Pranatoshini 4.9
Prāṇatoṣiṇī 4.9
- Language
- Sanskrit
4.9.1
gorakṣasaṃhitāyām |
4.9.2
āsanāni ca tāvanti yāvanto jīvajantavaḥ |
4.9.3
eteṣāmakhilān bhedān vijānāti maheśvaraḥ |
4.9.4
caturaśītilakṣāṇāmekaikaṃ samudāhṛtam |
4.9.5
tathā śivena pīṭhānāṃ ṣoḍaśānāṃ śataṃ kṛtam |
4.9.6
āsaneṣu samasteṣu dvayametadudāhṛtam |
4.9.7
ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanam |
4.9.8
yonisthānakamaṅghrimūlaghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyaset meḍhre pādamathaikameva
hṛdayaṃ kṛtvā samaṃ vigraham |
4.9.9
sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'nyanadṛśā paśyan bhruvorantaram
etanmokṣakapāṭabhedanakaraṃ siddhāsanaṃ procyate ||
4.9.10
iti siddhāsanam || 1 ||
4.9.11
vāmorūpari dakṣiṇaṃ niyamataḥ saṃsthāpya vāmaṃ tathā dakṣorūpari paścimena
vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dhṛtam |
4.9.12
aṅguṣṭhaṃ hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayet etadvyādhivikāranāśanakaraṃ
padmāsanaṃ procyate ||
4.9.13
anyadatrāpi ||
4.9.14
vāmorūpari dakṣiṇaṃ hi caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathāpyanyorūpari tasya
bandhanavidhau dhṛtvā karābhyāṃ dhṛḍham |
4.9.15
aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayedetadvyādhivināśakāri yamināṃ
padmāsanaṃ procyate || 2 ||
4.9.16
iti padmāsanam ||
4.9.17
ityādyāsanāni yogopayogīnyeva |
4.9.18
pūjāyāṃ naiteṣāṃ prayojanam ||
4.9.19
matsyasūkte ||
4.9.20
pañcagavyena saṃśodhya maṇḍapaṃ yāgabhūmikam |
4.9.21
śareṇa prokṣaṇaṃ kuryyānmūlamantreṇa vīkṣaṇam |
4.9.22
vikirān vikirettatra saptajaptān śarāṇunā |
4.9.23
dhūpayedantare paścāccandanāgurubhistathā ||
4.9.24
tathā ||
4.9.25
ātmano dakṣiṇe bhāge pūjādravyāṇi sthāpayet |
4.9.26
savye suvāsitaṃ kumbhaṃ tīrthatoyena pūritam |
4.9.27
vastrapūtaṃ tataḥ kāryyaṃ rātritoyaṃ vivarjjayet ||
4.9.28
śāradāyām ||
4.9.29
prakṣālanāya karayoḥ patścā pātraṃ niveśayet |
4.9.30
p. 375) ghṛtaprajvalitān dīpān sthāpayat paritaḥ śubhān ||
4.9.31
pādyārghyācamanamadhuparkācamanapātrāṇyapyadhunaiva sthāpayet ||
4.9.32
devīpurāṇe ||
4.9.33
hemarājatatāmrāṇi mṛcchilāśailajāni ca |
4.9.34
balidānādepātrāṇi śubharekhotkarāṇi ca |
4.9.35
arghyanaivedyapūjārthaṃ balidāne prakalpayediti |
4.9.36
śivarahasye śeṣārddham ||
4.9.37
haimapātrāṇi sarvāṇi vihitāni bhavantu me |
4.9.38
arghyaṃ dattvā tu raupyeṇa āyūrājyasutāllabhat |
4.9.39
tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇmayasambhave |
4.9.40
sarvābhāve tu māheyaṃ svahastaghaṭitaṃ yadi |
4.9.41
māheyaṃ mṛṇmayam ||
4.9.42
āsanaṃ cārghyapātrañca bhagnamāsādayettataḥ |
4.9.43
sarvatra svarṇakaṃ tāmramanyamātre tato'dhikam |
4.9.44
pātrāṇāmādaraḥ kāryyaḥ pātrāṇyevottamādaraḥ |
4.9.45
balihomakriyārthaṃ hi vinā pīṭhantu sidhyati |
4.9.46
ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ pātramuttamaṃ parikīrttitam |
4.9.47
madhyamaṃ tattribhāgonaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulam ||
