Pramāṇa · Search · About · API

Pranatoshini 4.7

Prāṇatoṣiṇī 4.7

Language
Sanskrit

4.7.1

tilakakaraṇamantrastu matsyasūkte |

4.7.2

keśavānanta ! govinda ! varāha ! puruṣottama ! puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ tilakaṃ me
prasīdatu ||

4.7.3

candanadhāraṇamantro'pi tatraiva ||

4.7.4

kāntiṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ saukhyaṃ saubhāgyamatulaṃ mama |

4.7.5

p. 338) dadātu candanaṃ nityaṃ satataṃ dhārayāmyaham |

4.7.6

ityanena ca mantreṇa pradadhyānmantravittamaḥ ||

4.7.7

tilakadhāraṇasthānāni matsyasūkte ||

4.7.8

lalāṭe prathamaṃ dadyānmūrddhni dadyāttato hṛdi |

4.7.9

kaṇṭhe ca śrotrayorbāhvorbāhumūladvaye'pi ca |

4.7.10

nābhau pṛṣṭhe ca sandadhyāt pārśvayośca yugaṃ yugam |

4.7.11

tilakāni likheccaiva mucyate sarvapātakaiḥ |

4.7.12

bhāle dīpaśikhākāraṃ bāhubhyāṃ vilvapatravat |

4.7.13

hṛdaye kamalākāraṃ grīvāyāṃ candramuddiśet ||

4.7.14

vaiṣṇavatilake tu viśeṣaḥ ||

4.7.15

lalāṭe tu gadā kāryyā mūrddhni cāpaṃ śaraṃ tathā |

4.7.16

nandakañcaiva hṛnmadhye śaṅkhaṃ cakraṃ bhujadvaye |

4.7.17

śaṅkhacakrāṅkito vipraḥ śmaśāne mriyate yadi |

4.7.18

prayāge yā gatiḥ proktā sā gatistasya nārada ! |

4.7.19

śyāmāpradīpe dvitīyaparicchede |

4.7.20

yajñapārśve mā tilakī karmma kurvīteti |

4.7.21

tasmānmṛdā jalenāpi karttavyaṃ tilakaṃ budhaiḥ |

4.7.22

anyathā niṣphalaṃ jñeyaṃ vījoptirūṣare yathā |

4.7.23

tilakākaraṇanindāpi tatraiva matsyasūkte ||

4.7.24

akṛtvā tilakaṃ bhāle caṇḍālaṃ yastu paśyati |

4.7.25

punaḥ snānantu karttavyaṃ viṇmūtrotsāraṇe tathā |

4.7.26

jale ca ghaṭe ca chāyāyāṃ saṃvīkṣya tilakaṃ caret |

4.7.27

darpaṇe vīkṣayedyatnādamāvāsyāṃ vivarjayet ||

4.7.28

ityamāvāsyāyāṃ tilakaniṣedhaḥ |

4.7.29

tathā |

4.7.30

tilake nijadevāstraṃ vilikheddakṣiṇāditaḥ |

4.7.31

bījaṃ bāhūdarotsaṅge bhāle vā praṇavādikam |

4.7.32

utsaṅge kroḍe ||

4.7.33

rāghavabhaṭṭadhṛtabrahmāṇḍapurāṇe ||

4.7.34

ūrddhvapuṇḍramṛjuṃ saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |

4.7.35

sa caṇḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ |

4.7.36

ūrddhapuṇḍraṃ mṛdā saumyeti padmapurāṇe prathamacaraṇe pāṭhaḥ |

4.7.37

aśuciścāmyanācāro manasā pāpamācaret |

4.7.38

śucireva bhavennityamūrddhvapuṇḍrānvito naraḥ |

4.7.39

matpriyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthaṃ caturānana ! |

4.7.40

madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍramatandritaḥ |

4.7.41

matpūjāhomakāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ |

4.7.42

madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍraṃ bhavāpaham |

4.7.43

p. 339) iti bhagavadbhaktivilāsadhṛtapadmapurāṇe adhikam |

4.7.44

taddhṛtaskandapurāṇe kārttikaprasaṅge ||

4.7.45

ūrddhvapuṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate |

4.7.46

caṇḍālo'pi viśuddhātmā yāti brahma sanātanam |

4.7.47

ūrdhva puṇḍre sthitā lakṣmīḥ ūrddhvapuṇḍre sthitaṃ yaśaḥ |

4.7.48

ūrddhvapuṇḍre sthitā muktirūrddhvapuṇḍre sthito hariḥ |

4.7.49

uttarakhaṇḍe śivapārvatīsaṃvāde ||

4.7.50

ūrddhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare |

4.7.51

lakṣmyā sārddhaṃ samāsīno devadevo janārdanaḥ |

4.7.52

tasmād yasya śarīre tu ūrddhvapuṇḍraṃ dhṛtaṃ bhavet |

4.7.53

tasya deha bhagavato vimalaṃ mandiraṃ smṛtam |

4.7.54

ūrddhvapuṇḍradhṛto vipraḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ |

4.7.55

vimānavaramāruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam |

4.7.56

ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate |

4.7.57

nāmasmṛtyā tathā bhaktyā sarvadānaphalaṃ labhet |

4.7.58

ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati |

4.7.59

ākalpakoṭipitarastasya tṛptā na saṃśayaḥ |

4.7.60

ūrddhvapuṇḍradharo yastu kuryyāt śrāddhaṃ śubhānane ! |

4.7.61

kalpakoṭisahasrāṇi vaikuṇṭhe vāsamāpnuyāt |

4.7.62

yajñadānatapaścaryyājapahomādikañcaret |

4.7.63

ūrddhvapuṇḍradharaḥ kuryyāttasya puṇyamanantakam ||

4.7.64

brahmāṇḍapurāṇe viṣṇuvākyam ||

4.7.65

ūrddhvapuṇḍradharo martyo mriyate yatra kutracit |

4.7.66

śvapāko'pi vimānastho mama loke mahīyate |

4.7.67

ūrddhvapuṇḍradharo martyo gṛhe yasyānnamaśnute |

4.7.68

tadā viṃśatkulaṃ tasya narakāduddharāmyaham ||

4.7.69

ityūrddhva puṇḍramāhātmyam ||

4.7.70

padmapurāṇe nāradoktau ||

4.7.71

yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam |

4.7.72

vyarthaṃ bhavati tat sarvamūrddhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam ||

4.7.73

uttarakhaṇḍe ||

4.7.74

ūrddhvapuṇḍravihīnastu kiñcit karma karoti yaḥ |

4.7.75

iṣṭāpūrttādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syānna cānyathā |

4.7.76

ūrddhvapuṇḍravihīnastu sandhyākarmādikañcaret |

4.7.77

tatsarvaṃ rākṣasaṃ jñeyaṃ narakañcādhigacchati |

4.7.78

yaccharīraṃ manuṣyāṇāmūrddhvapuṇḍra vinā kṛtam |

4.7.79

draṣṭavyaṃ naiva tattāvaccāṇḍālasadṛśaṃ bhavet ||

4.7.80

p. 340) skānde ||

4.7.81

yasyorddhvapuṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe na narasya hi |

4.7.82

taddarśanaṃ na karttavyaṃ dṛṣṭvā sūryyaṃ nirīkṣayet ||

4.7.83

ityūrddhvapuṇḍrākaraṇe doṣaḥ ||

4.7.84

uttarakhaṇḍe ||

4.7.85

ūrddhvapuṇḍraṃ dharedvipro mṛdā śubhreṇa vaidikaḥ |

4.7.86

na tiryyagdhārayedvidvānāpadyapi kadācana |

4.7.87

bhagavadbhaktivilāsadhṛtam ||

4.7.88

ūrddhvapuṇḍre tripuṇḍraṃ yaḥ kurute sa narādhamaḥ |

4.7.89

bhuṅktvā viṣṇugṛhaṃ puṇyaṃ sa yāti narakaṃ dhruvam ||

4.7.90

skandapurāṇe ||

4.7.91

tiryyak puṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca |

4.7.92

naivānyanāma ca brūyāt pumānnārāyaṇādṛte ||

4.7.93

ityūrddhvapuṇḍre tripuṇḍrakaraṇaniṣedhaḥ ||

4.7.94

śāktānandataraṅgiṇīdhṛtam ||

4.7.95

ūrddhvapuṇḍraṃ tripuṇḍraṃ vā kṛtvā sandhyāṃ samācaret |

4.7.96

tadeva vyavasthāpitam skandapurāṇe ||

4.7.97

vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānāmūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |

4.7.98

anyeṣāntu tripuṇḍraṃ syāditi brahmavido viduḥ ||

4.7.99

padmapurāṇe ||

4.7.100

tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrddhvapuṇḍre na dṛśyate |

4.7.101

taṃ dṛṣṭvāpyathavā spṛṣṭvā sacelaḥ snānamācaret ||

4.7.102

ūrddhvapuṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam |

4.7.103

kṛtatripuṇḍramartyasya kriyā na prītaye hareḥ ||

4.7.104

athorddhvapuṇḍranirmāṇavidhiḥ brahmāṇḍapurāṇe ||

4.7.105

vīkṣya deśe jala vāpi yo vidadhyāt prayatnantaḥ |

4.7.106

ūrddhvapuṇḍraṃ mahābhāga ! sa yāti paramāṃ gatim |

4.7.107

daśāṅgulapramāṇantu uttamottamamucyate |

4.7.108

navāṅgulaṃ madhyamaṃ syādaṣṭāṅgulamataḥ param |

4.7.109

etairaṅgulibhedaistu kārayenna nakhaiḥ spṛśet ||

4.7.110

urddhvapuṇḍralakṣaṇantu matsyasūkte ||

4.7.111

nāsikākeśaparyyantamūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |

4.7.112

madhye chidrantu karttavyaṃ tacchidraṃ harimandiram ||

4.7.113

padmapurāṇe uttarakhaṇḍe ||

4.7.114

ekāntena mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |

4.7.115

sāntarālaṃ prakurvanti puṇḍraṃ haripadākṛtim |

4.7.116

śyāmaṃ śāntikaraṃ proktaṃ raktaṃ vaśyakaraṃ tathā |

4.7.117

śrīkaraṃ pītamityāhuḥ śvetaṃ mokṣapradaṃ śubham ||

4.7.118

iti karmaviśeṣe varṇaviśeṣatripuṇḍram |

4.7.119

varttulaṃ tiryyagacchidraṃ hrasvaṃ dīrghataraṃ tanum ||

4.7.120

p. 341) vabhrūṃ virūpaṃ bahvagraṃ bhinnamūlaṃ padacyutam |

4.7.121

aśubhraṃ rūkṣamāsaktaṃ tathā nāṅgulikalpitam |

4.7.122

vigandhamapasavyañca puṇḍramāhuranarthakam ||

4.7.123

iti ninditapuṇḍram ||

4.7.124

nāṅgulikalpitamiti vihitakāṣṭhikābhinnopalakṣaṇam ||

4.7.125

anyathā matsyasūkte daśamapaṭaloktavacanamanarthakaṃ syāt |

4.7.126

tadvacanantu ||

4.7.127

kuśenaiva suvarṇena na kāṣṭhenāyasena ca |

4.7.128

na śaṅkhena na tāmreṇa na kāṃsyena kadācana ||

4.7.129

tulasyā vilvakāṣṭhena rajatena samullikhet ||

4.7.130

ūrddhvapuṇḍrākārastu uttarakhaṇḍe ||

4.7.131

aśvatthapatrasaṅkāśo veṇupatrākṛtistathā |

4.7.132

padmakuṭmalasaṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam |

4.7.133

ārabhya nāsikāmūlaṃ lalāṭāntaṃ likhenmudā |

4.7.134

lalāṭāntamiti nyūnatvavyavacchedakamanyathā daśāṅgulasyottamatvakīrttanaṃ vyarthaṃ
syāt |

4.7.135

daśāṅgulaparimāṇantu nāsikātṛtīyabhāgāvadhi brahmarandhraparyyantameva |

4.7.136

mṛdeti vihitadravyopalakṣaṇam |

4.7.137

mṛdamiti pāṭhe vyatyayo bahulamiti sūtrādvibhaktivyatyayena sa evārthaḥ ||

4.7.138

nāsikāyāstrayo bhāgā nāsāmūlaṃ pracakṣate |

4.7.139

samārabhya bhruvormadhyamantarālaṃ prakalpayet ||

4.7.140

trayo bhāgā iti nirdeśabalāt pūraṇapratyayārthāvagatestṛtīyo bhāgo labhyate |

4.7.141

sa ca bhāgo yatra mastakāvasthito nāsikā nirgatā tatraiva ||

4.7.142

tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam |

4.7.143

viprāṇāṃ satataṃ kāryyaṃ strīṇāñca śubhadarśane ! |

4.7.144

nāsikākeśaparyyantaṃ ūrddhvapuṇḍraṃ suśobhanam ||

4.7.145

madhye chidrasamāyuktaṃ tadvidyāddharimandiram ||

4.7.146

iti harimandiralakṣaṇam ||

4.7.147

vāmabhāge sthito brahmā dakṣabhāge sadāśivaḥ |

4.7.148

madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmānmadhyaṃ na lepayet ||

4.7.149

yajurvedīyasya hiraṇyakeśīyaśākhāyām ||

4.7.150

hareḥ padākrāntim ātmano nidhāya yanmadhye chidramūrdhvapuṇḍraṃ yo dhārayati sa
parasya priyo bhavati sa puṇyavān bhavati sa muktibhāgbhavatīti |

4.7.151

tilakaracanāyāmaṅguliniyamamāha bhagavadbhaktivilāsadhṛtā smṛtiḥ ||

4.7.152

anāmikā kāmadoktā madhyamāyuṣkarī bhavet |

4.7.153

p. 342) aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktastarjanī mokṣasādhanī ||

