Tattvacintamani of Purnananda 3.5
Tattvacintāmaṇi 3.5
- Language
- Sanskrit
3.5.1
109-110 | prāsādeti | hauṃ viyadadhipataye sadāśivāya mahāpretapadmāsanāya nama iti
prayogaḥ |
3.5.2
111 | preteti | pretabījaṃ hasauriti | tathā ca hasauḥ sadāśivamahāpretapadmāsanāya nama iti
prayogaḥ |
3.5.3
aṣṭādaśaḥ prakāśaḥ
3.5.4
[sāmānyārghyasthāpanādivisarjanāntasaparyākramaḥ]
3.5.5
[sāmānyārghyasthāpanam (tatra maṇḍalam)]
3.5.6
vidhāya vāmabhāge tu trikoṇavṛttabhūpuram |
athavā caturasrantu jalena parikalpayet || 1 ||
3.5.7
caturasrantu tat kuryāttrikoṇadvayasaṃyutam |
3.5.8
[śaṅkhādhārasthāpanam]
3.5.9
ādhāraṃ tatra saṃsthāpya pūjayed vahnimaṇḍalam || 2 ||
3.5.10
ādhāreṇa vinā pūjā niṣphalā parikīrtitā |
3.5.11
[ādhārabhedāḥ]
3.5.12
ādhāraṃ vividhañcaiva ṣaṭpadaṃ vā catuṣpadam || 3 ||
3.5.13
1 | evaṃ pūrvaprakāśe cakrasaṅketamabhidhāya pūjāsaṅketamabhidadhānaḥ prathamaṃ
sāmānyārghyasthāpanaparipāṭīmāha-vidhāyetyādinā | trikoṇeti | ādau trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ
tadbahirbhapuraṃ caturasramityarthaḥ | atra trikoṇamadhomukhaṃ kāryaṃ śaktiviṣayatvāt | taduktaṃ
tārārahasyadhṛtarudrayāmale -
3.5.14
yatra yatra mahāvidyā śaktividyā upāsitā |
tatra tatra trikoṇañca adhomukhamudīritam |
devatrikoṇe kartavye ūrddhvaṃ tat parikīrtitam |
3.5.15
iti | kalpāntaramāha - athaveti | jalena caturasraṃ parikalpya tadantastrikoṇadvayaṃ kuryādityarthaḥ |
3.5.16
p. 592) athavā vartulākāraṃ trikoṇaṃ vā samācaret |
suvarṇarūpyaracitaṃ tripadaṃ vā'pi pūjayet || 4 ||
3.5.17
[mantropadeśaḥ]
3.5.18
bījoktau tadanuktau vā māyāśrīpūrvamarcanam |
mantrānuktau nāmamantraṃ sarvatraivopayojayet || 5 ||
3.5.19
[pādukāmantraprayogaḥ]
3.5.20
śrīpādukākhyamantrantu dadyādante yathākramam || 6 ||
3.5.21
[vahnerdaśakalāḥ]
3.5.22
dhūmrā ca nīlavarṇā ca kapilā visphuliṅginī |
jvālā haimavatī kavyavāhinī havyavāhinī |
raudrī saṅkarṣiṇī vahneretāḥ kalāḥ parā yathā || 7 ||
3.5.23
5 | tripadaṃ vā'pi pūjayedityuktaṃ tatpūjāmantraṃ nirdiśati - bījoktāviti | māyābījaṃ hrīṃ,
śrībījaṃ śrīṃ | tathā ca hrīṃ śrīṃ maṃ vahnimaṇḍalāya daśakalātmane
arghyapātrādhārāya nama iti prayogaḥ | tantrasārakārastu niruktamāyābījāt pūrvaṃ
vāgbhavabījasyāpi yojanayā tritārīprayogamupadideśa | tripurārcanarahasye tu mūlamantrānantaraṃ
śrīmahātripurasundarīsāmānyārghyādhāramaṇḍalāya nama iti maṇḍalaṃ saṃpūjya oṃ
daśakalātmane'gnimaṇḍalāya śrīmahātripurasundarīsāmānyārghyādhārāya nama
ityarghyādhārapūjākrama uktaḥ, tatra māyā-śrībījayorullekho na dṛśyate | mantrānuktāviti |
nāmamantraṃ tattaddevatānāmarūpaṃ mantramityarthaḥ | atra viśiṣyānuktāvapi nāmnaḥ
praṇavapūrvakatvamavagantavyam | vyaktamāha durgāpūjātattvadhṛtayogiyājñavalkya-
brahmapurāṇayoḥ -
3.5.24
dhyātvā praṇavapūrvantu daivatantu samāhitaḥ |
namaskāreṇa puṣpādi vinyasettu pṛthak pṛthak ||
3.5.25
tathā-
3.5.26
oṃkārādisamāyuktaṃ namaskārāntakīrtitam |
svanāma sarvadevānāṃ mantra ityabhidhīyate || iti |
3.5.27
6 | śrīpāduketi | prathamaṃ devatānāma tataḥ śrīpādukāṃ pūjayāmi nama iti
pādukāmantraḥ |
3.5.28
7 | evamādhāraṃ tatretyādinā vahnimaṇḍalapūjāmupadiśya tatraiva vahnikalārcāmupadiśati -