4.9.48
caturviṃśāṅgulaṃ madhyaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulamiti kvacit pāṭhaḥ |
4.9.49
vasvaṅgulavihīnantu na pātraṃ kārayedbudha iti pāṭhāntaram ||
4.9.50
sarvābhāve tyajet pātraṃ sravatai yatra vāri tat |
4.9.51
yatrodaka na sravate tat karmārhamiti kāryyakṣamopalambhakamiti |
4.9.52
nābhīvivararūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca |
4.9.53
śaṅkhaśuktivṛkṣajāni pātrāṇi parikalpayet ||
4.9.54
atha pādyapātralakṣaṇam |
4.9.55
vaikhānasagranthe ||
4.9.56
pādāvanejanajalagrahaṇaṃ pātramadbhutam |
4.9.57
lauhajaṃ vā sarojātaṃ haimaṃ rājatameva vā |
4.9.58
tāmraṃ sacaraṇamapi vāyave na satāmiti ||
4.9.59
siddhāntaśekhare ||
4.9.60
ṣaḍaṅgulapravistāramutsedhaṃ caturaṅgulam |
4.9.61
oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyānnāsikāṃ caturāṅgulām |
4.9.62
pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ caturaṅgulamānataḥ |
4.9.63
pādyapātramiti khyātaṃ sarvadevaprapūjane ||
4.9.64
iti pādyapātralakṣaṇam ||
4.9.65
atha pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam ||
4.9.66
tatraiva ||
4.9.67
aṣṭāṅgulasamutsedhaṃ vistāraṃ ṣoḍaśāṅgulam |
4.9.68
oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyāccharāvākṛtipātrakam |
4.9.69
p. 376) pātrayorubhayoḥ kuryyādvṛttakaṃ kaṇake same |
4.9.70
pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ ṣaḍaṅgulasuvistṛtam |
4.9.71
pādotsedhaṃ caturmātraṃ pādyādhāraṃ prakīrttitam |
4.9.72
iti pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam |
4.9.73
athārghyapātralakṣaṇam ||
4.9.74
siddhāntaśekhare ||
4.9.75
arghyasya lakṣaṇaṃ vakṣye paladravyādibhedataḥ |
4.9.76
sāmānyārghyaṃ tirodhāmyaṃ viśeṣārghyaparāṅmukham |
4.9.77
arghyapātrāṇi catvāri svarṇadūrvākṣatāni ca ||
4.9.78
durbalaṃ rājataṃ jñeyamadhamāni tataḥ param |
4.9.79
tāmraśuktiśilādārukarmamṛtpātrajāni ca |
4.9.80
uttamaṃ palaviṃśatyā madhyamaṃ daśabhiḥ palaiḥ |
4.9.81
hīnaṃ pañcapalaṃ kuryyādevamācamya pādyayoḥ |
4.9.82
catuḥparvāṇi tāni syuḥ niḥsṛtānyaṣṭaparvabhiḥ |
4.9.83
pṛṣṭhenāṅkaśubhāṅkāni kṛtākārāṇi vā punaḥ |
4.9.84
caturasrāṇi kurvīta catuṣpātrāṇi cārghyake |
4.9.85
karpūraṃ kuṅkumaṃ dūrvāṃ sidhārthaṃ vilvapatrakam |
4.9.86
yavadarbhān kuśāṃśceti sāmānyārghyaṃ vinikṣipet |
4.9.87
tilaprasūnasiddhārthadarbhadūrvāyavākṣatān |
4.9.88
dravyāṇyetāni saptaiva tirodhāya vinikṣipet |
4.9.89
tilataṇḍulasiddhārthadūrvāmudgayavānapi |
4.9.90
parāṅmukhārghyadāne ca dravyaśuddhiṃ prakalpayet ||
4.9.91
ityarghya pātralakṣaṇam ||
4.9.92
athācamanapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||
4.9.93
ācamya vārigrahaṇapātramuttamalauhajam |
4.9.94
sarojakarṇikākāraṃ kuryyādadbhutadarśanam ||
4.9.95
kārttasvaramayaṃ sthūlaṃ rājataṃ vātha pāvanam ||
4.9.96
kārttasvaraṃ suvarṇamiti ||
4.9.97
uttamalauhamapi tathā ||
4.9.98
sarvantu taijasaṃ lauhamiti svarasāt rajataṃ tāmraṃ vā ||
4.9.99
siddhāntaśekhare ||
4.9.100
dvādaśāṅgulavistāraṃ kukṣimadhyaṃ savṛttakam |
4.9.101
ṣaḍaṅgulaṃ taddalāntamoṣṭhaṃ kuryyāttathāṅgulam ||
4.9.102
asya tāraṃ trimātraṃ syāt pārśve nāsāguṇāṅgulam |
4.9.103
randhraṃ kaniṣṭhakātulyamagre taddviguṇe tvadhaḥ |
4.9.104
pṛṣṭhe pādaṃ catuḥ kuryyādutsedhaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |
4.9.105
saḍaṅgulapravistāraṃ pātramācamanārthakam ||
4.9.106
iti ācamanapātralakṣaṇam ||
4.9.107
atha gandhapātralakṣaṇam ||
4.9.108
p. 377) sidhāntaśekhare ||
4.9.109
arghyavadgandhapātraṃ syāditi |
4.9.110
atra arghyapātravadityanena sampūrṇārghya pātralakṣaṇātideśaḥ |
4.9.111
yathā arghyapātraṃ kriyate tathaiva gandhapātraṃ karttavyamityarthaḥ ||
4.9.112
iti gandhapātralakṣaṇam ||
4.9.113
atha dhūpapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||
4.9.114
dhūpapātraṃ sarojātaṃ suvarṇādivinirmitam |
4.9.115
pādayorapi tasya syādutsedhaṃ caturaṅgulam |
4.9.116
anekaśuṣiraṃ tasya pidhānaṃ sadṛśaṃ bhavet |
4.9.117
śuṣiraṃ chidram ||
4.9.118
pidhānamācchādanam |
4.9.119
siddhāntaśekhare ||
4.9.120
dhūpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādipūrvavat |
4.9.121
catuḥpañcarasāśvairvai pātravistāramaṅgulaiḥ |
4.9.122
rasāḥ ṣaṭ aśvāḥ sapta |
4.9.123
pātrotsedhato dairghyaṃ syādoṣṭhamarddhāntakaṃ matam |
4.9.124
padmābhaṃ paritaḥ pātraṃ dvyaṅgulo'dhogalo bhavet |
4.9.125
pādamekāṅgulotsedhaṃ vistṛtaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |
4.9.126
ṣaṭparvadīrghanābhaṃ syādunnataṃ dvyaṅgulaṃ matam |
4.9.127
pūrvakotsedhasaṃyuktaṃ vṛttañca cakracāpavat |
4.9.128
pidhānaṃ dvyaṅgulotsedhaṃ nānācchidrasamanvitam |
4.9.129
ekacchidrayutaṃ kuryyāt kalasākāramūrddhvataḥ ||
4.9.130
iti dhūpapātralakṣaṇam ||
4.9.131
vaikhānasagranthe ||
4.9.132
dīpapātraṃ tatā nālamadhye kumudakojjvalam |
4.9.133
varttyādhāraiḥ śatenāpi yuktamaṣṭābhireva ca |
4.9.134
trisaptakāṣṭabhiścaiva dvābhyāṃ vā daśabhiśca vā |
4.9.135
pañcabhirvā yathāśakti kalpayeccihnavittamaḥ |
4.9.136
siddhāntaśekhare ||
4.9.137
dīpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādirarghyavat |
4.9.138
padena nāgalādyaṃ hi dhūpapātravaducyate |
4.9.139
ekapatraṃ catuṣpatraṃ ṣaḍdalaṃ vāṣṭapatrakam |
4.9.140
tatraikapatraṃ madhye syānnimnāśvatthadalākṛti |
4.9.141
catuṣpatraṃ caturdikṣu madhyamā nimnakarṇikā |
4.9.142
ṣaḍdale tu smṛtaṃ tadvadupapatrasamanvitam ||
4.9.143
iti dīpapātralakṣaṇam ||
4.9.144
atha dīpamālālakṣaṇam ||
4.9.145
siddhāntaśekhare ||
4.9.146
dārvayastāmrasambhūtā dīpamālā'dhamā matā |
4.9.147
madhyamā ca tathā śreṣṭhā svarṇā vā raupyajā kramāt |
4.9.148
yaṣṭyā tu dvāravat kuryyāt liṅgapṛṣṭhe prabhākṛtim |
4.9.149
dvārābhāmanyadeśe tu dīpamālāṃ suśobhanām |
4.9.150
caturbhiraṅgulairdīrghaṃ skandhamaṅgulavistṛtam |
4.9.151
p. 378) evaṃ kṛtvā vibhāgaikaṃ daṇḍamadhye niyojayet |
4.9.152
skandhāt skandhaṃ samaṃ kuryyādantaraṃ bhūtamātrakam |
4.9.153
dīpamāleti kathitā sarvadevādipūjane |
4.9.154
iti dīpamālālakṣaṇam ||
4.9.155
atha dīpādhāralakṣaṇam ||
4.9.156
siddhāntaśekhare ||
4.9.157
hematāmrādisambhūtaṃ vidadhyāduttamādikam |
4.9.158
dvādaśāṅgulamārabhya dvidvyaṅgulavivṛddhitaḥ |
4.9.159
aṣṭādaśoditotsedhā dīpādhārasya cocchratā |
4.9.160
snehādhārasya pāde tūnnāhaṃ dairghyasamaṃ matam |
4.9.161
pādanāvaśarāvāṃśaḥ snehādhāro'pi tatsamaḥ |
4.9.162
tadūrddhvaṃ mukulaṃ kuryyāt prādikādisamanvitam |
4.9.163
nānāparīsamāyuktaṃ nānākumbhāṃśamālikam |
4.9.164
dīpādhāra iti prokto lauhajān dīpakāṃstu tān |
4.9.165
nānāvarṇān tathā ramyān caturhastapramāṇakān |
4.9.166
trihastānekahastān vā dvihastān vā yathābalam |
4.9.167
tāmrajān rājatīyān vā yugmaistaiḥ snehadhārakaiḥ ||
4.9.168
iti dīpādhāralakṣaṇam ||
4.9.169
vaikhānasagranthe ||
4.9.170
nīrājanakriyāpātrī hemādridravyanirmmitā |
4.9.171
tritālopetavistīrṇaghṛtamadhyā manoharā ||
4.9.172
sidhāntaśekhare ||
4.9.173
hiraṇyatāratāmrādinirmmitaṃ hyuttamādikam |
4.9.174
ṣaṭ triṃśatāṅgulaiḥ śreṣṭhaṃ madhyamaṃ triṃśatāṅgulaiḥ |
4.9.175
caturviṃśatimātraiḥ syādadhamaṃ vistṛtau kramāt |
4.9.176
agnibhāgaikabhāgena kuryyānmadhye ca karṇikām |
4.9.177
uttarakāsamutsedhaṃ karṇikāyāḥ pramāṇataḥ |
4.9.178
pīṭhikaṃ paritaḥ kuryyāt yavayugmena vistṛtam |
4.9.179
tatsamānonnatānīha parito'ṣṭadalāni ca |
4.9.180
parito'rddhapramāṇena kāṣṭhānāmaṣṭakaṃ samam |
4.9.181
oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryādvistārāt karṇikonnate |
4.9.182
samānaṃ pūrṇacandrābhaṃ dīpādhāraśca kumbhavat ||
4.9.183
unnatādicaturmātrairvistṛtaiścāṅguladvayam |
4.9.184
tatra randhradvayaṃ kuryyāt karṇikāmadhyamaṃ samam ||
4.9.185
iti nīrājanapātralakṣaṇam ||
4.9.186
atha ghaṇṭālakṣaṇam ||
4.9.187
vaikhānasagranthe |
4.9.188
śabdabrahmamayī ghaṇṭā hastotsedhapramāṇikā |
4.9.189
brahmāṇḍagolakākārā surādyātmatamā bhavet |
4.9.190
adhomukhatālamānavistārotsedhanaṃ tataḥ |
4.9.191
p. 379) nānāvidhāścatasro vā ghaṇṭāḥ pratidiśaḥ kṛtā |
4.9.192
cakrāṅkā paṅkajāṅkā vā sā ghaṇṭā parikīrttitā |
4.9.193
evaṃ vidhā bhavedghaṇṭā yadvā cittānusārataḥ |
4.9.194
sidhāntaśekhare ||
4.9.195
pañcāṅgulonnatā ghaṇṭā tadvadvistārasaṃyutā |
4.9.196
ghaṇṭāyāstu parīṇāho vistārārddhena kīrttitaḥ |
4.9.197
aṅgulastu bhaveddaṇḍo dairghye vṛttasamaṃ matam |
4.9.198
daṇḍāgre vṛṣabhaṃ śūlaṃ nalinaṃ vāpi kārayet |
4.9.199
śuddhakāṃsyena karttavyaṃ ghaṇṭālakṣaṇamīritam ||
4.9.200
iti ghaṇṭālakṣaṇam ||
First 200 of 232 passages. Read on
Linked texts (9)
- Vivekamārtaṇḍa — Gorakṣanātha, Sanskrit
- Gorakṣaśataka — Gorakṣanātha, Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Kālikāpurāṇa — Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Vivekamārtaṇḍa — Viśvarūpadeva, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Śaivasarvasvasāra — Vidyāpati, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit