Pancastavi (Pañcastavī)
पञ्चस्तवी
- Language
- Sanskrit
- Date
- 700–750 CE
- Author
- Śaṅkara
- Extent
- 72 passages, 1,235 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Shri Panchastavi Kashmir Standard Press Srinagar 1940 Rajanak Lambodar; ed. Rajanak Lambodar; Kashmir… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1.1
gacchataḥ skhalanaṃ kvāpi bhavatyeva pramādataḥ
hasanti durjanāstatra samādadhati satjanāḥ
oṃ
pañcastavī
laghustavaḥ prathamaḥ
oṃnamastripurasundaryai
aindrasyeva śarāsanasya dadhatī madhye lalāṭaṃ prabhāṃ
śauklīṃ kāṃti manuṣṇagoriva śirasyātanvatī sarvataḥ
eṣāsau tripurā hṛdi dyutirivoṣṇāṃśoḥ sadāhaḥ sthitā
chindyānnaḥ sahasā padaistribhiraghaṃ jyotirmayī vāṅmayī
1.2
yā mātrā trapusīlatātanulasattantūtthitisapardhinī
vāgbīje prathame sthitā tava sadā tāṃ manmahe te vayam
śaktiṃ kuṇḍalinīti viśvajananavyāpārabaddhodyamā
jñātvethaṃ na punaḥ spṛśanti jananīgarbhe'rbhakatvaṃ narāḥ
1.3
dṛṣṭvā saṃbhramakāri vastu sahasā ai ai iti vyāhṛtaṃ
yenākṛtatavaśādapīha varade binduṃ vināpyakṣaram
tasyāpi dhruvameva devi tarasā jāte tavānugrahe
vācaḥ sūktisudhārasadravamuco niryānti vaktrāmbujāt
1.4
yannitye ! tava kāmarājamaparaṃ mantrākṣaraṃ niṣkalaṃ
tatsārasvatamityavaiti viralaḥ kaścidbudhaścedbhuvi
ākhyānaṃ pratiparva satyatapaso yatkīrtayanto dvijāḥ
prārambhe praṇavāspadapraṇayitāṃ nītvoccaranti sphuṭam
1.5
yattatsadyo vacasāṃ pravṛttikaraṇe dṛṣṭaprabhāvaṃ budhai-
stārtīyīkamahaṃ namāmi manasā tvadvījaminduprabham
astyaurvo'pi sarasvatīmanugato jāḍyāmbuvicchittaye
gośabdo giri vartate sa niyataṃ yogaṃ vinā siddhidaḥ
1.6
ekaikaṃ tava devi bījamanaghaṃ savyañnāvyañjanaṃ
kūṭasthaṃ yadi vā pṛthakkramagataṃ yadvā sthitaṃ vyutkramāt
yaṃ yaṃ kāmamapekṣya yena vidhinā kenāpi vā cintitaṃ
japtaṃ vā safalīkaroti sahasā taṃ taṃ samastaṃ nṛṇām
1.7
vāme pustukadhāriṇimabhayadāṃ sākṣasrajaṃ dakṣiṇe
bhaktebhyo varadānapeśalakarāṃ karpūrakundojjvalām
ujjṛmbhāmbujapatrakāntanayanasnigdhaprabhālokinīṃ
ye tvāmamba! na śīlayanti manasā teṣāṃ kavitvaṃ kutaḥ
1.8
ye tvāṃ pāṇḍura puṇḍarīka paṭala spaṣṭābhirāmaprabhāṃ
siñcantīmamṛtadravairiva śiro dhyāyanti mūrdhni sthitām
aśrāntaṃ vikaṭasphuṭākṣarapadā niryāti vaktrāmbujātteṣāṃ bhārati ! bhāratī surasaritkallolalolormivat
1.10
ye sindūra parāga puñja pihitāṃ tvattejasā dyāmimā-