dhūmrā cetyādinā | yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe'pi -
3.5.29
p. 593) [tatra kalpāntaram]
3.5.30
dhūmrārciruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī |
suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe tathā |
ābhirvā pūjayed vahniṃ yādikṣāntādibhiḥ kramāt || 8 ||
3.5.31
ṣaṭkoṇāntastrikoṇe tu vahnibimbaṃ kalāyutam |
āvāhyā''dhārato devi pūjayenmantravittamaḥ ||
3.5.32
ityuktam | yadyapyatra vacane ṣaṭkoṇāntastrikoṇa ityanena viśeṣārghyasthāpana eva
vahnyādikalānāmarcanamupadiṣṭaṃ na tu sāmānyārghyasthāpanāvasare, tripurārcanarahasya-
kaulāvalīnirṇaya-tantrasārādiṣvapi tathaiva dṛśyate, tathā'pi mūle tadvaiparītyena
sāmānyārghyasthāpana eva vahnyādikalāpūjanopadeśād viśeṣārghye
tadanabhidhānāccā'gamāntarasammato'yaṃ kramo mūlakṛdbhiḥ paramahaṃsapādaiḥ parigṛhīta iti
pratibhāti | dhūmreti | dhūmrādisaṅkarṣiṇyantā vahnerdaśa kalā ityarthaḥ |
3.5.33
8 | kalpāntaramāha-dhūmrārciriti | tathācaitatkalpe dhūmrārcirādyāḥ kavyavahāntā daśa kalā
ityarthaḥ | atra tantrasārādiṣu nāmnāṃ kramabhedaḥ svarūpabhedaśca dṛśyete | ābhirveti |
vāśabdaḥ kalpāntarabodhakaḥ | ābhirdhūmrādibhiḥ dhūmrārcirādibhirveti sambandhaḥ | ābhiriti
viśeṣayati-yādikṣāntādibhiriti | yakārādikṣakārāntadaśavarṇānāmekaikamādau niyojya
namo'ntena pūjayedityarthaḥ | atra yakārādivarṇāḥ sabindukā grāhyāḥ | tathā ca
kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhollāse dhūmrārcirityādyabhidhāya -
3.5.34
yādisendukṣakārāntā abjādyāḥ parikīrtitāḥ |
ṅe-yutā vai namo'ntāśca kalā vahneritīritāḥ ||
3.5.35
ityanenānusvārayuktatvaṃ yakārādīnāmuktam, abjādyā ityanena śrībījapūrvakatvamapyuktam,
etenaitanmate śrīṃ yaṃ dhūmrāyai nama iti prayogakramaḥ paryavasyati | mūlakṛnmate tu bījoktau
tadanuktau vā māyāśrīpūrvamarcanam iti prāguktavacanānusāreṇa hrīṃ śrīṃ yaṃ dhūmrāyai
nama ityādirūpaḥ prayoga iti pratibhāti | tantrasārakṛtā tu yādīnāṃ pūrvaṃ tritārīprayoga
uktaḥ | yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe'pi -
3.5.36
p. 594) [kalānāmāsāṃ svarūpam]
3.5.37
taruṇāruṇasaṅkāśā varābhayakarā imāḥ |
3.5.38
[tatra sakala-vahnimaṇḍalārcākramaḥ]
3.5.39
udarārṇa vāgbhavaṃ vā dattvā tanmaṇḍalaṃ yajet || 9 ||
3.5.40
yādikṣāntātmavarṇāni kalā vahnermaheśvari |
etāḥ kalāḥ samabhyarcya svasvavarṇairyathāvidhi ||
svabījādyāścaturthyantā nāmamadhyā namo'ntikāḥ |
proktā vahnikalā mantranāmāni śṛṇu sāmpratam ||
dhūmrārcirnīlaraktā ca kapilā visphuliṅginī |
jvālāmālinyarciṣmatī tadūrdhvaṃ havyavāhinī |
aṣṭamī kavyavāhā ca raudrī saṃvāhinī tathā ||
3.5.41
iti vacane svabījādyā ityanena śrībījādyaṃ vā māyāśrībījādyaṃ vā vāgbhava-
māyāśrībījarūpatritārīpūrvakatvaṃ vā'bhipretamiti saṃkṣepaḥ |
3.5.42
9 | niruktānāṃ vahnikalānāṃ svarūpamāha - taruṇeti | navoditasūryasavarṇāḥ |
varābhayakarāḥ ekena kareṇa varamapareṇa cābhayaṃ dadhatya ityarthaḥ | pūrvaṃ pūjayed
vahnimaṇḍalam ityuktam, tadvahnimaṇḍalapūjākramamupadiśati-udarārṇamityādinā | udarārṇaṃ
maṃ vāgbhavaṃ aiṃ iti bījaṃ vā dattvā tanmaṇḍalaṃ vahnimaṇḍalaṃ yajedityarthaḥ | evañca
niruktayorbījayoranyataraduccārya vahnimaṇḍalāya daśakalātmane arghyapātrādhārāya namaḥ
ityanena pūjayediti bodhyam | vyaktamāha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale -
3.5.43
pūrvavanmaṇḍalaṃ kṛtvā saṃpūjya tena vartmanā |
ādau senduṃ mahākālaṃ vahnimaṇḍalaṃ ṅeyutam |
hṛdantaṃ mantramuccārya ādhāre pūjayettataḥ |
3.5.44
iti | mahākālaṃ makāram | tatrāpi jñānārṇave caturdaśapaṭale -
3.5.45
vahniṃ tatra vicintyātha pūjayed yantrikāmayam |
3.5.46
ityabhidhānād arghyapātrādhārāya nama ityādhārapātrapadollekhaḥ kāryaḥ |
tripurārcanarahasyādiprāmāṇikapūjāprayogeṣvapi tathaiva dṛśyate |
3.5.47
p. 595) [sakala-sūryamaṇḍalārcā]
3.5.48
pātraṃ nidhāya tatraiva kalābhiḥ sūryamarcayet |
3.5.49
[dvādaśa saurakalāḥ]
3.5.50
tapinī tāpinī cānyā vibudhā bodhinī tathā || 10 ||
3.5.51
kalinī ṣoḍaśī caiva vāruṇyākarṣiṇī tathā |
māyā viśvāvatī hema(a)*prabhā etāḥ kalā raveḥ || 11 ||
3.5.52
[tatra prakārāntaram]
3.5.53
tapinī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ |
suṣumṇā bhogadā viśvā bodhinī dhāriṇī kṣamā |
yajedābhiḥ kalābhirvā tattanmantreṇa sādhakaḥ || 12 ||
3.5.54
10-11 | atha sakala-sūryamaṇḍalapūjanamupadiśati-pātramityādinā | tatraiveti
prāguktaṣaṭpadādyanyatamādhāre ityarthaḥ | vyaktamāha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhollāse -
3.5.55
eṣāmanyatamaṃ pātraṃ sthāpayettripadopari |
3.5.56
iti | atrāpi pūrvavanmaṇḍalamālikhya saṃpūjya ca sūryamaṇḍalamarcayediti jñeyam |
tathācoktaṃ tatraiva viśeṣārghyaprakaraṇe -
3.5.57
pūrvavanmaṇḍalaṃ kṛtvā pūjayet pūrvavartmanā |
sūryasya maṇḍalaṃ tatra cintayitvā'tha pūjayet ||
3.5.58
iti | dvādaśa sūryakalā nirūpayati-tapinītyādinā | tāpinyādyāḥ prabhāntā raverdvādaśa
kalāḥ |
3.5.59
12 | kalpāntaramāha-tapinītyādinā | kalpe'smiṃstapinyādyāḥ kṣamāntā dvādaśa
3.5.60
p. 596) [kalārcākramaḥ]
3.5.61
kādi-ṭhāntān binduyutān bhādi-ḍāntān sabindukān |
anyo'nyakramayogeṇa kalādau yojayet kramāt || 13 ||
3.5.62
[kalānāṃ svarūpam]
3.5.63
varābhayakarāḥ sarvā atasīpuṣpasodarāḥ |
3.5.64
[sauramaṇḍalārcākramaḥ]
3.5.65
lalāṭaṃ kāmabījaṃ vā saṃyojya maṇḍalaṃ raveḥ || 14 ||
3.5.66
sūryakalāḥ | kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhaprakāśe'yameva kramaḥ parigṛhīto dṛśyate | yajediti
tapinyādiprābhāntābhiḥ tapinyādikṣamāntābhirvā yajedityarthaḥ | tattanmantreṇeti
pūrvavanmāyā-śrībījādipūrvakamantreṇetyarthaḥ |
3.5.67
13 | tatrā'dau varṇayojanamāha-kādītyādinā | kādi-ṭhāntān kakārādiṭhakārāntān tathā
bhādi-ḍāntān bhakārādi-ḍakārāntān vilomaparipaṭhitān binduyuktān niruktānāṃ
dvādaśakalānāmādau yojayedityarthaḥ | evañca prāguktakrameṇa bījamuccārya kaṃ bhaṃ
tapinyai namaḥ, khaṃ maṃ tāpinyai nama ityādirūpaḥ prayogakramaḥ paryavasyati | vyaktamāha
yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe -
3.5.68
astraprakṣālitaṃ śaṅkhaṃ sthāpayitvā tathopari |
hṛdayāt sūryabimbañca samāvāhya svamantrataḥ ||
kādi-ṭhāntaṃ bhādi-ḍāntaṃ varṇajātaṃ kramotkramāt |
dvayaṃ dvayaṃ prayoktavyaṃ kalāśca tadanantaram ||
3.5.69
iti | atrāpi kaulāvalīnirṇaya-yoginīhṛdayādiṣu pūrvavat kalānāṃ nāmabhedaḥ svarūpabhedaśca
dṛśyete |
3.5.70
14 | kalānāmāsāṃ svarūpamāha-varābhayeti | sarvā eva ekena hastena varamapareṇa
cābhayaṃ dadhatyaḥ | atasīpuṣpasodarāḥ atasīpuṣpasavarṇāḥ | pūrvaṃ kalābhiḥ
sūryamarcayedityuktam, tatkramamupadiśati-lālāṭamiti | lālāṭam aṃ, kāmabījaṃ klīṃ |
bījayoretayoranyataramādau saṃyojya ravermaṇḍalaṃ pūjayedityarthaḥ | pūjākramamāha
kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale -
3.5.71
p. 597) [arghyapātrāpūraṇam]
3.5.72
tīrthodakena śuddhena pūrayenmūlamuccaran |
3.5.73
[somakalārcopadeśaḥ]
3.5.74
praṇavena gandhapuṣpe dattvā somakalārcanam || 15 ||
3.5.75
[ṣoḍaśa somakalāḥ]
3.5.76
amṛtā mānasī tuṣṭiḥ puṣṭiḥ prītī ratistathā |
śrīśca hrīśca svadhā rātrirjyotsnā haimavatī tathā || 16 ||
3.5.77
chāyā'nyā pūrṇimā vidyā amāvāsyā ca ṣoḍaśī |
ābhirvā pūjayet somaṃ parābhirvā yathākramāt || 17 ||
3.5.78
maṇḍalaṃ pūrvavat kṛtvā pūjayet pūrvavartmanā |
sūryasya maṇḍalaṃ tatra cintayitvā'tha pūjayet |
svarādyaṃ bindusahitamarkamaṇḍalaṃ ṅeyutam |
namo'ntaṃ mantramuccārya pūjayitvā'rghyapātrakam |
kalāḥ saṃpūjayettatra bhānordvādaśasaṃjñakāḥ |
3.5.79
iti | evañca lalāṭakāmabījayoranyataramuccārya aṃ arkamaṇḍalāya dvādaśakalātmane
arghyapātrāya nama iti prayogaḥ |
3.5.80
15 | athārghyapātrasyā'pūraṇādikamāha-tīrthetyādinā | pūrayet arghyapātramiti śeṣaḥ |
mūlamuccarannityantarbhūtaṇyarthaḥ uccārayannityarthaḥ | tatastatra praṇavena gandhapuṣpādikaṃ
nikṣipya somakalārcanaṃ somamaṇḍalārcanaṃ kuryādityarthaḥ | taduktaṃ svacchandasaṃgrahe -
3.5.81
elālavaṅgakakkolajātīphalasusaṃyutān |
sugandhikusumairdravyaiḥ saha tasmiñ jale kṣipet |
navayoniṃ samālikhya pūrvavajjalamadhyataḥ |
niśuddhitaḥ samāvāhya candramaṇḍalamarcayet | iti |
3.5.82
16-17 | atha ṣoḍaśa somakalāstatpūjanañcopadiśati-amṛtetyādinā | amṛtādyā amāvāsyāntāḥ
ṣoḍaśa kalāḥ | ābhirniruktābhiḥ kalābhiḥ | kalpāntaramavatārayati-parābhirveti,
vakṣyamāṇābhirvetyarthaḥ |
3.5.83
p. 598) [tatra prakārāntaram]
3.5.84
amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratidhṛtiḥ |
śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā || 18 ||
3.5.85
pūrṇā pūrṇāmṛtā kāmadāyinyaḥ svaragāḥ kalāḥ |
3.5.86
[somakalānāṃ svarūpam]
3.5.87
taruṇāruṇasaṅkāśā varābhayakarāḥ smṛtāḥ || 19 ||
3.5.88
[kalārcākramaḥ]
3.5.89
paścimādikrameṇāpi kalāḥ sarvāḥ prapūjayet |
3.5.90
[somamaṇḍalārcā]
3.5.91
śaktyarṇaṃ dakṣakarṇaṃ vā niyojya maṇḍalaṃ vidhoḥ || 20 ||
3.5.92
[ānandabhairavayoḥ pūjanam]
3.5.93
ānandabhairavaṃ devamānandabhairavīmapi |
3.5.94
18-20 | tā evā'ha-amṛteti | kalpe'smin amṛtādyāḥ pūrṇāmṛtāntāḥ kāmadāyinyaḥ
vāñchitārthapradāḥ ṣoḍaśa kalāḥ, etāḥ pūjayedityarthaḥ | ayameva kalpaḥ
samānānupūrvīkavacanena pratipāditaḥ kaulāvalīnirṇaye | svaragāḥ akārādi-ṣoḍaśa-svaragatāḥ
kalā ityarthaḥ | atra svarajāḥ kalā ityuktaṃ kaulāvalīnirṇaye |
evañcākārādiṣoḍaśasvarāṇāmekaikamādau niyojya ekaikamarcayediti bodhyam | vyaktamāha
yoginīhṛdayaṭīkādhṛtasvacchandasaṃgrahe -
3.5.95
ādikādyantikāḥ saumyāḥ kalāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ |
3.5.96
iti | bījayogaśca pūrvavat | evañca pūrvavad bījamuccārya aṃ amṛtāyai namaḥ | āṃ
mānadāyai nama ityādirūpaḥ prayogakramaḥ paryavasyati | kalānāmāsāṃ svarūpamāha -
taruṇeti | spaṣṭam | paścimādikrameṇa vṛttākāreṇa pūjayet | tantrasāre'pyevameva |
3.5.97
atha candramaṇḍalapūjākramamāha-śaktyarṇamiti | śaktyarṇaṃ sauḥ iti, dakṣakarṇam uṃ
| bījayogaḥ pūrvavat | evañca niruktabījamuccārya uṃ somamaṇḍalāya ṣoḍaśakalātmane
arghyapātrāmṛtāya nama iti prayogaḥ |
3.5.98
21-22 | athā'nandabhairavānandabhairavyostatra pūjāmupadiśati - ānandetyādinā |
3.5.99
p. 599) [ānandabhairavamantraḥ]
3.5.100
śivasomau mātṛkāntaṃ kālabhūvaruṇānalam || 21 ||
3.5.101
vāmakarṇasamāyuktaṃ vāyumardhendumaṇḍitam |
ānandabhairavāyeti śikhāmantraṃ tato vadet || 22 ||
3.5.102
ānandabhairavaḥ soma(?) ānandabhairavīṃ śṛṇu |
3.5.103
[ānandabhairavīmantraḥ]
3.5.104
pūrvavad varṇamālikhya candraṃ hitvādimaṃ nayet || 23 ||
3.5.105
karṇe vāmākṣi saṃyojya sudhādevyai manuṃ dṛśoḥ |
3.5.106
[arghye japakramaḥ]
3.5.107
asyopari japenmūlaṃ tāraṃ vā saptadhā budhaḥ || 24 ||
3.5.108
ādāvānandabhairavaṃ tata ānandabhairavīṃ, prapūjayediti pūrveṇa sambandhaḥ |
tatrā'nandabhairavamantramāha-śivetyādinā | śivo hakāraḥ, soma"scandrabījaṃ sakāraḥ,
mātṛkāntaṃ kṣakāraḥ, kālo makāraḥ, bhūḥ pṛthvībījaṃ lakāraḥ, varuṇabījaṃ vakāraḥ,
analaṃ vahnibījaṃ rakāraḥ, vāyubījaṃ yakāraḥ, tacca vāyubījaṃ vāmakarṇena ṣaṣṭhasvareṇa
samāyuktaṃ tathā ardhendunā anusvāreṇa maṇḍitam | evañca ha sa kṣa ma la va ra yūṃ iti
prāptam | tata ānandabhairavāyeti | tataśca śikhāmantraṃ vaṣaṭ iti | eva~ca ha sa kṣa ma la
va ra yūṃ ānandabhairavāya vaṣaḍityānandabhairavamantraḥ paryavasyati |
3.5.109
23-25 | ānandabhairavamantramupasaṃharati-ānandeti | atra soma iti prāmādikaḥ pāṭhaḥ, prokta
ityeva samīcīna iti pratibhāti | athā'nandabhairavīmantramāha-ānandabhairavīmityādinā |
pūrvavadānandabhairavakrameṇa hakārādivarṇāṣṭakamālikhyetyarthaḥ | candraṃ hitvā
dvitīyavarṇaṃ sakāraṃ ullaṅghya ādimaṃ hakāraṃ nayet dvitīyākṣarāt sakārāt parataḥ
prayuñjītetyarthaḥ, anena ha sa ityatra sa ha iti prāptam | tathā karṇe niruktamantrastha
vāmakarṇasthāne vāmākṣi caturthasvaraṃ saṃyojya | anena yūṃ ityatra yīṃ iti prāptam |
tataḥ sudhādevyai iti | tataśca dṛśormanuṃ vauṣaḍiti padaṃ yojayediti śeṣaḥ | evañca ha sa
kṣa ma la va ra yīṃ
3.5.110
p. 600) [upasaṃhāraḥ]
3.5.111
sāmānyārghyamidaṃ proktaṃ
3.5.112
[viśeṣārghyanirūpaṇapratijñā]
3.5.113
viśeṣārghyamathocyate || 25 ||
3.5.114
[śrīpātrakalpanā]
3.5.115
gṛhītvājñāṃ mahādevyāḥ śrīpātraṃ parikalpayet |
3.5.116
[maṇḍalanirmāṇam]
3.5.117
ātmaśrīcakrayormadhye maṇḍalaṃ racayed yathā || 26 ||
3.5.118
īkāreṇānvitaṃ tryasraṃ ṣaḍasraṃ vṛttabhūpure |
tryasrabāhye'thavā vṛttaṃ tadabhyukṣettadambunā || 27 ||
3.5.119
sudhādevyai vauṣaḍityānandabhairavīmantraḥ paryavasyati | asyeti | asya sāmānyārghyasyopari
mūlamantraṃ tāraṃ praṇavaṃ vā saptadhā japedityarthaḥ | sāmānyārghyamupasaṃharati-
sāmānyeti |
evaṃ sāmānyārghyaparipāṭīmabhidhāya viśeṣārghyasthāpanaprakriyāmabhidhatte -
viśeṣārghyamityādinā |
3.5.120
26-27 | atha pātrasthāpanayogyamaṇḍalanirmāṇasthānamupadiśati-ātmeti | ātmaśrīcakrayormadhye
ātmanaḥ śrīcakrarūpāyā devatāyāśca madhyavartinyāṃ bhūmau maṇḍalaṃ
vakṣyamāṇakrameṇa racayedityarthaḥ | taduktaṃ kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale -
3.5.121
ātmadevīdvayormadhye bhūmau cakraṃ likhettataḥ |
3.5.122
iti | maṇḍalaracanāparipāṭīmāha - īkāreṇeti | īkāreṇānvitamīkāragarbhaṃ trikoṇam |
kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale'pi -
3.5.123
madhye māyāṃ samālikhya prokṣayettadanantaram |
3.5.124
iti | tatrāpi māyāpadena caturthasvara eva bodhyaḥ | evañca caturthasvaragarbhaṃ trikoṇaṃ
tadbahiḥ ṣaṭkoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahiścaturasrarūpaṃ bhūpuram ityeko maṇḍalaracanākalpaḥ |
kalpāntaramāha-tryasreti | athavā prāguktatryasrabāhye vṛttaṃ vidadhīta | evañcātra kalpe
ādāvīkāragarbhaṃ trikoṇaṃ tadbahirvṛttaṃ tadbahiḥṣaṭkoṇaṃ tadbahiścaturasramiti viśeṣaḥ |
evaṃ maṇḍalaracanāyāṃ kalpadvayamanyatrāpi dṛśyate | yathā kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale-
3.5.125
p. 601) [tatra pīṭhacatuṣṭayādyarcā]
3.5.126
caturasre pūrṇaśailamuḍḍīyānābhidhaṃ param |
jālandharaṃ kāmarūpaṃ ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍāsanam || 28 ||
3.5.127
[ṣaṭkoṇārcāyāṃ vikalpaḥ]
3.5.128
ṣaḍaṅgaṃ pūjayed vā'pi tattanmantramudīrayan |
3.5.129
[trikoṇādyarcā]
3.5.130
trikoṇañca tribhiḥ kūṭairmadhya ādhāraśaktikām || 29 ||
3.5.131
ātmadevīdvayormadhye bhūmau cakraṃ likhettataḥ |
trikoṇañcaiva ṣaṭkoṇaṃ vṛttaṃ bhūgṛhasaṃyutam ||
3.5.132
iti | vacanamidaṃ pūrvakalpapratipādakam | tathā jñānārṇave caturdaśapaṭale-
3.5.133
trikoṇavṛttaṣaṭkoṇaṃ caturasrantu maṇḍalam |
3.5.134
iti | vacanamidamuttarakalpapratipādakam | evañca tantrabhedena kalpabhedadarśanāt
svasvagurusaṃpradāyānusāreṇaikataraḥ pakṣaḥ samāśrayaṇīya iti dik | taditi | tanmaṇḍalaṃ
tadambunā sāmānyārghyajalenābhyukṣedityarthaḥ | vyaktamuktaṃ kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale-
3.5.135
madhye māyāṃ samālikhya prokṣayettadanantaram |
astrāntamūlamantreṇa sāmānyārghyajalena ca ||
3.5.136
iti |
3.5.137
28 | atha prāguktamaṇḍale caturasrādikrameṇa pūjanamupadiśati-caturasra ityādinā | caturasre
pūrṇaśailādipīṭhacatuṣṭayamarcayet | pūjanañca pūrvādikrameṇa, taduktaṃ kaulāvalīnirṇaye
ṣaṣṭhapaṭale -
3.5.138
caturasre pūrṇaśailamuḍḍīyānaṃ jalandharam |
pūjayet kāmarūpañca pūrvādikramayogataḥ |
3.5.139
iti | atha niruktacaturasrāntaḥṣaṭkoṇe pūjanamāha -ṣaḍiti | ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍāsanaṃ pūjayediti
pareṇa sambandhaḥ | ṣaḍāsanāni ca amṛtārṇavāsana-
potāmbujāsanātmāsanacakrāsanasarvamantrāsanasādhyasiddhāsanāni tripurārcanarahasye
vyaktamuktāni veditavyāni | prayogastu hrīṃ śrīmiti dvitārīṃ aiṃ hrīṃ śrīmiti tritārīṃ voccārya
amṛtārṇavāsanāya namaḥ ityādirūpaḥ |
3.5.140
29 | kalpāntaramāha - ṣaḍaṅgamiti | vyaktamāha jñānārṇave caturdaśapaṭale -
3.5.141
p. 602) trikoṇavṛttaṣaṭkoṇamādhāraṃ pūrvameva vā |
3.5.142
[maṇḍale'rghyādhārasthāpanakramaḥ]
3.5.143
hṛdā prokṣitamādhāraṃ sthāpayenmaṇḍalopari || 30 ||
3.5.144
[ādhārārcā]
3.5.145
bālātribījaṃ tripurasundaryarghyāsanaṃ vadet |
sādhayāmi namo'ntena manunādhāramarcayet || 31 ||
3.5.146
prapūjya pūrvavad vahneḥ kalāntamantramuccaran |
syād vahnimaṇḍalāyeti rūpaṃ daśakalātmane || 32 ||
3.5.147
arghyapātrāsanāyeti hṛdādhāre samarcayet |
ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni vyastairmadhye śivāṃ manoḥ || 33 ||
3.5.148
dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni ṣaṭkoṇeṣu prapūjayet |
3.5.149
iti | evañcāgnyādikrameṇa prathamaṃ vāgbhavakūṭaṃ tataḥ kāmarājakūṭaṃ tataḥ
śaktikūṭaṃ punarapi niruktavāgbhavādikūṭatrayamuccārya pūjayedityarthaḥ | tantrasārakārairapi
agnyādikrameṇa ṣaṭkoṇe mūlavidyayā dvirāvṛttyā ṣaḍaṅgāni pūjayedityuktam |
tripurārcanarahasye'pyevameva | tattanmantramudīrayannityasyāpyayamevābhiprāyo
jñānārṇavatantrasārādisaṃvādenāvagamyate | antastrikoṇapūjanamāha-trikoṇeti | tribhiḥ
kūṭairvyastakūṭatrayeṇetyarthaḥ | jñānārṇave caturdaśapaṭale'pi -
3.5.150
vyastakūṭairyajettatra trikoṇe parameśvari |
3.5.151
ityuktam | madhya iti | trikoṇamadhye ādhāraśaktiṃ pūjayedityarthaḥ |
3.5.152
30 | hṛdā nama ityanena |
3.5.153
31 | athārghyapātrādhārārcāmantramāha - bāleti | tathāca aiṃ klīṃ sauḥ
tripurasundaryarghyāsanaṃ sādhayāmi nama iti mantraḥ paryavasyati |
3.5.154
32-33 | pūrvavaditi | sāmānyārghyoktakrameṇa vahnerdaśakalāḥ saṃpūjya vahnimaṇḍalāya
daśakalātmane arghyapātrāsanāya nama ityādhāre samarcayedityarthaḥ |
3.5.155
p. 603) [arghyapātranirṇayaḥ]
3.5.156
pātraṃ kāñcanakācarūpyajanitaṃ muktākapālodbhavaṃ
viśvāmitramayañca kāmadamidaṃ haimaṃ priyaṃ sphāṭikaṃ |
tāmraṃ prītidamaṣṭasiddhijanakaṃ śrīnārikelodbhavaṃ
kāpālaṃ sphuṭamantrasiddhijanakaṃ muktipradaṃ mauktikam || 34 ||
3.5.157
śaṅkham alāvupātrañca tathā puṇyatarūdbhavam |
mṛnmayaṃ tāmrajaṃ vā'pi tathā lohasamudbhavam || 35 ||
3.5.158
purā vai nirmitaṃ pātraṃ viśvāmitreṇa dhīmatā |
viśvāmitrakapālañca sarvapātrottamottamam || 36 ||
3.5.159
brahmahatyādipāpāni tathā viśvāsaghātakam |
dṛṣṭvā pātraṃ nārikelaṃ sarvapāpaṃ praṇaśyati || 37 ||
3.5.160
kalpakoṭipradānāni tathā hemaśatāni ca |
yo dadāti munīndrāya rāhugraste niśākare || 38 ||
3.5.161
tatphalāt koṭiguṇitaṃ nārikelārghyapātrataḥ |
abhāve tasya pātrasya pātramanyat prakalpayet || 39 ||
3.5.162
dṛṣṭvārghyapātraṃ paramaṃ brahmādyā devatāḥ sadā |
nṛtyanti sarvayoginyaḥ prītyā siddhiṃ dadātyalam || 40 ||
3.5.163
[kāmanābhedena pātrabhedāḥ]
3.5.164
vaśyākarṣaṇakārye tu hemapātraṃ praśasyate |
śāntike pauṣṭike caiva rājataṃ kārayed budhaḥ || 41 ||
3.5.165
41 | pātrabhedena phalabhedamāha haratattvadīdhitidhṛtaśivarahasye -
3.5.166
hemapātrāṇi sarvāṇi gṛhītāni bhavantu me |
arghyaṃ dattvā tu raupyeṇa loke pūjyasutā/llabhet ||
3.5.167
p. 604) lauhapātraṃ vijānīyānmāraṇoccāṭane tathā |
stambhakāryeṣu pāṣāṇaṃ vidveṣe lauhamṛnmayam || 42 ||
3.5.168
kulotsādanakāryeṣu kācapātraṃ praśasyate |
kāṣṭhapātraṃ vijānīyānmantrārādhanakarmaṇi || 43 ||
3.5.169
[sarvatra viśvāmitrapātrasya prāśastyam]
3.5.170
sarvakāryeṣu kartavyaṃ viśvāmitra manuttamam |
3.5.171
[pātrabhedena phalabhedāḥ]
3.5.172
śaṅkhaṃ jñānapradaṃ proktamalāvu sarvasiddhidam || 44 ||
3.5.173
uktaṃ mahārājatantramataṃ paramadurlabham |
3.5.174
[arghyapātraparimāṇam]
3.5.175
ṣoḍaśāṅgulamānaṃ tat pātraṃ sarvasamṛddhidam || 45 ||
3.5.176
tāmrapātreṇa saubhāgyaṃ dharmaṃ manmayasambhave |
sarvālābhe tu māheyaṃ svahastaghaṭitaṃ yadi ||
3.5.177
ā(mala ? sana)ñcārghyapātrañca bhagnamāsādayenna tu |
sarvatra svarṇavattāmramarghyapātre tato'dhikam ||
3.5.178
pātrāṇāmādaraḥ kāryaḥ pātrāṇyevottamāni tu |
bahirhomakriyāyāntu vinā pātraṃ na sidhyati || iti |
3.5.179
adhikāribhedena pātrabhedamāha gandharvatantre dvādaśapaṭale -
3.5.180
śaṅkhaśuktirajatasvarṇairdivyānāṃ pātramiṣyate |
mahāśaṅkhaistu vīrāṇāṃ phalajaṃ vanavāsinām || iti |
3.5.181
arghyādau tāmrapātrasya prāśastyamāha -
3.5.182
pūjārghyapātraṃ naivedyādyādhārapānapātrakam |
sarvaṃ tāmramayaṃ kuryād yatkiñcidiha pūjane ||
tāmre devāḥ pramodante tāmre devāḥ sthitāḥ sadā |
devīprītikaraṃ tāmraṃ tasmāttāmraṃ prayojayet ||
3.5.183
p. 605) dvādaśāṅgulamānaṃ vā vasvaṅgulamathāpi vā |
etannyūnañca yat pātraṃ tat pātramadhamaṃ smṛtam || 46 ||
3.5.184
[varjanīyapātranirūpaṇam]
3.5.185
atyantasthūlapātrantu sūkṣmapātrantu varjayet |
eteṣāmācaredekaṃ pāthasā sādhakottamaḥ || 47 ||
3.5.186
[pātrasthāpanakramaḥ]
3.5.187
astramantreṇa prakṣālya sthāpayed yantrikopari |
3.5.188
45-47 | arghyapātrasya parimāṇamāha - ṣoḍaśetyādinā |
3.5.189
viśiṣyā'ha kaulāvalīnirṇaye ṣaṣṭhapaṭale -
3.5.190
ukteṣveteṣu pātreṣu pātramekaṃ prakalpayet |
ṣoḍaśāṅgulavistāraṃ ṣaḍaṅgulasamucchrayam ||
athavā'pi tadardhaṃ syāttadardhaṃ vā'pi kārayet |
ekāṅgulaṃ tathā sārdhaṃ ṣaṭkañcaiva pramāṇataḥ ||
atisūkṣmamatisthalaṃ sacchidraṃ parivarjayet |
na yojayed bhagnapātraṃ svapnādeśaṃ praśasyate ||
3.5.191
iti | śivārcanacandrikādhṛtaśivarahasye'pi -
3.5.192
ṣaṭtriṃśadaṅgulaṃ pātramuttamaṃ parikīrtitam |
madhyamantu tribhāgonaṃ kaniṣṭhaṃ dvādaśāṅgulam ||
vasvaṅgulavihīnantu na pātraṃ kārayet kvacit ||
nābhīvivarayuktāni puṇḍarīkākṛtīni ca |
drākṣānīlotpalādīni pātrāṇi parikalpayet ||
3.5.193
iti | tathā haratattvadīdhitidhṛtaśyāmārcanacandrikāyām -
3.5.194
bhagnaṃ vasvaṅgulinyūnaṃ kṣīṇaṃ sacchidrameva ca |
vijātīyañca deveśi varjayet sarvathā priye || iti |
3.5.195
p. 606) [pātrapratiṣṭhāpanamantraḥ]
3.5.196
bālābījatrayasyānte tatastripurasundarī || 48 ||
3.5.197
viśeṣārghyapadāt pātraṃ pratiśabdādanantaram |
sthāpayāmīti manunā pratiṣṭhāpya kalā raveḥ || 49 ||
3.5.198
[tatra sūryakalāmaṇḍalārcā]
3.5.199
prapūjya vidhivad vidvān syāt sūryamaṇḍalāya ca |
dvādaśeti kalātmane cārghyapātrāya hṛnmanuḥ || 50 ||
3.5.200
[maṇḍalavidhiḥ]
First 200 of 2,736 passages. Read on
Linked texts (15)
- Kaulāvalīnirṇaya — Jñānānanda Paramahaṃsa 1500, Sanskrit
- Kulavṛtti — Sanskrit
- Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
- Gandharvatantra — Sanskrit
- Tārābhaktisudhārṇava — Sanskrit
- Mahānirvāṇatantra — Sanskrit
- Kulamuktikallolinī — Sanskrit
- Śāktapramoda — Sanskrit
- Devīrahasya — Sanskrit
- Sarvollāsatantra — Sanskrit
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit
- Śaktisaṅgamatantra — Sanskrit
- Durgārcanasṛti — Sanskrit
- Tantrābhidhāna — Sanskrit
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit