Pranatoshini 2.20
Prāṇatoṣiṇī 2.20
- Language
- Sanskrit
2.20.1
yadyapi chinnādiduṣṭamantrāṇāṃ lakṣaṇaṃ tantrasārakāreṇaiva dhṛtaṃ tathāpi teṣāṃ
vyākhyānārthaṃ nānāśodhanadarśanārthañcātra likhyate ||
2.20.2
śāradāyām |
2.20.3
chinnādiduṣṭamantrāste pālayanti na sādhakam |
2.20.4
chinno ruddhaḥ śaktihīnaḥ parāṅmukha itīritaḥ |
2.20.5
vadhiro netra hīnaśca kīlitaḥ stambhitastathā |
2.20.6
dagdhaḥ srastaśca bhītaśca malinaśca tiraskṛtaḥ |
2.20.7
bheditaśca suṣuptaśca madonmattaśca mūrcchitaḥ |
2.20.8
hṛtavīryaśca hīnaśca pradhvasto bālakaḥ punaḥ |
2.20.9
kumāraśca yuvā prauḍho vṛddhonistriṃśakastathā |
2.20.10
nirvīryyaḥ siddhihīnaśca mandaḥ kūṭastathā punaḥ |
2.20.11
niraṃśaḥ sattvahīnaśca kekaro vījahīnakaḥ |
2.20.12
dhūmitāliṅgitau syātāṃ mohitaśca kṣudhārttakaḥ |
2.20.13
atidṛpto'ṅgahīnaḥ syādatikruddhaḥ samīritaḥ |
2.20.14
atikrūraśca savrīḍaḥ śāntamānasa eva ca |
2.20.15
sthānabhraṣṭaśca vikaraḥ sātivṛddhaḥ prakīrttitaḥ |
2.20.16
niḥsnehaḥ pīḍitaścāpi vakṣyāmyeṣāñca lakṣaṇam ||
2.20.17
tathā punarityanena kūṭa eva niraṃśaka ityāha |
2.20.18
ativṛddha iti niḥsnehaviśeṣaṇam |
2.20.19
tena niḥsneha ityanantaramativṛddha ityuktamiti rāghavabhaṭṭaḥ ||
2.20.20
manoryasyādimadhyānteṣvānalaṃ vījamucyate |
2.20.21
saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā svarākrāntaṃ tridhā punaḥ |
2.20.22
p. 122) caturdhā pañcadhā vātha sa mantraśchinnasaṃjñakaḥ |
2.20.23
ādimadhyāvasāneṣviti samuccayaḥ |
2.20.24
saṃyuktaṃ vā akṣarāntarayuktaṃ viyuktaṃ vā kevalaṃ vā ityekaikaṃ dviḥ sambadhyate
|
2.20.25
viśiṣṭaṃ malinaṃ vā viśiṣṭaṃ bījaṃ vā yasya sa chinnasaṃjñaka iti |
2.20.26
bījaṃ śaktibījaṃ svarākrāntaṃ dīrghasvarākrāntam ā ī ū ai o etat svarayuktam iti
sampradāyavidaḥ |
2.20.27
vījaśabdena māyābījaṃ kathamiti ceduktaṃ śaive ||
2.20.28
māyāvījasya nāmāni māninī śivavallavī |
2.20.29
vātāvarttiḥ kalā vāṇī bījaṃ śaktiśca kuṇḍalīti ||
2.20.30
ādimadhyāvasāneṣu bhūvījadvandvalāñchitam |
2.20.31
ruddhamantraḥ sa vijñeyo bhuktimuktivivarjjitaḥ |
2.20.32
bhūvījaṃ laḥ |
2.20.33
dvandveti pratyekaṃ sambadhyate |
2.20.34
piṅgalāmate |
2.20.35
ādau dvidhā dvidhā madhye punaścānte dvidhā bhavet |
2.20.36
indravījamasau mantro ruddha ityabhidhīyate ||
2.20.37
māyātritattvaśrīvījavārahīnastu yo manuḥ |
2.20.38
śaktihīnaḥ sa kathito yasya madhye na vidyate |
2.20.39
māyā bhuvajeśīvījam |
2.20.40
tritattvaṃ huṅkāraḥ praṇavo vā |
2.20.41
vāraḥ phreṅkāraḥ |
2.20.42
cībījaṃ lakṣmīvījam |
2.20.43
eṣāṃ na samuccayaḥ |
2.20.44
taduktaṃ |
2.20.45
māyābījaṃ na yatrāsti tritattvaṃ vārameva vā |
2.20.46
śrīgṛhaṃ vāpi mantro'sau śaktihīnaḥ prakīrttitaḥ |
2.20.47
piṅgalāmate'pi |
2.20.48
māyābījaṃ tritattvaṃ vā śrīgṛhaṃ yatra nāsti cet |
2.20.49
śaktihīna iti khyātaḥ sāmarthyaṃ hanti mantriṇa iti ||
2.20.50
kāmabījaṃ mukhe māyā śirasyaṅkuśameva vā |
2.20.51
asau parāṅmukhaḥ prokto hakāro bindulāñchitaḥ |
2.20.52
yasya madhye iti pūrvapadyacaraṇenānvayaḥ |
2.20.53
mukhe ādau |
2.20.54
śirasi ante |
2.20.55
aṅkuśaṃ kroṅkāraḥ |
2.20.56
vāśabdaḥ samuccaye |
2.20.57
yaduktaṃ piṅgalāmate ||
2.20.58
kāmabījaṃ nayanmadhye māyādāvantimo'ṅkuśaḥ |
2.20.59
parāṅmukha iti prokto manuḥ siddhyai parāṅmukha iti ||
2.20.60
yantramuktāvalyāmapi |
2.20.61
yasya kāmakalābījaṃ madhyasthāne na vidyate |
2.20.62
ādau māyāṅkuśaścānte jñeyaścāsau parāṅmukha iti ||
2.20.63
ādyantemadhyeṣbindurvā na bhavedvadhiraḥ smṛtaḥ |
2.20.64
p. 123) hakāro bindulāñchita iti pūrvaślokacaraṇenānvayaḥ |
2.20.65
bindulāñchita indurityanenāpi sambandhyate |
2.20.66
ādyantamadhyeṣviti na samuccayaḥ |
2.20.67
yaduktam |
2.20.68
śūnyaṃ bindusamāyuktamādyante vātha madhyataḥ |
2.20.69
na bhavejjīvabījaṃ vā yasyāsau vadhiraḥ smata iti |
2.20.70
kecidbinduśabdena ṭhakārākhyamācakṣate |
2.20.71
jīvabījeyanena etadapi parāstam |
2.20.72
pañcavarṇo manuryaḥ syādrephārkenduvivarjitaḥ |
2.20.73
netrahīnaḥ sa vijñeyo duḥkhaśokāmayapradaḥ |
2.20.74
arko hakāraḥ ||
2.20.75
vaiṣṇavakṛttattvanyāse ||
2.20.76
arkamaṇḍalatattvasya hakārāditvena nyastatvāt hakārasya puṃrūpatvādvā arkatvam |
2.20.77
induḥ sakāraḥ |
2.20.78
duḥkhaśokāmayaprada iti krameṇa phalam |
2.20.79
yato'gnisūryyacandrāṇāṃ netratrayātmakatvādekadvihīnataḥ kāraṇatāpi jñeyā |
2.20.80
taduktaṃ piṅgalāmate ||
2.20.81
pañcākṣarastu yo mantro vahnicandrārkavarjitaḥ |
2.20.82
netrahīna iti jñeyo duḥkhaśokabhayāvaha iti ||
2.20.83
ādimadhyāvasāneṣu haṃsaprāsādavāgbhavau |
2.20.84
vidyete sa tu mantraḥ syāt stambhitaḥ siddhirodhakaḥ |
2.20.85
haṃsasvarūpaṃ prasādo hoṃvījam |
2.20.86
vāgbhava aiṃvījam ||
2.20.87
vahnivāyusamāyukto yasya mantrasya mūrddhani |
2.20.88
saptadhā dṛśyate tantu dagdhaṃ manyeta mantravit |
2.20.89
vahnīrephaḥ vāyuryakārastena samavetaḥ ata ūrddhvaṃ vā mūrddhani ādau |
2.20.90
taduktaṃ piṅgalāmate |
2.20.91
ādisthaiḥ saptabhirvījairmārutaiḥ pāvakākṣaram |
2.20.92
dīpitaṃ yatra taṃ mantramāryyā dagdhaṃ pracakṣate ||
2.20.93
astraṃ dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirdṛśyate'kṣaraiḥ |
2.20.94
srastaḥ so'bhihito yasya mukhena praṇavaḥ smṛtaḥ |
2.20.95
dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirvā akṣarairvā yasya astraṃ phaṭkāro dṛśyate |
2.20.96
piṅgalāmate bhītanāmnā ayamuktaḥ |
2.20.97
ādimadhyāvasāneṣu yadi mantro'saṃyutaḥ |
2.20.98
bhīta ityucyate mantraḥ phalahīno viśāradaiḥ ||
2.20.99
śivo vā śaktiratha vā bhītākhyaḥ sa prakīrttitaḥ |
2.20.100
yasya mukhenetyādigataślokacaraṇenānvayaḥ |
2.20.101
yasya mukhe ādau śivo haṅkāraḥ śaktiḥ sakāro nāsti |
2.20.102
p. 124) ayantu mantrāntareṇoktaḥ |
2.20.103
piṅgalāmate ||
2.20.104
śivaśaktistathoṅkāro yasyādau nāsti taṃ manum |
2.20.105
vadanti mātṛkāhīnaṃ hīnaśaktipradāyakam ||
2.20.106
ādimadhyāvasāneṣu bhavenmārṇacatuṣṭayam |
2.20.107
yasya mantraḥ sa malino mantravittu vivarjjayet ||
2.20.108
ādītyādeḥ samuccayaḥ |
2.20.109
mārṇacatuṣṭayamityatrāpi samuccayaḥ |
2.20.110
tena sthānatraye militvā mārṇacatuṣṭayamapekṣitam |
2.20.111
taduktaṃ piṅgalāmate ||
2.20.112
ādimadhyāntadeśeṣu caturddhā yatra dṛśyate |
2.20.113
makāro malinaṃ vidyāttaṃ mantraṃ mantravit sadā ||
2.20.114
yasya madhye dakāro vā krodho vā mūrddhani dvidhā |
2.20.115
astraṃ tiṣṭhati mantraḥ sa tiraskṛta udāhṛtaḥ |
2.20.116
krodho hūṃ vījam |
2.20.117
madhye dakārakrodhayorvikalpa iti |
2.20.118
mūrddhani ante |
2.20.119
astraṃ dvidhāstramiti sambandhaḥ |
2.20.120
taduktam |
2.20.121
dakāraḥ krodhabījaṃ vā yasya madhye vyavasthitam |
2.20.122
phaḍdvayañca sthite prāpte yanmanoḥ sa tiraskṛta iti ||
2.20.123
oṃ dvayaṃ mukhe śīrṣe vaṣaḍastrañca madhyataḥ |
2.20.124
yasyāsau bhedito mantrastyājyaḥ siddhiṣu sūribhiḥ |
2.20.125
śīrṣe ante |
2.20.126
vaṣaṭ astraṃ phaṭ ||
2.20.127
mantramuktāvalyām |
2.20.128
astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathaiva ca |
2.20.129
yasya mantrasya bhinno'sau vijñeyaḥ siddhivarjjita iti ||
2.20.130
piṅgalāmate'pi ||
2.20.131
astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathoditāḥ |
2.20.132
adhamāḥ syurasau mantro bheditaḥ parikīrttitaḥ ||
2.20.133
trivarṇo haṃsahīno yaḥ suṣuptaḥ sa udāhṛtaḥ |
2.20.134
trivarṇa iti trivarṇatvaṃ haṃsahīnatvamekasyaivoktam ||
2.20.135
piṅgalāmate ||
2.20.136
varṇatrayaṃ bhaved yatra haṃsahīnaṃ sa śambhunā |
2.20.137
suṣupta iti siddhāntaḥ proktaḥ siddhiphalāpaha iti ||
2.20.138
mantramuktāvalyāmapi ||
2.20.139
varṇatrayātmako mantro yastu haṃsavivarjjitaḥ |
2.20.140
prasuptaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvasiddhiphalāpahaḥ |
2.20.141
śāradāyām ||
2.20.142
mantro vāpyatha vā vidyā saptādhikadaśākṣaraḥ |
2.20.143
phaṭkārapañcakādiryo madonmatta udīritaḥ |
2.20.144
saptādhikāni aṣṭau daśa cākṣarāṇi yatra saḥ ||
2.20.145
phaṭkārāṇāṃ pañcakamādau yasya saḥ ||
2.20.146
p. 125) taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |
2.20.147
vidyā vā yadi vā mantro yadyaṣṭādaśavarṇakaḥ |
2.20.148
pañcaphaṭkārapūrvaḥ syānmadonmattaḥ sa ucyate |
2.20.149
piṅgalāmate'pi ||
2.20.150
vidyā vā mantrarājo vā yaḥ syāt saptadaśādhikaḥ |
2.20.151
phaṭkārāḥ pañca pūrvañcedunmattaḥ sa prakīrttitaḥ ||
2.20.152
śāradāyām ||
2.20.153
tadvadastraṃ sthitaṃ madhye yasya mantraḥ sa mūrcchitaḥ |
2.20.154
yasya mantrasya madhye tadastraṃ sthitaṃ pañca vā phaṭkāravījāni sthitāni sa
mūrcchita ityarthaḥ ||
2.20.155
virāmasthānagaṃ yasya hṛtavīryyaḥ sa ucyate |
2.20.156
virāmasthānagamante astraṃ yasyetyarthaḥ |
2.20.157
piṅgalāmate tu ||
2.20.158
astramante bhavedyasya madhye prānte ca śambhunā |
2.20.159
hṛtavirmā iti khyātaḥ sa mantro naiva siddhida iti ||
2.20.160
śāradāyām ||
2.20.161
ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |
2.20.162
jñātavyo hīna ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ |
2.20.163
ādāviti samuccayaḥ |
2.20.164
sthānatraye militvā astracatuṣṭayam |
2.20.165
tantrāntare tu bhītanāmnā ayamuktaḥ |
2.20.166
tathā |
2.20.167
ādāvante tathā madhye caturasreṇa saṃyutam |
2.20.168
aṣṭādaśākṣaraṃ mantraṃ bhītaṃ taṃ bhairavo'vravīt |
2.20.169
anyatra bhīmanāmnā ayamuktaḥ |
2.20.170
yathā |
2.20.171
ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |
2.20.172
jñātavyo bhīma ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ ||
2.20.173
śāradāyām ||
2.20.174
ekonaviṃśatyarṇo vā yo mantrastārasaṃyutaḥ |
2.20.175
hṛllekhāṅkuśavījāṭyastaṃ pradhvastaṃ pracakṣate |
2.20.176
tāraḥ praṇavaḥ |
2.20.177
hṛllekhā hrīmiti |
2.20.178
aṅkuśaḥ kromiti |
2.20.179
ekonaviṃśativarṇo'ṣṭādaśākṣaro vā ||
2.20.180
tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtavacanam |
2.20.181
sa syādaṣṭādaśākṣaraḥ |
2.20.182
viṃśatyekonavarṇaśca māyauṅkārāṅkuśānvitaḥ |
2.20.183
pradhvasta ityasau mantraḥ śambhudevena kīrtita iti ||
2.20.184
saptavarṇo dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |
2.20.185
dhruvaḥ praṇavaḥ |
2.20.186
anyat sugamam ||
2.20.187
saptavarṇo manurbālaḥ kumāro'ṣṭākṣaraḥ smṛtaḥ |
2.20.188
ṣoḍaśārṇo yuvā prauḍhaścatvāriṃśallipirmanuḥ ||
2.20.189
lipirakṣaram ||
2.20.190
rāghavabhaṭṭadhṛtamapi ||
2.20.191
saptākṣaro bhavedbālaḥ kumāraścāṣṭavarṇakaḥ |
2.20.192
catvāriṃśākṣaraḥ prauḍhastaruṇaḥ ṣoḍaśākṣara iti ||
2.20.193
p. 126) triṃśavarṇaścatuḥṣaṣṭivarṇomantraḥ śatākṣaraḥ |
2.20.194
catuḥśatākṣaraścāpi vṛddha ityabhidhīyate ||
2.20.195
navākṣaro dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |
2.20.196
navākṣaratvaṃ dhruvayuktatvañcaikasyaiva ||
2.20.197
piṅgalāmate ||
2.20.198
navākṣarastu nistriṃśo dhruvayuktaśca mṛtyuda iti ||
2.20.199
śāradāyām ||
2.20.200
yasyāvasāne hṛdayaṃ śiromantro ca madhyataḥ |
First 200 of 640 passages. Read on
Linked texts (11)
- Kubjikātantra — Sanskrit
- Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
- Mantrakaumudī — Sanskrit
- Tantrasāra (Kṛṣṇānanda) — Kṛṣṇānanda Āgamavāgīśa 1550, Sanskrit
- Kulavṛtti — Sanskrit
- Viśvasāratantra — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Hāhārāvatantra — Sanskrit
- Tripurāsārasamuccaya — Sanskrit
- Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit