Pranatoshini 4.7
Prāṇatoṣiṇī 4.7
- Language
- Sanskrit
4.7.1
tilakakaraṇamantrastu matsyasūkte |
4.7.2
keśavānanta ! govinda ! varāha ! puruṣottama ! puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ tilakaṃ me
prasīdatu ||
4.7.3
candanadhāraṇamantro'pi tatraiva ||
4.7.4
kāntiṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ saukhyaṃ saubhāgyamatulaṃ mama |
4.7.5
p. 338) dadātu candanaṃ nityaṃ satataṃ dhārayāmyaham |
4.7.6
ityanena ca mantreṇa pradadhyānmantravittamaḥ ||
4.7.7
tilakadhāraṇasthānāni matsyasūkte ||
4.7.8
lalāṭe prathamaṃ dadyānmūrddhni dadyāttato hṛdi |
4.7.9
kaṇṭhe ca śrotrayorbāhvorbāhumūladvaye'pi ca |
4.7.10
nābhau pṛṣṭhe ca sandadhyāt pārśvayośca yugaṃ yugam |
4.7.11
tilakāni likheccaiva mucyate sarvapātakaiḥ |
4.7.12
bhāle dīpaśikhākāraṃ bāhubhyāṃ vilvapatravat |
4.7.13
hṛdaye kamalākāraṃ grīvāyāṃ candramuddiśet ||
4.7.14
vaiṣṇavatilake tu viśeṣaḥ ||
4.7.15
lalāṭe tu gadā kāryyā mūrddhni cāpaṃ śaraṃ tathā |
4.7.16
nandakañcaiva hṛnmadhye śaṅkhaṃ cakraṃ bhujadvaye |
4.7.17
śaṅkhacakrāṅkito vipraḥ śmaśāne mriyate yadi |
4.7.18
prayāge yā gatiḥ proktā sā gatistasya nārada ! |
4.7.19
śyāmāpradīpe dvitīyaparicchede |
4.7.20
yajñapārśve mā tilakī karmma kurvīteti |
4.7.21
tasmānmṛdā jalenāpi karttavyaṃ tilakaṃ budhaiḥ |
4.7.22
anyathā niṣphalaṃ jñeyaṃ vījoptirūṣare yathā |
4.7.23
tilakākaraṇanindāpi tatraiva matsyasūkte ||
4.7.24
akṛtvā tilakaṃ bhāle caṇḍālaṃ yastu paśyati |
4.7.25
punaḥ snānantu karttavyaṃ viṇmūtrotsāraṇe tathā |
4.7.26
jale ca ghaṭe ca chāyāyāṃ saṃvīkṣya tilakaṃ caret |
4.7.27
darpaṇe vīkṣayedyatnādamāvāsyāṃ vivarjayet ||
4.7.28
ityamāvāsyāyāṃ tilakaniṣedhaḥ |
4.7.29
tathā |
4.7.30
tilake nijadevāstraṃ vilikheddakṣiṇāditaḥ |
4.7.31
bījaṃ bāhūdarotsaṅge bhāle vā praṇavādikam |
4.7.32
utsaṅge kroḍe ||
4.7.33
rāghavabhaṭṭadhṛtabrahmāṇḍapurāṇe ||
4.7.34
ūrddhvapuṇḍramṛjuṃ saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate |
4.7.35
sa caṇḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ |
4.7.36
ūrddhapuṇḍraṃ mṛdā saumyeti padmapurāṇe prathamacaraṇe pāṭhaḥ |
4.7.37
aśuciścāmyanācāro manasā pāpamācaret |
4.7.38
śucireva bhavennityamūrddhvapuṇḍrānvito naraḥ |
4.7.39
matpriyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthaṃ caturānana ! |
4.7.40
madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍramatandritaḥ |
4.7.41
matpūjāhomakāle ca sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ |
4.7.42
