Pramāṇa · Search · About · API

Pranatoshini 2.13

Prāṇatoṣiṇī 2.13

Language
Sanskrit

2.13.1

guruṃ praṇamya yaṃ tenājñānadhvāntasudhākaram |

2.13.2

vaktimarttyadehasṛṣṭiṃ dvijaḥ śrīrāmatoṣaṇaḥ ||

2.13.3

śāktānandataraṅgiṇī prathamaparicchedadhṛtajñānabhāṣyam ||

2.13.4

devyuvāca ||

2.13.5

śarīraṃ kīdṛśaṃ nātha ! muktirvā kena karmaṇā |

2.13.6

idānīṃ śrotumicchāmi brūhi me śaśiśekhara ! ||

2.13.7

īśvara uvāca ||

2.13.8

śṛṇu devi ! pravakṣyāmi śarīraṃ karmasambhavam |

2.13.9

rajasvalā ca yā nārī viśuddhā pañcame dine |

2.13.10

pīḍitā kāmavāṇena tataḥ puruṣamīhate |

2.13.11

bhagaliṅgasamāyogānmaithunaṃ syāttadā tayoḥ |

2.13.12

anyosnyasparśanādeva jāyate ca mahāsukham |

2.13.13

kṣarate ca yadā retaḥ prāṇāpānavisaṃ śritam |

2.13.14

kṣitirāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |

2.13.15

sarveṣāṃ tatra tattvaṃ syāddehastharaktavījayoḥ |

2.13.16

garbhāśayanirūpaṇānantaraṃ garbhotpattiprakāra ukto mātṛkākābhedatantre dvitīyapaṭale
||

2.13.17

devyuvāca ||

2.13.18

vada īśāna ! sarvajña ! sarvatattvavidāṃvara ! |

2.13.19

yat tvayā kathitaṃ deva ! mama saṅge vihārataḥ |

2.13.20

kathaṃ vā jāyate putraḥ kathaṃ vā śukrasaṃsthitiḥ |

2.13.21

putra iti garbhamātropalakṣaṇam |

2.13.22

kena prakāreṇa garbho jāyata iti praśnasya tātparyam |

2.13.23

varddhamānasya liṅgasya praveśo vā kathaṃ bhavet |

2.13.24

p. 49) bhītiyuktā hyahaṃ nātha ! trāhi māṃ duḥkhasaṅkaṭāt ||

2.13.25

mahādeva uvāca ||

2.13.26

maṇipūraṃ mahāpadmaṃ susumnāmadhyasaṃsthitam |

2.13.27

tasmānnālena deveśi ! nābhipadmaṃ manoharam |

2.13.28

nālatrayasamāyuktaṃ sadā śukravibhūṣitam |

2.13.29

ūrddhanālaṃ sahasrāre ataḥ śukravibhūṣitam |

2.13.30

tasmādeva stanadvandvaṃ varddhamānaṃ dine dine |

2.13.31

madhyanālaṃ susumnāntaṃ vṛntākāraṃ śuśītalam |

2.13.32

āyonyagramadhonālaṃ sadānandamayaṃ śive ! |

2.13.33

śṛṇu cārvaṅgi ! subhage ! tanmadhye liṅgatāḍanāt |

2.13.34

yadrūpaṃ paramānandaṃ tannāsti bhuvanatraye |

2.13.35

nābhipadmantu yadrūpaṃ tat śṛṇuṣva samāhitā |

2.13.36

vasthānaṃ madhyadeśe'sya sadā padmavirājitam |

2.13.37

vāyadeśe cāṣṭapatraṃ caturasrañca tadvahiḥ |

2.13.38

caturdvārasamāyuktaṃ suvarṇābhaṃ savṛntakam |

2.13.39

tatpadmena bhavet puṣpaṃ vṛntayuktaṃ tripatrakam |

2.13.40

praphulle tu tripatre vai vāhye śoṇitadarśanam |

2.13.41

etanmadhye maheśāni ! yadi syālliṅgatāḍanam |

2.13.42

padmamadhye gate śukre santatistena jāyate ||

2.13.43

padmamadhye śukragamanaprakārastu prapañcasāre ||

2.13.44

svasthānataścyutāt śukrādbindumādāya mārutaḥ |

2.13.45

garbhāśayaṃ praviśati yadā tulyaṃ tadāparaḥ |

2.13.46

ārttavāt paramaṃ bījamādāyāsyāśca mūlataḥ |

2.13.47

yadā garbhāśayaṃ neṣyatyatha sammiśrayenmarut |

2.13.48

saṅkṣobhya saṃvarddhayati tanmalaṃ śoṇitādhikam |

2.13.49

strī syāt śukrādhikaṃ nā syāt samena ca napuṃsakam |

2.13.50

vāyuvahnyambhasāṃ yoge garbhavṛddhiḥ prajāyate ||

2.13.51

etena trivṛtkaraṇapakṣaḥ spaṣṭīkṛtaḥ ||

2.13.52

jñānabhāṣye ||

2.13.53

nābhipadme mahādevi ! bhrāmyate ca samīraṇaiḥ |

2.13.54

kumbhakāro yathā cakre ghaṭate ca ghaṭādikam |

2.13.55

tathā samīraṇo garbhe ghaṭate prāṇināṃ tanum ||

2.13.56

śāradātilake ||

2.13.57

raktādhikā bhavennārī bhavedreto'dhikaḥ pumān |

2.13.58

ubhayoḥ samatāyāntu napuṃsakamiti sthitiḥ ||

2.13.59

mātṛkābhedatantre ||

2.13.60

puruṣasya tu yat śukraṃ śaktestasyādhikaṃ yadi |

2.13.61

tadā kanyāṃ vijānīyādvīparīte pumān bhavet |

2.13.62

p. 50) ubhayostulyaśukreṇa klīvaṃ bhavati niścitam ||

2.13.63

tatrādhikyatulyatādikam rāghavabhaṭṭadhṛtavacanoktapramāṇasyaiva yathā ||

2.13.64

dvāviṃśatīrajobhāgāḥ śukramātrāścaturdaśa |

2.13.65

garbhasañjanane kāle puṃstriyoḥ sambhavanti hi ||

2.13.66

mātrābhāga ityarthaḥ ||

2.13.67

nārī rajo'dhikāṃśe syānnaraḥ śukrādhikāṃśake |

2.13.68

ubhayoruktasaṃkhyāyāṃ syānnapuṃsakasambhavaḥ |

2.13.69

rāghavabhaṭṭadhṛtavāgbhaṭe bahvapatyakāraṇāmuktaṃ yathā ||

2.13.70

vāyunā bahudhā bhinne tadvindau vahvapatyatā |

2.13.71

viyonivikṛtākārā jāyante vikṛte tathā |

2.13.72

śṛṇu cārvaṅgi ! subhage ! puṣpamāhātmyamuttamam |

2.13.73

medhyaṃ tat śukrasaṃyoge varddhate ca dine dine |

2.13.74

evaṃ diṅmāsasamprāptau tatpuṣpe bindusaṃyute |

2.13.75

galite parameśāni ! vyaktā bhavati santatiḥ ||

2.13.76

śrīdevyuvāca ||

2.13.77

kiñcidrogādisambhūte kṛmikīṭādisambhave |

2.13.78

tasmājjīvāḥ praṇaśyanti sā nārī jīvati katham ||

2.13.79

śrīśaṅkara uvāca |

2.13.80

tasya puṣpasya māhātmyaṃ kiṃ vaktuṃ śakyate mayā |

2.13.81

bindusthānasahasrantu puṣpamadhye priyaṃvade ! |

2.13.82

vudvudā yo'tra tiṣṭhanti tatraiva santatirbhavet |

2.13.83

evaṃ krameṇa deveśi ! sahasraṃ santatiryadi |

2.13.84

varddhamānaṃ tadā puṣpaṃ pīḍā kiñcinna jāyate ||

2.13.85

vīryavad garbhakāraṇamāha ||

2.13.86

rāghavabhaṭṭadhṛtam ||

2.13.87

pūrṇaṣoḍaśavarṣā strī pūrṇaviṃśena saṅgatā |

2.13.88

śuddhagarbhāśaye mārge rakte śukre'nile hṛdi |

2.13.89

vīryavantaṃ sutaṃ sūte tato nyūnābdayoḥ punaḥ |

2.13.90

rogālpāyuradhanyo vā garbho bhavati naiva vā |

2.13.91

iti tatra śukraśoṇitasambaddhavindau pūrvapūrvānekajanmasañcitakarmaṇāṃ madhye
phaladānonmukhaṃ pāpapuṇyātmakaṃ prabalamekaṃ sukhaduḥkhobhayaphalakaṃ
manuṣyaśarīropabhogyaṃ yat karma tadanurūpeṇāvidyārūpapāśabaddhaḥ sanneko'pi
bahudhā bhinno nityo'pyātmā gṛhamiva dehaṃ praviṣṭastaduktaṃ
rāghavabhaṭṭadhṛtādhyātmaviveke ||

2.13.92

asti brahma cidānandamayaṃ jyotirnirañjanam |

2.13.93

sarvaśakti ca sarvajñaṃ tadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ |

2.13.94

anādyavidyopahitā yathāgnerviṣphuliṅgakāḥ |

2.13.95

p. 51) dīrghādyupādhisambhinnāste karmabhiranādibhiḥ |

2.13.96

sukhaduḥkhapradaiḥ svīyaiḥ puṇyapāpairniyantritāḥ |

2.13.97

tattajjātiyutaṃ dehamāyurbhogyañca karmajam |

2.13.98

pratijanma prapadyante māyāpāśaniyantritā iti ||

2.13.99

nirvāṇatantre'pi ||

2.13.100

satyaloke mahākālī mahārudreṇa sampuṭā |

2.13.101

caṇakākāravistārā candrasūryāgnirūpiṇī |

2.13.102

anādipuruṣodyuktā tadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ |

2.13.103

jvaladagneryathā devi ! sphuranti visphuliṅgakāḥ |

2.13.104

tasyāścyutaḥ paraṃ binduryadā bhūmau patatyapi |

2.13.105

tadaiva sahasā devi ! śaktiyukto bhavatyapi ||

2.13.106

iti garbhotpattiprakārakathanam |

2.13.107

iti śukraśoṇitādutpattiprakārastu yogārṇave ||

2.13.108

āyuṣyaṃ bhuktamāhāraṃ sa vāyuḥ kurute dvidhā |

2.13.109

sampraviśyātha madhyantu pṛthagannaṃ pṛthag jalam |

2.13.110

sa vāyuḥ prāṇavāyuḥ ||

2.13.111

yogiyājñavalke uttarakhaṇḍe caturthādhyāye'pi |

2.13.112

āyuṣyaṃ bhuktamāhāraṃ sahasā taiḥ samīkṛtam |

2.13.113

tundamadhyagataḥ prāṇastāni kuryāt pṛthak pṛthak |

2.13.114

pṛthakkaraṇaprakārastu yogiyājñavalkye ||

2.13.115

punaragnaurjalaṃ prāpya annādīni jalopari |

2.13.116

svayaṃ hyapānaḥ samprāpya tenaiva saha mārutaḥ |

2.13.117

prayāti jvalanaṃ tatra dehamadhyagataṃ punaḥ |

2.13.118

agnau jalaṃ prāpayya annādīni jalopari samprāpayya tenaiva prāṇavāyunaivāpāno
vāyurdehamadhyagataṃ jvalanaṃ prayāti prāpnotītyanvayaḥ |

2.13.119

evañca prāṇena preritamiti prāṇasthityeti ca prādhānyena vakṣyate |

2.13.120

vastutastu prāṇāpānābhyāmeva preritamityarthaḥ ||

2.13.121

vāyunā varddhate vahnirapānena śanaiḥ śanaiḥ |

2.13.122

tato jvalati viprendri ! svakule dehamadhyake |

2.13.123

jvālābhirjvalanaṃ tatra prāṇena preritaṃ tataḥ |

2.13.124

jvalatyudakamāśritya koṣṭhamadhyagataṃ tadā |

2.13.125

annaṃ vyañjanasaṃyuktaṃ jalopari samarpitam ||

2.13.126

tataḥ suṣuptamakarodvahnisantaptavāriṇā ||

2.13.127

yogārṇave ca ||

2.13.128

agnerūrddhaṃ jalaṃ sthāpya tadannañca jalopari |

2.13.129

jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvā svedayate śanaiḥ |

2.13.130

p. 52) vāyunā vyuhyamāno'gniratyuṣṇaṃ kurute jalam |

2.13.131

annaṃ taduṣṇatoyena samantāt pacyate punaḥ |

2.13.132

dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthak kīṭṭaṃ pṛthagrasam ||

2.13.133

kīṭṭaṃ malam ||

2.13.134

tatra rasotpattiprakārastu prapañcasāre dvitīyapaṭale ||

2.13.135

athāhṛtaṃ ṣaḍrasaṃ vāpyāhāraṃ kaṇṭhamārgagam |

2.13.136

śleṣmaṇānugataṃ tasya prabhāvānmadhurībhavet |

2.13.137

tatra svādvamlalavaṇatiktoṣaṇakaṣāyakāḥ |

2.13.138

ṣaḍrasāḥ kathitā bhūtavikṛtyā dravyamāśritāḥ ||

2.13.139

svādumiṣṭamuṣaṇaṃ kaṭu ||

2.13.140

tathaivamāśayagataṃ paścāt pittāśayaṃ vrajet ||

2.13.141

āśayaṃ chidram ||

2.13.142

tadā tasyānugamanāt kaṭukatvaṃ prapadyate |

2.13.143

tathātrāntarasaṃśliṣṭaṃ pacyate pittavāriṇā ||

2.13.144

jalādīnāṃ pākenāvasthāntaramuktam yogiyājñavalkye ||

2.13.145

svedamūtre jalaṃ syātāṃ vīryarūpaṃ raso bhavet |

2.13.146

purīṣamannaṃ syādgārgi ! prāṇaḥ kuryyāt pṛthak pṛthak ||

2.13.147

prapañcasāre ||

2.13.148

grahaṇī nāma sā pātrī prasṛtāñjalisannibhā ||

2.13.149

pātrī nāḍī ||

2.13.150

adhastasyāḥ pradhānāgniḥ samānenāpi nudyate sthānametaddhi mūlādhāraṃ
vidurbudhāḥ |

2.13.151

pradhānāgnirdoṣadūṣyasthāgnibhyo bhinno vaḍavānalarūpejaṭharāgniriti prasiddhaḥ |

2.13.152

tathā ca |

2.13.153

pacyamānādrasaṃ bhinnaṃ vāyūraktādikaṃ nayet |

2.13.154

tatra kīṭṭaḥ pṛthak bhinnaṃ grahaṇyāṃ cinute'nilaḥ |

2.13.155

taccīyamānaṃ viṇāma grahaṇīṃ pūrayenmuhuḥ |

2.13.156

sā tayā śakṛtā pūrṇābalitāṃ pratimuñcati |

2.13.157

śakṛtā malena ||

2.13.158

pūrīṣaṃ pāyumārgeṇa tatpāke cāmbhasastataḥ |

2.13.159

aṅgasvedavadabhyantarvyāptaiḥ sūkṣmaiḥ śivāmukhaiḥ |

2.13.160

vastimāpūrayedvāyuḥ pūrṇo muñcati dhārayā |

2.13.161

mūtrāśayo dhanurvakro vastirityabhidhīyate |

2.13.162

mūtramityāhurudakaṃ vasteścānilanirgatam |

2.13.163

apathyabhājāmanayormārgayordoṣaduṣṭayoḥ |

2.13.164

pramehamūtrakakṛcchādergrahiṇyādeśca sambhavaḥ ||

2.13.165

rāghavabhaṭṭadhṭasuśrute |

2.13.166

tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇ dhātāḥ |

2.13.167

p. 53) bhavantyanyonyataḥ sarve pācitāḥ pittatejasā iti |

2.13.168

etena pūrvapūrvasyottarottaraṃ prati kāraṇatvamuktam |

2.13.169

tathā ca tatraiva ||

2.13.170

rasaḥ sanāḍīmadhyasthaḥ śārīreṇoṣmaṇā bhṛśam |

2.13.171

pacyate pacyamānācca bhavet pākadvayaṃ punaḥ |

2.13.172

carmāveṣṭya samantācca rudhirantu prajāyate |

2.13.173

svasvakoṣāgninā pakvairjāyante dhātavaḥ kramāt ||

2.13.174

yogārṇave ||

2.13.175

rasena tena tā nāḍīḥ prāṇaḥ pūrayate śanaiḥ |

2.13.176

pratarpayanti sampūrṇāstāśca dehaṃ samantataḥ ||

2.13.177

yogiyājñavalkye ||

2.13.178

samānavāyunā sārddhaṃ rasaṃ sarvāsu nāḍiṣu |

2.13.179

vyāpayan śvāsarūpeṇa dehe carati mārutaḥ |

2.13.180

vyomarandhraiśca navabhirviṇmūtrāṇāṃ visarjanam |

2.13.181

kurvanti vāyavaḥ sarve śarīreṣu nirantaram |

2.13.182

niśvāsocchāsakāsāśca prāṇakarmasamīritāḥ |

2.13.183

apānavāyoḥ karmaitadviṇmūtrādivisarjanaṃ |

2.13.184

prāṇāpāne ca ceṣṭādi vyānakarmeti ceṣyate |

2.13.185

udānakarma taccoktaṃ dehasyonnayanādi yat |

2.13.186

poṣaṇādi samānasya śarīre karma kīrtitam |

2.13.187

udgārādiguṇo yastu nāgakarma samīritam |

2.13.188

nimīlanādi kūrmasya kṣutṛṣṇā kṛkarasya ca |

2.13.189

devadattasya viprendri ! jṛmbhā karmeti kīrtitam |

2.13.190

dhanañjayasya poṣādi sarvaṃ karma prakīrtitam |

2.13.191

vāyūnāṃ snāthādīnyagre vakṣyante ||

2.13.192

iti śukraśoṇitādyutpattikathanam ||

2.13.193

yogārṇave |

2.13.194

māturambuvahā nāḍī nanu viddhā parābhidhā |

2.13.195

nābhisthanāḍīgarbhasya mātrākṛtarasāvahā iti |

2.13.196

śāktānandataraṅgiṇyām |

2.13.197

kalanañcaikarātreṇa vudvudaṃ pañcame dine |

2.13.198

śoṇitaṃ daśarātreṇa māṃsapiṇḍaṃ caturdaśe ||

2.13.199

prapañcasāre ||

2.13.200

mārīyaṃ nāma yogotthaṃ pauruṣaṃ kārmaṇaṃ malam |

First 200 of 534 passages. Read on

Linked texts (12)