.2.27

sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ.
apṛthagdharmacaraṇāste'tapyanta mahattapaḥ.
daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ .. 2.26 ..

2.2.28

tapaścaratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ.
arakṣyamāṇāmāvavṛrbabhūvātha prajākṣayaḥ .. 2.27 ..

2.2.29

pratyāhate tadā tasmiṃścākṣuṣasyāntare manoḥ .
nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ khamabhavaddrumaiḥ.
daśavarṣasahasrāṇi na śekuśceṣṭituṃ prajāḥ .. 2.28 ..

2.2.30

tadupaśrutya tapasā sarve yuktāḥ pracetasaḥ.
mukhebhyo vāyumagniñca sasṛjurjjātamanyavaḥ .. 2.29 ..

2.2.31

unmūlānatha tān vṛkṣān kṛtvā vāyuraśoṣayat.
tānagniradahadvora evamāsīd drumakṣayaḥ .. 2.30 ..

2.2.32

drumakṣayamatho buddhvā kiñciccheṣeṣu śākhiṣu.
upagamyābravīdetān rājā somaḥ pracetasaḥ .. 2.31 ..

2.2.33

dṛṣṭvā prayojanaṃ sarvaṃ lokasantānakāraṇāt.
kopantyajata rājānaḥ sarvaṃ prācīnabarhiṣaḥ .. 2.32 ..

2.2.34

vṛkṣāḥ kṣityāṃ janiṣyanti śāmyetāmagnimārutau.
ratnabhūtā tu kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinī .. 2.33 ..

2.2.35

bhaviṣyaṃ jānatā hyeṣā mayā gobhirvivarddhitā.
māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣaireva vinirmitā.
bhāryā bhavatu vo hyeṣā somagarbhavivarddhitā .. 2.34 ..

2.2.36

yuṣmākaṃ tejaso'rddhena mama cārddhena tejasaḥ.
asyāmutpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ .. 2.35 ..

2.2.37

sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai.
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvarddhayiṣyati .. 2.36 ..

2.2.38

tataḥ somasya vacanājjagṛhuste pracetasaḥ.
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām .. 2.37 ..

2.2.39

māriṣāyāṃ tataste vai manasā garbhamādadhuḥ.
daśabhyastu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ .. 2.38 ..

2.2.40

dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena vīryavān .
asṛjanmānasānādau prajā dakṣo'tha maithunāt .. 2.39 ..

2.2.41

acarāṃśca carāṃścaiva dvipado'tha catuṣpadān.
visṛjya manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ .. 2.40 ..

2.2.42

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa.
kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatimindave .. 2.41 ..

2.2.43

ebhyo dattvā tato'nyā vai catasro'riṣṭanemine .
dve caiva bāhuputrāya dve caivāṅgirase tathā.
kanyāmekāṃ kṛśāśvāya tebhyo'patyaṃ nibodhata .. 2.42 ..

2.2.44

antaraṃ cākṣuṣasyātra manoḥ ṣaṣṭhantu hīyate.
manorvaivasvatasyāpi saptamasya prajāpateḥ .. 2.43 ..

2.2.45

tāsu devāḥ khagā gāvo nāgā ditijadānavāḥ.
gandharvopsarasaścaiva jajñire'nyāśca jātayaḥ .. 2.44 ..

2.2.46

tataḥ prabhṛti loke'smin prajā maithunasambhavāḥ.
saṅkalpāddarśanātsparśātpūrveṣāṃ sṛṣṭirucyate .. 2.45 ..

2.2.47

..ṛṣaya ūcuḥ..

2.2.48

devānāṃ dānavānāñca devarṣīṇāñca te śubhaḥ.
sambhavaḥ kathitaḥ pūrvaṃ dakṣasya ca mahātmanaḥ .. 2.46 ..

2.2.49

prāṇātprajāpaterjanma dakṣasya kathitaṃ tvayā.
kathaṃ pracetasatvañca punarlebhe mahātapāḥ .. 2.47 ..

2.2.50

etannaḥ saṃśayaṃ sūta vyākhyātuṃ tvamihārhasi.
sa dauhitraśca somasya kathaṃ śvaśuratāṅgataḥ .. 2.48 ..

2.2.51

..sūta uvāca..

2.2.52

utpattiśca nirodhaśca nityaṃ bhūteṣu sattamāḥ.
ṛṣayo'tra na muhyanti vidyāvantaśca ye narāḥ .. 2.49 ..

2.2.53

yuge yuge bhavantyete sarve dakṣādayo dvijāḥ .
punaścaiva nirudhyante vidvāṃstatra na muhyati .. 2.50 ..

2.2.54

jyaiṣ‌ṭhyaṃ kāniṣṭhyamapyeṣāṃ pūrvaṃ nāsīd dvijottamāḥ.
tapa eva garīyo'bhūt prabhāvaścaiva kāraṇam .. 2.51 ..

2.2.55

imāṃ visṛṣṭiṃ yo veda cākṣuṣasya carācaram.
prajānāmāyuruttīrṇaḥ svargaloke mahīyate .. 2.52 ..

2.2.56

eṣa sargaḥ samākhyātaścākṣuṣasya samā sataḥ.
ityete ṣaḍhavisargā hikrāntā manvantarātmakāḥ.
svāyambhuvādyā- saṃkṣepāccākṣuṣāntā yathākramam .. 2.53 ..

2.2.57

ete sargā yathāprajñaṃ proktā vai dvijasattamāḥ.
vaivasvatanisargeṇa teṣāṃ jñeyastu vistaraḥ .. 2.54 ..

2.2.58

anantā nātiriktāśca sarve sargā vivasvataḥ.
ārogyāyuṣpramāṇena dharmataḥ kāmato'rthataḥ.
etāneva guṇāneti yaḥ paṭhatyanasūyakaḥ .. 2.55 ..

2.2.59

vaivasvatasya vakṣyāmi sāmpratasya mahātmanaḥ.
samāsādvyāsataḥ sargaṃ bruvato me nibodhata .. 2.56 ..

2.2.60

itiśrīmahāpurāṇe vāyuprokte pṛthuvaṃśānukīrttanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ .. 2 ..

2.2.61

2.2.13

2.2.62

vatsaṃ svāyambhuvaṃ kṛtvā dugdhā''gnīdhreṇa vai mahī iti pāṭhāntaraḥ

2.4.1

..ṛṣaya ūcuḥ ..

2.4.2

śrutvā pādaṃ dvitīyantu krāntaṃ sūtena dhīmatā.
atastṛtīyaṃ papraccha pādaṃ vai śāṃśapāyanaḥ .. 4.1 ..

2.4.3

pāda krānto dvitīyo'yamanu ṣaṅgeṇa yastvayā.
tṛtīyaṃ vistarātpādaṃ sopodvātaṃ prakīrttaya.
evamukto'bravītsūtaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā .. 4.2 ..

2.4.4

..sūta uvāca..

2.4.5

kīrttayiṣye tṛtīyañca sopodvātaṃ savistaram.
pādaṃ samudayādviprā gadato me nibodhata .. 4.3 ..

2.4.6

manorvaivasvatasyemaṃ sāmpratasya mahātmanaḥ.
vistareṇānupūrvyā ca nisargaṃ śrṛṇuta dvijāḥ .. 4.4 ..

2.4.7

caturyugaikasaptatyā saṅkhyātaḥ pūrvameva tu.
saha devagaṇaiścaiva ṛṣibhirdānavaiḥ saha .. 4.5 ..

2.4.8

pitṛgandharvayakṣaiśca rakṣobhūtagaṇaistathā.
mānuṣaiḥ paśubhiścaiva pakṣibhiḥ sthāvaraiḥ saha .. 4.6 ..

2.4.9

manvādikaṃ bhaviṣyāntamākhyānairbahuvistaram .
vakṣye vaivasvataṃ sargaṃ namaskṛtya vivasvate .. 4.7 ..

2.4.10

ādye manvantare'tītāḥ sargāḥ prāvarttakāśca ye.
svāyambhuve'ntare pūrvaṃ saptāsan ye maharṣayaḥ.
cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate punaḥ .. 4.8 ..

2.4.11

dakṣasya ca ṛṣīṇāñca bhṛgvādīnāṃ mahaujasām.
śāpānmaheśvarasyāsīt prādurbhāvo mahātmanām .. 4.9 ..

2.4.12

bhūyaḥ saptarṣayaste ca utpannāḥ sapta mānasāḥ.
putratve kalpitāścaiva svayameva svayambhuvā .. 4.10 ..

2.4.13

prajāsantānakṛdbhistairutpadyadbhirmahātmabhiḥ.
punaḥ pravarttitaḥ sargo yathāpūrvaṃ yathākramam .. 4.11 ..

2.4.14

teṣāṃ prasūtiṃ vakṣyāmi viśuddhajñānakarmaṇām.
samāsavyāsayogābhyāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ .. 4.12 ..