madbhakto dhārayennityamūrddhvapuṇḍraṃ bhavāpaham |
4.7.43
p. 339) iti bhagavadbhaktivilāsadhṛtapadmapurāṇe adhikam |
4.7.44
taddhṛtaskandapurāṇe kārttikaprasaṅge ||
4.7.45
ūrddhvapuṇḍro mṛdā śubhro lalāṭe yasya dṛśyate |
4.7.46
caṇḍālo'pi viśuddhātmā yāti brahma sanātanam |
4.7.47
ūrdhva puṇḍre sthitā lakṣmīḥ ūrddhvapuṇḍre sthitaṃ yaśaḥ |
4.7.48
ūrddhvapuṇḍre sthitā muktirūrddhvapuṇḍre sthito hariḥ |
4.7.49
uttarakhaṇḍe śivapārvatīsaṃvāde ||
4.7.50
ūrddhvapuṇḍrasya madhye tu viśāle sumanohare |
4.7.51
lakṣmyā sārddhaṃ samāsīno devadevo janārdanaḥ |
4.7.52
tasmād yasya śarīre tu ūrddhvapuṇḍraṃ dhṛtaṃ bhavet |
4.7.53
tasya deha bhagavato vimalaṃ mandiraṃ smṛtam |
4.7.54
ūrddhvapuṇḍradhṛto vipraḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ |
4.7.55
vimānavaramāruhya yāti viṣṇoḥ paraṃ padam |
4.7.56
ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate |
4.7.57
nāmasmṛtyā tathā bhaktyā sarvadānaphalaṃ labhet |
4.7.58
ūrddhvapuṇḍradharaṃ vipraṃ yaḥ śrāddhe bhojayiṣyati |
4.7.59
ākalpakoṭipitarastasya tṛptā na saṃśayaḥ |
4.7.60
ūrddhvapuṇḍradharo yastu kuryyāt śrāddhaṃ śubhānane ! |
4.7.61
kalpakoṭisahasrāṇi vaikuṇṭhe vāsamāpnuyāt |
4.7.62
yajñadānatapaścaryyājapahomādikañcaret |
4.7.63
ūrddhvapuṇḍradharaḥ kuryyāttasya puṇyamanantakam ||
4.7.64
brahmāṇḍapurāṇe viṣṇuvākyam ||
4.7.65
ūrddhvapuṇḍradharo martyo mriyate yatra kutracit |
4.7.66
śvapāko'pi vimānastho mama loke mahīyate |
4.7.67
ūrddhvapuṇḍradharo martyo gṛhe yasyānnamaśnute |
4.7.68
tadā viṃśatkulaṃ tasya narakāduddharāmyaham ||
4.7.69
ityūrddhva puṇḍramāhātmyam ||
4.7.70
padmapurāṇe nāradoktau ||
4.7.71
yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam |
4.7.72
vyarthaṃ bhavati tat sarvamūrddhvapuṇḍraṃ vinā kṛtam ||
4.7.73
uttarakhaṇḍe ||
4.7.74
ūrddhvapuṇḍravihīnastu kiñcit karma karoti yaḥ |
4.7.75
iṣṭāpūrttādikaṃ sarvaṃ niṣphalaṃ syānna cānyathā |
4.7.76
ūrddhvapuṇḍravihīnastu sandhyākarmādikañcaret |
4.7.77
tatsarvaṃ rākṣasaṃ jñeyaṃ narakañcādhigacchati |
4.7.78
yaccharīraṃ manuṣyāṇāmūrddhvapuṇḍra vinā kṛtam |
4.7.79
draṣṭavyaṃ naiva tattāvaccāṇḍālasadṛśaṃ bhavet ||
4.7.80
p. 340) skānde ||
4.7.81
yasyorddhvapuṇḍraṃ dṛśyeta lalāṭe na narasya hi |
4.7.82
taddarśanaṃ na karttavyaṃ dṛṣṭvā sūryyaṃ nirīkṣayet ||
4.7.83
ityūrddhvapuṇḍrākaraṇe doṣaḥ ||
4.7.84
uttarakhaṇḍe ||
4.7.85
ūrddhvapuṇḍraṃ dharedvipro mṛdā śubhreṇa vaidikaḥ |
4.7.86
na tiryyagdhārayedvidvānāpadyapi kadācana |
4.7.87
bhagavadbhaktivilāsadhṛtam ||
4.7.88
ūrddhvapuṇḍre tripuṇḍraṃ yaḥ kurute sa narādhamaḥ |
4.7.89
bhuṅktvā viṣṇugṛhaṃ puṇyaṃ sa yāti narakaṃ dhruvam ||
4.7.90
skandapurāṇe ||
4.7.91
tiryyak puṇḍraṃ na kurvīta samprāpte maraṇe'pi ca |
4.7.92
naivānyanāma ca brūyāt pumānnārāyaṇādṛte ||
4.7.93
ityūrddhvapuṇḍre tripuṇḍrakaraṇaniṣedhaḥ ||
4.7.94
śāktānandataraṅgiṇīdhṛtam ||
4.7.95
ūrddhvapuṇḍraṃ tripuṇḍraṃ vā kṛtvā sandhyāṃ samācaret |
4.7.96
tadeva vyavasthāpitam skandapurāṇe ||
4.7.97
vaiṣṇavānāṃ brāhmaṇānāmūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |
4.7.98
anyeṣāntu tripuṇḍraṃ syāditi brahmavido viduḥ ||
4.7.99
padmapurāṇe ||
4.7.100
tripuṇḍraṃ yasya viprasya ūrddhvapuṇḍre na dṛśyate |
4.7.101
taṃ dṛṣṭvāpyathavā spṛṣṭvā sacelaḥ snānamācaret ||
4.7.102
ūrddhvapuṇḍre na kurvīta vaiṣṇavānāṃ tripuṇḍrakam |
4.7.103
kṛtatripuṇḍramartyasya kriyā na prītaye hareḥ ||
4.7.104
athorddhvapuṇḍranirmāṇavidhiḥ brahmāṇḍapurāṇe ||
4.7.105
vīkṣya deśe jala vāpi yo vidadhyāt prayatnantaḥ |
4.7.106
ūrddhvapuṇḍraṃ mahābhāga ! sa yāti paramāṃ gatim |
4.7.107
daśāṅgulapramāṇantu uttamottamamucyate |
4.7.108
navāṅgulaṃ madhyamaṃ syādaṣṭāṅgulamataḥ param |
4.7.109
etairaṅgulibhedaistu kārayenna nakhaiḥ spṛśet ||
4.7.110
urddhvapuṇḍralakṣaṇantu matsyasūkte ||
4.7.111
nāsikākeśaparyyantamūrddhvapuṇḍraṃ vidhīyate |
4.7.112
madhye chidrantu karttavyaṃ tacchidraṃ harimandiram ||
4.7.113
padmapurāṇe uttarakhaṇḍe ||
4.7.114
ekāntena mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |
4.7.115
sāntarālaṃ prakurvanti puṇḍraṃ haripadākṛtim |
4.7.116
śyāmaṃ śāntikaraṃ proktaṃ raktaṃ vaśyakaraṃ tathā |
4.7.117
śrīkaraṃ pītamityāhuḥ śvetaṃ mokṣapradaṃ śubham ||
4.7.118
iti karmaviśeṣe varṇaviśeṣatripuṇḍram |
4.7.119
varttulaṃ tiryyagacchidraṃ hrasvaṃ dīrghataraṃ tanum ||
4.7.120
p. 341) vabhrūṃ virūpaṃ bahvagraṃ bhinnamūlaṃ padacyutam |
4.7.121
aśubhraṃ rūkṣamāsaktaṃ tathā nāṅgulikalpitam |
4.7.122
vigandhamapasavyañca puṇḍramāhuranarthakam ||
4.7.123
iti ninditapuṇḍram ||
4.7.124
nāṅgulikalpitamiti vihitakāṣṭhikābhinnopalakṣaṇam ||
4.7.125
anyathā matsyasūkte daśamapaṭaloktavacanamanarthakaṃ syāt |
4.7.126
tadvacanantu ||
4.7.127
kuśenaiva suvarṇena na kāṣṭhenāyasena ca |
4.7.128
na śaṅkhena na tāmreṇa na kāṃsyena kadācana ||
4.7.129
tulasyā vilvakāṣṭhena rajatena samullikhet ||
4.7.130
ūrddhvapuṇḍrākārastu uttarakhaṇḍe ||
4.7.131
aśvatthapatrasaṅkāśo veṇupatrākṛtistathā |
4.7.132
padmakuṭmalasaṅkāśo mohanaṃ tritayaṃ smṛtam |
4.7.133
ārabhya nāsikāmūlaṃ lalāṭāntaṃ likhenmudā |
4.7.134
lalāṭāntamiti nyūnatvavyavacchedakamanyathā daśāṅgulasyottamatvakīrttanaṃ vyarthaṃ
syāt |
4.7.135
daśāṅgulaparimāṇantu nāsikātṛtīyabhāgāvadhi brahmarandhraparyyantameva |
4.7.136
mṛdeti vihitadravyopalakṣaṇam |
4.7.137
mṛdamiti pāṭhe vyatyayo bahulamiti sūtrādvibhaktivyatyayena sa evārthaḥ ||
4.7.138
nāsikāyāstrayo bhāgā nāsāmūlaṃ pracakṣate |
4.7.139
samārabhya bhruvormadhyamantarālaṃ prakalpayet ||
4.7.140
trayo bhāgā iti nirdeśabalāt pūraṇapratyayārthāvagatestṛtīyo bhāgo labhyate |
4.7.141
sa ca bhāgo yatra mastakāvasthito nāsikā nirgatā tatraiva ||
4.7.142
tasmācchidrānvitaṃ puṇḍraṃ daṇḍākāraṃ suśobhanam |
4.7.143
viprāṇāṃ satataṃ kāryyaṃ strīṇāñca śubhadarśane ! |
4.7.144
nāsikākeśaparyyantaṃ ūrddhvapuṇḍraṃ suśobhanam ||
4.7.145
madhye chidrasamāyuktaṃ tadvidyāddharimandiram ||
4.7.146
iti harimandiralakṣaṇam ||
4.7.147
vāmabhāge sthito brahmā dakṣabhāge sadāśivaḥ |
4.7.148
madhye viṣṇuṃ vijānīyāt tasmānmadhyaṃ na lepayet ||
4.7.149
yajurvedīyasya hiraṇyakeśīyaśākhāyām ||
4.7.150
hareḥ padākrāntim ātmano nidhāya yanmadhye chidramūrdhvapuṇḍraṃ yo dhārayati sa
parasya priyo bhavati sa puṇyavān bhavati sa muktibhāgbhavatīti |
4.7.151
tilakaracanāyāmaṅguliniyamamāha bhagavadbhaktivilāsadhṛtā smṛtiḥ ||
4.7.152
anāmikā kāmadoktā madhyamāyuṣkarī bhavet |
4.7.153
p. 342) aṅguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktastarjanī mokṣasādhanī ||
4.7.154
ūrdhvapuṇḍrasya mṛttikā tu padmapurāṇe ||
4.7.155
parvatāgre nadītīre vilvamūle jalāśaye |
4.7.156
sindhutīre ca valmīke harikṣetre viśeṣataḥ ||
4.7.157
viṣṇoḥ snānodakaṃ yatra pravāhayati nityaśaḥ |
4.7.158
puṇḍrāṇāṃ dhāraṇārthāya gṛhṇīyāttasya mṛttikām |
4.7.159
śrīraṅge veṅkaṭādrau ca śrīkurmmadvārake śubhe |
4.7.160
prayāge nārasiṃhādrau vārāhe tulasīvane |
4.7.161
gṛhītvā mṛttikāṃ bhaktyā viṣṇupādajalaiḥ saha |
4.7.162
dhṛtvā puṇḍrāṇi cāṅgeṣu viṣṇusāyujyamāpnuyāt ||
4.7.163
parvatāgre ityādau ṣaṣṭhīsaptabhyorarthaṃ prati bhedābhāva iti nyāyāt
parvatāgrasyetyādi labhyate |
4.7.164
gṛhītvā mṛttikāmiti pareṇānvayaḥ |
4.7.165
vyatyayo bahulamiti ṣaṣṭhyarthe saptamī vā |
4.7.166
nadītīra iti gaṅgāṃtīrasyeti jñeyam |
4.7.167
prāguktamatsyasūktavacanena strīsarito mṛttikāgrahaṇaniṣedhāditi |
4.7.168
śrīraṅgaḥ kāverīmadhyasthaḥ kṣetraviśeṣo dakṣiṇadeśeṣu prasiddhaḥ |
4.7.169
veṅkaṭādriḥ śeṣācalanāmnā tailaṅgadeśe prasiddhaḥ |
4.7.170
śrīkūrmmaḥ kaliṅgadeśe prasiddhaḥ kṣetraviśeṣaḥ ||
4.7.171
gopīcandanamāhātmyantu matsyasūkte |
4.7.172
durlabhaṃ candanaṃ loke gopīnāṃ viṣṇunirmitam |
4.7.173
yat kṛtvā tilakaṃ sadyo brahmahatyāṃ vyapohati ||
4.7.174
sthitasyetyadhyāhārādekakarttṛkatā |
4.7.175
padmapurāṇe nāradavākye'pi ||
4.7.176
brahmaghno vātha goghno vā haitukaḥ sarvapāpakṛt |
4.7.177
gopīcandanasamparkāt pūto bhavati tatkṣaṇāt |
4.7.178
gopīcandanakhaṇḍantu yo dadātīha vaiṣṇave |
4.7.179
kulamekottaraṃ tena svaṃ bhavettāritaṃ śatam ||
4.7.180
iti vaiṣṇave gopīcandanadānaphalam ||
4.7.181
skandapurāṇe dhruvavākyam ||
4.7.182
śaṅkhacakrāṅkitatanuḥ śirasā mañjarīdharaḥ |
4.7.183
gopīcandanaliptāṅgo dṛṣṭaścettadaghaṃ kutaḥ |
4.7.184
gopīmṛttulasī śaṅkhaḥ śālagrāmaḥ sacakrakaḥ |
4.7.185
gṛhe'pi yasya pañcaite tasya pāpabhayaṃ kutaḥ ||
4.7.186
sacakrakaṃ saśrīcakrakamityarthaḥ |
4.7.187
kāśīkhaṇḍe ||
4.7.188
śrīkhaṇḍe kva sa āmodaḥ svarṇe varṇaḥ kva tādṛśaḥ |
4.7.189
p. 343) tatpavitraṃ kva vai tīrthe śrīgopīcandane yathā ||
4.7.190
garuḍapurāṇe śrīnāradavākyam |
4.7.191
yo mṛttikāṃ dvāravatīsamudbhavāṃ kare samādāya lalāṭapaṭṭe |
4.7.192
karoti nityantvatha corddhvapuṇḍra kriyāphalaṃ koṭiguṇaṃ sadā bhavet |
4.7.193
kriyāvihīnaṃ yadi mantrahīnaṃ śraddhāvihīnaṃ yadi kālavarjitam |
4.7.194
kṛtvā lalāṭe yadi gopicandanaṃ prāpnoti tatkarmmaphalaṃ sadākṣayam |
4.7.195
gopīcandanasambhavaṃ suruciraṃ puṇḍraṃ lalāṭe dvijo nityaṃ dhārayate yadi dvijapate !
rātrau divā sarvadā |
4.7.196
yat puṇyaṃ kurujāṅgale ravigṛhe māghyāṃ prayāge tathā tatprāpnoti khagendra !
viṣṇusadane santiṣṭhate devavat ||
4.7.197
yasmin gṛhe tiṣṭhati gopicandanaṃ bhaktyā lalāṭe manujo bibharti |
4.7.198
tasmin gṛhe tiṣṭhati sarvadā hariḥ śraddhānvitaḥ kaṃsanihā vihaṅgama ! ||
4.7.199
yo dhārayet kṛṣṇapurīsamudbhavāṃ sadā pavitrāṃ kalikalmaṣāpahām |
4.7.200
nityaṃ lalāṭe yadi mantrasaṃyutāṃ yamaṃ na paśyed yadi pāpasaṃvṛtaḥ |
First 200 of 438 passages. Read on
Linked texts (12)
- Haribhaktivilāsa — Gopāla Bhaṭṭa Gosvāmin & Sanātana Gosvāmin 1535, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kaṅkālamālinītantra — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit
- Śāktānandataraṅgiṇī — Brahmānanda Giri 1500, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Kulamuktikallolinī — Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Sūkṣmāgama (complete text) — Sanskrit
- Yoginītantra — Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit