Pramāṇa · Search · About · API

Brihadaranyaka 2

Bṛhadāraṇyaka 2

Language
Sanskrit

Contents

2.7

dvayā ha [vai] prājāpatyā devāścāsurāśca
dvayā ha prājāpatyāḥ devāścāsurāśca
tataḥ kanīyasā eva devāḥ, jyāyasā asurāḥ | ta eṣu lokeṣvaspardhanta
te ha devā ūcurhantā'surān yajña udgīthenātyayāmeti || (1)
“ na vā prakaraṇabhedāt parovarīyastvādivat ”
“saṃjñātaścettaduktamasti tu tadapi ”
“ vyāpteśca samañjasam ”
te ha vācamūcustvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo vāgudagāyat
yo vāci bhogastaṃ devebhya āgāyat ; yat kalyāṇaṃ vadati tadātmane
te 'viduranena vai na udgātrā'tyeṣyantīti | tamabhidrutya pāpmanā'vidhyan
sa yaḥ sa pāpmā yadevedamapratirūpaṃ vadati sa eva | sa pāpmā || ( 2 )
atha ha prāṇamūcustvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ prāṇa udagāyat
yaḥ prāṇe bhogastaṃ devebhya āgāyat; yat kalyāṇaṃ jighrati tadātmane
te'viduranena vai na udgātrātyeṣyantīti | tamabhidrutya pāpmanā'vidhyan
sa yaḥ sa pāpmā yadevedamapratirūpaṃ jighrati sa eva | sa pāpmā || ( 3 )
atha ha cakṣurūcustvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaścakṣurudagāyat
yaścakṣuṣi bhogastaṃ devebhya āgāyat; yat kalyāṇaṃ paśyati tadātmane
te'viduranena vai na udgātrā'tyeṣyantīti | tamabhidrutya pāpmanā'vidhyan
sa yaḥ sa pāpmā yadevedamapratirūpaṃ paśyati sa eva | sa pāpmā || ( 4 )
atha ha śrotramūcustvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaśśrotramudagāyat
yaḥ śrotre bhogastaṃ devebhya āgāyat ; yat kalyāṇam̐ śṛṇoti tadātmane
te'viduranena vai na udgātrā'tyeṣyantīti | tamabhidrutya pāpmanā'vidhyan
sa yaḥ sa pāpmā yadevedamapratirūpaṃ śṛṇoti sa eva | sa pāpmā || ( 5 )
atha ha mana ūcustvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo mana udagāyat
yo manasi bhogastaṃ devebhya āgāyat ; yat kalyāṇam̐ saṅkalpayati tadātmane | te'viduranena vai na udgātrātyeṣyantīti | tamabhidrutya pāpmanā'vidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yadevedamapratirūpam̐ saṅkalpayati sa eva | sa pāpmā
evamu khalvetā devatāḥ pāpmabhirupāsṛjan | evamenāḥ pāpmanā'vidhyan || ( 6 )
atha hemamāsanyaṃ prāṇamūcustvanna udgāyeti | tatheti tebhya eṣa
prāṇa udagāyat | te'viduranena vai na udgātrātyeṣyantīti | tamabhidrutya
pāpmanā'vivyatsan¹| sa yathā'śmānamṛtvā loṣṭo vidhvaṃseta, evaṃ
haiva vidhvaṃsamānā viṣvañco vineśuḥ | tato devā abhavan parā'surāḥ
bhavatyātmanā, parā'sya dviṣan pāpmā bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ
veda

2.8

te hocuḥ, kva nu so'bhūt, yo na itthamasakteti | ayamāsye'ntariti | so'yāsya āṅgirasaḥ | aṅgānām̐ hi rasaḥ

2.9

sā vā eṣā devatā dūrnāma | dūram̐ hyasyā mṛtyuḥ | dūram̐ ha vā asmānmṛtyurbhavati ya evaṃ veda

2.10

sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyumapahṛtya ^1 yattāsāṃ
diśāmantastadgamayāñcakāra | tadāsāṃ pāpmano vinyadadhāt
tasmānna janamiyāt, nāntamiyāt; net pāpmānaṃ mṛtyumanvavāyānīti

2.11

sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyumapahatyāthainā
mṛtyumatyavahat

2.12

sa vai vācameva prathamāmalyavahat , sā yadā mṛtyumatyamucyata , so'gnirabhavat | so'yamagniḥ pareṇa mṛtyumatikrānto dīpyate

2.13

atha prāṇamatyavahat| sa yadā mṛtyumatyamucyata, sa vāyurabhavat
so'yaṃ vāyuḥ pareṇa mṛtyumatikrāntaḥ pavate

2.14

atha cakṣuratyavahat | tad yadā mṛtyumatyamucyata, sa ādityo'bhavat
so'sāvādityaḥ pareṇa mṛtyumatikrāntastapati

2.15

atha śrotramatyavahat | tadyadā mṛtyumatyamucyata, tā diśo'bhavan
tā imā diśaḥ pareṇa mṛtyumatikrāntāḥ

2.16

atha mano'tyavahat | tadyadā mṛtyumatyamucyata, sa candramā abhavat
so'sau candraḥ¹ pareṇa mṛtyumatikrānto bhāti | evam̐ ha vā enameṣā devatā
mṛtyumativahati, ya evaṃ veda

2.17

athātmane'nnādyamāgāyat | yaddhi kiñcānnamadhyate, anenaiva tadadyate
iha pratitiṣṭhati

2.18

te devā abruvan, etāvadvā idam̐ sarvaṃ yadannam | tadātmana āgāsīḥ
anu no'sminnanna ābhajasveti | te vai mā'bhisaṃviśaneti | tatheti tam̐ samantaṃ
pariṇyaviśanta | tasmādyadanenānnamatti, tenaitāstṛpyanti | evam̐ ha vā enam̐
svā abhisaṃviśanti, bhartā svānām̐ śreṣṭhaḥ pura etā bhavatyannādo'dhipatirya evaṃ
veda | ya u haivaṃvidaṃ sveṣu prati prati'bubhūṣati, na haivālaṃ bhāryebhyo
bhavati | atha ya evaitamanubhavati, yo vai tamanu bhāryān bubhūrṣati,
sa haivālaṃ bhāryebhyo bhavati

2.19

so'yāsya āṅgiraso'ṅgānām̐ hi rasaḥ | prāṇo vā aṅgānām̐ rasaḥ
prāṇo hi vā aṅgānām̐ rasaḥ | tasmāt yasmāt kasmāccāṅgāt prāṇa
utkrāmati, tadeva tacchuṣyati | eṣa hi vā aṅgānām̐ rasaḥ

2.20

eṣa u eva bṛhaspatiḥ | vāgvai bṛhatī | tasyā eṣa patiḥ | tasmādu
bṛhaspatiḥ

2.21

eṣa u eva brahmaṇaspatiḥ | vāgvai brahma | tasyā eṣa patiḥ | tasmādu
brahmaṇaspatiḥ

2.22

eṣa u eva sāma | vāgvai sā amaiṣaḥ | sā cāmaśceti tat
sāmnassāmatvam | yadveva samaḥ pluṣiṇā samo maśakena samo
nāgena sama ebhistribhirlokaiḥ samo'nena sarveṇa, tasmādvaiva 1 sāma
aśnute sāmnaḥ sāyujyam̐ salokatāṃ jayati, ya evametat sāma veda

2.23

eṣa u vā udgīthaḥ | prāṇo vā ut | prāṇena hīdam̐ sarvamuttabdham
vāgeva gīthā ucca gīthā ceti sa udgīthaḥ

2.24

taddhāpi brahmadattaścaikitāneyo rājānaṃ bhakṣayannuvāca—ayaṃ tyasya
rājā mūrdhānaṃ vipātayatāt , yadito'yāsyāṅgiraso'nyenodagāyaditi
vācā ca hyeva sa prāṇena codagāyaditi

2.25

tasya haitasya sāmno yaḥ svaṃ veda bhavati hāsya svam | tasya vai
svara eva svam | tasmādārtvijyaṃ kariṣyan vāci svaramiccheta
sa tayā vācā svarasaṃpannayā''rtvijyaṃ kuryāt | tasmādyajñe svaravantaṃ
didṛkṣanta eva; atho yasya svaṃ bhavati | bhavati hāsya svam , ya evametat
sāmnaḥ svaṃ veda

2.26

tasya haitasya sāmno yassuvarṇaṃ veda, bhavati hāsya suvarṇam
tasya vai svara eva suvarṇam | bhavati hāsya suvarṇam , ya evametat sāmnaḥ
suvarṇaṃ veda

2.27

tasya haitasya sāmno yaḥ pratiṣṭhāṃ veda, prati ha tiṣṭhati
tasya vai vāgeva pratiṣṭhā | vāci hi khalveṣa etatprāṇaḥ pratiṣṭhito gīyate
ityuhaike āhuḥ (gīyate'nnaṃ ityuhaike āhuḥ)

2.28

2athātaḥ pavamānānāmevābhyārohaḥ | sa vai khalu prastotā sāma
prastauti | sa yatra 3astuyāt, tadaitāni japet — asato mā sadgamaya,
tamaso mā jyotirgamaya, mṛtyormā'mṛtaṃ gamayeti
sa yadāhāsato mā sadgamayeti, mṛtyurvā asat sadamṛtaṃ mṛtyormā'mṛtaṃ gamaya amṛtaṃ mā kurvityevaitadāha | tamaso mā jyotirgamayeti
mṛtyurvai tamo jyotiramṛtam | mṛtyormā'mṛtaṃ gamaya amṛtaṃ mā kurvityevaitadāha | mṛtyormā'mṛtaṃ gamayeti | nātra tirohitamivāsti
atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣvātmane'nnādyamāgāyet | tasmādu teṣu
atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣvātmane'nnādyamāgāyet
varaṃ vṛṇīta yaṃ kāmaṃ kāmayeta tam | sa eṣa evaṃvidudgātā''tmane
vā yajamānāya vā yaṃ kāmaṃ kāmayate tamāgāyati
taddhaitallokajideva | na haivālokyatāyā āśāsti, ya evametat sāma
veda

2.28.p1

iti tṛtīyādhyāye tṛtīyaṃ brāhmaṇam

Commentaries (1)

Linked texts (11)