2.4.15

yeṣāmanvayasambhūtairloko'yaṃ sacarācaraḥ.
punaḥ sa pūritaḥ sargo graha nakṣatramaṇḍitaḥ .. 4.13 ..

2.4.16

etacchrutvā vacastasya munīnāṃ saṃśayo'bhavat .
tatastaṃ saṃśayāviṣṭāḥ sūtaṃ saṃśayaniścaye.
satkṛtya paripapracchurmunayaḥ śaṃsitavratāḥ .. 4.14 ..

2.4.17

..ṛṣaya ūcuḥ..

2.4.18

kathaṃ saptarṣayaḥ pūrvvamutpannāḥ sapta mānasāḥ.
putratve kalpitāścaiva tanno nigada sattama.
tato'bravīnmahātejāḥ sūta paurāṇikaḥ śubham .. 4.15 ..

2.4.19

kathaṃ saptarṣayaḥ siddhā ye vai svāyambhuve'ntare.
manvantaraṃ samāsādya punarvaivasvataṃ kila .. 4.16 ..

2.4.20

bhavābhiśāpātsaṃviddhā hyaprāptāste tadā tapaḥ.
upapannā jane loke sakṛdāgāminastu te .. 4.17 ..

2.4.21

ūcuḥ sarve tato'nyonyaṃ janaloke maharṣayaḥ.
ūcureva mahābhāgā vāruṇe vitate kratau .. 4.18 ..

2.4.22

sarve vayaṃ prasūyāmaścākṣuṣasyāntare manoḥ.
pitāmahātmajāḥ sarve tataḥ śreyo bhaviṣyati .. 4.19 ..

2.4.23

svāyambhuve'ntare śaptāḥ saptārthaṃ te bhavena tu.
jajñire vai punaste ha janalokāddivaṃ gatā .. 4.20 ..

2.4.24

devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum.
brahmaṇo juhvataḥ śukramagnau pūrvaṃ prajepsayā.
ṛṣayo jajñire pūrvaṃ dvitīyamiti naḥ śrutam .. 4.21 ..

2.4.25

bhṛguraṅgirā marīciḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ.
atriścaiva vasiṣṭhaśca aṣṭau te brahmaṇaḥ sutāḥ .. 4.22 ..

2.4.26

tathāsya vitate yajñe devāḥ sarve samāgatāḥ.
yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraśca mūrtimān .. 4.23 ..

2.4.27

mūrttimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ.
ṛgveda ścābhavattatra padakramavibhūṣitaḥ .. 4.24 ..

2.4.28

yajurvedaśca vṛttāḍhya oṅkāravadanojjvalaḥ.
sthito yajñārthasaṃpṛktasūktabrāhmaṇamantravān .. 4.25 ..

2.4.29

sāmavedaśca vṛttāḍhyaḥ sarvageyapuraḥsaraḥ.
viśvāvasvādibhiḥ sārddhaṃ gandharvaiḥ sambhṛto'bhavat .. 4.26 ..

2.4.30

brahma vedastathā ghoraiḥ kṛtyāvidhibhiranvitaḥ.
pratyaṅgirasayogaiśca dviśarīraśiro'bhavat .. 4.27 ..

2.4.31

lakṣaṇāni svarāḥ stobhā niruktasvarabhaktayaḥ.
āśrayastu vaṣaṭ‌kāro nigrahapragrahāvapi .. 4.28 ..

2.4.32

dīptā dīptirilādevī diśaḥ pradiśagīśvarāḥ .
devakanyāśca patnyaśca tathā mātara eva ca .. 4.29 ..

2.4.33

āyuḥ sarvata evaite devasya yajato mukhe.
mūrttimantaḥ svarūpākhyā varuṇasya vapurbhṛtaḥ .. 4.30 ..

2.4.34

svayambhuvastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi.
brahmarṣerbhāvabhūtasya vidhānācca na saṃśayaḥ .. 4.31 ..

2.4.35

kṛtvā juhāva srugbhyāñca sruveṇa parigṛhya ca.
ājyavajjuhuvāñjakre mantravacca pitāmahaḥ .. 4.32 ..

2.4.36

tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ prajāpatiḥ.
tasyārvāk tejasastasya yajñe lokeṣu taijasam.
tamasābhāvavyāpyatvaṃ tathā sattvaṃ tathā rajaḥ .. 4.33 ..

2.4.37

saguṇāttejaso nityamākāśe tamasi sthitam.
tamasastejasatvācca sarvabhūtāni jajñire .. 4.34 ..

2.4.38

yadā tasminnajāyanta kāle putrāstu karmajāḥ.
ājyasthālyāmupādāya svaśukraṃ hutavāṃśca ha .. 4.35 ..

2.4.39

śukre hute'tha tasmiṃstu prādurbhūtā maharṣayaḥ.
jvalanto vapuṣā yuktāḥ sapta vai prasavairguṇaiḥ .. 4.36 ..

2.4.40

hute cāgnau sakṛcchukre jvālāyā niḥsṛtaḥ kaviḥ.
hiraṇyagarbhastaṃ dṛṣṭvā jvālāṃ bhittvā viniḥsṛtam.
bhṛgustvamiti hovāca yasmāttasmātsa vai bhṛguḥ .. 4.37 ..

2.4.41

mahādevastathodbhūtaṃ dṛṣṭvā brāhmaṇamabravīt.
mamaiṣa putrakāmasya dīkṣitasya tvayaṃ prabho.
vijajñe'tha bhṛgurddevo mama putro bhavatvayam .. 4.38 ..

2.4.42

tathoti samanujñāto mahādevaḥ svayambhuvā.
putratve kalpayāmāsa mahādevastathā bhṛgum.
vāruṇā bhṛgavastasmāttadapatyañca sa prabhuḥ .. 4.39 ..

2.4.43

dvitīyantu tataḥ śukramaṅgāreṣvapatatprabhuḥ.
aṅgāreṣvaṅgiro'ṅgāni saṃhitāni tato'ṅgirāḥ .. 4.40 ..

2.4.44

sambhūtiṃ tasya tāṃ dṛṣṭvā vahnirbrahmāṇamabravīt.
retodhāstubhyamevāhaṃ dvitīyo'yaṃ mamāstviti .. 4.41 ..

2.4.45

evamastviti so'pyukto brahmaṇā sadasaspatiḥ.
tasmādaṅgirasaścāpi āgneyā iti naḥ śrutam .. 4.42 ..

2.4.46

ṣaṭ‌kṛtyastu punaḥ śukre brahmaṇā lokakāriṇā.
hute samabhavaṃstatra ṣaḍbrahmāṇa iti śrutiḥ .. 4.43 ..

2.4.47

marīciḥ prathamastatra marīcibhyaḥ samutthitaḥ.
kratau tasmin suto jajñe yatastasmātsa vai kratuḥ .. 4.44 ..

2.4.48

ahaṃ tṛtīya ityarthastasmādatriḥ sa kīrttyate.
keśaiśca niśitairbhūtaḥ pulastyastena sa smṛtaḥ .. 4.45 ..

2.4.49

keśairlambaiḥ samudbhūtastasmāttu pulahaḥ smṛtaḥ .
vasumadhyātsamutpanno vasumān vasudhāśrayaḥ .. 4.46 ..

2.4.50

vasiṣṭha iti tattvajñaiḥ procyate vrahmavādibhiḥ .
ityete brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ .. 4.47 ..

2.4.51

lokasya santānakarāstairimā varddhitāḥ prajāḥ.
prajāpataya ityevaṃ paṭhyante brahmaṇaḥ sutāḥ .. 4.48 ..

2.4.52

apare pitaro nāma etaireva maharṣibhiḥ.
utpāditā ṛṣigaṇāḥ sapta lokeṣu viśrutāḥ .. 4.49 ..

2.4.53

mārīcā bhārgavāścaiva tathaivāṅgiraso'pare.
paulastyāḥ paulahāścaiva vāsiṣṭhāścaiva viśrutāḥ.
ātreyāśca gaṇāḥ proktāḥ pitṝṇāṃ lokaviśrutāḥ .. 4.50 ..

2.4.54

ete samāsatastāta puraiva tu guṇāstrayaḥ.
apūrvaśca prakāśāśca jyotiṣmantaśca viśrutāḥ .. 4.51 ..

2.4.55

teṣāṃ rājā yamo devo yamairvihitakalmaṣāḥ.
apare prajānāṃ patayastāñchṛṇudhvamatandritāḥ .. 4.52 ..

2.4.56

karddamaḥ kaśyapaḥ śeṣo vikrāntaḥ suśruvāstathā.
bahuputraḥ kumāraśca vivasvān sa śuciśravāḥ .. 4.53 ..

2.4.57

pracetaso'riṣṭanemirbahulasva prajāpatiḥ.
ityevamādayo'nye'pi bahavaśca prajeśvarāḥ .. 4.54 ..

2.4.58

kuśoccayā vālakhilyāḥ sambhūtāḥ paramarṣayaḥ.
manojavāḥ sarvagatāḥ sārvabhaumāśca te'bhavan .. 4.55 ..

2.4.59

jātā bhasmavyapohinyāṃ brahmarṣigaṇasammatāḥ.
vaikhānasā munigaṇāstapaḥśrutaparāyaṇāḥ .. 4.56 ..

2.4.60

srotobhyastasya cotpannāvaśvinau rūpasammitau.
vidurjanmākṣarajaso vimalā netrasambhavāḥ 4.57 ..

2.4.61

jyeṣṭhāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyastasya jajñire.
ṛṣayo romakūpebhyastathā svedamalodbhavāḥ .. 4.58 ..

2.4.62

dāruṇā hi rute māsā niryāsāḥ pakṣasandhayaḥ.
vatsarā ye tvahorātrāḥ pitraṃ jyotiśca dāruṇam .. 4.59 ..

2.4.63

raudraṃ lohitamityāhurlohitaṃ kanakaṃ smṛtam.
tanmaitramiti vijñeyaṃ dhūmaśca paśavaḥ smṛtāḥ .. 4.60 ..

2.4.64

ye'rcciṣastasya te rudrāstathādityāḥ samudbhavāḥ.
aṅgārebhyaḥ samutpannā jyotiṣo divyamānuṣāḥ .. 4.61 ..

2.4.65

ādimānasya lokasya brahmā brahmasamudbhavaḥ.
sarvakāmadamityāhustatra kanyāmudāharan .. 4.62 ..

2.4.66

brahmā suragurustatra tridaśaiḥ saṃprasīdati.
ime vai janayiṣyanti prajāḥ sarvāḥ prajeśvarāḥ .. 4.63 ..

2.4.67

sve prajānāṃ patayaḥ sarve cāpi tapasvinaḥ.
tatprasādādimām̐llokāndhārayeyurimāḥ kriyāḥ .. 4.64 ..

2.4.68

dvandvaṃ saṃvarddhayāmāsa tava tejovivarddhanam.
deveṣu vedavidvāṃsaḥ sarve rājarṣayastathā .. 4.65 ..

2.4.69

vedamantra parāḥ sarve prajāpatiguṇodbhavāḥ.
anantaṃ brahma satyañca tapaśca paramaṃ bhuvi .. 4.66 ..

2.4.70

sarve hi vayamete ca tavaiva prasavaḥ prabho.
brahma ca brāhmaṇāścaiva lokāścaiva carācarāḥ .. 4.67 ..

2.4.71

marīcimāditaḥ kṛtvā devāśca ṛṣibhiḥ saha.
apatyānīha sañcintya te'patyaṅkāmayāmahe .. 4.68 ..

2.4.72

tasmin yajñe mahābhāgā devāśca ṛṣibhiḥ saha.
etadvaṃśasamudbhūtāḥ sthānakālābhimāninaḥ .. 4.69 ..

2.4.73

na ca tenaiva rūpeṇa sthāpayeyurimāḥ prajāḥ.
yugādinidhanāccaiva sthāpayeyurimāḥ prajāḥ .. 4.70 ..

2.4.74

tato'bravīllokaguruḥ paramityavicārayan .
evaṃ devā viniścitya mayā sṛṣṭā na saṃśayaḥ.
bhavatāṃ vaṃśasambhūtāḥ punarete maharṣayaḥ .. 4.71 ..

2.4.75

teṣāṃ bhṛghoḥ kīrtayiṣye vaṃśaṃ pūrvamahātmanaḥ.
vistareṇānupūrvyā ca prathamasya prajāpateḥ .. 4.72 ..

2.4.76

bhāryā bhṛgorapratime uttame'bhijane śubhe.
hiraṇyakaśipoḥ kanyā divyā nāma pariśrutā.
pulomnaścāpi paulomī duhitā vara varṇinī .. 4.73 ..

2.4.77

bhṛgostvajanayaddivyā kāvyaṃ vedavidāṃ varam.
devāsurāṇāmācāryaṃ śukraṅkavisutaṃ graham .. 4.74 ..

2.4.78

sa śukraścośanā khyātaḥ smṛtaḥ kāvyo'pi nāmataḥ.
pitṝṇāṃ mānasī kanyā somapānāṃ yaśasvinī.
śukrasya bhāryāṅgī nāma vijajñe caturaḥ sutān .. 4.75 ..

2.4.79

brāhmeṇa tejasā yuktaḥ sa cāto brahmavittamaḥ.
tasyāmeva tu catvāraḥ putrāḥ śukrasya jajñire .. 4.76 ..

2.4.80

tvaṣṭā varūtrī dvāvetau śaṇḍāmarkau ca tāvubhau.
te tadādityasaṅkāśā brahma kalpāḥ prabhāvataḥ .. 4.77 ..

2.4.81

rañjanaḥ pṛthuraśmiśca vidvānyaśca bṛhadgirāḥ.
varūtriṇaḥ sutā hyete brahmiṣṭhāḥ surayājakāḥ .. 4.78 ..

2.4.82

ijyādharmavināśārthaṃ manumetyābhyayojayan.
nirasyamānaṃ vai dharmaṃ dṛṣṭvendro manumabravīt .. 4.79 ..

2.4.83

etaireva tu kāmaṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yājanam.
śrutvendrasya tu tadvākyaṃ tasmād deśādapākraman .. 4.80 ..

2.4.84

tirobhūteṣu teṣvindro dharmapatnīñca cetanām.
graheṇa mocayitvā tu tataḥ so'nusasāra tām .. 4.81 ..

2.4.85

tata indravināśāya yatamānān yatīṃstu tān .
tatrāgatān punardṛṣṭvā duṣṭānindraḥ prahanyatu.
suṣvāpa devadevasya vedyāṃ vai dakṣiṇe tataḥ .. 4.82 ..

2.4.86

teṣāntu bhakṣyamāṇānāṃ tatra śālāvṛkaiḥ saha.
śīrṣāṇi nyapataṃstāni kharjūrāṇyabhavaṃstataḥ .. 4.83 ..

2.4.87

evaṃ varūtriṇaḥ putrā indreṇa nihatāḥ purā.
yajanyāṃ devayānī ca śukrasya duhitā'bhavat .. 4.84 ..

2.4.88

triśirā viśvarūpastu tvaṣṭuḥ putro'bhavanmahān.
viśvarūpānujaścāpi viśvakarmā yamaḥ smṛtaḥ .. 4.85 ..

2.4.89

bhṛgostu bhṛgavo devā jajñire dvādaśātmajāḥ.
devyāṃ tānsuṣuve sarvānkāvyaścaivātmajānprabhuḥ .. 4.86 ..

2.4.90

bhuvano bhāvanaścaiva anyaścānyāyatastathā.
kratuḥśravāśca mūrddhā ca vyajayo vyaśruṣaśca yaḥ.
prasava ścāpyajaścaiva dvādaśo'dhipatiḥ smṛtaḥ .. 4.87 ..

2.4.91

ityete bhṛgavo devāḥ smṛtā dvādaśa yājñikāḥ .
paulomyajanayatputraṃ brahmiṣṭhaṃ vaśinaṃ vibhum .. 4.88 ..

2.4.92

vyādhitaḥ so'ṣṭame māsi garbhakrūreṇa karmaṇā.
cyavanāccyavanāso'tha cetanastu pracetasaḥ.
prācetasāccyavanakrodhādadhvānaṃ puruṣādajaḥ .. 4.89 ..

2.4.93

janayāmāsa putrau dvau sukanyāyāñca bhārgavaḥ.
ātmavānaṃ dadhīcañca tāvubhau sādhusaṃmatau .. 4.90 ..

2.4.94

sārasvataḥ sarasvatyāṃ dadhīcāccopapadyate.
rucī patnī mahābhāgā ātmavānasya nāhuṣī .. 4.91 ..

2.4.95

tasya ūrvoṛṣirjajñe ūrū bhittvā mahāyaśāḥ .
aurvaścāsīdṛcīkastu dīptāgnisadṛśaprabhaḥ .. 4.92 ..

2.4.96

jamadagniṛcīkasya satyavatyāṃ vyajāyata.
bhṛgośca ruciparyāye raudravaiṣṇavayostathā .. 4.93 ..

2.4.97

jamanādvaiṣṇavasyāgnerjamadagnirajāyata.
reṇukā jamadagnestu śakratulyaparākramam.
brahmakṣatramayaṃ rāmaṃ suṣuve'mitatejasam .. 4.94 ..

2.4.98

aurvasyāsītputraśataṃ jamadagnipurāgemam .
teṣāṃ putrasahasrāṇi bhārgavāṇāṃ parasparāt .. 4.95 ..

2.4.99

ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavo bhārgavāḥ smṛtāḥ .
vatso viśvo'śviṣeṇaśca pāṇḍaḥ pathyaḥ saśaunakaḥ.
gotreṇa saptamā hyete pakṣā jñeyāstu bhārgavāḥ .. 4.96 ..

2.4.100

śrṛṇutāṅgiraso vaṃśamagneḥ putrasya dhīmataḥ.
yasyānvavāye sambhūtā bhāradvājāḥ sagautamāḥ.
devāścāṅgiraso mukhyāstviṣumanto mahaujasaḥ .. 4.97 ..

2.4.101

surūpā caiva mārīcī kārddamī ca tathā svarāṭ.
pathyā ca mānavī kanyā tisro bhāryāstvatharvaṇaḥ.
ityetāṅgirasaḥ patnyastāsu vakṣyāmi santatim .. 4.98 ..

2.4.102

atharvaṇastu dāyādāstāsu jātāḥ kulodvahāḥ.
utpannā mahatā caiva tapasā bhāvitātmanām .. 4.99 ..

2.4.103

bṛhaspatiḥ surūpāyāṃ gautamaḥ suṣuve svarāṭ.
avandhyaṃ vāmadevañca utathyamuśijantathā .. 4.100 ..

2.4.104

dhiṣṇuḥ putrastu pathyāyāṃ saṃvartaścaiva mānasaḥ.
vicittaśca tathāyasyaḥ śaradvāṃścāpyutathyajaḥ .. 4.101 ..

2.4.105

aśijo dīrghatamā bṛhaduttho vāmadevajaḥ.
dhiṣṇuḥ putrāḥ sudhanvāna ṛṣabhaśca sudhanvanaḥ..4.102
rathakārāḥ smṛtā devā ṛṣayo ye pariśrutāḥ.
bṛhaspaterbharadvājo viśrutaḥ sumahāyaśāḥ .. 4.103 ..

2.4.106

aṅgirasastu saṃvartto devānaṅgirasaḥ śrṛṇu.
bṛhaspateryavīyāṃso devā hyaṅgirasaḥ smṛtāḥ .. 4.104 ..

2.4.107

aurasāṅgirasaḥ putrāḥ surūpāyāṃ vijajñire.
audāryāyurdanurdakṣo darbhaḥ prāṇastathaiva ca.
haviṣmāṃśca haviṣṇuśca kratuḥ satyaśca te daśa .. 4.105 ..

2.4.108

ayasyastu utathyaśca vāmadevastathośijaḥ.
bhāradvājāḥ śāṃkṛtikā gārgyakāṇvarathītarāḥ .. 4.106 ..

2.4.109

mudgalā viṣṇuvṛddhāśca haritā vāyavastathā.
tathā bhākṣā bharadvājā ārṣabhāḥ kimbhayāstathā .. 4.107 ..

2.4.110

ete hyaṅgirasaḥ pakṣā vijñeyā daśa pañca ca.
ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavo'ṅgirasaḥ smṛtāḥ .. 4.108 ..

2.4.111

mārīcaṃ parivakṣyāmi vaṃśamuttamapūruṣam.
yasyānvavāye sambhūtaṃ jagatsthāvarajaṅgamam .. 4.109 ..

2.4.112

marīcirāpaścakame tābhidhyāyanprajepsayā.
putraḥ sarvaguṇopetaḥ prajāvān surucirditiḥ.
saṃpūjyate praśastāyāṃ manasā bhāvitā prabhuḥ .. 4.110 ..

2.4.113

āhūtāśca tataḥ sarvā āpaḥ samavasatprabhuḥ.
tāsu praṇihitātmānamekaḥ so'janayatprabhuḥ .. 4.111 ..

2.4.114

putramapratimannāmnāriṣṭanemiḥ prajāpatiḥ.
putraṃ marīcaṃ sūryābhaṃ vadhauveśo vyajījanat .. 4.112 ..

2.4.115

pradhyāyan hi satāṃ vācaṃ putrārthī salile sthitaḥ.
saptavarṣasahasrāṇi tataḥ so'pratimo'bhavat .. 4.113 ..

2.4.116

kaśyapaḥ saviturvidvāṃstena sa brahmaṇaḥ samaḥ .
manvantareṣu sarveṣu brāhmaṇāṃśena jāyate .. 4.114 ..

2.4.117

kanyānimitamityukte dakṣeṇa kupitāḥ prajāḥ .
apibatsa tadā kaśyaṃ kaśyaṃ madyamihocyate .. 4.115 ..

2.4.118

hāścekasā hi vijñeyā brahmaṇaḥ kaśya ucyate.
kaśyaṃ madyaṃ smṛtaṃ vipraiḥ kaśyapānāttu kaśyapaḥ .. 4.116 ..

2.4.119

karoti nāma yadvāco vācaṃ krūramudāhṛtam.
dakṣābhiśaptaḥ kupitaḥ kaśyapastena so'bhavat .. 4.117 ..

2.4.120

tasmācca kaśyapenokto brahmaṇā parameṣṭhinā.
tasmāddakṣaḥ kaśyapāya kanyāstāḥ pratyapadyata.
sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvāstā lokamātaraḥ .. 4.118 ..

2.4.121

ityetamṛṣisargantu puṇyaṃ yo veda vāruṇam.
āyuṣmān puṇyavān śuddhaḥ sukhamāpnotyanuttamam.
dhāraṇāt śravaṇāccaiva sarvapāpaiḥ pramucyate .. 4.119 ..

2.4.122

athābruvan punaḥ sarve munayo romaharṣaṇam.
vinivṛtte prajāsarge ṣaṣṭhe vai cākṣuṣasya ha .
nisargaḥ sampravṛtto'yaṃ manorvaiva svatasya ha .. 4.120 ..

2.4.123

..sūta uvāca..

2.4.124

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ svayaṃ dakṣaḥ svayambhuvā.
sasarja dakṣo bhūtāni gatimanti dhruvāṇi ca .
upasthite'ntare hyasmin manorvaivasvatasya ha .. 4.121 ..

2.4.125

tataḥ pravṛtto dakṣastuprajāḥ sraṣṭuñcaturvidhāḥ.
jarāyujā aṇḍajāśca udbhijjāḥ svedajāstathā .. 4.122 ..

2.4.126

daśavarṣa sahasrāṇi taptvā ghoraṃ mahattapaḥ.
sambhāvito yogabalairaṇimādyairviśeṣataḥ .. 4.123 ..

2.4.127

ātmānaṃ vyabhajan śrīmān manuṣyoragarākṣasān.
devāsurasagandharvān divyasaṃhananaprajān .
īśvarānātmanastulyān rūpadraviṇatejasā .. 4.124 ..

2.4.128

tathaivānyāni mudito gatimanti dhruvāṇi ca.
mānasānyeva bhūtāni sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .. 4.125 ..

2.4.129

ṛṣīn devān sagandharvān manuṣyoragarākṣasān.
yakṣabhūtapiśācāṃśca vayaḥpaśumṛgāṃstathā .. 4.126 ..

2.4.130

yadāsya manasā sṛṣṭā na vyavarddhanta tāḥ prajāḥ.
apadhyātā bhagavatā mahādevena dhīmatā .. 4.127 ..

2.4.131

maithunena ca bhāvena sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ.
asikrīṃ cāvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ .. 4.128 ..

2.4.132

sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā lokadhāriṇīm.
yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam .. 4.129 ..

2.4.133

atrāpyudā harantīmau ślokau prācetasaṃ prati.
dakṣasyodvahato bhāryāmasiknīṃ vīriṇīṃ parām .. 4.130 ..

2.4.134

kūpānāṃ niyutaṃ dakṣaḥ sarpiṇāṃ sābhimāninām.
nadīgiriṣu sarjjaṃstāḥ pṛṣṭhato'nuyayau prabhuḥ .. 4.131 ..

2.4.135

taṃ dṛṣṭvā ṛṣibhiḥ proktaṃ pratiṣṭhāsyati vai prajāḥ.
prathamātra dvitīyā tu dakṣasyeha prajāpateḥ .. 4.132 ..

2.4.136

tathāgacchadyathākālaṃ kūpānāṃ niyute tu saḥ.
asiknīṃ vairiṇīṃ yatra dakṣaḥ prācetaso'vahat .. 4.133 ..

2.4.137

atha putrasahasraṃ sa vairiṇyāmamitaujasā.
asivanyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prācetasaḥ prabhuḥ .. 4.134 ..

First 200 of 227 passages. Read on

Linked texts (11)

Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Critical edition (BORI) — Sanskrit
Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Daśavidhahetunirūpaṇa — Śrīnivāsamakhin, Sanskrit
Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Vallālacarita — Ānandabhaṭṭa 1510, Sanskrit
Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit