Pranatoshini 5.11
Prāṇatoṣiṇī 5.11
- Language
- Sanskrit
5.11.1
atha pūjādikālastatraiva ||
5.11.2
jyeṣṭhā vāpyathavā ṣaṣṭhī sāyaṃkāle na cedbhavet |
5.11.3
sāyameva tathapi syādbilvaśākhābhimantraṇam |
5.11.4
pūrvāṃ ṣaṣṭhīṃ sanakṣatrāṃ sāyaṃ prāptāmapi tyajet |
5.11.5
yadā tu patrikāpūjā na paredyurbhaviṣyati |
5.11.6
sannikṛṣṭantu yat pūrvaṃ patitaṃ divasasya ca |
5.11.7
taddine varaṇaṃ kṛtvā pare śākhāṃ praveśayet |
5.11.8
saptamyāntu yadā ṣaṣṭhī niḥsṛtā vā na niḥsṛtā |
5.11.9
varddhate saptamī kintu daṇḍamātraṃ pare yadi |
5.11.10
pare'hanīti śeṣaḥ |
5.11.11
muhūrtamadhikā vāpi navamyāmaṣṭamī bhavet |
5.11.12
varddhate daśamī caiva tadā kāryaṃ yathā śṛṇu |
5.11.13
na kevalaṃ navamī daśamī ceti cārthaḥ |
5.11.14
saptamyāṃ bilvavaraṇamaṣṭamyāntu praveśanam |
5.11.15
pūjāṣṭakā navamyāntu daśamyāṃ preṣayecchivām |
5.11.16
atra kecit sāmānyavidhiprāptatithibādhabhiyā saptamyāṃ
bahukālīnasaptamīyutaṣaṣṭhyāmiti vyākhyānti |
5.11.17
tatra ṣaṣṭhī na niḥsṛteti vacanamanākulaṃ veti pratibhāti |
5.11.18
yadā ṣaṣṭhau ca saptamyāṃ aṣṭamyāñcāpi varddhayet ||
5.11.19
svārtha iṇapāṇinividāntu ṇic varddheta |
5.11.20
arthāt saptamīti śeṣaḥ |
5.11.21
aṣṭamī paragā caiva taddine ca dinakṣayaḥ |
5.11.22
tadā ṣaṣṭhyāṃ pūrvadine bilvasya vandanaṃ matam |
5.11.23
ṣaṣṭhīsaṃyuktasaptamyāṃ patrikāyāḥ praveśanam |
5.11.24
atikalpe tathāṣṭamyāṃ mṛṇmayīñca praveśayet |
5.11.25
atikalpe atipratyūṣe ||
5.11.26
saptamyā saṃyutāṣṭamyāṃ mahāpūjotsavakriyā |
5.11.27
navamyāntu baliṃ dadyāddaśamyāṃ preṣayecchivām |
5.11.28
navamyāmaṣṭamī yatra navamī parato nacet |
5.11.29
p. 502) bhaved vā daśamīviddhā navamī ca pare'hani |
5.11.30
tadāṣṭamīnavamyośca dvayoḥ pūjādvayaṃ kila |
5.11.31
ekasminneva divase kartavyaṃ balibhiḥ saha |
5.11.32
aṣṭakā navamīpūjā trisandhyavyāpinī parā |
5.11.33
tadā tadā navamyuktaṃ balidānaṃ pare'hani |
5.11.34
trisandhyavyāpinī cet syād yadā pūrvadine'ṣṭamī |
5.11.35
daśamīviddhanavamyāntu kuryāt pūjāṃ na saṃśayaḥ |
5.11.36
aṣṭakānavamīyogo rātriyogo viśiṣyate |
5.11.37
arddharātrau śataguṇaṃ sandhyāyāṃ dviguṇaṃ smṛtam |
5.11.38
saptamyādiṣu pūrvāhṇe tārāyogo na cedbhavet |
5.11.39
tadāpyārabhya pūrvāhṇe nakṣatrāṃśe samāpayet |
5.11.40
daśamyāṃ śravaṇo vyāpī tathotthāya kṛtakriyaḥ |
5.11.41
prātaḥ sampūjya vidhivat nṛtyagītapuraḥsaraiḥ |
5.11.42
pratīkṣya śrāvaṇaṃ kālaṃ prāpte sampreṣayecchivām |
5.11.43
yadi nakṣatramāśritya saptamyādi trikaṃ sthitam |
5.11.44
tadaiva śravaṇāpekṣā daśamyāṃ kecidabruvan |
5.11.45
śravaṇānte gate rātrau tadante navamī dine |
5.11.46
svasvasthānocitaṃ karma dakṣiṇāntaṃ samāpaet |
5.11.47
daśamyāntu tadaprāptau dhaniṣṭhāyāṃ yathāvidhi |
5.11.48
preṣayedbhagavatīṃ durgāmaśeṣaiḥ śāradotsavaiḥ |
5.11.49
navamī daśamīyuktā śravaṇā tu gatā niśi |
5.11.50
tadā sampreṣayeddevīṃ navamyāṃ daśamīkṣaṇe |
5.11.51
aṣṭamīdinaparyantā rātrau cennavamī bhavet |
5.11.52
navamyāmapi kurvīta mahāpūjāṃ mahāniśi |
5.11.53
candrodite niśāyāntu yā bhavedaṣṭamītithiḥ |
5.11.54
mahāṣṭamīti sā proktā devyāḥ prītikarī parā |
5.11.55
tato'nu navamī yā syāt sā mahānavamītithiḥ |
5.11.56
pūjādhāramāha tatraiva ||
5.11.57
citre ca pratimāyāñca mṛṇmayyāṃ śrīphale'pi ca |
5.11.58
mahāyonau candrabimbe śilāyāṃ yonimaṇḍale |
5.11.59
pustake pāduke khaḍge mahābimbe tathaiva ca |
5.11.60
puṇyakṣetre ca gaṅgāyāṃ devīmāvāhya pūjayet ||
5.11.61
pramākaraṇavidhiniṣedhāvapi tatraiva ||
5.11.62
na gṛhī mṛṇmayīṃ kuryānna vai tālamayīṃ kvacit |
5.11.63
p. 503) trihastāṃ tṛṇagarbhāñca vilvayugme samarcayet ||
5.11.64
na gṛhī mṛṇmayīṃ kevalamṛttikayā pratimāṃ na kuryāttathā tālamayīṃ
sārddhatrihastaparimitāṃ gṛhī na kuryāt |
5.11.65
vidhimāha trihastāmiti |
5.11.66
trihastāṃ pratimāmityadhikaparimāṇavyavacchedārthamuktam |
5.11.67
tena tannyūnapratimākaraṇe na doṣaḥ |
5.11.68
mṛṇmayyāḥ pratiprasavamāha tṛṇagarbhāmiti |
5.11.69
tena tṛṇagarbhamṛṇmayīpūjane doṣaḥ |
5.11.70
cakāro bhinnakrame tṛṇagarbhāṃ samarcayet bilvayugme ceti |
5.11.71
brāhmaṇādibhedena bilvayugmasya viśeṣamāha |
5.11.72
māhendrasthañca īśasthaṃ brāhmaṇasya praśasyate ||
5.11.73
ūrddhasthamuttarasthañca kṣatriyasya varānane ! |
5.11.74
vāyavyasthañca vaiśyasya śūdrasya ca varānane ! |
5.11.75
māhendrasthaṃ tatheśasthaṃ sarveṣāmathavā priye ! |
5.11.76
pūrvādisthabilvayugmaphalamāha ||
5.11.77
māhendrasthe jñānavṛddhirīśasthe sarvakāmadam |
5.11.78
vāyusthe ca dhanāvāptiraiśvaryamuttarāsthite |
5.11.79
yāmyasthe śatruvṛddhiḥ syāt koṇage maraṇaṃ bhavet |
5.11.80
vāyvīśānakoṇasthasya viśeṣaphalābhidhānādatra koṇapadamagninai-ṛtakoṇaparaṃ
pāriśeṣyāditi |
5.11.81
bilvayugasya śubhalakṣaṇamagrāhyatvañcāha tatraiva ||
5.11.82
samaṃ vṛttaṃ samaṃ sthūlaṃ śastaṃ kīṭādidūṣitam |
5.11.83
na grāhyaṃ parameśāni ! kadācidūrddhvamadhyagam |
5.11.84
ūrddhvagetikṣatriyabhinnasyāgrāhyatvam |
5.11.85
samamiti sarvasya |
5.11.86
yadvā kadāciduktasthānasthasyāprāptādūrddhvamadhyagamapi grāhyaṃ
nindyaphalāśruteriti tātparyam |
5.11.87
bilvayugmādeścyutidoṣo'pi tatraiva ||
5.11.88
snānasthāne nīyamāne cyute yugme maheśvari ! |
5.11.89
mṛṇmayyāśca cyutiryatra jāyate maraṇaṃ dhruvam |
5.11.90
taddoṣapraśamanārthañcāyutaṃ juhuyād ghṛtaiḥ |
5.11.91
dhenuñca dakṣiṇāṃ dadyāt śvetāśvaṃ śetachāgalam ||
5.11.92
iti bilvayugapratimācyutiprāyaścittam |
5.11.93
nandāmārabhyadaśamīparyantamutsavaṃ viduḥ |
5.11.94
mahāmahotsavaṃ jñeyaṃ tridinaṃ tat prakīrtitam |
5.11.95
tadanyadevatāyāgaṃ yaḥ karoti maheśvari ! |
5.11.96
na tasya phalamāpnoti so'nte narakamāpnuyāt |
5.11.97
devyā bhāgaśataṃ sarvaṃ tasmānnānyaṃ samarcayet |
5.11.98
p. 504) punaraṣṭamyāṃ pratimāsu cetyantamabhidhāya |
5.11.99
prahare prahare snānaṃ prahare prahare baliḥ |
5.11.100
prahare prahare homamannañcābhiṣasaṃyutam |
5.11.101
prabhūtabalidānañca navamyāñca praśasyate |
5.11.102
navamyā pūjitā devī dadātyanantakaṃ phalam ||
5.11.103
deśaviśeṣe mūrtiviśeṣo'pi tatraiva ||
5.11.104
oḍradeśe kaliṅge ca madhyadeśe tathaiva ca |
5.11.105
devī cāṣṭabhujā pūjyā ayodhyāyāṃ surāṣṭrake |
5.11.106
cohāre caiva śrīhaṭṭe kośale śavavallake |
5.11.107
aṣṭādaśabhujā kāryā mahendre ca himālaye |
5.11.108
kaurave mathurāyāñca kedāre rāmaṭhe'pi ca |
5.11.109
pūjayed dvādaśabhujāṃ makarandre virāṭake |
5.11.110
kaumāre caiva gauḍe ca pāripātre ca dakṣiṇe |
5.11.111
devī daśabhujā kāryā marahaṭṭe gajāhvaye |
5.11.112
pūrṇe caiva tu nepāle kacchaseśe ca kaṅkaṇe |
5.11.113
caturbhujā bhaveddevī dvibhujā sāgarāntike |
5.11.114
dīpasthānantu kūrmacakraśiraḥsthānam |
5.11.115
tattu tantrasārakāreṇaiva dhṛtam |
5.11.116
dīpasthānavivarjiteneṣṭakāracitasthānena kadācana devīmarcayedityanena dīpasthāne
tṛṇakāṣṭhādimayagṛhe na doṣaḥ |
5.11.117
tathā dīpasthānabhinne iṣṭakāmayagṛhe'pi dīpasthānabhinnasya pratiprasavamāha ||
5.11.118
aiśānyāñca mahendre vā uttare bhavanasya ca |
5.11.119
kārayedbhavanaṃ divyaṃ dhanaiśvaryaprasādataḥ |
5.11.120
ekatriṃśacca dairghyeṇa pañcatriṃśadathāpi vā |
5.11.121
vartulaṃ navahastaṃ vā tūryahastamathāpi vā |
5.11.122
vibhidya pārśvayorbhāgaṃ kṛtvā madhyaṃ suśobhanam |
5.11.123
caturdikṣu pramāṇena devīṃ tatraiva kārayet |
5.11.124
atha siṃhāsanādilakṣaṇam |
5.11.125
hastamātraṃ samutsedhaṃ loma tatra samanvitam |
5.11.126
siṃhāsanaṃ mahācakraṃ sarvatobhadrameva ca |
5.11.127
rajasā maṇḍalaṃ kuryāt pīṭhaṃ tatra niveśayet |
5.11.128
kṣīraṃ śrīpatikodbhūtaṃ sahakāramathāpi vā |
5.11.129
muṣṭibāhupramāṇena prādeśocchrāyameva ca |
5.11.130
prāpte'ṣṭadhā ca kuṭilaṃ catuṣkoṇaṃ samaṃ śubham |
5.11.131
bhadrāsanamidaṃ proktaṃ kūrmāsanamathāpi vā |
5.11.132
vivāhe saurayāge ca sahakāraṃ vivarjayet |
5.11.133
vāruṇaṃ vā maheśāni ! padmakaṃ devadārukam |
5.11.134
p. 505) praśastaṃ sarvavedīṣu tathā śālamayāni ca |
5.11.135
tato'ruṇena gandhena kuṅkumena gajena vā |
5.11.136
mahāyoniṃ likhitvā tu vahiḥ padmadvayānvitam |
5.11.137
gajena mṛgamadena ||
5.11.138
tatra saṃsthāpayeddevīṃ sarvakāmārthadāyinīm |
5.11.139
ṣaṣṭhīkartavyakarmāha |
5.11.140
nityaṃ nirvarttya vidhivat sāyaṃ ṣaṣṭhyāṃ tato gṛhī |
5.11.141
yāyādalaṅkṛto maunī bilvamūlaṃ samāhitaḥ |
5.11.142
brāhmaṇān bhojayitvā tu pañcāṅgena praṇamya ca |
5.11.143
uttarāśāmukho bhūtvā pīṭhaṃ nirmāya sādhakaḥ |
5.11.144
pañca devānnamaskṛtya tataḥ saṅkalpayet sudhīḥ |
5.11.145
tryambakeṇaiva mantreṇa vṛkṣaṃ toyena sāpayet |
5.11.146
kṣīreṇa pañcagavyena tathā pañcāmṛtena ca |
5.11.147
snātvā kumbhatrayeṇāpi sūtramāṇeti vai ṛcā |
5.11.148
niṣiktena tu sūtreṇa triguṇena ca pañcadhā |
5.11.149
veṣṭayeddakṣiṇāvarte pañca vrīhīṃśca vāpayet |
5.11.150
adyāmuke māsyamuke pakṣe etasmin puṇyabhūpredeśe bhavantamambikāśivayoḥ
priyataraṃ śāṇḍilyagotraṃ bilvavṛkṣam amukagotro'mukadevaśarmā amukakāmanayā
abhinnavṛntaphalayugalayuktāṃ śākhāṃ durgāsvarūpataḥ pūjārthaṃ netuṃ
naktamebhirabhyarcya vṛṇe |
5.11.151
hastaṃ dattvā vṛkṣamūle phalairmālyaiḥ samanvitam |
5.11.152
saṃvāhya taiḥ samabhyarcya sthaṇḍile pūjayettataḥ |
5.11.153
gaṇeśamuttaradvāri pūrve caṇḍañca dakṣiṇe |
5.11.154
pracaṇḍaṃ paścime caiva vetālañca tataḥ param |
5.11.155
madhye ādhāraśaktyādīn sāṅgopāṅgāṃstathaiva ca |
5.11.156
mahārajatasaṅkāśāṃ pūrṇacandranibhānanām |
5.11.157
nānāratnasamākīrṇāṃ kaṅkaṇaiḥ kaṭakairapi |
5.11.158
vibhrājamānāṃ daśabhirbāhubhiḥ sumanoharaiḥ |
5.11.159
śaradambhojasaṅkāśavikāśimukhapaṅkajām |
5.11.160
indīvarābhairviṣamairlocanaistribhiruttamaiḥ |
5.11.161
vidyotayantīṃ nayanairuddāmadyutidāmabhiḥ |
5.11.162
triśūlaṃ karabālañca cakraṃ vāṇañca śaktyapi |
5.11.163
cintayed vāmabhāge tu kheṭakaṃ pūrṇacāpakam |
5.11.164
pāśāṅkuśañca paraśuṃ jvālāmālopaśobhitam |
5.11.165
ūrddhvapādaṃ vāmapādaṃ mahiṣoparisaṃsthitam |
5.11.166
p. 506) māhiṣaṃ chinnaśirasamadhastāt paricintayet |
5.11.167
khaḍgacarmadharaṃ tatra samudbhūtaṃ mahāsuram |
5.11.168
bilvavṛkṣasthitāṃ dhyāyet sarvakāmārthadāyinīm |
5.11.169
evaṃ dhyātvā maheśāni ! āsanaṃ pratipūjya ca |
5.11.170
mūlenāvāhanaṃ kuryāt pradadyādāsanaṃ tataḥ |
5.11.171
pādyādikaṃ tato dattvā aṅgapūjāṃ vidhāya ca |
5.11.172
pūrvādipatramūleṣu jayantyādīn samarcayet |
5.11.173
patrāgre caiva brahmādīn bhairavān patramadhyataḥ |
5.11.174
tatrāgatya vṛkṣamūle vṛkṣāgre ca samarcayet |
5.11.175
vetālaṃ maṇibhadrañca yakṣakañca tathaiva ca |
5.11.176
tripurāntakaṃ samākhyātaṃ kaṇaṃ hetukameva ca |
5.11.177
agnijihvarasañcaiva gandhapuṣpaiḥ samarcayet |
5.11.178
tato grahān digīśāṃśca tadastrāṇi ca tadbahiḥ ||
5.11.179
atra dikpālatadastrapūjāyāṃ viśeṣa uktaḥ śāradātilake caturthapaṭale
mahāprāmāṇikairlakṣaṇācāryaiḥ |
5.11.180
yathā |
5.11.181
ante yajellokapālānmūlapāriṣadānvitān |
5.11.182
hetijātyadhipopetān dikṣu pūrvāditaḥ kramāt ||
5.11.183
mūlapāriṣadānvitāniti asyāyamarthaḥ |
5.11.184
yadā śaktyāvaraṇe indrādipūjā tadā pratyekaṃ śaktipāriṣadāyeti evaṃ
gaṇapatipūjāyāṃ pratyekaṃ gaṇeśapāriṣadāyeti evaṃ sūryapūjāyāṃ pratyekaṃ
sūryapāriṣadāyeti |
5.11.185
evaṃ viṣṇupūjāyāṃ viṣṇupāriṣadāyeti |
5.11.186
hetīti pratiyoge jātyadhipānā pūrvamuccaraṇaṃ paścāddhetīnāṃ mūle hetiśabdasya
pūrvanipātaḥ |
5.11.187
śastrajātayaḥ svaratejaḥpretarakṣojavavātakṣetrabhūtanāgalokān savāhanān
saparivārānityapi jñeyam ||
5.11.188
dikpālānāha tatraiva ||
5.11.189
indramagniṃ yamaṃ rakṣo varuṇaṃ pavanaṃ vidhum |
5.11.190
īśānaṃ pannagādhīśamadha ūrddhvaṃ pitāmaham |
5.11.191
pīto rakto'sito dhūmraḥ śuklo dhūmraḥ sitāvubhau |
5.11.192
gauro'ruṇaḥ kramādete varṇataḥ parikīrtitāḥ |
5.11.193
teṣāṃ vāhanāni rāghavabhaṭṭadhṛtāni |
5.11.194
yathā |
5.11.195
airāvatājamahiṣanaramakarahariṇāśvavṛṣabharathahaṃsāḥ |
5.11.196
eteṣāṃ bījāni kapilapañcarātre ||
5.11.197
yānyulomatṛtīyantu dvitīyaṃ lavilomataḥ |
5.11.198
caturthakaṃ vilomena vānulomena cāṣṭamam |
5.11.199
p. 507) tṛtīyañcānulomena na vilomāt tṛtīyakam |
5.11.200
caturthaṃ saptamaṃ varṇaṃ vānulomena saṃsthitam |
First 200 of 896 passages. Read on
Linked texts (8)
- Mantrakaumudī — Sanskrit
- Durgārcanasṛti — Sanskrit
- Śāktānandataraṅgiṇī — Brahmānanda Giri 1500, Sanskrit
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Smṛtitattva — Raghunandana Bhaṭṭācārya 1520, Sanskrit