4.7.154

ūrdhvapuṇḍrasya mṛttikā tu padmapurāṇe ||

4.7.155

parvatāgre nadītīre vilvamūle jalāśaye |

4.7.156

sindhutīre ca valmīke harikṣetre viśeṣataḥ ||

4.7.157

viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ |

4.7.158

puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāttasya mṛttikām |

4.7.159

śrīraṅge veṅkaṭādrau ca śrīkurmmadvārake śubhe |

4.7.160

prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasīvane |

4.7.161

gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇupādajalaiḥ saha |

4.7.162

dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇusāyujyamāpnuyāt ||

4.7.163

parvatāgre ityādau ṣaṣṭhīsaptabhyorarthaṃ prati bhedābhāva iti nyāyāt
parvatāgrasyetyādi labhyate |

4.7.164

gṛhītvā mṛttikāmiti pareṇānvayaḥ |

4.7.165

vyatyayo bahulamiti ṣaṣṭhyarthe saptamī vā |

4.7.166

nadītīra iti gaṅgāṃtīrasyeti jñeyam |

4.7.167

prāguktamatsyasūktavacanena strīsarito mṛttikāgrahaṇaniṣedhāditi |

4.7.168

śrīraṅgaḥ kāverīmadhyasthaḥ kṣetraviśeṣo dakṣiṇadeśeṣu prasiddhaḥ |

4.7.169

veṅkaṭādriḥ śeṣācalanāmnā tailaṅgadeśe prasiddhaḥ |

4.7.170

śrīkūrmmaḥ kaliṅgadeśe prasiddhaḥ kṣetraviśeṣaḥ ||

4.7.171

gopīcandanamāhātmyantu matsyasūkte |

4.7.172

durlabhaṃ candanaṃ loke gopīnāṃ viṣṇunirmitam |

4.7.173

yat kṛtvā tilakaṃ sadyo brahmahatyāṃ vyapohati ||

4.7.174

sthitasyetyadhyāhārādekakarttṛkatā |

4.7.175

padmapurāṇe nāradavākye'pi ||

4.7.176

brahmaghno vātha goghno vā haitukaḥ sarvapāpakṛt |

4.7.177

gopīcandanasamparkāt pūto bhavati tatkṣaṇāt |

4.7.178

gopīcandanakhaṇḍantu yo dadātīha vaiṣṇave |

4.7.179

kulamekottaraṃ tena svaṃ bhavettāritaṃ śatam ||

4.7.180

iti vaiṣṇave gopīcandanadānaphalam ||

4.7.181

skandapurāṇe dhruvavākyam ||

4.7.182

śaṅkhacakrāṅkitatanuḥ śirasā mañjarīdharaḥ |

4.7.183

gopīcandanaliptāṅgo dṛṣṭaścettadaghaṃ kutaḥ |

4.7.184

gopīmṛttulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ |

4.7.185

gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpabhayaṃ kutaḥ ||

4.7.186

sacakrakaṃ saśrīcakrakamityarthaḥ |

4.7.187

kāśīkhaṇḍe ||

4.7.188

śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarṇe varṇaḥ kva tādṛśaḥ |

4.7.189

p. 343) tatpavitraṃ kva vai tīrthe śrīgopīcandane yathā ||

4.7.190

garuḍapurāṇe śrīnāradavākyam |

4.7.191

yo mṛttikāṃ dvāravatīsamudbhavāṃ kare samādāya lalāṭapaṭṭe |

4.7.192

karoti nityantvatha corddhvapuṇḍra kriyāphalaṃ koṭiguṇaṃ sadā bhavet |

4.7.193

kriyāvihīnaṃ yadi mantrahīnaṃ śraddhāvihīnaṃ yadi kālavarjitam |

4.7.194

kṛtvā lalāṭe yadi gopicandanaṃ prāpnoti tatkarmmaphalaṃ sadākṣayam |

4.7.195

gopīcandanasambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo nityaṃ dhārayate yadi dvijapate !
rātrau divā sarvadā |

4.7.196

yat puṇyaṃ kurujāṅgale ravigṛhe māghyāṃ prayāge tathā tatprāpnoti khagendra !
viṣṇusadane santiṣṭhate devavat ||

4.7.197

yasmin gṛhe tiṣṭhati gopicandanaṃ bhaktyā lalāṭe manujo bibharti |

4.7.198

tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ śraddhānvitaḥ kaṃsanihā vihaṅgama ! ||

4.7.199

yo dhārayet kṛṣṇapurīsamudbhavāṃ sadā pavitrāṃ kalikalmaṣāpahām |

4.7.200

nityaṃ lalāṭe yadi mantrasaṃyutāṃ yamaṃ na paśyed yadi pāpasaṃvṛtaḥ |

First 200 of 438 passages. Read on

Linked texts (12)