Pranatoshini 3.5
Prāṇatoṣiṇī 3.5
- Language
- Sanskrit
3.5.1
vakṣyamāṇavacanairdīkṣāyā api saṃskārarūpatvāt saṃskāramadhye vaktavyatvamucitam
|
3.5.2
tasyā gurumūlatayā tvādau guruprakaraṇamucyate |
3.5.3
tatra gurulakṣaṇaṃ śārādāyāṃ dvitīyapaṭale ||
3.5.4
mātṛtaḥ pitṛtaḥ śuddhaḥ śuddhabhāvo jitendriyaḥ |
3.5.5
sarvāgamānāṃ sārajñaḥ sarvaśāstrārthatattvavit |
3.5.6
paropakāranirato japapūjāditatparaḥ |
3.5.7
amoghavacanaḥ śānto vedavedāṅgapāragaḥ |
3.5.8
yogamārgārthasandhāyī devatāhṛdayaṅgamaḥ |
3.5.9
p. 169) ityādiguṇasampanno gururāgamasammataḥ |
3.5.10
devatāvat hṛdayaṅgamo manohara ityarthaḥ ||
3.5.11
viśvasāratantre dvitīyapaṭale'pi ||
3.5.12
sarvaśāstraparo dakṣaḥ sarvaśāstrārthavit sadā |
3.5.13
suvacāḥ sundaraḥ svāṅgaḥ kulīnaḥ śubhadarśanaḥ |
3.5.14
jitendriyaḥ satyavādī brāhmaṇaḥ śāntamānasaḥ |
3.5.15
pitṛmātṛhite yuktaḥ sarvakarmaparāyaṇaḥ |
3.5.16
āśramī deśasthāyī ca gururevaṃ vidhīyate ||
3.5.17
āśramī gṛhasthaḥ |
3.5.18
tathāca matsyasūkte mahātantre trayodaśapaṭale ||
3.5.19
madhyadeśasamudbhūtaḥ śāntaḥ sarvaguṇairyutaḥ |
3.5.20
putradāraiśca sampanno gururāgamasammataḥ ||
3.5.21
madhyadeśasamudbhūta iti śreṣṭhatvadarśanārtham |
3.5.22
tatpramāṇantu tantrasārakāreṇaiva likhitamato'tra na prayojanamiti gurulakṣaṇam ||
3.5.23
rudrajāmale pūrvakhaṇḍīyapañcadaśapaṭalottarakhaṇḍīyadvitīyapaṭalayoḥ |
3.5.24
ādau sādhakadevaśca sadācāramatiḥ sadā |
3.5.25
paśubhāvastato vīraḥ sāyāhne divyabhāvavān |
3.5.26
eteṣāṃ bhāvavargāṇāṃ gururvedāntapāragaḥ |
3.5.27
śānto dāntaḥ kulīnaśca vinītaḥ śuddhaveśavān |
3.5.28
śuddhācāraḥ supratiṣṭhaḥ śucirdakṣaḥ subuddhimān |
3.5.29
āśramī dhyāniṣṭhaśca mantratantraviśāradaḥ |
3.5.30
nigrahānugrahe śakto vaśī mantrārthajāpakaḥ ||
3.5.31
śānta ityādyetat sarvaṃ rāmārccanacandrikāyāmapi kevalaṃ śeṣacaraṇe vaśītyādau
gururityabhidhīyata iti pāṭhaḥ ||
3.5.32
śānto viṣayotkaṭecchārahitaḥ śamādiguṇasaṃyuktaḥ |
3.5.33
śamastu śravaṇādikavyatiriktaviṣayebhyo manaso nigrahaḥ |
3.5.34
yathā tīvrāyāṃ bubhukṣāyāṃ jātāyāṃ bhojanādanyo vyāpāro manasi na rocate |
3.5.35
bhojanavilambañca sahate tathā
srakcandanādiviṣayeṣvatyantamabhirucistattvajñānamādhaneṣu
śravaṇamananādiṣvatyantamabhiruciśca jāyate iti |
3.5.36
śāntarūpeṇa prasiddho vā |
3.5.37
dāntastapaḥkleśasahaḥ damayukto vā |
3.5.38
damastu vāhyendriyāṇāṃ tadvyatiriktaviṣayebhyo nivarttanam |
3.5.39
jñānasādhanaśravaṇādisādhanebhyo vilakṣaṇeṣu śabdādiviṣayeṣu pravarttamānāni
śrotrādīni vāhyendriyāṇi yena vṛttiviśeṣeṇa nivarttante sa dama ityabhiprāyaḥ |
3.5.40
p. 170) ata - eva śānto'ntarindriyanigrahakarttā dānto vahirindriyanigrahakarttā iti
vedāntavidbhiruktam ||
3.5.41
vṛhannīlamantre tṛtīyapaṭale'pi |
3.5.42
vahirindriyaharttā ca guruḥ sarvatra durlabhaḥ |
3.5.43
antarindriyaharttā ca guruḥ sarvatra śobhanaḥ |
3.5.44
ācāravānmahāvidyārādhaniṣṭhaśca tatparaḥ |
3.5.45
tatkalpācārasaṃsakto gururityabhidhīyatra iti |
3.5.46
kulīnaḥ kaulaḥ |
3.5.47
eteṣāmityādivacanānyadṛṣṭvā kulīnaḥ śuddhajanmā ācārādinavaguṇaśālī veti kaścit
svabuddhyā vyācaṣṭe etadatīva mandam |
3.5.48
vakṣyamāṇasārasaṃgrahavacane viśuddhamātāpitṛkakulīneti dvayorupādānāt |
3.5.49
yenaivaṃ vyākhyāyate tasya sandehastu viṣṇumantropadeṣṭari kulācārābhāva iti |
3.5.50
sa tu sandehaḥ kāmākhyākulārṇavarudrajāmalādīnāmadraṣṭureva sphurati |
3.5.51
tatra tu sauragāṇapatyaśaivavaiṣṇavaśāktānāṃ sarveṣāṃ kulāvāropadeśasya
suspaṣṭatvāditi tatpramāṇamagre likhitavyamiti |
3.5.52
gurukaraṇe varjanīyaprakaraṇe śyāvadantaṃ kulācārarahitamityādipañcācāravivarjitamiti ca
vakṣyamāṇaṃ tena na dṛṣṭamiti |
3.5.53
ata eva kulīnaḥ sarvamantrāṇāmadhikārīti gīyate |
3.5.54
dīkṣāprabhuḥ sa evātmā sarvamantrasya nāparaḥ |
3.5.55
iti tantrasāradhṛtaṃ sādhu saṅgacchate ||
3.5.56
kāmākhyātanre tṛtīyapaṭale'pi ||
3.5.57
śānto dāntaḥ kulīnaśca śuddhāntaḥkaraṇastathā |
3.5.58
pañcatattvātmako yastu sadguruḥ sa prakīrtitaḥ |
3.5.59
siddho'sāviti vikhyāto bandhubhiḥ śiṣyapālakaḥ |
3.5.60
camatkārī daivaśaktyā sadguruḥ kathitaḥ priye ! |
3.5.61
aśrutaṃ sambhṛtaṃ vakti vākyaṃ sādhu manoharam |
3.5.62
tantramantraṃ samāvetti ya eva sadguruśca saḥ ||
3.5.63
mahānirvāṇatantre daśamollāse ca ||
3.5.64
śākte śākto guruḥ śastaḥ śaive śivo gururmataḥ |
3.5.65
vaṣṇave vaiṣṇavaḥ saure sauro gururudāhṛtaḥ |
3.5.66
gāṇape gāṇapaḥ khyātaḥ kaulaḥ sarvatra sadguruḥ |
3.5.67
ataḥ sarvātmanā dhīmān kaulāddīkṣāṃ samācaret ||
3.5.68
p. 171) nānāvikalpavibhrāntirnāśamityādisadgurulakṣaṇaṃ vakṣyate |
3.5.69
iti sadgurulakṣaṇam ||
3.5.70
tathā ||
3.5.71
paśorvaktrāllabdhamantraḥ paśurevaṃ na saṃśayaḥ |
3.5.72
vīrāllabdhamanurvīraḥ kaulācca brahmavidbhavet ||
3.5.73
vṛhannīlatantre'pi ||
3.5.74
śaivo'pi paravidyānāmupadeṣṭā na saṃśayaḥ |
3.5.75
vaiṣṇavaḥ svamatasthānāṃ sauraḥ sauravidāṃ satām ||
3.5.76
gāṇapatyastu deveśi ! gaṇadīkṣāpravarttakaḥ |
3.5.77
śaive śākte ca sarvatra dīkṣāsvāmī na saṃśayaḥ |
3.5.78
kaulastasmāt prayatnena kulīnaṃ gurumāśrayet ||
3.5.79
iti kulīnagurupraśaṃsā ||
3.5.80
nanu rudrajāmalīyottarakhaṇḍīyaṣaṣṭhapaṭaloktena |
3.5.81
bhāvastu trividho deva ! divyavīrapaśukramāt |
3.5.82
guravastividhāścātra tathaiva mantradevatāḥ |
3.5.83
ityanena paśuguruviṣayakametadvyākhyādīnāṃ vāmasiddhāntakulamārgānusāriṇāṃ
vacanairāmārccanacandrikādivacane pāribhāṣikaṃ kulīnamaṅgīkṛtya kathametādṛg
vyākhyānaṃ karttavyamiti cenna ||
3.5.84
mahānirvāṇatantre kaulasya sarvamantropadeṣṭatvasadgurutvayoḥ spaṣṭamuktatvāt |
3.5.85
etena śāntyā diguṇavattve sati abhiśastatvādidoṣarahitatvaṃ sadgurutvamiti
sadgurulakṣaṇamarvācīnaiḥ kṛtamapyapāstam |
3.5.86
kaulasyaiva sadgurutvenoktatvāt |
3.5.87
atha kulīnaḥ śuddhavaṃśajanmā ācārādinavaguṇaśālīva
itītaralokaprasiddhakulīnavyākhyānena ko doṣa iti cenna |
3.5.88
tantraśāstre kūṭārthakalpanāyā nindāśruteḥ |
3.5.89
yathā mahānirvāṇatantre ekādaśollāse ||
3.5.90
etasmin śāmbhave śāstre vyaktārthapadavṛṃhite |
3.5.91
kūṭenārthaṃ kalpayantaḥ patitā yāntyadhogatim ||
3.5.92
rudrajāmale uttarakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||
3.5.93
nīrogī nirahaṅkāro vikārarahito mahān |
3.5.94
tapasvī satyavādī ca sadā dhyānaparāyaṇaḥ |
3.5.95
āgamārthaviśiṣṭajño nijadharmaparāyaṇaḥ |
3.5.96
avyaktaliṅgacihnastho bhāvako bhadradānavān |
3.5.97
lakṣmīmān dhṛtimānnātho gururityabhidhīyate ||
3.5.98
gurunāthācāryyaśabdānāṃ vyutpattistu kulārṇave pañcamakhaṇḍe saptadaśollāse |
3.5.99
guhyāgamārthatattvānusandhānādbodhanādapi |
3.5.100
p. 172) rudrādidevarūpatvādgururinyabhidhīyate |
3.5.101
śrīmokṣajñānadātṛtvānnādabrahmātmabodhanāt |
3.5.102
sthagitajñānacihnatvāt śrīnāthaḥ kathitaḥ priye ! |
3.5.103
svayamācarate śiṣyānācāre sthāpayatyapi |
3.5.104
ācinoti hi śāstrārthānācāryyastena kathyate |
3.5.105
carācarasamāsannamadhyāpayati yaḥ svayam |
3.5.106
yamādiyogasiddhatvādācāryya iti kathyate ||
3.5.107
śāktānandataraṅgiṇīdhṛtasārasaṃgrahe ||
3.5.108
viśuddhamātāpitṛko jitendriyaḥ sarvāgamajñaḥ paraduḥkhakātaraḥ |
3.5.109
yathārthavāgvedavidaṅgapāragaḥ śāntaḥ kulīno gururīrito dvijaḥ ||
3.5.110
dvija ityupādānānnānyebhyo mantragrahaṇam |
3.5.111
anācāro dvijo yastu varṇānāṃ gurureva saḥ ||
3.5.112
iti vacanāt |
3.5.113
sa ityanenaivakāraḥ sambadhyate |
3.5.114
sa eva gururityanena jātyantaraṃ vyavacchidyate |
3.5.115
guruśabdenaivakāraḥ sambadhyate vyāvṛtterabhāvāt ||
3.5.116
kulamūlāvatārakalpasūtraṭīkādhṛtanavacakreśvare ||
3.5.117
śivarūpaṃ samādāya bhavapāśanivṛttaye |
3.5.118
siddhāntasāravettāhaṃ siddhāntasārabhedakaḥ |
3.5.119
avicchinnāpramattaśca sadānugrahanigrahe |
3.5.120
śivodivyākṛtirdevi ! na ca dṛggocaro'pyaham |
3.5.121
tathā śrīgururūpeṇa śiṣyān śāsyāmi pārvati ! |
3.5.122
paraṃ saṃvittijananaṃ parānandasamudbhavam |
3.5.123
tattattvaṃ viditaṃ yena sa guruḥ kulanāyike ! |
3.5.124
bhūtabhavyau mantratantrau śāmbhavaṃ vetti yaḥ sadā |
3.5.125
vedhasya ṣaḍvidhaṃ devi ! sa guruḥ kulanāyike ! |
3.5.126
varṇaṃ kalāṃ padaṃ tattvaṃ mantraṃ bhuvanameva ca |
3.5.127
bodhayedyaḥ ṣaḍadhvānaṃ sa guruḥ kulanāyike ! |
3.5.128
ṣaḍādhāraṃ navadvāraṃ ṣoḍaśādhāranirṇayam |
3.5.129
yo jānāti vidhānena sa guruḥ kulanāyike ! |
3.5.130
jāgratsvapnasuṣuptiñca rūpañca tadatītakam |
3.5.131
yo vetti pañcakaṃ devi ! sa guruḥ kulānāyike ! ||
3.5.132
sammohanatantre prathamapaṭale'pi ||
3.5.133
ṣaṭcakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣaṃ vyomapañcakam |
3.5.134
svadehe yo vijānāti sa guruḥ kathito budhaiḥ ||
3.5.135
krameṇaitāni vyākhyāyante |
3.5.136
p. 173) yaḥ ṣaḍadhvānaṃ śiṣyaṃ bodhayet sa gururityanvayaḥ |
3.5.137
adhvānamāha varṇamityādi |
3.5.138
etān ṣaḍadhvano dīkṣāprakaraṇe spaṣṭīkariṣye |
3.5.139
ṣaḍādhāraṃ ṣaṭcakrāṇi pṛthivyādīnāmādhārarūpatvāt |
3.5.140
navadvāraṃ dṛkśrotrāsyanāsikāguhyaliṅgacchidrarūpam |
3.5.141
uktañca sammohanatantre dvitīyapaṭale'pi |
3.5.142
navadvāraṃ navacchidraṃ puraṃ vapuḥ prakīrttītam |
3.5.143
navapadmāṇi cakrāṇi trisūtraṃ nāḍikātrayamiti |
3.5.144
ṣoḍaśādhārasvarūpamapi tatraiva ||
3.5.145
mūlādhārasvādhiṣṭhānaṃ maṇipūramanāhatam |
3.5.146
viśuddhamājñācakrañca bindurbhūyaḥ kalāpadam |
3.5.147
nibodhikā tathārddhendurnādo nādānta eva ca |
3.5.148
unmanī viṣṇuvaktrañca dhruvamaṇḍalikā tataḥ |
3.5.149
ityetat ṣoḍaśādhāraṃ kathitaṃ yogidurlabhamiti |
3.5.150
vidhānena prayatnena prāṇāyāmādineti yāvat |
3.5.151
jāgratsvapnasuṣuptimiti buddherāvarttatrayarūpam |
3.5.152
bindustadatītaṃ nirañjanamityagre spaṣṭībhaviṣyati |
3.5.153
trilakṣādikamapi tatraiva svayambhūrvāṇa itarastrilakṣaṃ parikīrttitam |
3.5.154
pṛthivyādīni bhūtāni kathitaṃ vyomapañcakamiti |
3.5.155
tatra svayambhūliṅgaṃ mūlādhāre vāṇaliṅgamanāhate |
3.5.156
itaramājñācakre ||
3.5.157
navacakreśvare ||
3.5.158
piṇḍaṃ padaṃ tathā rūpaṃ rūpātītaṃ catuṣṭayam |
3.5.159
yo vā samyag vijānāti sa guruḥ parikīrtitaḥ |
3.5.160
piṇḍādicatuṣṭayaṃ spaṣṭīkṛtaṃ gurugītāyām |
3.5.161
piṇḍaṃ kuṇḍalinīśaktiḥ padaṃ haṃsaḥ prakīrttitaḥ |
3.5.162
rūpaṃ binduriti jñeyaṃ rūpātītaṃ nirañjanam ||
3.5.163
navacakreśvare ||
3.5.164
yo vā parāñca paśyantīṃ madhyamāmapi vaikharīm |
3.5.165
catuṣṭayaṃ vijānāti sa guruḥ parikīrttitaḥ ||
3.5.166
iti guruviśeṣalakṣaṇam ||
3.5.167
rudrajāmale uttarakhaṇḍe prathamapaṭale ||
3.5.168
gurumūlaṃ jagat sarvaṃ gurumūlaṃ paraṃ tapaḥ |
3.5.169
guroḥ prasādamātreṇa mokṣamāpnoti sadvaśī ||
3.5.170
muṇḍamālātantra prathamapaṭale ||
3.5.171
gururekaḥ śivaḥ sākṣāt guruḥ sarvārthasādhakaḥ |
3.5.172
gurureva paraṃ tattvaṃ sarvaṃ gurumayaṃ jagat |
3.5.173
vinā guruprasādena koṭipuraścaraṇena kim |
3.5.174
p. 174) piñchilātantre pūrvakhaṇḍe prathamapaṭale'pi |
3.5.175
gurumūlamidaṃ śāstraṃ nānyaḥ śivatamaḥ prabhuḥ |
3.5.176
ata-eva maheśāni ! yatnato gurumāśrayet ||
3.5.177
iti gurumāhātmyam ||
3.5.178
rudrajāmale pūrvakhaṇḍe caturdaśapaṭale ||
3.5.179
guruṃ vinā yastu mūḍhaḥ pustakādivilokanāt |
3.5.180
japabandhaṃ samāpnoti kilviṣaṃ parameśvari ! |
3.5.181
na mātā na pitā bhrātā tasya ko vā gatiḥ priye ! |
3.5.182
gurureko varārohe ! pāpaṃ nāśayati kṣaṇāt |
3.5.183
guruṃ vinā yatastantre nādhikāraḥ kathañcana |
3.5.184
ata - eva prayatnena guruḥ karttavya uttamaḥ ||
3.5.185
iti śāstre gurorāvaśyakatvam |
3.5.186
jāmale ||
3.5.187
gururekaḥ śivaḥ proktaḥ so'haṃ devi ! na saṃśayaḥ |
3.5.188
gurustvamapi deveśi ! mantro'pi gururucyate |
3.5.189
ato mantre gurau deve na hi bhedaḥ prajāyate |
3.5.190
kadācit sasahasrāre padme dhyeyo guruḥ sadā |
3.5.191
kadācit hṛdayāmbhoje kadācidṛṣṭigocare ||
3.5.192
muṇḍamālātantre ||
3.5.193
devatāgurumantrāṇāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā |
3.5.194
tadā siddho bhavenmantraḥ prakaṭe hānireva ca ||
3.5.195
pārvatyuvāca ||
3.5.196
aikyajñānaṃ mahādeva ! kathamutpadyate prabho ! |
3.5.197
narākṛtiṃ guruṃ manye devatā dhyānarūpiṇī |
3.5.198
mantraścākṣararūpo hi kathamaikyaṃ bhavecchiva ! ||
3.5.199
śiva uvāca ||
3.5.200
ekajātisvarūpeṇa svabhāvādekajanmataḥ |
First 200 of 556 passages. Read on
Linked texts (20)
- Bṛhannīlatantra — Sanskrit
- Bṛhattantrasāra — Sanskrit
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Kulamuktikallolinī — Sanskrit
- Tattvacintāmaṇi — Sanskrit
- Tārābhaktisudhārṇava — Sanskrit
- Dīkṣādarśa — Sanskrit
- Māheśvaratantra — Sanskrit
- Yogacintāmaṇi (Śivānanda Sarasvatī) — Śivānanda Sarasvatī 1650, Sanskrit
- Haṭharatnāvalī — Śrīnivāsa 1600, Sanskrit
- Kaṅkālamālinītantra — Sanskrit
- Kāmākhyātantra — Sanskrit
- Āgamakalpalatā — Sanskrit
- Āgamakalpalatā — Sanskrit
- Vīraśaivācārapradīpikā — Gurudeva 1575, Sanskrit
- Nīlatantra — Sanskrit
- Śāradātilaka — Lakṣmaṇadeśika, Sanskrit
- Guptasādhanatantra — Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit