Tattvacintamani of Purnananda 1.2
Tattvacintāmaṇi 1.2
- Language
- Sanskrit
1.2.1
tatraitaddakṣiṇaṃ ṣaṭkamājñāpūrvaṃ kulodbhavam | iti |
1.2.2
nanu namasyo'yamīśvaraḥ sakalo vā niṣkalo vetyāśaṅkāyāmāha - devadeva iti |
1.2.3
ajñānāṃ jñānanetraṃ niviḍanava javārāgasantānahāsi
jyotsnājālairnakhānāṃ kulakamala - vanīkāntakāntiprakāśam |
gaṅgākāśyāditīrtho-llasadamala-mahāpuṇya - puñjapravāhaṃ
vande dīkṣāgurūṇāṃ caraṇasarasijadvandvamānandakandam || 2 ||
1.2.5
dīvyanti māyāmāśritya prapañcarūpeṇa krīḍanti iti devā hariharabrahmādayaḥ, teṣāṃ devaḥ
svarūpaśaktyā pravṛttinivṛttirūpakriyāsampādakaḥ paramaśiva ityarthaḥ | taduktaṃ śāradāyāṃ
prathamapaṭale -
1.2.6
nirguṇaḥ saguṇaśceti śivo jñeyaḥ sanātanaḥ |
nirguṇaḥ prakṛteranyaḥ saguṇaḥ sakalaḥ smṛtaḥ || iti | (1|6)
1.2.7
2| pūrvaślokena sahasrāravilāsinaḥ paraśivasyaiva gurutvamupapādya dīkṣāgurostadabhedena
taṃ namaskurute - ajñānāmityādi | jñānanetramityādidvitīyāntapadāni caraṇasarasijadvandvamityasya
viśeṣaṇāni | ajñānāṃ saccidānandasvarūpabrahmajñānarahitānāṃ jñānanetram | yathā loko
netreṇa sarvānapi laukikān padārthānavalokayati, tathā sādhako'pi
śrīgurucaraṇadvandvaprasādaparamparālabdhadīkṣāprabhāveṇaiva brahmadarśī bhavati | ata eva -
1.2.8
ajñānatimirāndhasya jñānāñjanaśalākayā |
cakṣurunmīlitaṃ yena tasmai śrīgurave namaḥ ||
1.2.9
ityanena guroreva jñānacakṣurunmīlakatvamuktam | rudrayāmalottarakhaṇḍe prathamapaṭale'bhihitena -
1.2.10
guroḥ prasādamātreṇa śaktitoṣo mahān bhavet |
śaktisantoṣamātreṇa mokṣamāpnoti sādhakaḥ || (1|224)
gurumūlaṃ jagat sarvaṃ gurumūlaṃ parantapaḥ |
guroḥ prasādamātreṇa mokṣamāpnoti sadvaśī || (1|225)
1.2.11
ityādivacanenāpi śrīguruprasādasyaiva mokṣadātṛtvamuktam |
1.2.12
niviḍanavajavārāgasantānahāsi - niviḍaḥ sāndro yo navajavārāgaḥ
sadyaḥprasphuṭitajavākusumaraktimā tasya santāno vistārastadvad hāsaḥ prakāśaḥ asyāstīti, sadyo
vikasitajavākusumāruṇamityarthaḥ | tathā nakhānāṃ jyotsnājālaiḥ prabhāpaṭalaiḥ
kulakamalavanīkāntakāntiprakāśam | kulaśabdārthaḥ prathamaśloke pradarśitaḥ | kulaṃ jīvāditattva -
1.2.13
ajñānaughamahāndhakārapaṭaladhvaṃsapracaṇḍadyuti-
rbrahmānandaparamparaikanilayaḥ pūrṇendukoṭiprabhaḥ |
pāṇibhyāmabhayaṃ varañca jagatāmuccaistarāmādiśan
mūrdhni śvetasaroruhāsanasamāsīnaḥ śivaḥ pātu naḥ || 3 ||
1.2.15
jātameva kamalavanī tatra kāntā kamanīyā yā kāntirbrahmasphūrtirūpā tāṃ prakāśayatīti
tathābhūtam | caraṇanakhamayukhamālayā jīvādivāyvantakulapadārtheṣu sthitāṃ
vṛttijñānāgocarībhūtāṃ brahmasattāṃ śrīgurureva prakāśayati | taduktaṃ mahānirvāṇatantre
saptamollāse -
1.2.16
sadguroḥ sevayā prāpya vidyāmenāṃ parāt parām |
kulācāraratā bhūtvā pañcatatvaiḥ kuleśvarīm || ityādi | (7|101)
1.2.17
gaṅgetyādi | gaṅgākāśyāditīrtheṣu ullasan yaḥ puṇyapuñjastatsadṛśaṃ puṇyapuñjaṃ
pravāhayatīti, tathābhūtam | gaṅgāditīrtheṣu snānādinā yādṛśaḥ puṇyarāśirutpadyate,
śrīgurucaraṇavandanādināpi tādṛśa evetyarthaḥ | taduktaṃ prāṇatoṣaṇīdhṛtagurutantre -
1.2.18
gaṅgādyāḥ saritaḥ sarvā gandharvāḥ sarpajātayaḥ |
sthāvarā jaṅgamāścānye parvatāḥ sārvabhautikāḥ |
ete cānye ca tiṣṭhanti nityaṃ gurukalevare || iti |
1.2.19
tathā viśvasāratantrīyagurugītāyām -
1.2.20
kāśīkṣetraṃ nivāso'sya jāhnavī caraṇodakam | iti |
1.2.21
viśeṣastu kulārṇave dvādaśollāse -
1.2.22
koṭimantrajapāddevi koṭitīrthāvagāhanāt |
koṭidevārcanāddevi parā śrīpādukāsmṛtiḥ || (12|5)
1.2.23
ityādibhirabhihitaḥ | ānandakandam, - ānandaṃ brahmaṇo rūpam iti śruterānandasya parabrahmaṇaḥ
kandaṃ tatvajñānamūlabhūtamityarthaḥ | taduktaṃ kulārṇave dvādaśolāse -
1.2.24
mantramūlaṃ gurorvākyaṃ mokṣamūlaṃ guroḥ kṛpā | iti |
(12|13)
1.2.25
tathā - guroḥ prasādamūlo'yaṃ paratatvamahākramaḥ | iti ca | (12|17)
1.2.26
dīkṣāgurūṇāṃ caraṇasarasijadvandvaṃ vande ityarthaḥ |
1.2.27
3| pūrvaślokena dīkṣāguruṃ praṇamya tadīyakaruṇālabdhopāsanakramāṇāmeva
sādhakānāṃ
1.2.28
brahmopāsanasambhavāt tatrāpi durbalādhikāriṇāṃ daśaśatadalapadmaprollasatpūrṇacandra ityādi-
prathamaślokapratipāditasya paramaśivasyopāsanāyāḥ sarvathā duḥsādhyatvāt
