Pramāṇa · Search · About · API

Pranatoshini 2.20

Prāṇatoṣiṇī 2.20

Language
Sanskrit

2.20.1

yadyapi chinnādiduṣṭamantrāṇāṃ lakṣaṇaṃ tantrasārakāreṇaiva dhṛtaṃ tathāpi teṣāṃ
vyākhyānārthaṃ nānāśodhanadarśanārthañcātra likhyate ||

2.20.2

śāradāyām |

2.20.3

chinnādiduṣṭamantrāste pālayanti na sādhakam |

2.20.4

chinno ruddhaḥ śaktihīnaḥ parāṅmukha itīritaḥ |

2.20.5

vadhiro netra hīnaśca kīlitaḥ stambhitastathā |

2.20.6

dagdhaḥ srastaśca bhītaśca malinaśca tiraskṛtaḥ |

2.20.7

bheditaśca suṣuptaśca madonmattaśca mūrcchitaḥ |

2.20.8

hṛtavīryaśca hīnaśca pradhvasto bālakaḥ punaḥ |

2.20.9

kumāraśca yuvā prauḍho vṛddhonistriṃśakastathā |

2.20.10

nirvīryyaḥ siddhihīnaśca mandaḥ kūṭastathā punaḥ |

2.20.11

niraṃśaḥ sattvahīnaśca kekaro vījahīnakaḥ |

2.20.12

dhūmitāliṅgitau syātāṃ mohitaśca kṣudhārttakaḥ |

2.20.13

atidṛpto'ṅgahīnaḥ syādatikruddhaḥ samīritaḥ |

2.20.14

atikrūraśca savrīḍaḥ śāntamānasa eva ca |

2.20.15

sthānabhraṣṭaśca vikaraḥ sātivṛddhaḥ prakīrttitaḥ |

2.20.16

niḥsnehaḥ pīḍitaścāpi vakṣyāmyeṣāñca lakṣaṇam ||

2.20.17

tathā punarityanena kūṭa eva niraṃśaka ityāha |

2.20.18

ativṛddha iti niḥsnehaviśeṣaṇam |

2.20.19

tena niḥsneha ityanantaramativṛddha ityuktamiti rāghavabhaṭṭaḥ ||

2.20.20

manoryasyādimadhyānteṣvānalaṃ vījamucyate |

2.20.21

saṃyuktaṃ vā viyuktaṃ vā svarākrāntaṃ tridhā punaḥ |

2.20.22

p. 122) caturdhā pañcadhā vātha sa mantraśchinnasaṃjñakaḥ |

2.20.23

ādimadhyāvasāneṣviti samuccayaḥ |

2.20.24

saṃyuktaṃ vā akṣarāntarayuktaṃ viyuktaṃ vā kevalaṃ vā ityekaikaṃ dviḥ sambadhyate
|

2.20.25

viśiṣṭaṃ malinaṃ vā viśiṣṭaṃ bījaṃ vā yasya sa chinnasaṃjñaka iti |

2.20.26

bījaṃ śaktibījaṃ svarākrāntaṃ dīrghasvarākrāntam ā ī ū ai o etat svarayuktam iti
sampradāyavidaḥ |

2.20.27

vījaśabdena māyābījaṃ kathamiti ceduktaṃ śaive ||

2.20.28

māyāvījasya nāmāni māninī śivavallavī |

2.20.29

vātāvarttiḥ kalā vāṇī bījaṃ śaktiśca kuṇḍalīti ||

2.20.30

ādimadhyāvasāneṣu bhūvījadvandvalāñchitam |

2.20.31

ruddhamantraḥ sa vijñeyo bhuktimuktivivarjjitaḥ |

2.20.32

bhūvījaṃ laḥ |

2.20.33

dvandveti pratyekaṃ sambadhyate |

2.20.34

piṅgalāmate |

2.20.35

ādau dvidhā dvidhā madhye punaścānte dvidhā bhavet |

2.20.36

indravījamasau mantro ruddha ityabhidhīyate ||

2.20.37

māyātritattvaśrīvījavārahīnastu yo manuḥ |

2.20.38

śaktihīnaḥ sa kathito yasya madhye na vidyate |

2.20.39

māyā bhuvajeśīvījam |

2.20.40

tritattvaṃ huṅkāraḥ praṇavo vā |

2.20.41

vāraḥ phreṅkāraḥ |

2.20.42

cībījaṃ lakṣmīvījam |

2.20.43

eṣāṃ na samuccayaḥ |

2.20.44

taduktaṃ |

2.20.45

māyābījaṃ na yatrāsti tritattvaṃ vārameva vā |

2.20.46

śrīgṛhaṃ vāpi mantro'sau śaktihīnaḥ prakīrttitaḥ |

2.20.47

piṅgalāmate'pi |

2.20.48

māyābījaṃ tritattvaṃ vā śrīgṛhaṃ yatra nāsti cet |

2.20.49

śaktihīna iti khyātaḥ sāmarthyaṃ hanti mantriṇa iti ||

2.20.50

kāmabījaṃ mukhe māyā śirasyaṅkuśameva vā |

2.20.51

asau parāṅmukhaḥ prokto hakāro bindulāñchitaḥ |

2.20.52

yasya madhye iti pūrvapadyacaraṇenānvayaḥ |

2.20.53

mukhe ādau |

2.20.54

śirasi ante |

2.20.55

aṅkuśaṃ kroṅkāraḥ |

2.20.56

vāśabdaḥ samuccaye |

2.20.57

yaduktaṃ piṅgalāmate ||

2.20.58

kāmabījaṃ nayanmadhye māyādāvantimo'ṅkuśaḥ |

2.20.59

parāṅmukha iti prokto manuḥ siddhyai parāṅmukha iti ||

2.20.60

yantramuktāvalyāmapi |

2.20.61

yasya kāmakalābījaṃ madhyasthāne na vidyate |

2.20.62

ādau māyāṅkuśaścānte jñeyaścāsau parāṅmukha iti ||

2.20.63

ādyantemadhyeṣbindurvā na bhavedvadhiraḥ smṛtaḥ |

2.20.64

p. 123) hakāro bindulāñchita iti pūrvaślokacaraṇenānvayaḥ |

2.20.65

bindulāñchita indurityanenāpi sambandhyate |

2.20.66

ādyantamadhyeṣviti na samuccayaḥ |

2.20.67

yaduktam |

2.20.68

śūnyaṃ bindusamāyuktamādyante vātha madhyataḥ |

2.20.69

na bhavejjīvabījaṃ vā yasyāsau vadhiraḥ smata iti |

2.20.70

kecidbinduśabdena ṭhakārākhyamācakṣate |

2.20.71

jīvabījeyanena etadapi parāstam |

2.20.72

pañcavarṇo manuryaḥ syādrephārkenduvivarjitaḥ |

2.20.73

netrahīnaḥ sa vijñeyo duḥkhaśokāmayapradaḥ |

2.20.74

arko hakāraḥ ||

2.20.75

vaiṣṇavakṛttattvanyāse ||

2.20.76

arkamaṇḍalatattvasya hakārāditvena nyastatvāt hakārasya puṃrūpatvādvā arkatvam |

2.20.77

induḥ sakāraḥ |

2.20.78

duḥkhaśokāmayaprada iti krameṇa phalam |

2.20.79

yato'gnisūryyacandrāṇāṃ netratrayātmakatvādekadvihīnataḥ kāraṇatāpi jñeyā |

2.20.80

taduktaṃ piṅgalāmate ||

2.20.81

pañcākṣarastu yo mantro vahnicandrārkavarjitaḥ |

2.20.82

netrahīna iti jñeyo duḥkhaśokabhayāvaha iti ||

2.20.83

ādimadhyāvasāneṣu haṃsaprāsādavāgbhavau |

2.20.84

vidyete sa tu mantraḥ syāt stambhitaḥ siddhirodhakaḥ |

2.20.85

haṃsasvarūpaṃ prasādo hoṃvījam |

2.20.86

vāgbhava aiṃvījam ||

2.20.87

vahnivāyusamāyukto yasya mantrasya mūrddhani |

2.20.88

saptadhā dṛśyate tantu dagdhaṃ manyeta mantravit |

2.20.89

vahnīrephaḥ vāyuryakārastena samavetaḥ ata ūrddhvaṃ vā mūrddhani ādau |

2.20.90

taduktaṃ piṅgalāmate |

2.20.91

ādisthaiḥ saptabhirvījairmārutaiḥ pāvakākṣaram |

2.20.92

dīpitaṃ yatra taṃ mantramāryyā dagdhaṃ pracakṣate ||

2.20.93

astraṃ dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirdṛśyate'kṣaraiḥ |

2.20.94

srastaḥ so'bhihito yasya mukhena praṇavaḥ smṛtaḥ |

2.20.95

dvābhyāṃ tribhiḥ ṣaḍbhiraṣṭābhirvā akṣarairvā yasya astraṃ phaṭkāro dṛśyate |

2.20.96

piṅgalāmate bhītanāmnā ayamuktaḥ |

2.20.97

ādimadhyāvasāneṣu yadi mantro'saṃyutaḥ |

2.20.98

bhīta ityucyate mantraḥ phalahīno viśāradaiḥ ||

2.20.99

śivo vā śaktiratha vā bhītākhyaḥ sa prakīrttitaḥ |

2.20.100

yasya mukhenetyādigataślokacaraṇenānvayaḥ |

2.20.101

yasya mukhe ādau śivo haṅkāraḥ śaktiḥ sakāro nāsti |

2.20.102

p. 124) ayantu mantrāntareṇoktaḥ |

2.20.103

piṅgalāmate ||

2.20.104

śivaśaktistathoṅkāro yasyādau nāsti taṃ manum |

2.20.105

vadanti mātṛkāhīnaṃ hīnaśaktipradāyakam ||

2.20.106

ādimadhyāvasāneṣu bhavenmārṇacatuṣṭayam |

2.20.107

yasya mantraḥ sa malino mantravittu vivarjjayet ||

2.20.108

ādītyādeḥ samuccayaḥ |

2.20.109

mārṇacatuṣṭayamityatrāpi samuccayaḥ |

2.20.110

tena sthānatraye militvā mārṇacatuṣṭayamapekṣitam |

2.20.111

taduktaṃ piṅgalāmate ||

2.20.112

ādimadhyāntadeśeṣu caturddhā yatra dṛśyate |

2.20.113

makāro malinaṃ vidyāttaṃ mantraṃ mantravit sadā ||

2.20.114

yasya madhye dakāro vā krodho vā mūrddhani dvidhā |

2.20.115

astraṃ tiṣṭhati mantraḥ sa tiraskṛta udāhṛtaḥ |

2.20.116

krodho hūṃ vījam |

2.20.117

madhye dakārakrodhayorvikalpa iti |

2.20.118

mūrddhani ante |

2.20.119

astraṃ dvidhāstramiti sambandhaḥ |

2.20.120

taduktam |

2.20.121

dakāraḥ krodhabījaṃ vā yasya madhye vyavasthitam |

2.20.122

phaḍdvayañca sthite prāpte yanmanoḥ sa tiraskṛta iti ||

2.20.123

oṃ dvayaṃ mukhe śīrṣe vaṣaḍastrañca madhyataḥ |

2.20.124

yasyāsau bhedito mantrastyājyaḥ siddhiṣu sūribhiḥ |

2.20.125

śīrṣe ante |

2.20.126

vaṣaṭ astraṃ phaṭ ||

2.20.127

mantramuktāvalyām |

2.20.128

astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathaiva ca |

2.20.129

yasya mantrasya bhinno'sau vijñeyaḥ siddhivarjjita iti ||

2.20.130

piṅgalāmate'pi ||

2.20.131

astravarṇadvayaṃ madhye vaṣaḍante tathoditāḥ |

2.20.132

adhamāḥ syurasau mantro bheditaḥ parikīrttitaḥ ||

2.20.133

trivarṇo haṃsahīno yaḥ suṣuptaḥ sa udāhṛtaḥ |

2.20.134

trivarṇa iti trivarṇatvaṃ haṃsahīnatvamekasyaivoktam ||

2.20.135

piṅgalāmate ||

2.20.136

varṇatrayaṃ bhaved yatra haṃsahīnaṃ sa śambhunā |

2.20.137

suṣupta iti siddhāntaḥ proktaḥ siddhiphalāpaha iti ||

2.20.138

mantramuktāvalyāmapi ||

2.20.139

varṇatrayātmako mantro yastu haṃsavivarjjitaḥ |

2.20.140

prasuptaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvasiddhiphalāpahaḥ |

2.20.141

śāradāyām ||

2.20.142

mantro vāpyatha vā vidyā saptādhikadaśākṣaraḥ |

2.20.143

phaṭkārapañcakādiryo madonmatta udīritaḥ |

2.20.144

saptādhikāni aṣṭau daśa cākṣarāṇi yatra saḥ ||

2.20.145

phaṭkārāṇāṃ pañcakamādau yasya saḥ ||

2.20.146

p. 125) taduktaṃ rāghavabhaṭṭadhṛtena |

2.20.147

vidyā vā yadi vā mantro yadyaṣṭādaśavarṇakaḥ |

2.20.148

pañcaphaṭkārapūrvaḥ syānmadonmattaḥ sa ucyate |

2.20.149

piṅgalāmate'pi ||

2.20.150

vidyā vā mantrarājo vā yaḥ syāt saptadaśādhikaḥ |

2.20.151

phaṭkārāḥ pañca pūrvañcedunmattaḥ sa prakīrttitaḥ ||

2.20.152

śāradāyām ||

2.20.153

tadvadastraṃ sthitaṃ madhye yasya mantraḥ sa mūrcchitaḥ |

2.20.154

yasya mantrasya madhye tadastraṃ sthitaṃ pañca vā phaṭkāravījāni sthitāni sa
mūrcchita ityarthaḥ ||

2.20.155

virāmasthānagaṃ yasya hṛtavīryyaḥ sa ucyate |

2.20.156

virāmasthānagamante astraṃ yasyetyarthaḥ |

2.20.157

piṅgalāmate tu ||

2.20.158

astramante bhavedyasya madhye prānte ca śambhunā |

2.20.159

hṛtavirmā iti khyātaḥ sa mantro naiva siddhida iti ||

2.20.160

śāradāyām ||

2.20.161

ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |

2.20.162

jñātavyo hīna ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ |

2.20.163

ādāviti samuccayaḥ |

2.20.164

sthānatraye militvā astracatuṣṭayam |

2.20.165

tantrāntare tu bhītanāmnā ayamuktaḥ |

2.20.166

tathā |

2.20.167

ādāvante tathā madhye caturasreṇa saṃyutam |

2.20.168

aṣṭādaśākṣaraṃ mantraṃ bhītaṃ taṃ bhairavo'vravīt |

2.20.169

anyatra bhīmanāmnā ayamuktaḥ |

2.20.170

yathā |

2.20.171

ādau madhye tathā cānte caturasrayuto manuḥ |

2.20.172

jñātavyo bhīma ityeṣa yaḥ syādaṣṭādaśākṣaraḥ ||

2.20.173

śāradāyām ||

2.20.174

ekonaviṃśatyarṇo vā yo mantrastārasaṃyutaḥ |

2.20.175

hṛllekhāṅkuśavījāṭyastaṃ pradhvastaṃ pracakṣate |

2.20.176

tāraḥ praṇavaḥ |

2.20.177

hṛllekhā hrīmiti |

2.20.178

aṅkuśaḥ kromiti |

2.20.179

ekonaviṃśativarṇo'ṣṭādaśākṣaro vā ||

2.20.180

tathā ca rāghavabhaṭṭadhṛtavacanam |

2.20.181

sa syādaṣṭādaśākṣaraḥ |

2.20.182

viṃśatyekonavarṇaśca māyauṅkārāṅkuśānvitaḥ |

2.20.183

pradhvasta ityasau mantraḥ śambhudevena kīrtita iti ||

2.20.184

saptavarṇo dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |

2.20.185

dhruvaḥ praṇavaḥ |

2.20.186

anyat sugamam ||

2.20.187

saptavarṇo manurbālaḥ kumāro'ṣṭākṣaraḥ smṛtaḥ |

2.20.188

ṣoḍaśārṇo yuvā prauḍhaścatvāriṃśallipirmanuḥ ||

2.20.189

lipirakṣaram ||

2.20.190

rāghavabhaṭṭadhṛtamapi ||

2.20.191

saptākṣaro bhavedbālaḥ kumāraścāṣṭavarṇakaḥ |

2.20.192

catvāriṃśākṣaraḥ prauḍhastaruṇaḥ ṣoḍaśākṣara iti ||

2.20.193

p. 126) triṃśavarṇaścatuḥṣaṣṭivarṇomantraḥ śatākṣaraḥ |

2.20.194

catuḥśatākṣaraścāpi vṛddha ityabhidhīyate ||

2.20.195

navākṣaro dhruvayuto manurnistriṃśa īritaḥ |

2.20.196

navākṣaratvaṃ dhruvayuktatvañcaikasyaiva ||

2.20.197

piṅgalāmate ||

2.20.198

navākṣarastu nistriṃśo dhruvayuktaśca mṛtyuda iti ||

2.20.199

śāradāyām ||

2.20.200

yasyāvasāne hṛdayaṃ śiromantro ca madhyataḥ |

First 200 of 640 passages. Read on

Linked texts (11)