Pranatoshini 2.15
Prāṇatoṣiṇī 2.15
- Language
- Sanskrit
2.15.1
prastutaṃ varṇotpattiprakāraṃ krameṇa darśayati prapañcasāre ||
2.15.2
avaiśadyānmukhaśrotomārgasyāviśadākṣaram |
2.15.3
apyavyaktaṃ pralapati yadā sā kuṇḍalī tadā |
2.15.4
mūlādhāre viṣvanati suṣumnāṃ veṣṭate muhuḥ |
2.15.5
mukhaśrotramārgasyāvaiṣamyādanairmūlyāddhetoryadā sā kuṇḍalī
aviśadākṣaramavispaṣṭamakṣaraṃ yatrāvyakte dhvanāviti śeṣastaṃ pralapati arthāt
kalabhāṣaṇādikaṃ karoti tadā mūlādhāre viṣvanati śabdāyate suṣumnāñca
muhurveṣṭate ityanvayaḥ |
2.15.6
kuṇḍalīsvarūpamuktam śāradātilake ||
2.15.7
tataścaitanyarūpā sā sarvagā viśvarūpiṇī |
2.15.8
śivasannidhimāgatya nityānandaguṇodayā ||
2.15.9
tiṣṭhatīti pareṇānvayaḥ |
2.15.10
śivasannidhītyanena śaktiśabdavācyeyamityāyātam ataḥ strīliṅgena viśeṣaṇāni |
2.15.11
yadyapi śivaśaktyorekātmakatvenābhedastathāpi kālpanikaṃ bhedamurīkṛtya
śivasannidhītyuktam ||
2.15.12
taduktamabhinavaguptapādācāryaiḥ ||
2.15.13
śaktiśca śaktimadrūpādvyaktirūpeṇa vāñchati |
2.15.14
tādātmyamanayornityaṃ vahnidāhikayoriva |
2.15.15
guṇā nāmudayo yasyāṃ nityānandā cāsau guṇodayā ceti sā |
2.15.16
dikkālādyanavacchinnā sarvā sarvārthagā śubhā |
2.15.17
parāparavibhāgena parā śaktiriyaṃ matā |
2.15.18
kācana paraśaktiḥ kācanāparaśaktistadvibhāgenāpīyaṃ paraśaktireva ||
2.15.19
taduktaṃ bhagavadgītāyām |
2.15.20
bhūmirāpo'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
2.15.21
ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā |
2.15.22
apareyamiti tvanyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām |
2.15.23
jīvabhūtāṃ mahāvāho ! yayedaṃ dhāryate jagat ||
2.15.24
śāradāyam ||
2.15.25
p. 76) yogināṃ hṛdayāmbhoje nṛtyantī nṛtyamañjasā ||
2.15.26
añjasā tattvenetyarthaḥ ||
2.15.27
ādhāre sarvabhūtānāṃ sphurantī vidyudākṛtiḥ |
2.15.28
ādhāre mūlādhāre bhūtānāṃ jantūnām ||
2.15.29
śaṅkhāvartakramāddevī sarvamāvṛtya tiṣṭhati |
2.15.30
śaṅkhamadhye ya āvarttaḥ sa yathā śaṅkhamāvṛtya tiṣṭhati tadvadiyamapi sarvaṃ
śivamāvṛtya tiṣṭhatītyarthaḥ |
2.15.31
kuṇḍalībhūtasarpāṇāmaṅgaśriyamupeyuṣī |
2.15.32
sarvavedamayī devī sarvamantramayī śivā |
2.15.33
sarvatattvamayī sākṣāt sūkṣmāt sūkṣmatarā vibhuḥ |
2.15.34
vibhuḥ iyattayā jñātumaśakyā |
2.15.35
tridhāmajananī devī śabdabrahmasvarūpiṇī |
2.15.36
tridhāmeti candrasūryāgnirūpā |
2.15.37
dvicatvāriṃśadvarṇātmā pañcāśadvarṇarūpiṇī ||
2.15.38
dvicatvāriṃśaditi bhūtalipimantramayī |
2.15.39
pañcāśaditi mātṛkāmayītyarthaḥ |
2.15.40
guṇitā sarvagātreṇa kuṇḍalī paradevatā ! viśvātmanā prabuddhā sā sūte
mantramayaṃ jagat |
2.15.41
sarvagātreṇa sarvavarṇena guṇitā parasparamilitā satī mantramayaṃ jagat sūte
prakāśayatītyanvayaḥ ||
2.15.42
mūlādhāre sarpavat kuṇḍalībhūtā nāḍī vartate tanmadhyasthāyitvādiyaṃ kuṇḍalī |
2.15.43
ekadhā guṇitā śaktiḥ sarvaviśvapravartinī |
2.15.44
sarvaviśvetyubhayopādānāt śabdārtharūpobhayotpādiketi sūcitam ||
2.15.45
vedādibījaṃ śrībījaṃ śaktibījaṃ manobhavam ||
2.15.46
prāsādaṃ tumburuṃ piṇḍaṃ cintāratnaṃ gaṇeśvaram |
2.15.47
mārtaṇḍabhairavaṃ daurgaṃ nārasiṃhaṃ varāhajam |
2.15.48
vāsudevaṃ hayagrīvaṃ bījaṃ śrīpuruṣottamam |
2.15.49
anyānyapi ca vījāni tadotpādayati dhruvam |
2.15.50
yadā bhavati sā saṃviddviguṇīkṛtavigrahā |
2.15.51
saṃhavarṇau parātmānau śabdārthau vāsarakṣape |
2.15.52
sṛjatyeṣā parā devī tadā prakṛtipuruṣau |
2.15.53
yadyadanyajjagatyasmin yugaṃ tattadajāyata |
2.15.54
triguṇīkṛtasarvāṅgī cidrūpā śivagehinī |
2.15.55
prasūte traipuraṃ mantraṃ mantraṃ śaktivināyakam |
2.15.56
pāśādyaṃ tryakṣaraṃ mantraṃ traipuṭaṃ caṇḍanāyakam |
2.15.57
sauraṃ mṛtyuñjayaṃ śaktiṃ śāmbhavaṃ vinatāsutam |
2.15.58
p. 77) vāgīśī tryakṣaraṃ mantraṃ nīlakaṇṭhaṃ viṣāpaham |
2.15.59
mantraṃ triguṇitaṃ devyā lokatrayaguṇatrayam |
2.15.60
dhāmatrayaṃ sā vedānāṃ trayaṃ vaṇatrayaṃ śubhā |
2.15.61
tripuṣkaraṃ svarān devī brahmādīnāṃ trayaṃ trayam ||
2.15.62
tripuṣkaramiti jyeṣṭhamadhyamakaniṣṭhatvena tīrthatrayam |
2.15.63
svarāniti udāttānudāttasamāhārān ||
2.15.64
vahneḥ kālatrayaṃ śaktestrayaṃ vṛttitrayaṃ mahat |
2.15.65
nāḍītrayaṃ trivargaṃ sā yadyadanyattridhā matam ||
2.15.66
prapañcasāre dvitīyapaṭale'pi ||
2.15.67
dvicatuḥpañcaṣaṭsapta cāṣṭau ca daśa eva ca |
2.15.68
tathā dvādaśapañcāśadbhedena guṇayet kramāt |
2.15.69
yadā yadā triguṇayettadā triguṇatā vibhuḥ |
2.15.70
śaktiḥ kālāgninādātmā gūḍhamūrtiḥ pratīyate |
2.15.71
tadā tāṃ tāramityāhurvyomātmeti bahuśrutāḥ |
2.15.72
tāmeva śaktiṃ bruvate haretyātmiti cāpare |
2.15.73
triguṇā sā tridoṣā sā trivarṇā sā trayī sa cā |
2.15.74
trilokā sā trimūrtiḥ sā trirekhā sā viśiṣyate |
2.15.75
eteṣāṃ tāraṇāttāraḥ śaktistaddhṛtaśaktitaḥ |
2.15.76
yadā caturdhā guṇitā sūkṣmādisthānacārikā |
2.15.77
vācikā jāgradādīnāṃ karaṇānāñca sā tadā |
2.15.78
sā yadā pañcaguṇitā pañcapañcavibhedinī |
2.15.79
pañcānāmakṣarāṇāñca varṇānāṃ marutāṃ tathā |
2.15.80
marutāṃ prāṇādīnāṃ ||
2.15.81
guṇitā sā yadā ṣoḍhā koṣomirasabhedinī |
2.15.82
tadā ṣaḍguṇitākhyasya candrasya ca vibhedinī |
2.15.83
yadā sā saptaguṇitā tārahṛllekhayostathā |
2.15.84
bhedairahādyaiḥ śāntāntairvidyate saptabhiḥ pṛthak |
2.15.85
akāraścāpyukāraśca makāro bindureva ca |
2.15.86
nādaḥ śaktiṃśca śāntiśca tārabhedāḥ samīritāḥ |
2.15.87
hakāro rephamāye ca bindunādau tathaiva ca |
2.15.88
śaktiśāntau ca sā proktāḥ śakterbhedāśca |
2.15.89
aṅgebhyo'syāntu saptabhyaḥ saptadhā bhidyate jagat |
2.15.90
lokādridvīpapātālasindhugrahamunīśvaraiḥ |
2.15.91
dhātvādibhistathānyaiśca saptasaṃkhyāprabhedakaiḥ |
2.15.92
yadāṣṭadhā sā guṇitā tadā prakṛtibhedinī |
2.15.93
p. 78) daśadhā guṇitā nāḍī marmāśādivibhedinī |
2.15.94
dvādaśādikyāpi yadā tadā rāśyarkamūrtiyuk |
2.15.95
mantrañca dvādaśārṇākhyamabhidhatte svarānapi |
2.15.96
tatsaṃkhyañca tadā mantraṃ śaktistadguṇitātmakam |
2.15.97
pañcāśaddhāpraguṇitā pañcāśadvarṇabhedinī |
2.15.98
pañcāśadaṃśaguṇitātha yadā bhavet sā devī tadātmaviniveśitadivyabhāvā |
2.15.99
sauṣumnavartmaśuṣiroditanādasaṅgāt pañcāśadīrayati paṃktiśa eva varṇān |
2.15.100
suṣumnāpatharandhrodgatadhvaneḥ saṅgāt sā śaktiḥ pañcāśataṃ varṇān
prerayatītyarthaḥ ||
2.15.101
śāradāyām ||
2.15.102
catuḥprakāraguṇitā śāmbhavī śarmadāyinī |
2.15.103
tadānīṃ padminībandhoḥ karoti caturakṣaram |
2.15.104
catuṣṭayaṃ gaṇeśānāmātmādīnāṃ catuṣṭayam |
2.15.105
ojāpūjādikaṃ pīṭhaṃ dharmādīnāṃ catuṣṭayam |
2.15.106
dalakādīn gajān devi ! yadyadanyaccatuṣṭayam |
2.15.107
pañcadhā guṇitā patnī śambhoḥ sarvārthadāyinī |
2.15.108
tripurā pañcakūṭaṃ sā tasyāḥ pañcākṣaradvaym |
2.15.109
pañcaratnaṃ mahādevyā sarvakāmaphalapradam |
2.15.110
pañcākṣaraṃ maheśasya pañcavarṇaṃ garutmataḥ |
2.15.111
sammohanān pañca vāṇān kāmān pañca suradrumān |
2.15.112
pañca prāṇādikān vāyūn pañca varṇān maheśituḥ |
2.15.113
mūrtiḥ pañcakalāḥ pañca pañca brahma ṛcaḥ kramāt |
2.15.114
sṛjatyeṣā parā śaktirvedavedārtharūpiṇī |
2.15.115
ṣoḍhā sā guṇitā devī dhatte mantraṃ ṣaḍakṣaram |
2.15.116
ṣaṭkūṭaṃ tripurāmantraṃ gāṇapatyaṃ ṣaḍakṣaram |
2.15.117
ṣaḍakṣaraṃ himarucernārasiṃhaṃ ṣaḍakṣaram |
2.15.118
ṛtūn vasantamukhyān ṣaḍāmodādīn guṇādhipān |
2.15.119
koṣānūrmātrasān śaktīrḍākinyādyāḥ ṣaḍadhvanaḥ |
2.15.120
yantraṃ ṣaḍguṇitaṃ śakteḥ ṣaḍādhāranjījanat |
2.15.121
ṣaḍvidhaṃ yajjagatyasmin sarvaṃ tat parameśvarī |
2.15.122
saptadhā guṇitā nityā śaṅkharārddhaśarīriṇī |
2.15.123
saptārṇaṃ tripurāmantraṃ saptavarṇaṃ vināyakam |
2.15.124
saptakaṃ vyāhṛtīnāṃ sā saptavarṇaṃ sudarśanam |
2.15.125
lokān girīn surān dhātūn munīn sapta grahān dvipān |
2.15.126
p. 79) samidhaḥ sapta saṃkhyātāḥ sapta jihvā havirbhujaḥ |
2.15.127
anyaṃ saptavidhaṃ yad yad tattadasyāmajāyata |
2.15.128
aṣṭadhā guṇitā śaktiḥ śaivamaṣṭākṣaradvayam |
2.15.129
aṣṭākṣaraṃ hareḥ śakteraṣṭā kṣaradvayaṃ param |
2.15.130
bhānoraṣṭākṣaraṃ daurgamaṣṭārṇaṃ paramātmanaḥ |
2.15.131
aṣṭārṇaṃ nīlakaṇṭhasya vāsudevātmakaṃ manum |
2.15.132
yantraṃ kāmārgalaṃ divyaṃ devīyantraṃ ghaṭārgalam |
2.15.133
gandhāṣṭakaṃ śubhaṃ devīdevānāṃ hṛdayaṅgam |
2.15.134
brāhmyādyā bhairavān sarvān mūrttīrāśā vasūnapi |
2.15.135
aṣṭapīṭhaṃ mahādevyā aṣṭāṣṭakasamanvitam |
2.15.136
cāṣṭau sā prakṛtirvighnavakratuṇḍādikān kramāt |
2.15.137
aṇimādiguṇānāgān vahnermūrttīryamādikān |
2.15.138
aṣṭātmakaṃ jagatyanyaṃ sarvaṃ vitanute tadā |
2.15.139
navadhā guṇitā nityā sūte mantraṃ tadātmakam |
2.15.140
navakaṃ śaktitattvānāṃ tattvarūpā maheśvarī |
2.15.141
navakaṃ pīṭhaśaktīnāṃ śṛṅgārādīn rasānnava |
2.15.142
māṇikyādīni ratnāni nava vargayutāni ca |
2.15.143
navakaṃ prāṇadūtīnāṃ maṇḍalaṃ navakaṃ śubham |
2.15.144
yad yannavātmakaṃ loke sarvamasyāmudañcati |
2.15.145
daśadhā vikṛtā śambhorbhāvinī bhavaduḥkhahā |
2.15.146
daśākṣarī gaṇapatestvaritāyā daśākṣaram |
2.15.147
tripurā daśakūṭaṃ sā tripurāyā daśākṣaram |
2.15.148
daśākṣaraṃ sarasvatyā yakṣiṇyāḥ sā daśākṣaram |
2.15.149
vāsudevātmakaṃ mantramaśvārūḍhādaśākṣaram |
2.15.150
nāmnā padmāvatīmantraṃ vāyumantraṃ daśākṣaram |
2.15.151
daśakaṃ śaktitattvānāṃ tattvarūpā maheśvarī |
2.15.152
nārīṇāṃ daśakaṃ viṣṇoravatārān daśa kramāt |
2.15.153
daśakaṃ lokapālānāṃ yad yadanyat sṛjatyasau |
2.15.154
ekādaśa kramāt saṃvidguṇitā sā jaganmayī |
2.15.155
rudraikādaśinīmādyaśakterekādaśākṣaram |
2.15.156
ekādaśāk'raṃ vāṇyā rudrānekādaśa kramāt |
2.15.157
samudgirati sarvajñā guṇitā dvādaśa kramāt |
2.15.158
nityāmantraṃ maheśādyā vāsudevātmakaṃ manum |
2.15.159
rāśīn bhānūn harermūrtīryantraṃ sadvādaśātmakam |
2.15.160
anyadetādṛśaṃ sarvaṃ yattadasyāmajāyata ||
2.15.161
p. 80) rāghavabhaṭṭadhṛtapadārthādarśe |
2.15.162
trayodaśadhā guṇitā vāgīśvaryaśvārūḍhāmantraṃ viśvedevādikañca |
2.15.163
caturdaśā guṇitā vāsudevagopālamantrabhuvanādikam |
2.15.164
pañcadaśadhā guṇitā nityā śūlino mantratithyādikam |
2.15.165
ṣoḍhaśadhā guṇitā cakramantrasvarakalādikam |
2.15.166
svareti akārādivisargāntam |
2.15.167
saptadaśadhā guṇitā laghu pañcamī tārāvidyāmantrādikam |
2.15.168
ūnaviṃśatidhā kṛṣṇadharāmantrādikam |
2.15.169
viṃśatidhā guṇitā ratnadhāromāmaheśvaramantrādikam |
2.15.170
ekaviṃśatidhā guṇitā bahukanāmamantrayantrādikam |
2.15.171
dvāviṃśatidhā guṇitā kṛṣṇānnādhipatisumukhīmantrādikam |
2.15.172
trayoviṃśatidhā guṇitā laghuśyāmāpuruṣottamahṛdayaṅgamamantrādikaṃ sūte iti ||
2.15.173
śāradāyām ||
2.15.174
caturviṃśatitattvātmā tadā bhavati śobhanā |
2.15.175
gāyatrī savituḥ śambhorgāyatrī nadanātmikā |
2.15.176
gāyatrī viṇṣugāyatrī gāyatrī tripurātmanaḥ |
2.15.177
gāyatrī dakṣiṇāmūrtergāyatrī śambhuyoṣitaḥ |
2.15.178
caturviṃśatitattvāni tasyāmāsan parātmani |
2.15.179
tatrāpyanyaditi jñeyam ||
2.15.180
dvātriṃśadbhedaguṇitā sarvamantramayī vibhuḥ |
2.15.181
sūte mṛtyuñjayaṃ mantraṃ nārasiṃhaṃ mahāmanum |
2.15.182
lavaṇādyaṃ mahāmantraṃ varuṇasya mahātmanaḥ |
2.15.183
hayagrīvamanuṃ daurgaṃ vārāhaṃ vahnināyakam |
2.15.184
gaṇaśiturmahāmantraṃ mantraṃ senādhipasya sā |
2.15.185
mantraṃ śrīdakṣiṇāmūrtermālāmantraṃ manobhuvaḥ |
2.15.186
triṣṭubhaṃ vanavāsinyā aghorākhyaṃ mahāmanum |
2.15.187
mantraṃ sā devakīsūnormantraṃ śrīpuruṣottamam |
2.15.188
śrīgopālamanuṃ bhūrmamanuṃ tārāmanuṃ kramāt |
2.15.189
mahāmantraṃ mahālakṣmyā mantraṃ bhūteśvarasya sā |
2.15.190
kṣetrapālātmakaṃ mantraṃ mantramāpannivārakam |
2.15.191
sūte mātaṅginīṃ vidyāṃ siddhividyāṃ śubhodayām |
2.15.192
anena kramayogena guṇitā śivavallabhā |
2.15.193
ṣaṭtriṃśatpañcatattvāni śaivāni racayatyasau |
2.15.194
anyānmantrāṃśca yantrāṇi śubhadāni prasūyate |
2.15.195
p. 81) atra prakaraṇe sūte ajījanadityādi yaduktaṃ tat prakāśakatvābhiprāyeṇa
pratītyabhiprāyeṇa vā |
2.15.196
anyathā sarvavedamayītyādi prāguktamanupapannaṃ syāt |
2.15.197
sarveṣāṃ mātṛkārūpakuṇḍalyavayavātmakatvena janmādi viruddhamiti sudhībhiḥ
sunipuṇena mānasena vivecanīyam |
2.15.198
akṣarotpattikramamāhuḥ śāradāyāmācāryāḥ ||
2.15.199
dvicatvāriṃśatā mūle guṇitā viśvanāyikāḥ |
2.15.200
sā prasūte kuṇḍalinī śabdabrahmamayī vibhuḥ |
First 200 of 466 passages. Read on
Linked texts (3)
- Kulavṛtti — Sanskrit
- Īśānaśivagurudevapaddhati — Īśānaśivagurudeva, Sanskrit
- Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit