Pramāṇa · Search · About · API

Pranatoshini 4.9

Prāṇatoṣiṇī 4.9

Language
Sanskrit

4.9.1

gorakṣasaṃhitāyām |

4.9.2

āsanāni ca tāvanti yāvanto jīvajantavaḥ |

4.9.3

eteṣāmakhilān bhedān vijānāti maheśvaraḥ |

4.9.4

caturaśītilakṣāṇāmekaikaṃ samudāhṛtam |

4.9.5

tathā śivena pīṭhānāṃ ṣoḍaśānāṃ śataṃ kṛtam |

4.9.6

āsaneṣu samasteṣu dvayametadudāhṛtam |

4.9.7

ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanam |

4.9.8

yonisthānakamaṅghrimūlaghaṭitaṃ kṛtvā dṛḍhaṃ vinyaset meḍhre pādamathaikameva
hṛdayaṃ kṛtvā samaṃ vigraham |

4.9.9

sthāṇuḥ saṃyamitendriyo'nyanadṛśā paśyan bhruvorantaram
etanmokṣakapāṭabhedanakaraṃ siddhāsanaṃ procyate ||

4.9.10

iti siddhāsanam || 1 ||

4.9.11

vāmorūpari dakṣiṇaṃ niyamataḥ saṃsthāpya vāmaṃ tathā dakṣorūpari paścimena
vidhinā dhṛtvā karābhyāṃ dhṛtam |

4.9.12

aṅguṣṭhaṃ hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayet etadvyādhivikāranāśanakaraṃ
padmāsanaṃ procyate ||

4.9.13

anyadatrāpi ||

4.9.14

vāmorūpari dakṣiṇaṃ hi caraṇaṃ saṃsthāpya vāmaṃ tathāpyanyorūpari tasya
bandhanavidhau dhṛtvā karābhyāṃ dhṛḍham |

4.9.15

aṅguṣṭhau hṛdaye nidhāya civukaṃ nāsāgramālokayedetadvyādhivināśakāri yamināṃ
padmāsanaṃ procyate || 2 ||

4.9.16

iti padmāsanam ||

4.9.17

ityādyāsanāni yogopayogīnyeva |

4.9.18

pūjāyāṃ naiteṣāṃ prayojanam ||

4.9.19

matsyasūkte ||

4.9.20

pañcagavyena saṃśodhya maṇḍapaṃ yāgabhūmikam |

4.9.21

śareṇa prokṣaṇaṃ kuryyānmūlamantreṇa vīkṣaṇam |

4.9.22

vikirān vikirettatra saptajaptān śarāṇunā |

4.9.23

dhūpayedantare paścāccandanāgurubhistathā ||

4.9.24

tathā ||

4.9.25

ātmano dakṣiṇe bhāge pūjādravyāṇi sthāpayet |

4.9.26

savye suvāsitaṃ kumbhaṃ tīrthatoyena pūritam |

4.9.27

vastrapūtaṃ tataḥ kāryyaṃ rātritoyaṃ vivarjjayet ||

4.9.28

śāradāyām ||

4.9.29

prakṣālanāya karayoḥ patścā pātraṃ niveśayet |

4.9.30

p. 375) ghṛtaprajvalitān dīpān sthāpayat paritaḥ śubhān ||

4.9.31

pādyārghyācamanamadhuparkācamanapātrāṇyapyadhunaiva sthāpayet ||

4.9.32

devīpurāṇe ||

4.9.33

hemarājatatāmrāṇi mṛcchilāśailajāni ca |

4.9.34

balidānādepātrāṇi śubharekhotkarāṇi ca |

4.9.35

arghyanaivedyapūjārthaṃ balidāne prakalpayediti |

4.9.36

śivarahasye śeṣārddham ||

4.9.37

haimapātrāṇi sarvāṇi vihitāni bhavantu me |

4.9.38

arghyaṃ dattvā tu raupyeṇa āyūrājyasutāllabhat |

4.9.39

tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ mṛṇmayasambhave |

4.9.40

sarvābhāve tu māheyaṃ svahastaghaṭitaṃ yadi |

4.9.41

māheyaṃ mṛṇmayam ||

4.9.42

āsanaṃ cārghyapātrañca bhagnamāsādayettataḥ |

4.9.43

sarvatra svarṇakaṃ tāmramanyamātre tato'dhikam |

4.9.44

pātrāṇāmādaraḥ kāryyaḥ pātrāṇyevottamādaraḥ |

4.9.45

balihomakriyārthaṃ hi vinā pīṭhantu sidhyati |

4.9.46

ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ pātramuttamaṃ parikīrttitam |

4.9.47

madhyamaṃ tattribhāgonaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulam ||

4.9.48

caturviṃśāṅgulaṃ madhyaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulamiti kvacit pāṭhaḥ |

4.9.49

vasvaṅgulavihīnantu na pātraṃ kārayedbudha iti pāṭhāntaram ||

4.9.50

sarvābhāve tyajet pātraṃ sravatai yatra vāri tat |

4.9.51

yatrodaka na sravate tat karmārhamiti kāryyakṣamopalambhakamiti |

4.9.52

nābhīvivararūpāṇi puṇḍarīkākṛtīni ca |

4.9.53

śaṅkhaśuktivṛkṣajāni pātrāṇi parikalpayet ||

4.9.54

atha pādyapātralakṣaṇam |

4.9.55

vaikhānasagranthe ||

4.9.56

pādāvanejanajalagrahaṇaṃ pātramadbhutam |

4.9.57

lauhajaṃ vā sarojātaṃ haimaṃ rājatameva vā |

4.9.58

tāmraṃ sacaraṇamapi vāyave na satāmiti ||

4.9.59

siddhāntaśekhare ||

4.9.60

ṣaḍaṅgulapravistāramutsedhaṃ caturaṅgulam |

4.9.61

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyānnāsikāṃ caturāṅgulām |

4.9.62

pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ caturaṅgulamānataḥ |

4.9.63

pādyapātramiti khyātaṃ sarvadevaprapūjane ||

4.9.64

iti pādyapātralakṣaṇam ||

4.9.65

atha pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam ||

4.9.66

tatraiva ||

4.9.67

aṣṭāṅgulasamutsedhaṃ vistāraṃ ṣoḍaśāṅgulam |

4.9.68

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryyāccharāvākṛtipātrakam |

4.9.69

p. 376) pātrayorubhayoḥ kuryyādvṛttakaṃ kaṇake same |

4.9.70

pṛṣṭhe pādasamāyuktaṃ ṣaḍaṅgulasuvistṛtam |

4.9.71

pādotsedhaṃ caturmātraṃ pādyādhāraṃ prakīrttitam |

4.9.72

iti pādyaprakṣepaṇīyapātralakṣaṇam |

4.9.73

athārghyapātralakṣaṇam ||

4.9.74

siddhāntaśekhare ||

4.9.75

arghyasya lakṣaṇaṃ vakṣye paladravyādibhedataḥ |

4.9.76

sāmānyārghyaṃ tirodhāmyaṃ viśeṣārghyaparāṅmukham |

4.9.77

arghyapātrāṇi catvāri svarṇadūrvākṣatāni ca ||

4.9.78

durbalaṃ rājataṃ jñeyamadhamāni tataḥ param |

4.9.79

tāmraśuktiśilādārukarmamṛtpātrajāni ca |

4.9.80

uttamaṃ palaviṃśatyā madhyamaṃ daśabhiḥ palaiḥ |

4.9.81

hīnaṃ pañcapalaṃ kuryyādevamācamya pādyayoḥ |

4.9.82

catuḥparvāṇi tāni syuḥ niḥsṛtānyaṣṭaparvabhiḥ |

4.9.83

pṛṣṭhenāṅkaśubhāṅkāni kṛtākārāṇi vā punaḥ |

4.9.84

caturasrāṇi kurvīta catuṣpātrāṇi cārghyake |

4.9.85

karpūraṃ kuṅkumaṃ dūrvāṃ sidhārthaṃ vilvapatrakam |

4.9.86

yavadarbhān kuśāṃśceti sāmānyārghyaṃ vinikṣipet |

4.9.87

tilaprasūnasiddhārthadarbhadūrvāyavākṣatān |

4.9.88

dravyāṇyetāni saptaiva tirodhāya vinikṣipet |

4.9.89

tilataṇḍulasiddhārthadūrvāmudgayavānapi |

4.9.90

parāṅmukhārghyadāne ca dravyaśuddhiṃ prakalpayet ||

4.9.91

ityarghya pātralakṣaṇam ||

4.9.92

athācamanapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||

4.9.93

ācamya vārigrahaṇapātramuttamalauhajam |

4.9.94

sarojakarṇikākāraṃ kuryyādadbhutadarśanam ||

4.9.95

kārttasvaramayaṃ sthūlaṃ rājataṃ vātha pāvanam ||

4.9.96

kārttasvaraṃ suvarṇamiti ||

4.9.97

uttamalauhamapi tathā ||

4.9.98

sarvantu taijasaṃ lauhamiti svarasāt rajataṃ tāmraṃ vā ||

4.9.99

siddhāntaśekhare ||

4.9.100

dvādaśāṅgulavistāraṃ kukṣimadhyaṃ savṛttakam |

4.9.101

ṣaḍaṅgulaṃ taddalāntamoṣṭhaṃ kuryyāttathāṅgulam ||

4.9.102

asya tāraṃ trimātraṃ syāt pārśve nāsāguṇāṅgulam |

4.9.103

randhraṃ kaniṣṭhakātulyamagre taddviguṇe tvadhaḥ |

4.9.104

pṛṣṭhe pādaṃ catuḥ kuryyādutsedhaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |

4.9.105

saḍaṅgulapravistāraṃ pātramācamanārthakam ||

4.9.106

iti ācamanapātralakṣaṇam ||

4.9.107

atha gandhapātralakṣaṇam ||

4.9.108

p. 377) sidhāntaśekhare ||

4.9.109

arghyavadgandhapātraṃ syāditi |

4.9.110

atra arghyapātravadityanena sampūrṇārghya pātralakṣaṇātideśaḥ |

4.9.111

yathā arghyapātraṃ kriyate tathaiva gandhapātraṃ karttavyamityarthaḥ ||

4.9.112

iti gandhapātralakṣaṇam ||

4.9.113

atha dhūpapātralakṣaṇaṃ vaikhānasagranthe ||

4.9.114

dhūpapātraṃ sarojātaṃ suvarṇādivinirmitam |

4.9.115

pādayorapi tasya syādutsedhaṃ caturaṅgulam |

4.9.116

anekaśuṣiraṃ tasya pidhānaṃ sadṛśaṃ bhavet |

4.9.117

śuṣiraṃ chidram ||

4.9.118

pidhānamācchādanam |

4.9.119

siddhāntaśekhare ||

4.9.120

dhūpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādipūrvavat |

4.9.121

catuḥpañcarasāśvairvai pātravistāramaṅgulaiḥ |

4.9.122

rasāḥ ṣaṭ aśvāḥ sapta |

4.9.123

pātrotsedhato dairghyaṃ syādoṣṭhamarddhāntakaṃ matam |

4.9.124

padmābhaṃ paritaḥ pātraṃ dvyaṅgulo'dhogalo bhavet |

4.9.125

pādamekāṅgulotsedhaṃ vistṛtaṃ dvyaṅgulaṃ tataḥ |

4.9.126

ṣaṭparvadīrghanābhaṃ syādunnataṃ dvyaṅgulaṃ matam |

4.9.127

pūrvakotsedhasaṃyuktaṃ vṛttañca cakracāpavat |

4.9.128

pidhānaṃ dvyaṅgulotsedhaṃ nānācchidrasamanvitam |

4.9.129

ekacchidrayutaṃ kuryyāt kalasākāramūrddhvataḥ ||

4.9.130

iti dhūpapātralakṣaṇam ||

4.9.131

vaikhānasagranthe ||

4.9.132

dīpapātraṃ tatā nālamadhye kumudakojjvalam |

4.9.133

varttyādhāraiḥ śatenāpi yuktamaṣṭābhireva ca |

4.9.134

trisaptakāṣṭabhiścaiva dvābhyāṃ vā daśabhiśca vā |

4.9.135

pañcabhirvā yathāśakti kalpayeccihnavittamaḥ |

4.9.136

siddhāntaśekhare ||

4.9.137

dīpapātravidhiṃ vakṣye paladravyādirarghyavat |

4.9.138

padena nāgalādyaṃ hi dhūpapātravaducyate |

4.9.139

ekapatraṃ catuṣpatraṃ ṣaḍdalaṃ vāṣṭapatrakam |

4.9.140

tatraikapatraṃ madhye syānnimnāśvatthadalākṛti |

4.9.141

catuṣpatraṃ caturdikṣu madhyamā nimnakarṇikā |

4.9.142

ṣaḍdale tu smṛtaṃ tadvadupapatrasamanvitam ||

4.9.143

iti dīpapātralakṣaṇam ||

4.9.144

atha dīpamālālakṣaṇam ||

4.9.145

siddhāntaśekhare ||

4.9.146

dārvayastāmrasambhūtā dīpamālā'dhamā matā |

4.9.147

madhyamā ca tathā śreṣṭhā svarṇā vā raupyajā kramāt |

4.9.148

yaṣṭyā tu dvāravat kuryyāt liṅgapṛṣṭhe prabhākṛtim |

4.9.149

dvārābhāmanyadeśe tu dīpamālāṃ suśobhanām |

4.9.150

caturbhiraṅgulairdīrghaṃ skandhamaṅgulavistṛtam |

4.9.151

p. 378) evaṃ kṛtvā vibhāgaikaṃ daṇḍamadhye niyojayet |

4.9.152

skandhāt skandhaṃ samaṃ kuryyādantaraṃ bhūtamātrakam |

4.9.153

dīpamāleti kathitā sarvadevādipūjane |

4.9.154

iti dīpamālālakṣaṇam ||

4.9.155

atha dīpādhāralakṣaṇam ||

4.9.156

siddhāntaśekhare ||

4.9.157

hematāmrādisambhūtaṃ vidadhyāduttamādikam |

4.9.158

dvādaśāṅgulamārabhya dvidvyaṅgulavivṛddhitaḥ |

4.9.159

aṣṭādaśoditotsedhā dīpādhārasya cocchratā |

4.9.160

snehādhārasya pāde tūnnāhaṃ dairghyasamaṃ matam |

4.9.161

pādanāvaśarāvāṃśaḥ snehādhāro'pi tatsamaḥ |

4.9.162

tadūrddhvaṃ mukulaṃ kuryyāt prādikādisamanvitam |

4.9.163

nānāparīsamāyuktaṃ nānākumbhāṃśamālikam |

4.9.164

dīpādhāra iti prokto lauhajān dīpakāṃstu tān |

4.9.165

nānāvarṇān tathā ramyān caturhastapramāṇakān |

4.9.166

trihastānekahastān vā dvihastān vā yathābalam |

4.9.167

tāmrajān rājatīyān vā yugmaistaiḥ snehadhārakaiḥ ||

4.9.168

iti dīpādhāralakṣaṇam ||

4.9.169

vaikhānasagranthe ||

4.9.170

nīrājanakriyāpātrī hemādridravyanirmmitā |

4.9.171

tritālopetavistīrṇaghṛtamadhyā manoharā ||

4.9.172

sidhāntaśekhare ||

4.9.173

hiraṇyatāratāmrādinirmmitaṃ hyuttamādikam |

4.9.174

ṣaṭ triṃśatāṅgulaiḥ śreṣṭhaṃ madhyamaṃ triṃśatāṅgulaiḥ |

4.9.175

caturviṃśatimātraiḥ syādadhamaṃ vistṛtau kramāt |

4.9.176

agnibhāgaikabhāgena kuryyānmadhye ca karṇikām |

4.9.177

uttarakāsamutsedhaṃ karṇikāyāḥ pramāṇataḥ |

4.9.178

pīṭhikaṃ paritaḥ kuryyāt yavayugmena vistṛtam |

4.9.179

tatsamānonnatānīha parito'ṣṭadalāni ca |

4.9.180

parito'rddhapramāṇena kāṣṭhānāmaṣṭakaṃ samam |

4.9.181

oṣṭhamekāṅgulaṃ kuryādvistārāt karṇikonnate |

4.9.182

samānaṃ pūrṇacandrābhaṃ dīpādhāraśca kumbhavat ||

4.9.183

unnatādicaturmātrairvistṛtaiścāṅguladvayam |

4.9.184

tatra randhradvayaṃ kuryyāt karṇikāmadhyamaṃ samam ||

4.9.185

iti nīrājanapātralakṣaṇam ||

4.9.186

atha ghaṇṭālakṣaṇam ||

4.9.187

vaikhānasagranthe |

4.9.188

śabdabrahmamayī ghaṇṭā hastotsedhapramāṇikā |

4.9.189

brahmāṇḍagolakākārā surādyātmatamā bhavet |

4.9.190

adhomukhatālamānavistārotsedhanaṃ tataḥ |

4.9.191

p. 379) nānāvidhāścatasro vā ghaṇṭāḥ pratidiśaḥ kṛtā |

4.9.192

cakrāṅkā paṅkajāṅkā vā sā ghaṇṭā parikīrttitā |

4.9.193

evaṃ vidhā bhavedghaṇṭā yadvā cittānusārataḥ |

4.9.194

sidhāntaśekhare ||

4.9.195

pañcāṅgulonnatā ghaṇṭā tadvadvistārasaṃyutā |

4.9.196

ghaṇṭāyāstu parīṇāho vistārārddhena kīrttitaḥ |

4.9.197

aṅgulastu bhaveddaṇḍo dairghye vṛttasamaṃ matam |

4.9.198

daṇḍāgre vṛṣabhaṃ śūlaṃ nalinaṃ vāpi kārayet |

4.9.199

śuddhakāṃsyena karttavyaṃ ghaṇṭālakṣaṇamīritam ||

4.9.200

iti ghaṇṭālakṣaṇam ||

First 200 of 232 passages. Read on

Linked texts (9)