murvī cāpi vilīnayāvaka rasa prastāramagnāmiva
paśyanti kṣaṇamapyananyamanasaste bāmanaṅgajvara
klāntāstrasta kuraṅga śāvakadṛśo vaśyā bhavanti sphuṭam 6
cañcatkāñcana kuṇḍalāṅgadadharāmā baddhakāñcīsrajaṃ
ye tvāṃ cetasi tadgate kṣaṇamapi dhyāyanti kṛtvā sthitim
teṣāṃ veśmasu vibhramādaharahaḥ sphārībhavantyaściraṃ
mādyatkuñjara karṇatālataralāḥ sthairyaṃ bhajante śriyaḥ
1.11
ārbhaṭyā śaśikhaṇḍa maṇḍitajaṭājūṭāṃ nṛmuṇḍasrajaṃ
bandhūka prasavāruṇāmbaradharāṃ pretāsanādhyāsinīm
tvāṃ dhyāyanti caturbhujāṃ trinayanāmā pīnatuṅgastanīṃ
madhye nimnavalitrayāṃkitatanuṃ tvadrūpasaṃvittaye
1.12
jāto'pyalpaparicchade kṣitibhujāṃ sāmānyamātre kule
niḥ śeṣāvani cakravarttipadavīṃ labdhvā pratāponnataḥ
yadvidyādharavṛndavanditapadaḥ śrīvatsarājo'bhava-
ddevi! tvaccaraṇāmbuja praṇātijaḥ soyaṃ prasādodayaḥ
1.13
caṇḍi tvaccaraṇāmbujārcanavidhau bilvīdalolluṇṭhana-
truṭyatkaṇṭaka koṭibhiḥ paricayaṃ yeṣāṃ na jagmu karāḥ
te daṇḍāṃkuśa cakra cāpa kuliśa śrīvatsa matsyāṃkitai-
rjāyante pṛthivībhujaḥ kathamivāmbhojaprabhaiḥ pāṇibhiḥ
1.14
viprāḥ kṣoṇibhujo viśastaditare kṣīrājyamadhvāsavai
stvāṃ devi! tripure! parāparamayīṃ santarpya pūjāvidhau
yāṃ yāṃ prārthayate manaḥ sthiradhiyāṃ teṣāṃ ta eva dhruvaṃ
tāṃ tāṃ siddhimavāpnuvanti tarasā vighnairavighnīkṛtāḥ
1.15
śabdānāṃ jananī tvamatra bhuvane vāgvādinītyucyase
tvattaḥ keśava vāsava prabhṛtayo'pyāvirbhavanti sphuṭam
līyante khalu yatra kalpavirame brahmādayastepya mī
sā tvaṃ kācidacintyarūpamahimā śaktiḥ parā gīyase
1.16
devānāṃ tritayaṃ trayī hutabhujāṃ śaktitrayaṃ trisvarā
strailokyaṃ tripadī tripuṣkarama tho tribrahma varṇāstrayaḥ
yatkiñcijjagati tridhā niyamitaṃ vastu trivargātmakaṃ
tatsarvaṃ tripureti nāma bhagavatyanveti te tattvataḥ
1.17
lakṣmīṃ rājakule jayāṃ raṇabhuvi kṣemaṃkarīmadhvani
kravyād dvipa sarpa bhāji śavarīṃ kāntāradurge girau
bhūta preta piśāca jambukabhaye smṛtvā mahābhairavīṃ
vyāmohe tripurāṃ taranti vipadastārāṃ ca toyaplave
1.18
māyā kuṇḍalinī kriyā madhumatī kālī kalā mālinī
mātaṅgī vijayā jayā bhagavatī devī śivā śāmbhavī
śaktiḥ śaṅkaravallabhā trinayanā vāgvādinī bhairavī
hrīṃkārī tripurā parāparamayī mātā kumārītyasi
1.16-2
āīpallavitaiḥ parasparayutairdvitrikramādyakṣaraiḥ
kādyaiḥ kṣāntagataiḥ svarādibhiratha kṣāntaiśca taiḥ sasvaraiḥ
nāmāni tripure! bhavanti khalu yānyatyantaguhyāni te
tebhyo bhairavapatni! viṃśatisahasrebhyaḥ parebhyo namaḥ
1.20
boddhavyā nipuṇaṃ budhaiḥ stutiriyaṃ kṛtvā manastadgataṃ
bhāratyā tripuretyananyamanasā yatrādyavṛtte sphuṭam
ekadvi tripad krameṇa kathitastvatpāda saṃkhyākṣarai-
rmantroddhāra vidhi viśeṣa sahitaḥ satsaṃ pradāyā nvitaḥ
1.21
sāvadyaṃ niravadyamastu yadi vā kiṃvā'nayā cintayā
nūnaṃ stotramidaṃ paṭhiṣyati naro yasyāsti bhaktistvayi
saṃcintyāpi saghutvamātmani dṛḍhaṃ saṃjāyamānaṃ haṭhā-
ttvadbhaktyā mukharīkṛtena racitaṃ yasmānmayāpi bravam
2.1
iti śrīpañcastavyāṃ laghustavaḥ
carcāstavo dvitīyaḥ
oṃnamastripurasundarya
oṃ ānandasundarapurandaramuktamālyaṃ
maulau haṭhena nihitaṃ mahiṣāsurasya
pādāmbujaṃ bhavatu me vijayāya mañju
mañjīraśiñjitamanoharamambikāyāḥ
2.2
saundaryavibhramabhuvo bhuvanādhipatya
sampattikalpataravastripure jayanti
ete kavitvakumudaprakarāvabodha
pūrṇendavastvayi jagajjanani praṇāmā
2.3
deviḥ ! stutivyatikare kṛtabuddhayaste
vācaspatiprabhṛtayopi jaḍībhavanti
tasmānnisargajaḍimā katamohamatra
stotraṃ tava tripuratāpanapatni kartum
2.4
mātāstathāpi bhavatīṃ bhavatīvratāpa
vicchittaye stuti mahārṇavakarṇadhāraḥ
stotuṃ bhavāni! sa bhavaccaraṇārabinda
bhaktigrahaḥ kimapi māṃ mukharīkaroti
2.5
sūte jaganti bhavatī bhavatī bibharti
jāgarti takṣayakṛte bhavatī bhavāni !
mohaṃ bhinatti bhavatī bhavatī ruṇaddhi
līlāyitaṃ jayati citramidaṃ bhavatyā
2.6
yasminmanāgapi navāmbujapatragauri !
gauri ! prasāda madhurāṃ dṛśamādadhāsi
tasminnirantarama naṅgaśaraprakīrṇā
sīmantinī nayana saṃtatayaḥ patanti
2.7
pṛthvībhujo'pyudayanapravarasya tasya
vidyādhara praṇati cumbita pādapīṭhaḥ
yaccakravartipadavīpraṇayaḥ sa eṣa
tvatpāda paṅkajarajaḥ kaṇajaḥ prasāda
2.8
tvatpādapaṅkajarajaḥ praṇipātapūtaiḥ
puṇyairanalpamatibhiḥ kṛtibhiḥ kavīndraiḥ
kṣīrakṣapākaradukūlahimāvadātā
kairapyavāpi bhuvanatritaye'pi kīrti
2.6-2
kalpadrumaprasavakalpitacitrapūjā-
muddīpitapriyatamā madaraktagītim
nityaṃ bhavāni ! bhavatīmupavīṇayanti
vidyādharāḥ kanaka śaila guhā gṛheṣu
2.10
lakṣmīvaśīkaranakarmaṇi kāminīnā-
mā karṣaṇavyatikareṣu ca siddhamantraḥ
nīrandhramohātimira cchidura pradīpo
devi tvadaṃghrijanito jayati prasādaḥ
2.11
devi ! tvadaṃghrinakharatnabhuvo mayūkhāḥ
pratyagramauktika ruco mudamudvahanti
sevā nati vyatikare surasundarīṇāṃ
sīmantasīmni kusumastavakāyitaṃ yaiḥ
2.12
mūrdhni sphurattuhina dīdhiti dīptidīptaṃ
madhye lalāṭama'marāyudha raśmicitram
hṛccakra cumbi hutabhukkaṇikānurūpaṃ
jyotiryadetadidamamba tava svarūpama
2.13
rūpaṃ tava sphuritacaṃdramarīcigaura-
mālokate manasi vāgadhidaivataṃ yaḥ
nissīmasūktiracanāmṛtanirbharasya
tasya prasādamadhurāḥ prasaranti vācaḥ
2.14
sindūrapāṃsupaṭalacchuritāmiva dyāṃ
tvattejasā jaturasasnapitāmivorvīm
yaḥ paśyati kṣaṇamapi tripure vihāya
vrīḍāṃ mṛḍāni ! sudṛśastamunudravanti
2.15
mātarmuhūrtamapi yaḥ smarati svarūpaṃ
lākṣārasaprasarasantulinibhaṃ bhavatyāḥ
dhyāyantyananyamanasastama'naṅgataptāḥ
prathañcasīnni subhagatvaguṇaṃ taruṇyaḥ
2.16
yoyaṃ cakāsti gaganārṇavaratnamindu-
yoyaṃ surāsuraguruḥ puruṣaḥ purāṇaḥ
yadvāmama'rdhamidama'ndhakasūnasya
devi tvameva taditi pratipādayanti
2.17
icchānurūpamanurūpaguṇaprakarṣaṃ
saṅkarṣaṇa tvamanusṛtya yadā bibharṣi
jāyeta sa tribhuvanaikagurustadānīṃ
devaḥ śivopi bhuvanatrayasūtradhāraḥ
2.18
rudrāṇi vidrumamayīṃ pratimāumiva tvāṃ
ye cintayantyaruṇakāntimananyarūṣām
tānetya padmadṛśaḥ prasabhaṃ bhajante
kaṇṭhāvasaktamṛdubāhulatastaruṇayaḥ
2.16-2
tvadrūpamullasita dāḍima puṣparakta-
mudbhāvayenmadana daivatapakṣaraṃ yaḥ
taṃ rūpahīnamapi manmathanirviśeṣa-
mālokayantyu runitambabharā staruṇyaḥ
2.20
dhyātāsi haimavati yena himāṃśurāśmi-
mālā'maladyutirakalmaṣamānasena
tasyā'vilambamanavadyamanantakalpa-
malpairdinaiḥ sṛjasi sundari vāgvilāsam
2.21
ādhāra māruta nirodhavaśena yeṣāṃ
sindūrarañjita saroja guṇānukāri
tīvraṃ hṛdi sphurati devi ! vapustvadīyaṃ
dhyāyanti tāniha samīhitasiddhasādhyā
2.22
tvāmaindavīmiva kalāma'nubhāladeśa-
mudbhāsitāmbaratalāma'valokayantaḥ
sadyo bhavāni ! sudhiyaḥ kavayo bhavanti
tvaṃ bhāvanāhitadhiyāṃ kulakāmadhenuḥ
2.23
tvāṃ vyāpinīti sumanā iti kuṇḍalīti
tvāṃ kāminīti kamaleti kalāvatīti
tvāṃ mālinīti lalitetyaparājiteti
devi ! stuvanti vijayeti jayetyumeti
2.24
ye cintayantyaruṇa maṇḍalamadhyavarti
rūpaṃ tavāmba ! navayāvakapaṃ kapiṃgam
teṣāṃ sadaiva kusumāyudha bāṇabhinna-
vakṣaḥsthalā mṛgadṛśo vaśagā bhavanti
2.25
uttaptahemarucire tripure ! punīhi
cetaścirantanamaghaughavanaṃ lunīhi
kārāgṛhe nigaḍabandhanapīḍitasya
tvatsaṃsmṛtau jhaṭiti me nigaḍāstruṭanti
2.26
śarvāṇi ! sarvajanavanditapādapadme
padmacchada cchavi viḍambita netraladmi
niṣpāpamūrtijanamānasarājahaṃsi!
haṃsi tvamāpadamanekavidhāṃ janasya
2.28
tvadrūpaikarirūpaṇapraṇayitābandho dṛśostvadguṇa-
grāmākarṇanarāgitā śravaṇayostvatsaṃsmṛtiścetasi
tvatpādārcanacāturī karayuge tvatkīrtanaṃ vāci me
kutrāpi tvadupāsanavyasanitā me devi! mā śāmyatu 27
uddāmakaum̐ma paramārtha sarojaṣaṇḍa-
caṇḍadyutiyutimupāsitaṣaṭa prakārām
moha dvipendra kadanodyatabodhasiṃha-
līlāguhāṃ bhagavatīṃ tripurāṃ namāmi
2.26-2
gaṇeśavaṭukastutā ratisahāyakāmānvitā
smarārivaraviṣṭarā kusumabāṇabāṇauryutā
anaṃgakusumādibhiḥ parivṛtā ca siddhaistribhiḥ
kadambavanamadhyagā tripurasundarī pātu naḥ
3.1
bhāse bhairavi caṇḍi śarvari kale kālakṣaya śūlini
tatpādapraṇatāna nanyamanasaḥ paryākulānpāhi naḥ
3.31
yaḥ stotrametada'nuvāsaramīśvarāyāḥ
śreyaskaraṃ paṭhati vā yadi vā śṛṇoti
tasyepsitaṃ phalati rājabhirīḍyate'sau
jāyeta sa priyatamo hariṇekṣaṇānām
4.1
uddāmakāma paramārtha sarojaṣaṇḍa-
caṇḍadyutidyutimupāsitaṣaṭa prakārām
moha dvipendra kadanodyatabodhasiṃha-
devi tryambakapatni pārvati sati trailokyamātaḥ śive
śarvāṇi tripure mṛḍāni varade rudrāṇi kātyāyani
bhīme bhairavi caṇḍi śarvari kale kālakṣaye śūlini
tvatpādapraṇatāna nanyamanasaḥ paryākulānpāhi naḥ
4.2
unmattā iva sagrahā iva viṣavyāsaktamūrcchā iva
prāptaprauḍhamadā ivātivirahagrastā ivārtā iva
ye dhyāyanti hi śailarājatanayāṃ dhanyāsta ekāgrata-
styaktopādhivivṛddharāgamanaso dhyāyanti vāmabhruvaḥ
4.4
devi ! tvāṃ sakṛdeva yaḥ praṇamati kṣmoṇībhṛtastaṃ nama-
ntyā janma sphuradaṃghripīṭhaviluṭhatkoṭīrakoṭicchaṭāḥ
yastvāma'rcati so'rcyate suragaṇai ryaḥ stauti sa stūyate
yastvāṃ dhyāyati taṃ smarārtividhurā dhyāyanti vāmabhruva 3
dhyāyanti ye kṣaṇamapi tripure ! hṛdi tvāṃ
lāvaṇya yauvanadhanairapi viprayuktāḥ
te visphuranti lalitāyata locanānāṃ
cittaika bhitti likhita pratimāḥ pumāṃsaḥ
4.5
etaṃ kiṃ nu dṛśā pibāmyuta viśāmyasyāṅgamaṅgairnijaiḥ
kiṃ vā'muṃ nigalāmyanena sahasā kiṃ vaikatāmāśraye
tasyetthaṃ vivaśo vikalpaghaṭanākūtena yoṣijjanaḥ
kiṃ tadyanna karoti devi ! hṛdaye yasya tvamāvartase
4.6
viśvavyāpini ! yadvadīśvara iti sthāṇāva nanyāśrayaḥ
śabdaḥ śaktiriti trilokajanani! tvayyeva tathyasthitiḥ
itthaṃ satyapi śaknuvanti yadimāḥ kṣudrā rujo bādhituṃ
tvadbhaktānapi na kṣiṇoṣi ca ruṣā taddevi citraṃ mahat
4.7
indormadhyagatāṃ mṛgāṅkasadṛśacchāyāṃ manohāriṇīṃ
pāṇḍūtphullasaroruhāsanagatāṃ snigdhapradīpacchavim
varṣantīmamṛtaṃ bhavāni ! bhavatīṃ dhyāyanti ye dehina-
ste nirmuktarujo bhavanti vipadaḥ projjhanti tāndūrataḥ
4.8
pūrṇendoḥ śakalairivātibahulaiḥ pīyūṣapūrairiva
kṣīrābdheḥ laharībharairiva sudhāpaṅkasya piṇḍairiva
prāleyairiva nirmitaṃ tava vapurdhyāyanti ye śraddhayā
cittānta rnihatāttiṃtāpa vipadaste sampadaṃ bibhrati
4.6-2
ye saṃsmaranti taralāṃ sahasollasantīṃ
tvāṃ granthipañcakabhidaṃ taruṇārkaśoṇām
rāgārṇave bahalarāgiṇi majjayantīṃ
kṛtsnaṃ jagaddadhati cetasi tānmṛgākṣyaḥ
4.10
lākṣārasa snāpitapaṃkaja taṃtuttanvīmantaḥ smaratyanudinaṃ bhavatī bhavāni !
yastaṃ smara pratimama pratimasvarūpā
netrotpalairmṛgadṛśo bhṛśamarcayanti
4.11
stumastvāṃ vācamavyaktāṃ himakundendurociṣam
kadambamālāṃ bibhrāṇāmāpādatalalambinīm
4.12
mūrdhnindoḥ sitapaṅkajāsanagatāṃ prāleyapāṇḍutviṣaṃ
varṣantīmamṛtaṃ saroruhabhuvo vaktre'pi raṃdhre'pi ca
acchinnā ca manoharā ca lalitā cātiprasannāpica
tvāmeva smaratāṃ smarāridayite vāksarvato valgati
4.13
dadātīṣṭānbhogān kṣapayati ripūn hanti vipado
dahatyādhīnvyādhīn śamayani sukhāni pratanune
haṭhādantarduḥkhaṃ dalayati pinaṣṭīṣṭavirahaṃ
sakṛd dhyātā devī kimiva niravadyaṃ na kurute
4.15
yastvāṃ dhyāyati vetti vindati japatyālokate cintaya-
tyanveti pratipadyate kalayati stautyāśrayatyarcati
yaśca tryambakavallabhe tava guṇānākarṇyatyādarāt
tasya śrīrna gṛhādapaiti vijayastasyāgrato dhāvati 14
kiṃ kiṃ duḥkhaṃ danujadalini kṣīyate na smṛtāyāṃ
kā kā kīrtiḥ kulakamalini ! khyāpyate na stutāyām
kā kā siddhiḥ suravaranute prāpyate nārcitāyāṃ
kaṃ kaṃ yogaṃ tvayi na cinute cittamālambitāyām
4.16
ye devi ! durdharakṛtāntamukhāntarasthā
ye kāli ! kālaghanapāśanitāntabaddhāḥ
ye caṇḍi ! caṇḍaguru kalmaṣa sindhumagnāstānpāsri mocayasi tārayasi smṛtaiva
4.17
lakṣmīvaśīkaraṇacūrṇasahodarāṇi
tvatpādapaṃkajarjāsi ciraṃ jayanti
yāni praṇāmamilitāni nṛṇāṃ lalāṭe
lampanti daivalikhitāni durakṣarāṇi
4.18
re mūḍhāḥ ! kimayaṃ vṛthaiva tapasā dehaḥ parikliśyate
yajñairvā bahudakṣiṇaiḥ kimitare riktīkriyaṃte gṛhāḥ
bhaktiścedvināśinī bhagavatīpādadvayī sevyatāmunnidrāmburuhātapatra subhagā lakṣmīḥ puro dhāvati
4.16-2
yāce na kaṃcana na kaṃcana vaṃcayāmi
seve na kaṃcana nirastasamastadainyaḥ
ślakṣṇāṃ vase madhuramadmi bhaje varastrīṃ
devī hṛdi sphurati me kulakāmadhenuḥ
4.20
śabdabrahmamayi ! svacche ! devi ! tripurasundari !
yathāśakti japaṃ pūjāṃ gṛhāṇa parameśvari !
4.21
nandantu sādhakāḥ sarve vinaśyantu vidūṣakāḥ
avasthā śāmbhavī me'stu prasanno'stu guruḥ sadā
4.22
darśanātpāpaśamanī japanmṛtyuvināśinī
pūjitā duḥkhadaurbhāgyaharā tripurasundarī
4.24
namāmi yāminīnāthalekhālaṃkṛtakuntalam
bhavānīṃ bhavasantāpanirvāpaṇasudhānadīm 23
maṃtrahīnaṃ kriyāhīnaṃ vidhihīnaṃ ca yatkṛtam
tvayā tatkṣamyatāṃ devi kṛpayā parameśvari
4.24.p1
iti śrī pañcastavyāṃ ghaṭastavastṛtīyaḥ samāptaḥ