Pranatoshini 4.5
Prāṇatoṣiṇī 4.5
- Language
- Sanskrit
4.5.1
jāmale ||
4.5.2
snānamūlāḥ kriyāḥ sarvāḥ śrutismṛtyuditā nṛṇām |
4.5.3
tasmāt snānaṃ niṣeveta śrīpuṣṭyārogyavarddhanam |
4.5.4
etadvacanaṃ matsyasūkte daśamapaṭale'pi ||
4.5.5
snānākaraṇe doṣa ukto rāghavabhaṭṭena ||
4.5.6
p. 324) yataścāśucivastramasnānamanalaṅkāraṃ puruṣaṃ devatā nādhitiṣṭhantīti ||
4.5.7
snānabhedamāha rudrajāmale uttarakhaṇḍe ekaviṃśatipaṭale ||
4.5.8
snānantu dvividhaṃ proktaṃ majjanaṃ gātramārjjanam |
4.5.9
mantrajalādibhiḥ snānamuttamaṃ parikīrttitam ||
4.5.10
tatprakāraṃ śṛṇu prāṇavallabha ! priyakāraṇam ||
4.5.11
viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||
4.5.12
māntraṃ bhaumaṃ tathāgneyaṃ vāyavyaṃ divyameva ca ||
4.5.13
vāruṇaṃ mānasañcaiva saptasnānaṃ prakīrttitam |
4.5.14
evaṃ snātvā vidhānena śucirbhavati nānyathā ||
4.5.15
tatra māntrasnānādikaṃ viśeṣayati tatraiva ||
4.5.16
āpo hiṣṭhādibhirmāntraṃ bhaumaṃ dehapramārjjanam |
4.5.17
āgneyaṃ bhasmanā snānaṃ vāyavyaṃ gorajaḥ smṛtam |
4.5.18
yattadātapavarṣeṇa snānaṃ divyamihocyate |
4.5.19
vāruṇañcāvagāhaḥ syānmānasaṃ viṣṇucintanam |
4.5.20
tatra mantrasnānaṃ dvividhamāntaraṃ vāhyañca |
4.5.21
tatra vaiṣṇavasnānamāntaramuktam vaśiṣṭhasaṃhitāyām |
4.5.22
anantādityasaṅkāśaṃ vāsudevaṃ caturbhujam |
4.5.23
śaṅkhacakragadāpadmamukuṭaṃ vanamālinam |
4.5.24
dvādaśārṇāmbujagataṃ dhyāyennārāyaṇaṃ vibhum ||
4.5.25
viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||
4.5.26
khasthitaṃ puṇḍarīkākṣaṃ mūrttimantaṃ prabhuṃ smaran |
4.5.27
tatpādodakajāṃ dhārāṃ nipatantīṃ svamūrddhani |
4.5.28
cintayedbrahmarandhreṇa praviśantaṃ svakāṃ tanum |
4.5.29
tayā saṃkṣālayet sarvametaddehagataṃ malam |
4.5.30
tatkṣaṇādvirajo mantrī jāyate sphaṭikopamaḥ |
4.5.31
idaṃ snānavaraṃ mantrāt sahasramadhikaṃ smṛtamiti ||
4.5.32
iti vaiṣṇavāntarasnānam ||
4.5.33
śāktamabhyantarasnānamuktaṃ śrīpañcamīmate ||
4.5.34
snānaprakāro dvividho vāhyābhyantarabhedataḥ |
4.5.35
āntaraṃ snānamatyantaṃ rahasyamapi sādarāt |
4.5.36
kathayāmi bhavadhvastyai caturvargaphalāptaye |
4.5.37
saṃvittrayamanusmṛtya caraṇatrayamadhyataḥ |
4.5.38
sravantaṃ saccidānandapravāhaṃ bhāvagocaram |
4.5.39
vimuktisādhanaṃ puṃsāṃ smaraṇādeva yoginām |
4.5.40
tena plāvitamātmānaṃ bhāvayedbhavaśāntaye ||
4.5.41
iti śākte āntarasnānam |
4.5.42
śaivāntarasnānaṃ śaivāgame uktam |
4.5.43
manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram |
4.5.44
p. 325) kurvīta mānasasnānaṃ sarvatra vihitañca yat ||
4.5.45
gandharvatantre ṣaṣṭhapaṭale ||
4.5.46
snānañca trividhaṃ proktaṃ sandhyā ca trividhā smṛtā |
4.5.47
āntarañca bhaveddevi ! vāhyaṃ mānasameva ca |
4.5.48
mānasaṃ vai bhavet snānaṃ yaḥ sadā śuddhamānasaḥ |
4.5.49
sparśalepādike vāpi nirvikalpaḥ sadaiva hi |
4.5.50
vāhyamantraiśca samproktamāntaraṃ śṛṇu sāmpratam |
4.5.51
prāguktakramayogena prāṇāyāmaparo budhaḥ |
4.5.52
śaktiṃ paraśivenaiva saṅgamayya vidhanataḥ |
4.5.53
tadudbhavāmṛte śaśvannimajjya punarevahīti ||
4.5.54
atha nityasnānaphalam matsyasūkte daśamapaṭale ||
4.5.55
yāmyaṃ hi yātanāduḥkhaṃ nityasnāyī na paśyati |
4.5.56
nityasnānena pūjyante ye'pi pāpakṛto janāḥ |
4.5.57
agamyāgamanāt pāpāt pāpibhyaśca pratigrahāt |
4.5.58
rahasyācaritāt pāpānmucyate snānamācaran ||
4.5.59
atha vāhyasnānam ||
4.5.60
rudrajāmale pūrvakhaṇḍe dvitīyapaṭale ||
4.5.61
nadīsarastaḍāgeṣu kūpavāpīṣu vā punaḥ |
4.5.62
prātarmadhyāhnasāyāhne naraḥ snāyād yathāvidhi ||
4.5.63
viśvasāratantre dvitīyapaṭale ||
4.5.64
vidhinā snānamuddiśya kuryyāt pūrvāhṇikīṃ kriyām |
4.5.65
nadīṃ vā devakhātaṃ vā dīrghikāṃ sāgaraṃ tathā ||
4.5.66
etān prāpya snānamuddiśya paurvāhṇikīṃ kriyāṃ kuryyādityanvayaḥ |
4.5.67
nadyādīnāmuddhṛtajalāpekṣayā sthānasthajalasya prāśastyamuktam tatraiva ||
4.5.68
gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ śasyante sthānato budhaiḥ |
4.5.69
kāśyādisarvatīrthāni bhārate yāni santi vai |
4.5.70
tāni sthāne praśasyante sarvapāpaharāṇi vai ||
4.5.71
iti vakṣyamāṇavacane yojanaparyyantadeśasya gaṅgātvāt kaimutikanyāyasiddhaṃ
gaṅgājalasyoddhṛtasyāpi prāśastyamiti |
4.5.72
evañca gaṅgādyā ityatra tadguṇasaṃvijñānabahubrīhiṇā gaṅgābhinnā iti jñeyam ||
4.5.73
nīlatantre dvitīyapaṭale ||
4.5.74
mṛtkuśānapi saṃgṛhya gatvā jalāntikaṃ tataḥ |
4.5.75
malāpakarṣaṇaṃ snātvā mantrasnānaṃ samācaret ||
4.5.76
śākte kuśān viśeṣayati śyāmārahasyadhṛtam ||
4.5.77
tarjjanyā rajataṃ dhāryyaṃ svarṇaṃ dhāryyamanāmayā |
4.5.78
p. 326) eṣa eva kuśaḥ śākte na darbho vanasambhavaḥ ||
4.5.79
iti śāktakuśaḥ |
4.5.80
mahānirvāṇatantre pañcamollāse ||
4.5.81
ādāvapa upaspṛśya praviśet salile tataḥ |
4.5.82
nābhimātrajale sthitvā malānāmapanuttaye |
4.5.83
sakṛt snātvā tathonmajjya mantrasnānamathācaret ||
4.5.84
etena malāpakarṣaṇaṃ vinā saṅkalpapūrvakasnānamātramanuśāsanaviruddham |
4.5.85
kecittu prāguktaviśvasāravacane
paurvāhṇikakriyānantarasnānadarśanādakṛtatatkriyāstailābhyaktā api snānāt pūrvaṃ
paurvāhṇikakṛtyamācaranti |
4.5.86
tanna manoramam |
4.5.87
prāguktajāmalavacanena kriyāmātrasya snānamūlakatvādata eva rāghavabhaṭṭena
mantrasnānaṃ kṛtvā devagṛhamāgatya sammārjanādītyādyuktam ||
4.5.88
nīlatantre ||
4.5.89
vidyayā trirnimajjyaivamācaret pāthasā tathā |
4.5.90
punarnimajjya payasi saṅkalpañca samāpayet |
4.5.91
iṣṭadevyāḥ pūjanārthaṃ kuryyāt snānaṃ jalāśaye ||
4.5.92
mantratantraprakāśe ||
4.5.93
aruṇe'nudite mantrī tīrthe vā vimale jale |
4.5.94
vaidikaṃ snānamācaryya tāntrikaṃ snānamācaret |
4.5.95
iti vaidikasnānānantaraṃ tāntrikasnānam ||
4.5.96
gandharvatantre prathamapaṭale ||
4.5.97
praṇavaṃ pūrvamuddhṛtya taditi paratastataḥ |
4.5.98
saditi tu samābhāṣya karma kuryyādvicakṣaṇaḥ |
4.5.99
smaraṇāt karmaṇāmādye brahmabhūyāya kalpate |
4.5.100
iti tatsaditi nirdeśaphalam |
4.5.101
toḍalatantre dvitīyapaṭale ||
4.5.102
adyetyādi samuccāryya sauramāsaṃ samuccaret |
4.5.103
devatāprītaye paścāt snāyācca śuddhavāriṇā ||
4.5.104
kulacūḍāmaṇau ||
4.5.105
kṛṣṇaraktaharinnīlā vividhā mama mūrttayaḥ |
4.5.106
tatra yaḥ kulagaḥ śiṣyaḥ sa tadrūpaṃ parāmṛṣan |
4.5.107
divaṃ sarvāmathorvīñca pātālaṃ bhūtasambhavam |
4.5.108
ācāntaḥ kuladarbheṇa sadarbhakulapuṇḍrakaḥ |
4.5.109
kulapātraṃ sadūrvañca satilaṃ sajalaṃ tataḥ |
4.5.110
gṛhītvā kuladevasya prītaye snānamācaret |
4.5.111
kṛtasaṅkalpa evādau kulacakraṃ jale nyaset ||
4.5.112
kulapātraṃ tāmrapātram |
4.5.113
kulacakraṃ trikoṇakamiti saṅkalpavidhiḥ ||
4.5.114
matsyasūkte ||
4.5.115
nitye naimittike kāmye pitṛdaivatakarmaṇi |
4.5.116
p. 327) saṅkalpapūrvakaṃ karma anyathā naṃ phalaṃ smṛtam ||
4.5.117
iti saṅkalpākaraṇe doṣaḥ ||
4.5.118
saṅkalpārthaṃ niṣiddhavihitapātramapi tatraiva ||
4.5.119
śuktiśaṅkhāśmahastaiśca kāṃsyaraupyādibhistathā |
4.5.120
saṅkalpo naiva karttavyo mṛṇmayaiśca kadācana ||
4.5.121
iti saṅkalpe niṣiddhapātram ||
4.5.122
gṛhītvauḍumbaraṃ pātraṃ sauvarṇañca viśeṣataḥ |
4.5.123
saṅkalpantu budhaḥ kuryyānmedhyapatrapuṭena vā ||
4.5.124
iti saṅkalpe vihitapātraṃ tatraiva ||
4.5.125
snānakāle tu hastena tāmrapātreṇa vā tataḥ |
4.5.126
paitṛke śrāddhapātreṇa daive śaṅkhaḥ praśasyate ||
4.5.127
iti karma viśeṣe pātraviśeṣaḥ ||
4.5.128
majjanaprakāramāha tatraiva ||
4.5.129
srotaso'bhimukho majjet sūryyābhimukhato'tha vā |
4.5.130
smarennārāyaṇaṃ gaṅgāmiṣṭadevaṃ tataḥ param |
4.5.131
majjanaṃ muktakeśena badhnīyācca śikhāṃ punaḥ |
4.5.132
tataḥ kṛtāñjalirbhūtvā tīrthānyāvāhayettataḥ |
4.5.133
oṃ gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati |
4.5.134
narmade sindhu kāveri jale'smin sannidhiṃ kuru |
4.5.135
brahmāṇḍe devatīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni te raveḥ |
4.5.136
tena satyena me deva ! tīrtthaṃ dehi divākara ! |
4.5.137
priyavratāni tīrthāni sūryyaraśmisthitāni ca |
4.5.138
āgatyārghyaṃ gṛhītvā ca sarvasiddhiṃ prayaccha me |
4.5.139
caturasraṃ vinirmāya tatra snānaṃ diśet sudhīḥ ||
4.5.140
rāghavabhaṭṭadhṛtam |
4.5.141
āvāhayāmi tvāṃ devi ! snānārthamiha sundari ! |
4.5.142
ehi gaṅge ! namastubhyaṃ sarvatīrthasamanvitā |
4.5.143
iti mantrairaṅkuśamudrayā ādityamaṇḍalāttīrthamāvāhya vamityambhasi saṃyojya
somasūryyāgnimaṇḍalāni tatra sañcintya vamityamṛtavījena dvādaśadhā abhimantrya
kavacenāvaguṇṭhya astreṇa saṃrakṣya mūlamantreṇaikādaśadhā abhimantrayet |
4.5.144
tatpramāṇaṃ vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||
4.5.145
hṛnmantro'ṅkuśamudrābhyāṃ tīrthamākṛṣya maṇḍalāt |
4.5.146
āvāhyāmbhasi saṃyojya somasūryyāgnimaṇḍalam |
4.5.147
sañcintya mantrī tanmadhye nimajjet susamāhitaḥ |
4.5.148
mūlamantraṃ samāvarttya manasollikhyam cākṛti ||
4.5.149
jñānārṇave ||
4.5.150
p. 328) vinyasyāṅge ṣaḍaṅgāni prāṇāyāmapuraḥsaram |
4.5.151
śrīsūryyamaṇḍalāttīrthamākṛṣyāṅkuśamudrayā |
4.5.152
vamityanena cāplāvya kavacenāvaguṇṭhayet |
4.5.153
saṃrakṣyāstreṇa mūlena mantrayet rudrasaṃkhyayā |
4.5.154
nimajjya tasmin śrīdevaṃ dhyāyecchaktyā japenmanum |
4.5.155
matsyasūkte'pi |
4.5.156
rudrasaṃkhyaṃ japenmantramācchādya mīnamudrayā |
4.5.157
sūryyāyābhimukhaṃ toyaṃ nikṣipya ravisaṃkhyayā |
4.5.158
ravisaṃkhyayā dvādaśasaṃkhyāyā |
4.5.159
mūlamantraṃ samuccāryya kṣālayecca karadvayam |
4.5.160
caraṇānniḥsṛte toye trirnimajjya japenmanum |
4.5.161
atha mṛdālambhanaṃ viśvasāratantre ||
4.5.162
mṛdodakañca gaṅgāyāṃ mrakṣayitvā vidhānataḥ |
4.5.163
snānaṃ kurvīta vidhinā mahākālavaco yathā ||
4.5.164
mṛttikālambhanaprakārastu mantratantraprakāśe ||
4.5.165
mūlenānīya mṛtsnāntu tribhāgaṃ tatra kārayet |
4.5.166
bhāgamekaṃ jalenaiva kṣipenmantraṃ samuccaran |
4.5.167
evaṃ mūrddhādinābhyantaṃ tathaiva parilepayet |
4.5.168
tathaiva bhāgāntareṇa parilepayedadhobhāgamiti śeṣaḥ ||
4.5.169
lepanaprakāro matsyasūkte ||
4.5.170
nāsābhāle ca gaṇḍe ca civuke pārśvayoḥ pade |
4.5.171
pṛṣṭhe nābhyūrujaṅghāsu niragnermṛttikāvidhiḥ ||
4.5.172
kṣepaṇamantrastu tatraiva ||
4.5.173
idaṃ viṣṇuriti mantrasya medhātithir-ṛṣirgāyatrīcchando viṣṇurdevatā toye mṛttikālambhane
viniyogaḥ |
4.5.174
oṃ idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padaṃ samūḍhamasya pāṃśule ||
4.5.175
gātralepanamantrastu viśvasāre ||
4.5.176
oṃ aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundhare ! |
4.5.177
mṛttike ! hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam |
4.5.178
oṃ uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā |
4.5.179
namaste sarvadevānāṃ prabhavāruṇi ! suvrate ! |
4.5.180
tataḥ oṃ ādhāraṃ sarvarūpasya viṣṇuratulatejasaḥ |
4.5.181
tadrūpāśca tato jātā agre tāḥ praṇamāmyaham |
4.5.182
ityupadiśyāmbhasi ca trirnimajjet tato budhaḥ ||
4.5.183
vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||
4.5.184
utthāyācamya tatpaścāt ṣaḍaṅganyāsasaṃyutaḥ |
4.5.185
ātmānaṃ mūlamantreṇa mudrayā kalasākhyayā |
4.5.186
saptakṛtvo'bhiṣicyātha mūlenāmantritairjalaiḥ ||
4.5.187
kalasamudrā yathā jñānārṇave ||
4.5.188
p. 329) vāmahaste kṛtā muṣṭirdakṣahastasya pārvati ! |
4.5.189
kalasākhyā bhavenmudrā sarvapāpaharā śubhā ||
4.5.190
vaśiṣṭhasaṃhitāyām ||
4.5.191
unmajjya kumbhamudrāntu baddhvā snāyādvaṣaṭ tataḥ |
4.5.192
śālagrāmaśilātoyaṃ tulasīgandhamiśritam |
4.5.193
kṛtvā śaṅkhaṃ bhrāmayan triḥ prakṣipennijamūrddhani |
4.5.194
tataḥ saṃkṣepato viprān manuṣyān tarpayet pitṝn |
4.5.195
pīḍayitvā svakaṃ coru prakṣālyācamya yatnataḥ ||
4.5.196
iti saṃkṣepatarpaṇam ||
4.5.197
parakhāte tu viśeṣo'sti viśvasāre dvitīyapaṭale ||
4.5.198
parakhāte tu karttavyaḥ paṅkapiṇḍoddharaḥ sadā |
4.5.199
uttiṣṭhottiṣṭha paṅka ! tvaṃ tyaja puṇyaṃ parasya ca |
4.5.200
pāpāni vināśaya me śāntiṃ dehi sadā mama ||
First 200 of 502 passages. Read on
Linked texts (18)
- Yoginītantra — Sanskrit
- Śāktānandataraṅgiṇī — Brahmānanda Giri 1500, Sanskrit
- Tārābhaktisudhārṇava — Sanskrit
- Bhuvaneśvarīmahāstotra — Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Tattvacintāmaṇi — Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Śivasaṃhitā — Sanskrit
- Gandharvatantra — Sanskrit
- Śrīvidyānityapaddhati — Sanskrit
- Toḍalatantra — Sanskrit
- Tārārahasyavṛttikā (ed. Pandita Manindra Mohan Chowdhury Kavyatirtha) — Sanskrit
- Mātṛkābhedatantra (complete text) — Sanskrit
- Rāmārcanacandrikā (Ānandavanayati) — Ānandavanayati, Sanskrit
- Gautamīyatantra (ed. Bhagiratha Jha) — Sanskrit
- Rāmārcanacandrikā (Ānandavanayati) (ed1925) — Sanskrit
- Rājadharmakaustubha — Anantadeva 1645, Sanskrit
- Horāratna — Balabhadra 1629, Sanskrit