saviśeṣabrahmopāsanamabhidadhānaḥ -
1.2.29
ādau śivaṃ pūjayitvā śaktipūjā tataḥ param |
yatkiñcidupacāraṃ hi tasyaḥ kiñcinnivedayet || (5|40)
anyathā mutravat sarvaṃ gaṅgātoyaṃ bhaved yadi |
tathā- anyadevaṃ pūjayitvā śivaṃ paścād yajed yadi |
tasya pūjāphalañcaiva bhujyate yakṣarākṣasaiḥ || (5|45)
1.2.30
ityāditoḍalatantrapañcamollāsavacanena śivopāsanāyā eva prathamakartavyatvaśravaṇācchivamevādau
prasādayati-ajñāneti | ajñānaugha eva mahāndhakārapaṭalaḥ nirviśeṣabrahmasvarūpācchādakatvād
gāḍhāndhakārarāśisvarūpaḥ, tasya dhvaṃse vināśe pracaṇḍadyutiḥ mārtaṇḍasvarūpaḥ | yathā
sūryo gāḍhāndhakāranikaraṃ dūrīkṛtya laukikaṃ tattvajātaṃ janānāṃ jñānagocaratāṃ nayati,
tathā śivo'pyavidyāvaraṇamapākṛtya brahmasvarūpatāmātmanaḥ sādhakānāṃ purataḥ
prakāśayatītyarthaḥ | brahmānandaparamparaikanilayaḥ niravacchinnabrahānandasya āśrayasvarūpaḥ |
ata eva gandharvatantre prathamapaṭale -
1.2.31
smitapūrvo mahādevaḥ pūrṇānandamayo vibhuḥ |
1.2.32
ityanena śivasya pūrṇānandasvarūpatvamupapāditam | pūrṇendukoṭiprabhaḥ -
koṭipūrṇacandraprabhāsadṛśaprabhāviśiṣṭaḥ | pāṇibhyāṃ jagatām abhayaṃ varañca uccaistarām
ādiśan pracurataraṃ hitaṃ vidadhāna ityarthaḥ | mūrdhni śvetasaroruhāsanasamāsīnaḥ -
śiraḥsthasahasrārakamalāsanasthita ityarthaḥ | sakalaśivasyāpisahasrārameva sthānam | taduktaṃ
ṣaṭcakraṭīkādhṛtagandharvamālikātantre -
1.2.33
sahasrāraṃ śivapuraṃ ramyaṃ duḥkhavivarjitam | iti
1.2.34
atredaṃ rahasyam, - ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ
ityādiśrutyā -
1.2.35
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare || (9|24)
pare brahmaṇi vijñāte samastairniyamairalam |
tālavṛntena kiṃ kāryaṃ labdhe malayamārute || (9|28)
1.2.36
ityādikulārṇava-navamollāsavacanena,
1.2.37
nirākāraṃ samāsādya nirañjanapadaṃ labhet |
nirākāreṇa deveśi kṛtakṛtyaśca sādhakaḥ ||
1.2.38
iti kubjikātantranavamapaṭalavacanena,
1.2.39
yallābhānnāparo lābho yatsukhānnāparaṃ sukham |
yajjñānānnāparaṃ jñānaṃ tad brahmetyavadhāraya ||
yaddṛśyānnāparaṃ dṛśyaṃ yaddṛṣṭvā na punarbhavaḥ |
tiryagūrddhamadhaḥpūrṇaṃ saccidānandamavyayam |
anantaṃ nityamekaṃ yattad brahmetyavadhāraya ||
1.2.40
iti gandharvatantraprathamapaṭalavacanena ca parabrahmajñānaṃ tata eva sādhakānāṃ
kṛtakṛtyatvañcābhihitam, paraṃ durbalādhikāriṇāṃ jīvānāṃ sarvathā tadasambhavāt
saguṇabrahmopāsanataḥ krameṇa nirguṇabrahmāvāptirbhavati | ata eva kulārṇave trayodaśollāse -
1.2.41
yaḥ śivaḥ sarvagaḥ sūkṣma"conmanā niṣkalo'vyayaḥ |
vyomākāro hyajo'nantaḥ sa kathaṃ pūjyate priye || 51 ||
1.2.42
iti śivasya praśna upapadyate | atra sādhu mīmāṃsitaṃ vedāntaparibhāṣāyām -
1.2.43
nirviśeṣaṃ paraṃ brahma sākṣātkartumanīśvarāḥ |
ye mandāste'nukampyante saviśeṣanirūpaṇaiḥ ||
vaśīkṛte manasyeṣāṃ saguṇabrahmaśīlanāt |
tadevāvirbhavet sākṣādapetopādhikalpanam || iti |
1.2.44
asyaivārthasya pratipādanāya kubjikātantre navamapaṭale -
1.2.45
sākāreṇa maheśāni nirākārañca bhāvayet |
sākāreṇa vinā devi nirākāraṃ na paśyati || iti |
1.2.46
haratatvadīdhitidhṛtāgastyasaṃhitāyāmapi -
1.2.47
sarveśvaraḥ sarvamayaḥ sarvabhūtahite rataḥ |
sarveṣāmupakārāya sākāro'bhūnnirākṛtiḥ ||
1.2.48
ityabhihitam | tadetatpūrvapūrvavacanasaṃvādena paramaśivaḥ sthūlādhikāriṇāṃ
svarūpagrahaṇe'samarthānāṃ paramapuruṣārthasampattaye śivaśaktyāditattadrūpeṇāvirbhūya
dhyānādigamyatāmāśrayan sādhakānanugṛhṇātīti sarvamavadātam |
1.2.49
yasyāmbhodharakāntisundaratare vakṣaḥsthale nirmale
bhāsvatkaustubhanāmakena militā saṃśuddhamuktāvalī |
kālindīsalilaikapaṅkajalasadgaṅgāmbudhāropamāṃ
śobhāmātanute sa me vitanutāṃ dāmodaro maṅgalam || 4 ||
1.2.50
bhaktyā'namraviriñcimaulivilasanmandāramālāvalī-
niryātairmakarandabinduvisaraiḥ snātāṅghripīṭhāntikā |
dhyānaireva niṣevitā gurutarairindrādivṛndārakaiḥ
śambhorambujalocanā bhagavatī devī śivāyāstu naḥ || 5 ||
1.2.51
---------------------------------------------------------------
4| pūrvaślokena śivaṃ prasādya viṣṇurūpeṇāvirbhūtaṃ paramaśivaṃ prasādayati - yasyeti
| ambhodharakāntisundaratare-atrāmbhodharapadena meghasyātiśayakṛṣṇavarṇatvaṃ sūcitam, jalāpagame
meghasya śubhratvānna tena saha dāmodarasyopamā sambhavati | jalamayameghasya yā kāntistato'pi
manojñatarakāntiśālini yasya dāmodarasya nirmale vakṣaḥsthale vilasantī saṃśuddhamuktāvalī
saṃśuddhā mālinyādidoṣaśūnyā svacchā ityarthaḥ | muktāvalī muktāmālā
bhāsvatkaustubhanāmakena bhāsvat dīptimat yat kaustubhaṃ tannāmakaratnaṃ tena militā saṅgatā
satī, kālindīsalilaikapaṅkajalasadgaṅgāmbudhāropamām - kālindyāḥ yamunāyāḥ salile utphullamiti
śeṣaḥ, yadekaṃ paṅkajaṃ tatra lasantī śobhamānā yā gaṅgāmbudhārā tayā upamā
sādṛśyaṃ yasyāḥ tathābhūtāṃ śobhāmātanute, sa dāmodaro maṅgalaṃ vitanutām | atra
dāmodarasya kṛṣṇavarṇatvād yamunājalasādṛśyam, kaustubharatnasya śubhratvāt paṅkajasādṛśyam,
muktāvalyāḥ śubhratvāllambamānatvācca gaṅgāmbudhārāsādṛśyamityavadheyam | tathāca-yaḥ
paramārthato nīrūpo'pi sādhakajanagaṇānugrahārthamīdṛśaṃ kiñcana kamanīyaṃ rūpaṃ dhatte,
yaścāparicchinno'pi māturabhīpsitapūraṇārthamatiduḥsahaṃ dāmabandhanamapyaṅgīcakāra,
sādhakajanamanovinodanasamullasatkaruṇaḥ sa bhagavān prārthanayā prasādito nūnaṃ maṅgalaṃ
vidadhyādityabhiprāyeṇa vitanutāṃ dāmodaro maṅgalamityuktam |
1.2.52
5| evaṃ bhagavantaṃ śivaṃ dāmodarañca prasādya granthapratipādyāṃ paramaśivasya
svarūpaśaktirūpām arūpāmapi sādhakajaneṣvanugrahabuddhyā rūpadhāriṇīṃ śrīmattripurasundarīṃ
prasādayati - bhaktyā'nmreti | bhaktyā śrīmattripurasundaryāṃ jagadambikāyāmanurāgaviśeṣeṇa
ānamro yo
1.2.53
viriñcirbrahmā tasya maulau vilasantī yā mandāramālāvalī tasyā niryātairniṣṭhyūtaiḥ
makarandabindūnāṃ visaraiḥ samūhaiḥ snātam aṅghripīṭhāntikaṃ pādapīṭhasamīpaṃ yasyāḥ sā
| taduktaṃ gandharvatantre ekādaśapaṭale -
1.2.54
brahmaviṣṇuśiroratnanighṛṣṭacaraṇāmbujām | iti |
1.2.55
anenāsyā brahmādibhirārādhyatvamabhihitam | indrādīnāntvasyāḥ sādhanaprakāro naitādṛśa
ityāha - gurutaraiḥ ādhipatyarūpagurutvaviśiṣṭaiḥ indrādivṛndārakaistu
dhyānaistatsvarūpacintanairevopāsitā | svargādyadhīśvarā indrādilokapālā api yasyāḥ
svarūpamavalokayitumaprabhaviṣṇavo yatsvarūpāvalokanalālasayā dhyānayogamāśritya yāṃ sevante
sā ambujalocanā bhagavatī ṣaḍaiśvaryaśālinī śambhoḥ paramaśivasya devī prakāśasvarūpā
śrīmattripurasundarī naḥ asmākaṃ sādhakānāṃ śivāyāstu |
1.2.56
atredaṃ rahasyam - śambhordevītyanena paraśaktyāḥ sṛṣṭyādikartṛtvaṃ tasya ca
śambhusambandhanirbāhyatvamiti sūcyate | ata eva kāmakalāvilāse -
1.2.57
sphuṭaśivaśaktisamāgamabījāṅkurarūpiṇī parā śaktiḥ ityuktam | taṭṭīkāyāmapyanyatra -
1.2.58
na śivena vinā devī na devyā ca vinā śivaḥ |
ubhayorantaraṃ nāsti candracandrikayoriva ||
1.2.59
ityabhihitam | tantranaye prakāśasattā vimarśasattā ceti dvividhā sattāṅgīkṛtā | tatra sa -
paraśaktikaparabrahmasattā prakāśasattā, śivādikṣityanta-ṣaṭtriṃśattattvarūpaprapañcasattā tu
vimarśasattā | tatra ca sa-paraśaktikaparaśivaḥ prakāśasvarūpaḥ svalīlayā vimarśātmakamakhilaṃ
prapañcajātaṃ sūkṣmatayā svasminnavasthitaṃ prakāśayati saṃharati ca |
1.2.60
tatra ca paraśaktyā eva kriyāśaktyadhiṣṭhānatayā sṛṣṭyādikartṛtvam, tacca paraśivasya
jñānaśaktyadhiṣṭhānatayā nirvarttate | tataśca paraśivasambandhābhāve paraśakterapi kartṛtvaṃ
nopapadyata iti sūcanāya śambhordevīti granthakṛdbhirabhihitam |
1.2.61
citirūpā mahāmāyā paraṃbrahmasvarūpiṇī |
sevakānugrahārthāya nānārūpaṃ dadhāra sā ||
1.2.62
iti haratatvadīdhitidhṛtadevyāgamavacanena,
1.2.63
sā eva pañcamī śaktiḥ paraṃbrahmasvarūpiṇī |
paramānandarūpaṃ yajjagatāṃ kāraṇaṃ mahat ||
1.2.64
tasyā devyāstu tadrūpamudayāstavivarjitam |
sthūlatve sthūlarūpā sā sūkṣmatve sūkṣmarūpiṇī |
1.2.65
hṛdayakamalamadhye prollasatkarṇikāntaḥ-
pramuditaśivaśayyāsaṃsthitā kāpi mūrtiḥ |
suravaraharamaulismeramuktāpradhāna-
pravilasitapadābjā pātu māṃ mohakūpāt || 6 ||
1.2.66
-------------------------------------------------------------------------
yoṣau viśveśvaro devo viśvaṃ vyāpyavyavasthitaḥ |
saiva viśveśvarī devī vyāpakatvena saṃsthitā ||
1.2.67
