Pramāṇa · Search · About · API

Vaisheshika (Vaiśeṣika)

वैशेषिक

Language
Sanskrit
Date
1400–1800 CE
Extent
366 passages, 475 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Vaisheshik Darshan Sutrani 1897 Khemraj Publishers; ed. Pandit Prabhudayalu; Khemraj Shrikrishnadas (Shri… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.1

athātodharmaṃvyākhyāsyāmaḥ

1.2

yato'bhyudayaniśśreyassiddhiḥ sa dhemaḥ

1.3

tadvacanādāmnāyasyaprāmāṇyam

1.4

dharmaviśeṣaprasūtāddravyaguṇakarmasāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ
padārthānāṃsādharmyavaidharmyābhyāṃtatvajñānānniśreyasam

1.7

pṛthivyāpastejovāyurākāśaṃkālodigātmāmanaitidravyāṇi
rūparasagandhasparśāḥsaṃkhyāḥparimāṇānipṛthaktvaṃsaṃyogavibhāgauparatvāparatvebuddhayaḥsukhaduḥkheicchādveṣauprayatnāścaguṇāḥ 6
utkṣepaṇamavakṣepaṇamākuñcanaṃprasāraṇaṃgamanamitikarmāṇi

1.8

sadanityaṃdravyattkāryakāraṇaṃsāmānyaviśeṣavaditi
dravyaguṇakarmaṇāmaviśeṣaḥ

1.9

dravyaguṇayoḥsajātīyārambhakatvaṃsādharmyam

1.10

dravyāṇidravyāntaramārabhanteguṇāścaguṇāntaram

1.11

karmakarmasādhyaṃnavidyate

1.12

nadravyaṃkāryakāraṃṇaṃcavadhati

1.13

ubhayathāguṇāḥ

1.14

kāryyavirodhikarma

1.15

kriyāguṇavatsamavāyikāraṇamitidravyalakṣaṇam

1.16

dravyāśrayyaguṇavānsaṃyogavibhāgeṣvakāraṇamanapekṣaiti
guṇalakṣaṇam

1.17

ekadravyamaguṇaṃ saṃyogavibhāgeṣvanapekṣakāraṇamitikarmalakṣaṇam

1.18

dravyaguṇakarmaṇāṃdravyaṃkāraṇaṃsāmānyam

1.19

tathāguṇāḥ

1.20

saṃyogavibhāgavegānāṃkarmasamānam

1.21

nadravyāṇāṃkarma

1.22

vyatirekāt

1.23

dravyāṇāṃdravyaṃkāryasāmānyam

1.24

guṇavaidharmyānnakarmaṇāṃkarma

1.25

dvitvaprabhṛtayaḥsaṃkhyāḥpṛthaktvasaṃyogavibhāgāśca

1.26

asamavāyātsāmānyakāryakarmanavidyate

1.27

saṃyogānāṃdravyam

1.28

rūpāṇāṃrūpam

1.29

gurutvaprayatnasaṃyogānāmutkṣepaṇam

1.30

saṃyogavibhāgāścakarmaṇām

1.31

kāraṇasāmānyedvavyakarmaṇāṃkarmākāraṇamuktam

2.1

kāraṇābhāvātkāryābhāvaḥ

2.2

natukāryābhāvātkāraṇābhāvaḥ

2.3

sāmānyaṃviśeṣaitibuddhayapekṣam

2.4

bhāvo'nuvṛtterevahetutvātsāmānyameva

2.5

dravyatvaṃguṇatvaṃkarmatvaṃcasāmānyaviśeṣāśca

2.6

anyatrāntebhyoviśeṣebhyaḥ

2.7

saditiyatodravyaguṇakarmasusāsattā

2.8

dravyaguṇakarmabhyo'rthāntaraṃsattā

2.9

guṇakarmasubhāvātnakarmanaguṇaḥ

2.10

sāmānyaviśeṣābhāvenaca

2.11

anekadravyavattvenadravyatvamuktam

2.12

sāmānyaviśeṣābhāvenaca

2.13

tathāguṇeṣubhāvādguṇatvamuktam

2.14

sāmānyaviśeṣābhāvenaca

2.15

karmasubhāvātkarmatvamuktam

2.16

sāmānyaviśeṣābhāvenaca

2.17

saditiliṅgāviśeṣādviśeṣaliṅgābhāvāccaikobhāvaḥ

3.1

rūparasagandhasparśavatī pṛthivī

3.2

rūparasasparśavatyaāpodravāḥ snigdhāḥ

3.3

tejorūpasparśavat

3.4

sparśavānvāyuḥ

3.5

taākāśenavidyante

3.6

sarpirjatumadhūcchiṣṭānāmagnisaṃyogādravatvamadbhiḥsāmānyam

3.9

trapusīsaloharajatasuvarṇānāmagnisaṃyogādravatvamadbhiḥsāmānyaṃ
viṣāṇīkakudmānprāntavāladhiḥ sāsnāvānitigotvedṛṣṭaliṅgam
sparśaścavāyoḥ

3.10

nacadṛṣṭānāṃsparśaityadṛṣṭaliṅgovāyuḥ

3.11

adravyavattvenadravyam

3.12

kriyāvattvādguṇavattvācca

3.13

adravyavattvenanityatvamuktam

3.14

vāyorvāyusaṃmūrcchanaṃ nānātvaliṅgam

3.15

vāyusannikarṣepratyakṣābhāvādṛṣṭaṃliṅgaṃ navidyate

3.16

sāmānyatodṛṣṭāccāviśeṣaḥ

3.17

tasmādāgamikam

3.18

saṃjñākarmatvasmadviśiṣṭānāṃliṅgam

3.19

pratyakṣapravṛttatvātsaṃjñākarmaṇaḥ

3.20

niṣkramaṇaṃpraveśanamityākāśasyaliṅgam

3.21

tadaliṅkamekadravyatvātkarmaṇaḥ

3.22

kāraṇāntarāklṛptirvaidharmyācca

3.23

saṃyogādabhāvaḥkarmaṇaḥ

3.24

kāraṇaguṇapūrvakaḥkāryaguṇodṛṣṭaḥ

3.25

kāryāntarāprādurbhāvācchabdaḥsparśavatāmaguṇaḥ

3.26

paratrasamavāyātpratyakṣatvāccanātmaguṇonamanoguṇaḥ

3.27

pariśeṣāliṅgamākāśasya

3.28

dravyatvanityatvevāyunāvyākhyāte

3.29

tattvaṃbhāvena

3.30

śabdaliṅgāviśeṣādviśeṣaliṅgābhāvācca

3.31

tadanuvidhānādekapṛthaktvañceti

3.31.p1

iti dvitīyādhyāyasya prathamamāhnikam

4.1

puṣpavastrayoḥsatisannikarṣeguṇāntarāprādurbhāvovastregandhābhāvaliṅgam

4.2

vyavasthitaḥpṛthivyāṃgandhaḥ

4.3

etenoṣṇatāvyākhyātā

4.4

tejasauṣṇatā

4.5

apsuśītatā

4.6

aparasminnaparaṃyugapacciraṃkṣipramitikālaliṅgāni

4.7

dravyatvanityatvevāyunāvyākhyāte

4.8

tattvaṃbhāvena

4.9

nityeṣvabhāvādanityeṣubhāvātkāraṇekālākhyeti

4.10

itaidamitiyatastaddiśyaṃliṅgam

4.11

dravyatvanityatvevāyunāvyākhyāte

4.12

tattvaṃbhāvena

4.13

kāryaviśeṣeṇanānātvam

4.14

ādityasaṃyogādbhūtapūrvādbhaviṣyatobhūtāccaprācī

4.15

tathādakṣiṇāpratīcīudīcīca

4.16

etenadigantarālānivyākhyātāni

4.18

sāmānyapratyakṣādviśeṣāpratyakṣādviśeṣasmṛteścasaṃśayaḥ 17
dṛṣṭañcadṛṣṭavat

4.19

yathādṛṣṭamayathādṛṣṭatvācca

4.20

vidyā'vidyātaścasaṃśayaḥ

4.21

śrotragrahaṇeyo'rthaḥ sa śabdaḥ

4.23

tulyajātīyeṣvarthāntarabhūteṣuviśeṣasyaubhayathāhaṣṭatvāt
ekadravyatvānnadravyam

4.24

nāpikarmacākṣuṣatvāt

4.25

guṇasyasato'pavargaḥkarmabhiḥsādhamryam

4.26

satoliṅgābhāvāt

4.27

nityavaidharmyāt

4.28

anityaścāyaṃkāraṇataḥ

4.29

nacāsiddhaṃvikārāt

4.30

abhivyaktaudoṣāt

4.31

saṃyogādvibhāgāccaśabdāccaśabdaniṣpattiḥ

4.32

liṅgāccānityaśśabdaḥ

4.33

dvayostupravṛtterabhāvāt

4.34

prathamaśabdāt

4.35

sampratibhāvācca

4.36

saṃdigdhāsatibahutve

4.37

saṃkhyābhāvaḥsāmānyataḥ

4.37.p1

iti dvitīyādhyāyasya dvitīyamāhnikam || 2

5.1

prasiddhāindriyārthāḥ

5.2

indriyārthaprasiddhirindriyārthebhyo'rthāntarasyahetuḥ

5.3

so'napadeśaḥ

5.4

kāraṇā'jñānāt

5.5

kāryeṣvajñānāt

5.6

ajñānācca

5.7

anyadevaheturityanapadeśaḥ

5.8

arthāntaraṃhyarthāntarasyānapadeśaḥ

5.9

saṃyogisamavāyyekārthasamavāyivirodhica

5.10

kāryakāryāntarasya

5.11

virodhyabhūtaṃ bhūtasya

5.12

bhūtamabhūtasya

5.13

bhūtobhūtasya

5.14

prasiddhipūrvakatvādapadeśasya

5.15

aprasiddho'napadeśo'sanasaṃdigdhaścānapadeśaḥ

5.16

yasmādviṣāṇītasmādaśvaḥ

5.18

yasmādviṣāṇītasmādvauriticānaikāntikasyodāharaṇam 17
ātmendriyārthasannikarṣādyanniṣpadyatetadanyataḥ

5.19

pravṛttinivṛttīcapratyagātmanidṛṣṭeparatraliṅgam

6.2

ātmendriyārthasannikarṣejñānasyabhāvo'bhāvaścamanasoliṅgaṃ 1
tasyadravyatvanityatvevāyunāvyākhyāte

6.3

prayatnāyaugapadyājjñānāyaugapadyāccaikam

6.4

prāṇāpānanimeṣonmeṣajīvanamanogatīndriyāntaravikārāḥsukhaduḥkhecchādveṣaprayatnāścātmano liṅgāni

6.5

tasyadravyatvanityatvevāyunāvyākhyāte

6.6

yajñadattaitisannikarṣepratyakṣābhāvāddṛṣṭaliṅgaṃnavidyate

6.7

sāmānyatodṛṣṭāccāviśeṣaḥ

6.8

tasmādāgamikaḥ

6.9

ahamitiśabdasyavyatirekānnāgamikaḥ

6.10

yadidṛṣṭamanvakṣamahaṃdevadatto'haṃyajñadattaiti

6.11

dṛṣṭyātmaniliṅgeekaevadṛḍhatvātpratyakṣavatpratyayaḥ

6.13

devadattogacchatiyajñadattogacchatītyupacārāccharīrepratyayaḥ
saṃdigdhastūpacāraḥ

6.15

ahamitipratyagātmanibhāvātparatrābhāvādarthāntarapratyakṣaḥ
devadattogacchatītyupacārādabhimānāttāvaccharīrapratyakṣo'haṃkāraḥ

6.16

saṃdigdhastūpacāraḥ

6.17

natuśarīraviśeṣādyajñadattaviṣṇumitrayorjñānaṃviṣayaḥ

6.18

ahamitimukhyayogyābhyāṃ śabdavadvyatirekāvyabhicārādviśeṣasiddhernāgamikaḥ

6.19

sukhaduḥkhajñānaniṣpatyaviśeṣādaikātmyam

6.20

vyavasthātonānā

6.21

śāstrasāmarthyācca

7.1

sadakāraṇavannityam

7.2

tasyakāryyaliṅgam

7.3

kāraṇābhāvātkāryābhāvaḥ

7.4

anityaitiviśeṣataḥpratiṣedhabhāvaḥ

7.5

avidyā

7.6

mahatyanekadravyatvādrūpāccopalabdhiḥ

7.8

satyapidravyatvemahattverūpasaṃskārābhāvādvāyoranupalabdhiḥ 7
anekadravyasamavāyādrūpaviśeṣāccarūpopalabdhiḥ

7.9

tenarasagaṃdhasparśeṣujñānaṃvirūyātam

7.10

tasyābhāvādvyabhicāraḥ

7.11

saṃkhyāḥparimāṇānipṛthaktvaṃsaṃyogavibhāgauparatvāparatvekarma
carūpidravyasamavāyāccākṣuṣāṇi

7.12

arūpiṣvacākṣuṣāṇi

7.13

etenaguṇatvebhāvecasarvendriyaṃvyākhyātam

8.2

pratyakṣāpratyakṣāṇāṃsaṃyogasyāpratyakṣatvātpañcātmakaṃnavidyate

8.3

guṇāntarāprādurbhāvāccanatryātmakam

8.4

aṇusaṃyogastvapratiṣiddhaḥ

8.5

tatraśarīraṃdvividhaṃyoniyamayoniyañca

8.6

aniyatadigdeśapūrvakatvāt

8.7

dharmaviśeṣācca

8.8

samākhyābhāvācca

8.9

saṃjñāyāanāditvāt

8.10

santyayoniyāḥ

8.11

vedaliṅgācca

8.4-2

iti caturthādhyāyasyadvitīyamāhnikam | caturtho'dhyāyaḥsamāptaḥ

8.1

ātmasaṃyogaprayatnābhyāṃhastekarma

8.2-2

tathāhastasaṃyogāccamusalekarma

8.4-3

abhighātajamusalādaukarmaṇivyatirekādakāraṇaṃ hastasaṃyogaḥ
tathātmasaṃyogohastakarmaṇi

8.5-2

abhighātānmusalasaṃyogaḥ

8.6-2

tmakarmahastasaṃyogācca

8.7-2

saṃyogābhāvegurutvātpatanam

8.8-2

nodanaviśeṣābhāvānnordhvanatiryaggamanam

8.9-2

prayatnaviśeṣātrodanaviśeṣaḥ

8.10-2

nodanaviśeṣādudasanaviśeṣaḥ

8.11-2

hastakarmaṇādārakakarmavyākhyātam

8.12

tathādagdhasyavisphoṭane

8.13

prayatnābhāveprasuptasyacalanam

8.14

tṛṇekarmavāyusaṃyogāt

8.15

maṇigamanaṃsūcyabhisarpaṇamadṛṣṭakāraṇam

8.16

iṣāvayugapatsaṃyogaviśeṣāḥkarmānyatvehetuḥ

8.17

nodanādādyamiṣoḥkarmatatkarmakāritāccasaṃskārāduttaraṃtathottaramuttarañca

8.18

saṃskārābhāvegurutvātpatanam

9.1

nodanābhighātātsaṃyuktasaṃyogāccapṛthivyāṃ karma

9.2

tadviśeṣeṇādṛṣṭakāritam

9.3

apāṃsaṃyogābhāvegurutvātpatanam

9.4

dravatvātsyandanam

9.5

nāḍyovāyusaṃyogādārohaṇam

9.6

nodanāpīḍanātsaṃyuktasaṃyogācca

9.7

vṛkṣābhisarpaṇamityadṛṣṭakāritam

9.8

apāṃ saṃghātovilayanaṃca tejaḥsaṃyogāt

9.9

tatravisphūrjathurliṅgam

9.10

vaidikañca

9.11

apāṃsaṃyogādvibhāgāccastanayitnoḥ

9.12

pṛthivīkarmaṇātejaḥkarmavāyukarmacavyākhyātam

First 200 of 385 passages. Read on

See also: more in Later Śākta tantras of eastern India