ityādigandharvatantratṛtīyapaṭalavacanena ca śivaśaktyorabhedaṃ sādhakānāmanugrahārthaṃ
nānārūpaparigrahañcopapādya,
1.2.68
tasyāḥ punaḥ punaḥ sṛṣṭirjāyate līyate sadā |
tasmācchaktiḥ pradhānā ca śaktyā vyāptamidaṃ jagat ||
1.2.69
iti gandharvatantratṛtīyapaṭalavacanena maheśvaraḥ śaktyā eva sṛṣṭyādikartṛtvamabhyadhāt | evañca
yā brahmādibhirindrādibhiścārādhitā rūpaviśeṣaṃ parigṛhya sādhakānanugṛhya teṣāṃ bhogaṃ
mokṣañca nirvartayati sā prārthitā nūnamasmākaṃ maṅgalaṃ vidadhyādityabhiprāyaḥ |
1.2.70
6| evaṃ devīṃ prasādya śāstrasyāsyopāsanāparatayā tadupāsanānukūlāṃ mūrtiṃ
tadupāsanayogyasthānañca nirūpayan granthakṛt, nirvāṇatantre saptamapaṭale
dvādaśāramanāhatapadmamupakramyābhihitena -
1.2.71
maharlokamidaṃ bhadre pūjāsthānaṃ sureśvari |
atraiva mānasaṃ yāgaṃ kurute yogavittamaḥ ||
1.2.72
iti vacanena hṛtpadmasyaiva mānasayāgasthānatvābhidhānādāha - hṛdayeti | hṛdayakamalamadhye
prollasantī yā karṇikā tasyā antaḥ abhyantare sthitā yā pramuditaśivaśayyā
devīcaraṇasparśasukhānanditaśivarūpaśayyā tatra saṃsthitā | athavā prollasantīti mūrtiviśeṣaṇam |
atra yadyapi hṛtpadmamadhye bījakoṣaḥ, tataḥ ṣaṭakoṇamaṇḍalam, tato vāyumaṇḍalaṃ
maharlokāparaparyāyam, ityevaṃ kramastathāpi sāmānyato'bhihitamityavadheyam |
1.2.73
suravaraharamaulismeramuktāpradhānapravilasitapadābjā - muktāpradhāne pravilasite ca padābje
yasyāḥ sā, muktāmaṇipravālaiśca pādapadmavibhūṣitām iti vakṣyamāṇadhyānaikadeśena
yanmuktāvibhūṣitatvamuktam, tatra muktāśabdasya prathamamabhidhānānmuktāmaṇipravālānāṃ
pādabhūṣaṇatva sāmye'pi muktānāmeva prādhānyamityevāha - muktāpradhāneti padena | smerā
1.2.74
na pītaṃ nāpītaṃ nahi parimitaṃ nāparimitaṃ
na raktaṃ nāraktaṃ nahi dhavalitaṃ nādhavalitam |
nirākāraṃ nityaṃ triguṇarahitaṃ devamajaḍaṃ
tamātmānaṃ vande paramasukhasantānanilayam || 7 ||
1.2.75
----------------------------------------------------
cāsau muktāpradhānapravilasitapadābjā ceti karmadhārayaḥ | vakṣyamāṇatripurasundarīdhyāne
īṣatsahāsyavadanajitamādhuryasāgarām ityuktyā, smereti devīviśeṣaṇam | tataśca
suravaraharamaulisthitā cāsau smeramuktāpradhānapravilasitapadābjā ceti madhyapadalopī
karmadhārayaḥ | īdṛśī kāpi anirvācyasvarūpā mūrtirmāṃ mohakūpāt pātu |
tato'pagatamoho'haṃ granthanirmāṇaṃ nirvighnaṃ nirvartayeyamiti granthakṛto'bhiprāyaḥ |
1.2.76
7| athedānīṃ prāguktadevatopāsanāviśeṣeṇa nirmalamanasāṃ mumukṣūṇāṃ
caramajñānaviṣayaṃ paramaśivasvarūpaṃ nirūpayati | tatra -
1.2.77
sa eka eva sadrūpaḥ satyo'dvaitaḥ parāt paraḥ |
svaprakāśaḥ sadā pūrṇaḥ saccidānandalakṣaṇaḥ ||
nirvikāro nirādhāro nirviśeṣo nirākulaḥ |
guṇātītaḥ sarvasākṣī sarvātmā sarvadṛga vibhuḥ ||
1.2.78
gūḍhaḥ sarveṣu bhūteṣu sarvavyāpī sanātanaḥ |
sarvendriyaguṇābhāsaḥ sarvendriyavivarjitaḥ |
lokātīto lokaheturavāṅmanasagocaraḥ ||
1.2.79
ityādi mahānirvāṇatantradvitīyapaṭalavacanena paramaśivasya
saccidānandādvaitanirvikārasvaprakāśanirguṇatvādisvarūpa-tvābhidhānād granthakāreṇa ca
prathamaprakāśe asti satyaṃ paraṃ brahmetyādinā tathaiva vakṣyamāṇatvān
nirviśeṣabrahmarūpaparamaśivasvarūpamāha - na pitamityādi | ātmātra nirviśeṣabrahma | brahma
pītamiti nirūpayituṃ na śakyate prakāśasvarūpatvāṃśe nirguṇatvāt, apītamityapi nirūpayituṃ na
śakyate vimarśāṃśe saguṇatvāt, ataḥ pītāpītādivilakṣaṇamanirvācyasvarūpaṃ brahmetyuktaṃ
bhavati | evamuttaratrāpi yojyam |
1.2.80
evañcet tat kiṃsvarūpaṃ brahmetyāha - nirākāramiti | yat pratyakṣeṇa nopalabhyate
tasyāstitve kiṃ mānamityata āha - nityamiti | prāgukta-mahānirvāṇavacanastha-sanātana-
1.2.81
(granthopakramaḥ)
1.2.82
atha khalu duranta-dustara-ghoratarasaṃsārasāgarāntaruddāma-śokasantāna-
prabalabaḍavānalajvālājāla-kavalana-vikalasakala-paśujanavrātātmavijñānadattamanāḥ paramakāruṇiko
bhagavān paramaśivaḥ paradevatārādhanarahasyapratipādanaparānekaśatakoṭivistāratantra-
1.2.84
padena tasya nityatvāvagamāt | atha vayamiva sukhaduḥkhamohādibhirūpagataṃ kathaṃ na syādityata
āha - triguṇarahitamiti | evañcet pravṛttyanupapatteḥ kasyāpi nopakārāyālaṃ kiṃ tenāsmākamityata
āha - devamiti | nirguṇo'pi paramātmā svarūpaśaktimāśritya dīvyati jīvānāṃ prīṇanāya
svāntaḥsthaṃ prapañcajātam udgīrya nigīrya ca krīḍatīti devastamityarthaḥ | athavā devaṃ
dyotanaśīlaṃ viśvaprakāśakamityarthaḥ | nanu devanaṃ cetanagato dharmaḥ, pūrvapūrvaviśeṣaṇaistu
tasya caitanyasvarūpatvaṃ na pratīyata ityata āha - ajaḍamiti | caitanyasvarūpamityarthaḥ | prāgukta-
mahānirvāṇavacanastha-saccidānandalakṣaṇa-padena tasya citsvarūpatvāvagamāt | etena devanaṃ tasya
līlāmātramityuktam | nanu bhavatvevaṃsvarūpaṃ brahma tathāpi nirguṇatvena sukhasvarūpatvābhāvāt
tatsvarūpatvāvāptyā nāsmākaṃ sukhodayaḥ sambhavatīti cettatrāha - paramasukhasantānanilayamiti |
nirguṇatve'pi saccidānandalakṣaṇa iti padena tasyānandasvarūpatvamavagamyate |
nanvānando'smākamapi vartate, tat ko'sya viśeṣa ityāśaṅkānirāsārthaṃ sukhasya parameti
viśeṣaṇam | paramaṃ duḥkhāsambhinnaṃ sukhaṃ tatra vartata iti viśeṣaḥ | tadapi sukhaṃ
niravacchinnamityāha-santāneti | asmadādīnāṃ sukhaṃ kṣaṇikam, paramaśivasya tu sukhaṃ
dhārāvāhikamityayameva viśeṣaḥ, ataḥ saccidānandasvarūpatāvāptaye tamātmānaṃ paramaśivaṃ
vande iti tātparyam |
1.2.85
atredamavadheyam - prāguktamahānirvāṇavacanaiḥ śarīrakañcukitaḥ śivo jīvo niṣkañcukaḥ
paramaśivaḥ (1|5) iti paraśurāmakalpasūtreṇa ca paramaśivasya yat svarūpamuktaṃ
tadevopaniṣaduktaṃ nirviśeṣabrahmeti | prathamaślokena tasya śrīgurusvarūpatvamabhihitam, na
pītamityādinā tu nirviśeṣasvarūpatvamiti | etannirviśeṣasvarūpatvaṃ granthakāraḥ svayameva vakṣyati
kintāvadātmavastvityādinā |
1.2.86
sāramupanyastavān | tatra ca nirantarabhāvanāvagāhya-duravagāhya-vividhatantra-svatantrasiddhānta-
śuddhibodha-vidhura-mahālasavrajodvega-samudvignamanāḥ śrīmat-paramahaṃsaparivrājaka-
śrīgurubrahmānandamukhāravindanisyandamāna-paramarahasyātirahasya-nigama-makaranda-sandoha-
tundilānandaḥ śrīpūrṇānandaparamahaṃsaḥ śrītattvacintāmaṇiṃ caturdaśaśatādhika-navanavati-
śakābde vitanoti |
1.2.87
(paramātmajīvātmanoḥ svarūpam)
1.2.88
nanu kintāvadātmavastu? paraṃbrahma viśvāyatanasthūlasūkṣmarahita-
nityaśuddhabuddhamuktasvarūpajāgrat-svapna-suṣuptyādiprapañcaprakāśaka-guṇatrayātīta-
nirākārābādhitādimadhyāntarahitamevātmavastu, tadaṃśā jīvasaṃjñakāsta evānādyavidyopahatāḥ
śarīramāsthāya nānāvidha-sukhaduḥkhabhogaṃ kurvantīti | tadāśrayā tadviṣayā'nādyavidyā yathā
garbhāgāramandhakārasya viṣayāśrayau, tadāśrayatvatadviṣayatvabalenāvaraṇavikṣeparūpaṃ prāpya
tamātmānamācchādya vikṣipati | yadyapyavastvavidyā tathāpyātmasattāsphūrtiṃ prāpya
vastuvadbhāti, yathā nirmaladarpaṇasannikarṣasthavastuprativimbamanivāritaṃ jāyate, tadvat
kūṭasthacidābhāso'pi sattvādiguṇatrayātmikāyāmavidyāyāṃ pratiphalati |
1.2.89
(tatra sattvopahitasyeśvarasaṃjñā)
1.2.90
tanmadhye kāraṇabhūtasattvāṃśaprativimbito yaścidābhasaḥ so'hamiti sthirādhyāsādīśvara
ityucyate | tasya sattvaguṇopādhitvāt sarvajñatvaṃ sarveśvaratvaṃ sarvakāryakartṛtvañca |
1.2.91
(rajastamobhyāmupahitasya jīvasaṃjñā)
1.2.92
sattvaguṇapradhāna-kāraṇarūpamāyāyāḥ kāryabhūtarajastamoṃ'śopādhitaḥ pratibimbito
yaścidābhāsaḥ sa yadā karmanimittavaśāddeśakālavastutrividhaparicchedaṃ gṛhītvā svarūpaṃ
pūrṇaṃ vihāya sajātīya-vijātīya-svagatabhedaṃ prāpya ahaṃ mametyadhyāso bhavati tadā jīva
ityucyate | asya kāryopādhitvājjāḍyam | tenāhaṃ kartā ahaṃ bhoktā ahaṃ sukhī ahaṃ duḥkhī
māmahaṃ na jānāmīti manyate |
1.2.93
śrutirapi - kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ iti | jagatsṛṣtyādipratipādana
īśvaraḥ kalpito vedānte |
1.2.94
(īśvarakṛtasṛṣṭyādi)
1.2.95
īśvarastūpādhiguṇatrayabhedena brahmaviṣṇurudrādirūpeṇāvidyāyā
āvaraṇavikṣeparūpadvayaṃ prāpyābrahmastambaparyantaṃ navavidhasaṃsāraṃ sṛjatyavati saṃharatīti
ca |
1.2.96
(atra paryanuyogaḥ)
1.2.97
nanu kevalāsaṅgodāsīna-nityamuktaśuddhabuddha-
guṇātītāhaṅkāramamakārecchādveṣaprayatnarahitasya paramātmano naraviṣāṇavat katha-
1.2.98
māvaraṇa-vikṣepau sambhāvyete ? yathā gaganāravindaṃ surabhotyukta gaganāravindamevāsat tasya
surabhitvaṃ kutaḥ ?
1.2.99
(samādhānam)
1.2.100
satyaṃ etat sarvamāvidyakaṃ tatkāryamāvaraṇavikṣeparūpaṃ vastugatyā nāstyeva,
kintvajñātātmano'vivekād bhramamātrasiddham | yadā svapnāvasthito janastadā kiṃ taṃ prati
svāpno vyavahāraḥ satyatayā na pratibhāti, aindrajālikasya vā | punarapi svapne nivṛtte
aindrajālikamāyānivṛttau ca sarvaṃ mithyaiva jānāti, idantu sarveṣāmanubhavasiddham |
tadvajjñānotpatteḥ prāk satyameva niścinoti, tadanantaraṃ mithyātve jñāte ajñānaṃ
tatkāryañcāvaraṇavikṣeparūpaṃ sutarāṃ naśyatīti |
1.2.101
(sādhanaprakāranirūpaṇapratijñā)
1.2.102
athedānīṃ mumukṣoḥ puruṣārthasiddhāvanādyavidyāpratibandhanivṛttyarthaṃ
sādhanaprakārā ucyante, - yato vaidikakarmānuṣṭhānāt
1.2.104
pūrvaṃ nanvityādinā asaṅgatvādihetubhiḥ
paramātmanyāvaraṇavikṣepāderasambhavamupapādya yathā gaganāravindamityādinā
dṛṣṭāntañcopadarśya pūrvapakṣasyottaramāha satyamityādinā | aindrajālikasya veti | aindrajāliko
yadā picchikābhramaṇāditattatkriyānuṣṭhānena māyāmuṇḍādinānāvidhavicitranirmāṇavaidagdhyaṃ
pradarśayati, tadā kimaindrajālikasya sa vyavahāraḥ satyatayā na pratibhāti iti sambandhaḥ | punarapīti
parantvityarthaḥ | svapne nivṛtta iti, - svapnāvasthitasya svapne nivṛtte svapnānubhūtaṃ
suvarṇāṭṭālikāvāsādikam, aindrajālikasya ca aindrajālikamāyānivṛttau
aindrajālikaprakriyādaśānubhūtaṃ māyāmuṇḍādikaṃ mithyaiva jānātītyarthaḥ | evaṃ
dṛṣṭāntamupadarśya dārṣṭāntikapradarśanamukhena phalitamāha - tadvaditi |
1.2.105
puṇyopacayapāpakṣayād rajastamonivṛttidvārā rāgadveṣanirākaraṇam | yathā vṛkṣasya bījaṃ
kāraṇaṃ bījasyāpi vṛkṣaḥ kāraṇam, rajastamasi pāpabuddheḥ pāpabuddhirapi rajastamasoriti
parasparānubandhitvādekasyāpi nāśe itarasyāpi nāśa ityetadanyadapi
śrutyāgamapurāṇasatsampradāyānugatyā samāsataḥ ślokabandhena vistāryate -
1.2.106
(paramātmajīvātmanoḥ svarūpam)
1.2.107
asti satyaṃ paraṃbrahmasvarūpo niṣkalaḥ śivaḥ |
sarvajñaḥ sarvakartā ca sarveśo nirmalo'dvayaḥ || 1 ||
1.2.108
svayaṃjyotiranādyanto nirvikāraḥ parāt paraḥ |
nirguṇaḥ saccidānandastadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ || 2 ||
1.2.109
anādyavidyopahatā yathāgnau visphuliṅgakāḥ |
sarve hyupādhisaṃbhinnāste karmabhiranādibhiḥ || 3 ||
1.2.110
sukhaduḥkhamayaiḥ svīyaiḥ puṇyapāpairniyantritāḥ |
sthāvarāḥ pakṣiṇaścaiva kīṭāśva paśavo narāḥ |
jāyante ca mriyante ca saṃsāre duḥkhasāgare || 4 ||
1.2.111
(dehiṣu manuṣyāṇāmutkarṣaḥ)
1.2.112
pradhānaḥ sarvajantūnāṃ sukṛtī mānuṣo janaḥ |
jñānī bhūtvā yato dhīro labhenmuktiṃ caturvidhām |
mānuṣaṃ saphalaṃ janma saraśāstreṣu gocaram || 5 ||
1.2.114
5| sukṛtino mānuṣasya prādhānye hetumāha - jñānītyādi | muktiṃ caturvidhāmiti -
1.2.115
caturaśītilakṣeṣu śarīreṣu śarīriṇām |
na mānuṣyaṃ vinā'nyatra tattvajñānantu vidyate || 6 ||
1.2.116
kadācillabhyate janma mānuṣyaṃ puṇyasañcayāt |
sopānabhūtaṃ mokṣasya mānuṣyaṃ janma durlabham || 7 ||
1.2.117
(dehasambandhamantareṇa puruṣārthāvāptirna bhavati)
1.2.118
vinā dehena kasyāpi puruṣārtho na labhyate |
tasmāccharīraṃ saṃrakṣya nityaṃ karma prasādhayet || 8 ||
1.2.119
(ātmano dehasambandharakṣārthamahitānnivṛttyarthañca prayatnaḥ samāśrayaṇīyaḥ )
1.2.120
rakṣet sarvātmanātmānamātmā sarvasya bhājanam |
rakṣārthaṃ yatnamātiṣṭhejjīvan bhadrāṇi paśyati || 9 ||
1.2.121
ātmanā yadi nātmānamahitebhyo nivārayet |
ko'nyo hitakarastasmādātmānaṃ tārayiṣyati || 10 ||
1.2.122
(vartamānajanmanyeva pāpapratīkāra ādheyaḥ)
1.2.123
ihaiva narakavyādheścikitsāṃ na karoti yaḥ |
gatvā nirauṣadhaṃ deśaṃ vyādhitaḥ kiṃ kariṣyati || 11 ||
1.2.124
yāvattiṣṭhati deho'yaṃ tāvattattvaṃ samāśrayet || 12 ||
1.2.126
brāhmaṇo nirvāṇam, kṣatriyaḥ sāyujyam, vaiśyaḥ sārūpyam, śudraḥ sālokyaṃ labhetetyarthaḥ |
taduktaṃ nirvāṇatantre dvitīyapaṭale -
1.2.127
brāhmaṇasya mahāmokṣaṃ sāyujyaṃ kṣatriyasya ca |
sārūpyañcorujātasya śūdrasya sahalaukikam || iti ||
1.2.128
yāvannāśrayate duḥkhaṃ yāvannāyānti cāpadaḥ |
yāvannendriyacāpalyaṃ tāvacchreyaḥ samāśraya || 13 ||
1.2.129
(saṃsārāsaktirhitaṃ pratibadnāti)
1.2.130
kālaśca jāyate(?) nānākāryaiḥ saṃsārasambhavaiḥ |
na vetti hitamātmānaṃ sukhaduḥkhavibhūtibhāk || 14 ||
1.2.131
loko mohasurāṃ pītvā na vetti hitamātmanaḥ || 15 ||
1.2.132
(sampadādīnāmasthāyitvam)
1.2.133
sampadaḥ svapnasaṅkāśā yauvanaṃ kusumopamam |
taḍiccapalamāyuśca kasyāpyajñānato dhṛtiḥ || 16 ||
1.2.134
(dehināṃ jīvanaṃ vṛthaivātivahati)
1.2.135
śataṃ jīvati marttyaśca nidrā syādarddhahāriṇī |
bālyarogajarāduḥkhairarddhaṃ tadapi niṣphalam || 17 ||
1.2.136
(kāryākāryavicāramūḍhā vipadyante)
1.2.137
prārabdhavye nirudyogo jāgartavye suṣuptimān |
viśvāsavān bhayasthāne hā naraḥ ko na hanyate || 18 ||
1.2.138
jalarekhāsamudrormmisahodarakalevaraḥ |
anityapriyasaṃsāre kathaṃ tiṣṭhati nirbhayaḥ || 19 ||
1.2.140
16| ajñānataḥ sampadāmasthāyitvajñānābhāvād dhṛtiḥ santoṣaḥ | mūḍho naśvarīsvapi
sampatsvatimātraṃ ramata ityarthaḥ |
1.2.141
(jīvānāṃ mugdhatvam)
1.2.142
paśyannapi praskhalati śṛṇvannapi na budhyate |
pratibimbasamaḥ kālaḥ kṣīyamāṇo na labhyate || 20 ||
1.2.143
(kālaḥ sarvaṃ hanti)
1.2.144
pṛthivī dahyate'nena meruścāpi viśīryate |
śuṣyate sāgarajalaṃ śarīre hanta kā kathā || 21 ||
1.2.145
apatyaṃ me kalatraṃ me dhanaṃ me bāndhavāśca me |
lapanti matihīnāstu hanta kālavṛkecchayā || 22 ||
1.2.146
(śreyaḥ sādhane kṛtye kālaharaṇamanucitam)
1.2.147
śvaḥkāryamadya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam |
na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtamasya na vā kṛtam || 23 ||
1.2.148
(sarveṣāmeva mṛtyuravyabhicārī)
1.2.149
bālāṃśca yauvanasthāṃśca vṛddhān garbhagatānapi |
sarvānādiśate mṛtyurevaṃbhūtamidaṃ jagat || 24 ||
1.2.150
brahmaviṣṇumaheśādi devatā bhūtajātayaḥ |
nāśamevātra dhāvanti tasmācchreyaḥ samāśraya || 25 ||
1.2.151
(āyuḥkṣayakāraṇam)
1.2.152
ātmavarṇāśramācārahīna-hīnapratigrahāt |
parastrīdhanalobhācca nṛṇāmāyuḥkṣayo bhavet || 26 ||
1.2.153
vedaśāstrādyanabhyāsāttathaiva guruvañcanāt |
nṛṇāmāyuḥkṣayo bhūyādindriyāṇāmanigrahāt || 27 ||
1.2.154
(saṅgaḥ sarvathā parityājyaḥ)
1.2.155
niḥsaṅga eva mokṣaḥ syāddoṣāḥ sarve ca saṅgamāt |
tasmāt saṅgaṃ parityajya tattvaniṣṭhaḥ sukhībhava || 28 ||
1.2.156
(tadasambhave satsaṅga evopādeyaḥ)
1.2.157
saṅgaḥ sarvātmanā tyājyaḥ sa cettyaktuṃ na śakyate |
sa sadbhireva kartavyaḥ satāṃ saṅgo hi bheṣajam || 29 ||
1.2.158
(satsaṅgavivekayoḥ prakarṣaḥ)
1.2.159
satsaṅgaśca vivekaśca nirmalaṃ nayanadvayam |
yasya nāsti naraḥ so'ndhaḥ kathaṃ na syādamārgagaḥ || 30 ||
1.2.160
(jīvātmanaḥ svāśraye dehe'pi sambandhaḥ kṣaṇikaḥ kā kathā strīputrādiṣu)
1.2.161
svadehamapi jīvo'yaṃ tyaktvā yāti kuleśvari |
strīputrapitṛmātrādisambandhaḥ kena hetunā || 31 ||
1.2.162
(kaḥ sukhī ko vā duḥkhī)
1.2.163
duḥkhamūlaṃ hi saṃsāraḥ sa yasyāsti sa duḥkhitaḥ |
tasya tyāgaḥ kṛto yena sa sukhī nātra saṃśayaḥ || 32 ||
1.2.164
(tyāginaḥ svarūpam)
1.2.165
tyajet karmaphalaṃ yo hi sa tyāgītyabhidhīyate |
ālayaṃ sarvapāpānāṃ saṃsāraṃ varjayet sudhīḥ || 33 ||
1.2.167
31| svadehetyādipādacatuṣṭayātmakaṃ vacanaṃ kulārṇavaprathamollāse dṛśyate | tatra
kuleśvarīti devīṃ pratīśvarakṛtaṃ sambodhanam | tadeva vacanamatrāvikalamāhṛtamiti kuleśvarīti
padamapi na parivartitaṃ granthakṛteti sambhāvyate |
1.2.168
(saṃsārasya heyatvaṃ tattvajñānasyopādeyatvañca)
1.2.169
ādimadhyāvasāneṣu sarvaduḥkhamidaṃ jagat |
tasmāt santyajya saṃsāraṃ tattvaniṣṭhaḥ sukhī bhava || 34 ||
1.2.170
(tattvaniṣṭhasya puṇyapāpakarmabhirananuṣaṅgaḥ)
1.2.171
aśvamedhaśatenāpi brahmahatyāśatena vā |
puṇyapāpairna lipyante yeṣāṃ brahma hṛdi sthitam || 35 ||
1.2.172
(indriyavṛttipāratantryameva karmaṇāṃ hetustasya parityāge na karmodayaḥ)
1.2.173
pṛthivyāṃ yāni karmāṇi jihvopastha-nimittakam |
jihvopasthaparityāgī karmaṇā kiṃ kariṣyati || 36 ||
1.2.174
(ke narakagāminaḥ)
1.2.175
hitāhitaṃ na jānanto nityamunmārgagāminaḥ |
kukṣipūraṇaniṣṭhā ye te janā nārakāḥ smṛtāḥ || 37 ||
1.2.176
(jñānavatāṃ prakarṣo bhogamātrasārāṇāṃ paśutulyatvañca)
1.2.177
nidrābhīmaithunāhārāḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ samāḥ |
jñānavān mānuṣaḥ prokto jñānahīno mahāpaśuḥ || 38 ||
1.2.178
(saṃsāriṇaḥ svasvakṛtyākulatayā nirantaraṃ pīḍāviśeṣamanubhavanti)
1.2.179
prabhāte malamūtrābhyāṃ madhyāhne kṣutpipāsayā |
rātrau madananidrābhyāṃ bādhyante mānavāḥ kila || 39 ||
1.2.180
(mūḍhā viṣayiṇaḥ punaḥ punarjanmamaraṇānubandhino bhavanti)
1.2.181
svadehaputradārādinirbharāḥ sarvajantavaḥ |
jāyante ca mriyante ca hā hantājñānamohitāḥ || 40 ||
1.2.182
(na hi varṇāśramācāraparipālanenaivātmalābhaḥ)
1.2.183
svasvavarṇāśramācāraniratāḥ sarvamānavāḥ |
na jānanti paraṃ brahma mūrkhā naśyanti niścitam || 41 ||
1.2.184
(kecinmūḍhā brahmacaryādyāḍambarairlokān pratārayanti, tato'pi nātmalābhaḥ)
1.2.185
kriyāyāsaparāḥ kecid brahmacaryādisaṃyutāḥ |
ajñānasaṃvṛtātmānaḥ sañcaranti pratarakāḥ || 42 ||
1.2.186
(na hyupavāsādiniyamairevātmalābhaḥ)
1.2.187
ekabhuktyupavāsādyairniyamaiḥ kāyaśoṣaṇaiḥ |
mūḍhāḥ parokṣamicchanti mahāmāyāsamāvṛtāḥ || 43 ||
1.2.188
dehadaṇḍanamātreṇa kā muktiravivekinām || 44 ||
1.2.189
(pratārakāṇāṃ prakāraḥ)
1.2.190
dhanadārajanāsaktā abhikā veśadhāriṇaḥ |
bhramanti jñānivalloke bhrāmayanti janānapi || 45 ||
1.2.191
sāṃsārikasukhāsaktaṃ brahmajño'smīti vādinam |
tyajettaṃ satataṃ dhīraścaṇḍālamiva dūrataḥ || 46 ||
1.2.192
(na hi gṛhāraṇyasāmyāvrīḍatvadigambaratvādi-jñānisādharmmyādeva jñānī bhavati)
1.2.193
gṛhāraṇyasamā loke gatavrīḍā digambarāḥ |
caranti gardabhādyāśca viviktāste bhavanti kim || 47 ||
1.2.194
tṛṇaparṇodakāhārāḥ satataṃ vanavāsinaḥ |
hariṇādimṛgāścaiva tāpasāste bhavanti kim || 48 ||
1.2.196
45 | abhikāḥ kāmukāḥ | veśadhāriṇaḥ raktavastramālākamaṇḍaluprabhṛtibhiḥ
sannyāsijanocitaveśadharāḥ |
1.2.197
śītavātātapasamā bhakṣyābhakṣyasamā api |
tiṣṭhanti śūkarādyāśca vratinaste bhavanti kim || 49 ||
1.2.198
ājanmamaraṇāntantu gaṅgāditaṭinīsthitāḥ |
maṇḍūkamatsyapravarā vratinaste bhavanti kim || 50 ||
1.2.199
(jñānameva sākṣānmuktikāraṇaṃ na karma)
1.2.200
tasmādityādikaṃ karma lokarañjanakāraṇam |
mokṣasya kāraṇaṃ sākṣāttattvajñānaṃ na cānyathā || 51 ||
1.2.201
(na hi ṣaḍdarśanānuśīlanenaivātmalābhaḥ)
1.2.202
ṣaḍdarśanamahākūpapatitāḥ paśavaḥ sadā |
paramārthaṃ na jānanti paśupāśaniyantritāḥ || 52 ||
1.2.203
(na hi vedādivido'pyatattvajñasya vākyamupakārāya kalpate)
1.2.204
vedāgamapurāṇajñaḥ paramārthaṃ na vetti yaḥ |
viḍambakasya tasyāpi tatsarvaṃ kākabhāṣitam || 53 ||
1.2.205
(paratattvaparāṅmukhāṇāṃ nirantaraśāstrānuśīlanenāpi nātmalābhaḥ)
1.2.206
idaṃ jñānamidaṃ jñeyamiti cintāsamākulāḥ |
paṭhantyaharniśaṃ śāstraṃ paratattvaparāṅmukhāḥ || 54 ||
1.2.207
(śāstrādijñānaṃ sulabhaṃ tātparyajñānaṃ tu na tathā)
1.2.208
śiro vahati puṣpāṇi gandhaṃ jānāti nāsikā |
paṭhanti vedaśāstrāṇi durlabho bhāvabodhakaḥ || 55 ||
1.2.209
(prajñāvataḥ śāstrānuśīlanamupakārāya bhavati netarasya)
First 200 of 289 passages. Read on
Linked texts (13)
- Kulārṇavatantra — Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kulavṛtti — Sanskrit
- Rudrayāmalatantra Uttarakāṇḍa — Sanskrit
- Kaulāvalīnirṇaya — Jñānānanda Paramahaṃsa 1500, Sanskrit
- Kaulārcanadīpikā — Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Śāktānandataraṅgiṇī — Brahmānanda Giri 1500, Sanskrit
- Mahānirvāṇatantra — Sanskrit
- Tārārahasyavṛttikā — Śaṅkara, Sanskrit
- Devībhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Agastyasaṃhitā — Sanskrit
- Garuḍapurāṇasāroddhāra — Sanskrit