Taittirīya Āraṇyaka 12: ekāgnikāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ 2
Taittirīyāraṇyaka (complete text) 12
- Language
- Sanskrit
Contents
- 12.1 — 1 part
- 12.2 — 1 part
- 12.3 — 1 part
- 12.4 — 1 part
- 12.5 — 2 parts
- 12.6 — 1 part
- 12.7 — 1 part
- 12.8 — 1 part
- 12.9 — 1 part
- 12.10 — 1 part
- 12.11 — 1 part
- 12.12 — 1 part
- 12.13 — 1 part
- 12.14 — 1 part
- 12.15 — 1 part
- 12.16 — 1 part
- 12.17 — 1 part
- 12.18 — 1 part
- 12.19 — 1 part
- 12.20 — 1 part
- 12.21 — 1 part
- 12.22_3 — 26 parts
ekāgnikāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ 2
12.p1
1 uṣṇena vāyavudakenehyaditiḥ keśān vapatu | āpa undantu jīvase dīrghāyutvāya varcase | jyokca sūryaṃ dṛśe | yenāvapathsavitā kṣureṇa somasya rājño varuṇasya vidvān | tena brahmāṇo vapatedamasyāyuṣmāñjaradaṣṭiryathā'sadayamasau | yena pūṣā bṛhaspateragnerindrasya cāyuṣe'vapat | tenāsyāyuṣe vapa sauślokyāya svastaye | yena bhūyaścarātyayaṃ jyokca paśyāti sūryam | tenāsyāyuṣe vapa sauślokyāya svastaye | yena pūṣā bṛhaspateragnerindrasya cāyuṣe'vapat | tena te vapāmyasāvāyuṣā varcasā yathā jyoksumanā asāḥ | yatkṣureṇa marcayatā supeśasā vaptrā vapasi keśān | śundhi śiro mā'syāyuḥ pramoṣīḥ | uptvāya keśān varuṇasya rājño bṛhaspatiḥ savitā somo agniḥ | tebhyo nidhānaṃ bahudhā'nvavindannantarā dyāvāpṛthivī apassuvaḥ ||
12.1
āyuṣe'vapatpañca ca ||
12.1.p1
2 āyurdā deva jarasaṃ gṛṇāno ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agne | ghṛtaṃ pibannamṛtaṃ cāru gavyaṃ piteva putraṃ jarase nayemam | ātiṣṭhemamaśmānamaśmeva tva2ṃ sthiro bhava | abhitiṣṭha pṛtanyatassahasva pṛtanāyataḥ | revatīstvā vyakṣṇankṛttikāścākṛnta2ṃstvā | dhiyo'vayannavagnā avṛñjanthsahasramantāṃ abhito ayacchann | devīrdevāya paridhī savitre mahattadāsāmabhavanmahitvanam | yā akṛntannavayan yā atanvata yāśca devīrantānabhito'dadanta | tāstvā devīrjarase saṃvyayantvāyuṣmānidaṃ paridhathsva vāsaḥ | paridhatta dhatta vāsasainaṃ śatāyuṣaṃ kṛṇuta dīrghamāyuḥ | bṛhaspatiḥ prāyacchadvāsa etathsomāya rājñe paridhātavā u | jarāṃ gacchāsi paridhathsva vāso bhavā kṛṣṭīnāmabhiśastipāvā | śataṃ ca jīva śaradaḥ suvarcā rāyaśca poṣamupa saṃvyayasva | parīdaṃ vāso adhidhāḥ svastaye'bhūrāpīnāmabhiśastipāvā | śataṃ ca jīva śaradaḥ purūcīrvasūni cāṟyo vibhajāsi jīvann | iyaṃ duruktātparibādhamānā śarma varūthaṃ punatī na āgāt | prāṇāpānābhyāṃ balamābharantī priyā devānāṃ subhagā mekhaleyam | ṛtasya goptrī tapasaḥ paraspī ghnatī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ | sā nassamantamanu parīhi bhadrayā bhartāraste mekhale mā riṣāma | mitrasya cakṣurdharuṇaṃ balīyastejo yaśasvi sthaviraṃ samiddham | anāhanasyaṃ vasanaṃ jariṣṇu parīdaṃ vājyajinaṃ dadhe'ham ||
12.2
dīrghamāyuḥ samiddhamekaṃ ca ||
12.2.p1
3 āgantrā samaganmahi prasu mṛtyuṃ yuyotana | ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratādiha svastyā gṛhebhyaḥ | samudrādūrmirmadhumāṃ udāradupāṃśunā samamṛtatvamaśyām | ime nu te raśmayaḥ sūryasya yebhiḥ sapitvaṃ pitaro na āyann | agniṣṭe hastamagrabhīthsomaste hastamagrabhīthsavitā te hastamagrabhīthsarasvatī te hastamagrabhītpūṣā te hastamagrabhīdaryamā te hastamagrabhīdaṃśuste hastamagrabhīdbhagaste hastamagrabhīnmitraste hastamagrabhīnmitrastvamasi dharmaṇā'gnirācāryastava | agnaye tvā pari dadāmyasau somāya tvā pari dadāmyasau savitre tvā pari dadāmyasau sarasvatyai tvā pari dadāmyasau mṛtyave tvā pari dadāmyasau yamāya tvā pari dadāmyasau gadāya tvā pari dadāmyasāvantakāya tvā pari dadāmyasāvadbhyastvā pari dadāmyasāvoṣadhībhyastvā pari dadāmyasau pṛthivyai tvā savaiśvānarāyai pari dadāmyasau | devasya tvā savituḥ prasava upanaye'sau | suprajāḥ prajayā bhūyāḥ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣaiḥ |
brahmacaryamāgāmupa mā nayasva devena savitrā prasūtaḥ | konāmāsyasau nāmā'smi kasya brahmacāryasyasau prāṇasya brahmacāryasmyasā veṣa te deva sūrya brahmacārī taṃ gopāya sa mā mṛtaiṣa te sūrya putraḥ sadīrghāyuḥ sa mā mṛta | yāg svastimagnirvāyuḥ sūryaścandramā āpo'nu saṃ caranti tāg svastimanu saṃ carāsāvadhvanāmadhvapate śreṣṭhasyādhvanaḥ pāramaśīya ||
12.3
āgantrā daśa ||
12.3.p1
4 yogeyoge tavastaramimamagna āyuṣe varcase kṛdhīti dve | śataminnu śarado anti devā yatrā naścakrā jarasaṃ tanūnām | putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyā rīriṣatāyurgantoḥ | agniṣṭa āyuḥ pratarāṃ dadhātvagniṣṭe puṣṭiṃ pratarāṃ kṛṇotu | indro marudbhir ṛtudhā kṛṇotvādityaiste vasubhirā dadhātu | medhāṃ mahyamaṃgiraso medhāṃ saptarṣayo daduḥ | medhāṃ mahyaṃ prajāpatirmedhāmagnirdadātu me | apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yadyaśaḥ | daivī yā mānuṣī medhā sā māmāviśatādiha | imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayā'si | rāṣṭrabhṛdasyācāryāsandī mā tvadyoṣam |
tathsaviturvareṇyamityeṣā | avṛdhamasau saumya prāṇa svaṃ me gopāya |
brahmaṇa āṇī sthaḥ ||
12.4
tvamagne ayāsi catvāri ca ||
12.4.p1
5 suśravaḥ suśravasaṃ mā kuru yathā tvaṃ suśravaḥ suśravā asyevamahaṃ suśravaḥ suśravā bhūyāsaṃ yathā tvaṃ suśravaḥ suśravo devānāṃ nidhigopo'syevamahaṃ brāhmaṇānāṃ brahmaṇo nidhigopo bhūyāsam | smṛtaṃ ca me'smṛtaṃ ca me tanma ubhayaṃ vrataṃ nindā ca me'nindā ca me tanma ubhayaṃ vrata2ṃ śraddhā ca me'śraddhā ca me tanma ubhayaṃ vrataṃ vidyā ca me'vidyā ca me tanma ubhayaṃ vrata2ṃ śrutaṃ ca me'śrutaṃ ca me tanma ubhayaṃ vrataṃ satyaṃ ca me'nṛtaṃ ca me tanma ubhayaṃ vrataṃ tapaśca me'tapaśca me tanma ubhayaṃ vrataṃ vrataṃ ca me'vrataṃ ca me tanma ubhayaṃ vrataṃ yadbrāhmaṇānāṃ brahmaṇi vrataṃ yadagneḥ sendrasya saprajāpatikasya sadevasya sadevarājasya samanuṣyasya samanuṣyarājasya sapitṛkasya sapitṛrājasya sagandharvāpsaraskasya | yanma ātmana ātmani vrataṃ tenāhaṃ sarvavrato bhūyāsam | udāyuṣā svāyuṣodoṣadhīnāṃ rasenotparjanyasya śuṣmeṇodasthāmamṛtāṃ anu | taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat | paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śataṃ nandāma śaradaḥ śataṃ modāma śaradaḥ śataṃ bhavāma śaradaḥ śataṃ śṛṇavāma śaradaḥ śataṃ prabravāma śaradaḥ śatamajītāḥ syāma śaradaḥ śataṃ jyokca sūryaṃ dṛśe |
yasminbhūtaṃ ca bhavyaṃ ca sarve lokāḥ samāhitāḥ | tena gṛhṇāmi tvāmahaṃ mahyaṃ gṛhṇāmi tvāmahaṃ prajāpatinā tvā mahyaṃ gṛhṇāmyasau ||
12.5
suśravaḥ suśravasamaṣṭau ||
12.5.p1
smṛtaṃ niṃdā śraddhā vidyā śrutaṃ satyaṃ tapo vrataṃ yadbrāhmaṇānāṃ nava ||
12.5.p2
6 pari tvā'gne pari mṛjāmyāyuṣā ca dhanena ca | suprajāḥ prajayā bhūyāsaṃ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣaiḥ sugṛho gṛhaiḥ supatiḥ patyā sumedhā medhayā subrahmā brahmacāribhiḥ | agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase yathā tvamagne samidhā samidhyasa evaṃ māmāyuṣā varcasā sanyā medhayā prajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena samedhaya svāhā |
edho'syedhiṣīmahi svāhā | samidasi samedhiṣīmahi svāhā | tejo'si tejo mayi dhehi svāhā | apo adyānvacāriṣaṃ rasena samasṛkṣmahi | payasvāṃ agna āgamaṃ taṃ mā saṃsṛja varcasā svāhā | saṃ mā'gne varcasā sṛja prajayā ca dhanena ca svāhā | vidyunme asya devā indro vidyāthsaharṣibhissvāhā | agnaye bṛhate nākāya svāhā | dyāvāpṛthivībhyāg svāhā | eṣā te agne samittayā vardhasva cāpyāyasva ca tayā'haṃ vardhamāno bhūyāsamāpyāyamānaśca svāhā | yo mā'gne bhāginaṃ santamathābhāgaṃ cikīrṣatyabhāgamagne taṃ kuru māmagne bhāginaṃ kuru svāhā | samidhamādhāyāgne sarvavrato bhūyāsagg svāhā |
brahmacāryasyapo'śāna karma kuru mā suṣupthāḥ | bhikṣācaryaṃ carācāryādhīno bhava | yasya te prathamavāsyaṃ harāmastaṃ tvā viśve avantu devāḥ | taṃ tvā bhrātarassuvṛdho vardhamānamanu jāyantāṃ bahavassujātam ||
12.6
saha ṛṣibhiḥ svāhā nava ca ||
12.6.p1
7 ima2ṃ stomamarhate jātavedase rathamiva saṃmahemā manīṣayā |
bhadrā hi naḥ pramatirasya saṃsadyagne sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava | tryāyuṣaṃ jamadagneḥ kaśyapasya tryāyuṣam | yaddevānāṃ tryāyuṣaṃ tanme astu tryāyuṣam | śivo nāmāsi svadhitiste pitā namaste astu mā mā hiṃsīḥ | uṣṇena vāyavudakenetyeṣaḥ | idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya pāpmānamupagūhāmyuttaro'sau dviṣadbhyaḥ | āpo hiṣṭhā mayobhuva iti tisro hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakā iti tisraḥ | annādyāya vyūhadhvaṃ dīrghāyurahamannādo bhūyāsam | somo rājā yamāgamathsa me mukhaṃ pravekṣyati bhagena saha varcasā | somasya tanūrasi tanuvaṃ me pāhi svā mā tanūrāviśa | namo grahāya cābhigrahāya ca namaḥ śākajañjabhābhyāṃ namastābhyo devatābhyo yā abhigrāhiṇīḥ | apsarassu yo gandho gandharveṣu ca yadyaśaḥ | daivo yo mānuṣo gandhassa mā gandhassurabhirjuṣatām | iyamoṣadhe trāyamāṇā sahamānā sahasvatī | sā mā hiraṇyavarcasaṃ brahmavarcasinaṃ mā karotu | apāśo'syuro me mā saṃ śārīḥ śivo mopa tiṣṭhasva dīrghāyutvāya śataśāradāya |
śataṃ śaradbhya āyuṣe varcase jīvātvai puṇyāya | revatīstvā vyakṣṇannityetāḥ ||
12.7
saha varcasā nava ca ||
12.7.p1
8 āyuṣyaṃ varcasyaṃ suvīryaṃ rāyaspoṣamaudbhidyam | idaṃ hiraṇyaṃ jaitryāyāviśatāṃ mām | uccairvādi pṛtanāji satrāsāhaṃ dhanañjayam | sarvāḥ samṛddhīr ṛddhayo hiraṇye'sminthsamāhitāḥ |
śunamahaṃ hiraṇyasya pituriva nāmāgrabhaiṣam | taṃ mā hiraṇyavarcasaṃ pūruṣu priyaṃ kuru | priyaṃ mā deveṣu kuru priyaṃ mā brahmaṇe kuru | priyaṃ viśyeṣu śūdreṣu priyaṃ rājasu mā kuru | yā tiraścī nipadyase'haṃ vidharaṇī iti | tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīmaham | saṃrādhanyai devyai svāhā prasādhanyai devyai svāhā | samrājaṃ ca virājaṃ cābhiśrīryā ca no gṛhe | lakṣmī rāṣṭrasya yā mukhe tayā mā saṃ sṛjāmasi | śubhike śira ā roha śobhayantī mukhaṃ mama | mukhaṃ hi mama śobhaya bhūyāṃsaṃ ca bhagaṃ kuru | yāmāharajjamadagniḥ śraddhāyai kāmāyānyai | imāṃ tāmapi nahye'haṃ bhagena saha varcasā | yadāñjanaṃ traikakudaṃ jātaṃ himavata upari | tena vāmāñje tejase varcase bhagāya ca ||
12.8
saṃrādhanīmahaṃ nava ca ||
12.8.p1
9 mayi parvatapūruṣaṃ mayi parvatavarcasaṃ mayi parvatabheṣajaṃ mayi parvatāyuṣam | yanme varcaḥ parāgatamātmānamupatiṣṭhatu | idaṃ tatpunarādade dīrghāyutvāya varcase | pratiṣṭhe stho devatānāṃ mā mā saṃtāptam | prajāpateḥ śaraṇamasi brahmaṇaśchadirviśvajanasya chāyā'si sarvato mā pāhi | devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmādade dviṣato vadhāyendrasya vajrosi vārtraghnaḥ śarma me bhava yatpāpaṃ tannivāraya | devīṣṣaḍurvīrityeṣā | rāṣṭrabhṛdasyācāryāsandī mā tvadyoṣaṃ rāṣṭrabhṛdasi samrāḍāsandī mā tvadyoṣaṃ rāṣṭrabhṛdasyadhipatnyāsandī mā tvadyoṣam | āpaḥ pādāvanejanīrdviṣantaṃ nāśayantu me | asminkule brahmavarcasyasāni | mayi maho mayi yaśo mayīndriyaṃ vīryam | āmāgan yaśasā varcasā saṃsṛja payasā tejasā ca | taṃ mā priyaṃ prajānāṃ kurvadhipatiṃ paśūnām | virājo doho'si virājo dohamaśīya mama padyāya virāja | samudraṃ vaḥ pra hiṇomi svāṃ yonimapigacchata |
acchidraḥ prajayā bhūyāsaṃ mā parāseci matpayaḥ ||
12.9
asāni ṣaṭ ca ||
12.9.p1
10 trayyai vidyāyai yaśo'si yaśaso yaśo'si brahmaṇo dīptirasi | taṃ mā priyaṃ prajānāṃ kurvadhipatiṃ paśūnām | ā mā gannityeṣā | amṛtopastaraṇamasyamṛtāpidhānamasi | yanmadhuno madhavyaṃ paramamannādyaṃ vīryam | tenāhaṃ madhuno madhavyena parameṇānnādyena vīryeṇa paramo'nnādo madhavyo'sāni | gaurasyapahatapāpmā'pa pāpmānaṃ jahi mama cāmuṣya ca | agniḥ prāśnātu prathamassa hi veda yathā haviḥ | anaṣṭamasmākaṃ kṛṇvanbrāhmaṇo brāhmaṇebhyaḥ | yajño vardhatāṃ yajñasya vṛddhimanu vardhā'pa citirasyapacitiṃ mā kurvapacito'haṃ manuṣyeṣu bhūyāsam | gaurdhenubhavyā mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāg svasā''dityānāmamṛtasya nābhiḥ | praṇu vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa | pibatūdakaṃ tṛṇānyattu | omuthsṛjata | bhūtam | sā virāṭ | tanmā kṣāyi tasya te'śīya tanma ūrjaṃ dhāḥ | oṃ kalpayata ||
12.10
bhūyāsamaṣṭau ca ||
12.10.p1
11 dhātā dadātu no rayimiti catasro yastvā hṛdā kīriṇeti catasraḥ | bhūrbhuvassuvo rākāmahaṃ yāste rāke | yaugandharireva no rājeti sālvīravādiṣuḥ | vivṛttacakrā āsīnāstīreṇa yamune tava | soma eva no rājetyāhurbrāhmaṇīḥ prajāḥ | vivṛttacakrā āsīnāstīreṇāsau tava |
puṃsuvanamasi | ābhiṣṭvā'haṃ daśabhirabhimṛśāmi daśamāsyāya sūtave | yathaiva somaḥ pavate yathā samudra ejati | evaṃ te garbha ejatu saha jarāyuṇā niṣkramya pratitiṣṭhatvāyuṣi brahmavarcasi yaśasi vīrye'nnādye | daśamāsāṃca śayāno dhātrā hi tathā kṛtam |
aitu garbho akṣato jīvo jīvantyāḥ | āyamanīryamayata garbhamāpo devīḥ sarasvatīḥ | aitu garbho akṣato jīvo jīvantyāḥ | tilade'va padyasva na māṃsamasi nodalam | sthavitryavapadyasva na māṃseṣu na snāvasu na baddhamasi majjasu | niraitu pṛśni śevalaṃ śune jarāyvattave | divasparītyeṣo'nuvākaḥ | asminnahaṃ sahasraṃ puṣyāmyedhamānassve vaśe | aṅgādaṅgāthsaṃ bhavasi hṛdayādadhi jāyase | ātmā vai putranāmā'si sa jīva śaradaḥ śatam ||
12.11
annādye jāyasa ekaṃ ca ||
12.11.p1
12 aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava | paśūnāṃ tvā hiṃkāreṇābhijighrāmyasau | medhāṃ te devaḥ savitā medhāṃ devī sarasvatī | medhāṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajā | tvayi medhāṃ tvayi prajāṃ tvayyagnistejo dadhātu tvayi medhāṃ tvayi prajāṃ tvayīndra indriyaṃ dadhātu tvayi medhāṃ tvayi prajāṃ tvayi sūryo bhrājo dadhātu | kṣetriyai tvā nirṛtyai tvā druho muñcāmi varuṇasya pāśāt | anāgasaṃ brahmaṇe tvā karomi śive te dyāvāpṛthivī ubhe ime | śaṃ te agnissahādbhirastu śaṃ dyāvāpṛthivī sahauṣadhībhiḥ | śamantarikṣaṃ saha vātena te śaṃ te catasraḥ pradiśo bhavantu | yā daivīścatasraḥ pradiśo vātapatnīrabhi sūryo vicaṣṭe | tāsāṃ tvā''jarasa ā dadhāmi pra yakṣma etu nirṛtiṃ parācaiḥ | amoci yakṣmādduritādavartyai druhaḥ pāśānnirṛtyai codamoci | ahā avartimavidathsyonamapyabhūdbhadre sukṛtasya loke | sūryamṛtaṃ tamaso grāhyā yaddevā amuñcannasṛjanvyenasaḥ |
evamahamimaṃ kṣetriyājjāmiśaṃsāddruho muñcāmi varuṇasya pāśāt | bhūssvāhā bhuvassvāhā suvassvāhog svāhā ||
12.12
vicaṣṭe ṣaṭca ||
12.12.p1
13 mā te kumāraṃ rakṣo vadhīnmā dhenuratyāsāriṇī | priyā dhanasya bhūyā edhamānā sve gṛhe | ayaṃ kumāro jarāṃ dhayatu dīrghamāyuḥ | yasmai tva2ṃ stana prāpyāyāyurvarco yaśo balam |
yadbhūmerhṛdayaṃ divi candramasi śritam | tadurvi paśyaṃ mā'haṃ pautramaghaṃ rudam | yatte susīme hṛdayaṃ vedāhaṃ tatprajāpatau | vedāma tasya te vayaṃ mā'haṃ pautramaghaṃ rudam | nāmayati na rudati yatra vayaṃ vadāmasi yatra cābhimṛśāmasi | āpaḥ supteṣu jāgrata rakṣāṃsi nirito nudadhvam | ayaṃ kaliṃ patayanta2ṃ śvānamivodvṛddham | ajāṃ vāśitāmiva marutaḥ paryādhvagg svāhā | śaṇḍerathaḥ śaṇḍikera ulūkhalaḥ | cyavano naśyatāditassvāhā |
ayaḥ śaṇḍo marka upavīra ulūkhalaḥ | cyavano naśyatāditassvāhā |
keśinīśśvalominīḥ khajāpo'jopakāśinīḥ | apeta naśyatāditassvāhā | miśravāsasaḥ kauberakā rakṣorājena preṣitāḥ | grāmaṃ sajānayo gacchantīcchanto'paridākṛtānthsvāhā | etān ghnataitāngṛhṇītetyayaṃ brahmaṇasputraḥ | tānagniḥ paryasarattānindrastānbṛhaspatiḥ | tānahaṃ veda brāhmaṇaḥ pramṛśataḥ kūṭadantān, vikeśān lambanastanānthsvāhā ||
12.13
nirito nudadhvagg svāhā trīṇi ca ||
12.13.p1
14 naktaṃcāriṇa uraspeśāñchūlahastānkapālapān | pūrva eṣāṃ pitetyuccaiḥ śrāvyakarṇakaḥ | mātā jaghanyā sarpati grāme vidhuramicchantī svāhā | niśīthacāriṇī svasā sandhinā prekṣate kulam | yā svapantaṃ bodhayati yasyai vijātāyāṃ manaḥ |
tāsāṃ tvaṃ kṛṣṇavartmane klomānaṃ hṛdayaṃ yakṛt | agne akṣīṇi nirdaha svāhā | aṅgādaṅgāthsaṃbhavasi hṛdayādadhi jāyase |
vedo vai putranāmā'si sa jīva śaradaḥ śatam | aśmā bhavetyeṣā | agnirāyuṣmāniti pañca | sarvasmādātmanaḥ saṃbhūtā'si sā jīva śaradaḥ śatam | bhūrapāṃ tvauṣadhīnāṃ rasaṃ prāśayāmi śivāsta āpa oṣadhayaḥ santvanamīvāsta āpa oṣadhayassantvasau bhuvo'pāṃ suvarapāṃ bhūrbhuvassuvarapāṃ tvauṣadhīnāṃ rasaṃ prāśayāmi śivāsta āpa oṣadhayaḥ santvanamīvāsta āpa oṣadhayaḥ santvasau | uṣṇena vāyavudakenetyeṣaḥ ||
12.14
eṣā catvāri ca ||
12.14.p1
15 yadbhūmeḥ krūraṃ tadito harāmi parācīṃ nirṛtiṃ nirvāhayāmi | ida2ṃ śreyo'vasānamāganma devā gomadaśvāvadidamastu pra bhūma | syonā pṛthivi bhavānṛkṣarā niveśanī | yacchā naḥ śarma saprathāḥ |
ihaiva tiṣṭha nimitā tilvalā syādirāvatī | madhye tālpyasya tiṣṭhānmā tvā prāpannaghāyavaḥ | ā tvā kumārastaruṇa ā vathso jagatā saha | ā tvā parisrutaḥ kumbhā ā dadhnaḥ kalaśīrayann | ṛtena sthūṇāvadhiroha vaṃśogro virājannapasedha śatrūn | brahma ca te kṣatraṃ ca pūrve sthūṇe abhi rakṣatu | yajñaśca dakṣiṇāśca dakṣiṇe iṣaścorjaścāpare mitraśca varuṇaścottare | dharmaste sthūṇā rājaśśrīste stūpaḥ | uddhriyamāṇa uddhara pāpmano mā yadavidvān yacca vidvāgścakāra | ahnā yadenaḥ kṛtamasti pāpaṃ rātryā yadenaḥ kṛtamasti pāpaṃ sarvasmānmoddhṛto muñca tasmāt |
indrasya gṛhā vasumanto varūthinastānahaṃ sumanasaḥ prapadye |
amṛtāhutimamṛtāyāṃ juhomyagniṃ pṛthivyāmamṛtasya jityai tayā'nantaṃ kāmamahaṃ jayāni prajāpatiryaṃ prathamo jigāyāgnimagnau svāhā | annapata ityeṣā | ariṣṭā asmākaṃ vīrāssantu mā parāseci me dhanam | bhūmirbhūmimagānmātā mātaramapyagāt | bhūyāsma putraiḥ paśubhiṟyo no dveṣṭi sa bhidyatām | vāstoṣpata iti dve | vāstoṣpate prataraṇo na edhi gobhiraśvebhirindo | ajarāsaste sakhye syāma piteva putrān prati no juṣasva | amīvahā vāstoṣpate viśvā rūpāṇyāviśan |
sakhāsu śeva edhi naḥ | śivaṃ śivam ||
12.15
abhirakṣatu bhidyatāṃ ṣaṭ ca ||
12.15.p1
16 kūrkuraḥ sukūrkuraḥ kūrkuro vālabandhanaḥ | upariṣṭādyadejāya tṛtīyasyā ito divaḥ | aulaba ittamupāhvayathārjīñchyāmaḥ śabalaḥ | adhorāma ulumbalaḥ sārameyoha dhāvati samudramavacākaśat |
bibhranniṣkaṃ ca rukmaṃ ca śunāmagraṃ subīriṇaḥ | subīriṇa sṛjasṛja śunaka sṛjaikavrātya sṛjacchat | tathsatyaṃ yattvendro'bravīdgāḥ spāśayasveti tāstva2ṃ spāśayitvā''gacchastaṃ tvā'bravīdavida hā 3 ityavidaṃhīti varaṃ vṛṇīṣveti kumāramevāhaṃ varaṃ vṛṇa ityabravīrvigṛhya bāhū plavase dyāmavacākaśat | bibhranniṣkaṃ ca rukmaṃ ca śunāmagraṃ subīriṇaḥ | subīriṇa sṛjasṛja śunaka sṛjaikavrātya sṛjacchat | tathsatyaṃ yatte saramā mātā lohitaḥ pitā | amī eke sarasyakā avadhāvati tṛtīyasyā ito divaḥ | tekaśca sasaramataṇḍaśca tūlaśca vitūlaścārjunaśca lohitaśca | dulā ha nāma vo mātā manthākako ha vaḥ pitā | saṃ takṣā hanti cakrī vo na sīsarīdata | chadapehi sīsarama sārameya namaste astu sīsara | samaśvā vṛṣaṇaḥ pado na sīsarīdata | chadapehi sīsarama sārameya namaste astu sīsara | śvānamicchvā'danna puruṣañchat | ete te pratidṛśyete samānavasane ubhe | te ahaṃ sārayeṇa musalenāvahanmyulūkhale | hataḥ śaṅkho hataḥ śaṅkhapitā hataḥ śaṅkhakuturvakaḥ | apyeṣāg sthapatirhataḥ |
ṛṣirbodhaḥ prabodhassvapno mātariśvā | te te prāṇānthspariṣyanti mā bhaiṣīrna mariṣyasi | jagdho maśako jagdhā vitṛṣṭirjagdho vyadhvarassvāhā jagdho vyadhvaro jagdho maśako jagdhā vitṛṣṭissvāhā jagdhā vitṛṣṭirjagdho vyadhvaro jagdho maśakassvāhā ||
12.16
pitā'vahanmyulūkhale paṃca ca ||
12.16.p1
17 indra jahi dandaśūkaṃ pakṣiṇaṃ yassarīsṛpaḥ | daṃkṣṇantaṃ ca daśantaṃ ca sarvāgstānindra jambhaya svāhā | apsu jāta sare vṛddha devānāmapi hastya | tvamagna indra preṣitassa no mā hiṃsīḥ svāhā | trāṇamasi paritrāṇamasi paridhirasi | annena manuṣyāg strāyase tṛṇaiḥ paśūngartena sarpān, yajñena devānthsvadhayā pitṝnthsvāhā | tathsatyaṃ yatte'māvāsyāyāṃ ca paurṇamāsyāṃ ca viṣabaliṃ haranti sarva udarasarpiṇaḥ | tatte prerate tvayi saṃviśanti tvayi nassatastvayi sadbhyo varṣābhyo naḥ paridehi | namo astu sarpebhya iti tisraḥ | namo astu sarpebhyo ye pārthivā ya āntarikṣyā ye divyā ye diśyāḥ | tebhya imaṃ baliṃ hariṣyāmi tebhya imaṃ balimahārṣam |
takṣaka vaiśāleya dhṛtarāṣṭrairāvataste jīvāstvayi nassatastvayi sadbhyo varṣābhyo naḥ paridehi | dhṛtarāṣṭrairāvata takṣaka vaiśāleyaste jīvāstvayi nassatastvayi sadbhyo varṣābhyo naḥ paridehi |
ahiṃsā'tibalaste jīvāstvayi nassatastvayi sadbhyo varṣābhyo naḥ paridehi | atibalā'hiṃsaste jīvāstvayi nassatastvayi sadbhyo varṣābhyo naḥ paridehi | ye dandaśūkāḥ pārthivāstāgstvamitaḥ paro gavyūti niveśaya | santi vai naḥ śaphinaḥ santi daṇḍinaste vo neddhinasānnyedyūyamasmān hinasāta | samīcī nāmāsi prācī digghetayo nāma stheti dvādaśa paryāyāḥ | apaśveta padā jahi pūrveṇa cā'pareṇa ca | sapta ca mānuṣīrimāstisraśca rājabandhavīḥ | na vai śvetasyādhyācāre'hirjaghāna kaṃcana | śvetāya vaidarvāya namo namaḥ śvetāya vaidarvāya ||
12.17
diśyā rājabandhavīrdve ca ||
12.17.p1
18 parameṣṭhyasi paramāṃ māg śriyaṃ gamaya pratyavarūḍho no hemantaḥ |
prati kṣatre prati tiṣṭhāmi rāṣṭre pratyaśveṣu prati tiṣṭhāmi goṣu |
prati prajāyāṃ prati tiṣṭhāmi bhavye | iha dhṛtiriha vidhṛtiriha rantiriha ramatiḥ | syonā pṛthivi baḍitthā parvatānāmiti dve | ā tvā vahantu harayaḥ sacetasaḥ śvetairaśvaiḥ saha ketumadbhiḥ |
vātājirairāyāhi mama havyāya śarvopa spṛśatu mīḍhvānmīḍhuṣe svāhopaspṛśatu mīḍhuṣī mīḍhuṣyai svāhā jayantopaspṛśa jayantāya svāhā bhavāya devāya svāhā śarvāya devāya svāheśānāya devāya svāhā paśupataye devāya svāhā rudrāya devāya svāhogrāya devāya svāhā bhīmāya devāya svāhā mahate devāya svāhā bhavasya devasya patnyai svāhā śarvasya devasya patnyai svāheśānasya devasya patnyai svāhā paśupaterdevasya patnyai svāhā rudrasya devasya patnyai svāhograsya devasya patnyai svāhā bhīmasya devasya patnyai svāhā mahato devasya patnyai svāhā jayantāya svāhā'gnaye sviṣṭakṛte suhutahudāhutīnāṃ kāmānāṃ samardhayitre svāhā | svasti naḥ pūrṇamukhaḥ parikrāmatu gṛhapopaspṛśa gṛhapāya svāhā gṛhapyupaspṛśa gṛhapyai svāhā ghoṣiṇa upaspṛśata ghoṣibhyaḥ svāhā śvāsina upaspṛśata śvāsibhyaḥ svāhā vicinvanta upaspṛśata vicinvadbhyaḥ svāhā prapunvanta upaspṛśata prapunvadbhyaḥ svāhā samaśnanta upaspṛśata samaśnadbhyaḥ svāhā devasenā upaspṛśata devasenābhyassvāhā yā ākhyātā yāścānākhyātā devasenā upaspṛśata devasenābhyaḥ svāhā dvārapopaspṛśa dvārapāya svāhā dvārapyupa spṛśa dvārapyai svāhā'nvāsāriṇa upaspṛśatānvāsāribhyaḥ svāhā niṣaṅginnupaspṛśa niṣaṅgiṇe svāhā namo niṣaṅgiṇa iṣudhimate kṣetrasya patinā vayamiti dve ||
12.18
parameṣṭhyasi paramāmaṣṭau ||
12.18.p1
19 yanme mātā pralulobha caratyananuvratā | tanme retaḥ pitā vṛṅktāṃ mābhuranyo'vapadyatāmamuṣmai svāhā | yāstiṣṭhanti yā dhāvanti yā ārdroghnīḥ paritasthuṣīḥ | adbhirviśvasya bhartrībhirantaranyaṃ piturdadhe'muṣmai svāhā | yanme pitāmahī pralulobha caratyananuvratā | tanme retaḥ pitāmaho vṛṅktāṃ mābhuranyo'vapadyatāmamuṣmai svāhā | antardadhe parvatairantarmahyā pṛthivyā | ābhirdigbhiranantābhirantaranyaṃ pitāmahāddadhe'muṣmai svāhā | yanme prapitāmahī pralulobha caratyananuvratā | tanme retaḥ prapitāmaho vṛṅktāṃ mābhuranyo'vapadyatāmamuṣmai svāhā | antardadha ṛtubhirahorātraissa sandhibhiḥ | ardhamāsaiśca māsaiścāntaranyaṃ prapitāmahāddadhe'muṣmai svāhā | ye ceha pitaro ye ca neha yāgśca vidma yāṃ u ca na pravidma | agne tān, vettha yadi te jātavedastayā pratta2ṃ svadhayāmadantu svāhā | svāhā pitre | pitre svāhā | svāhā pitre | pitre svāhā | svadhā svāhā | agnaye kavyavāhanāya svadhā svāhā |
eṣa te tata madhumāṃ ūrmiḥ sarasvān yāvānagniśca pṛthivī ca tāvatyasya mātrā tāvatīṃ ta etāṃ mātrāṃ dadāmi yathā'gnirakṣito'nupadasta evaṃ mahyaṃ pitre'kṣito'nupadastaḥ svadhā bhava tāṃ tva2ṃ svadhāṃ taissahopajīvarcaste mahimaiṣa te pitāmaha madhumāṃ ūrmissarasvān yāvān vāyuścāntarikṣaṃ ca tāvatyasya mātrā tāvatīṃ ta etāṃ mātrāṃ dadāmi yathā vāyurakṣito'nupadasta evaṃ mahyaṃ pitāmahāyākṣito'nupadastaḥ svadhā bhava tāṃ tva2ṃ svadhāṃ taissahopajīva sāmāni te mahimaiṣa te prapitāmaha madhumāṃ ūrmissarasvān yāvānādityaśca dyauśca tāvatyasya mātrā tāvatīṃ ta etāṃ mātrāṃ dadāmi yathā''dityo'kṣito'nupadasta evaṃ mahyaṃ prapitāmahāyākṣito'nupadastaḥ svadhā bhava tāṃ tva2ṃ svadhāṃ taissahopajīva yajūṃṣi te mahimā ||
12.19
amuṣmai svāhā svadhā svāhaikaṃ ca ||
12.19.p1
20 pṛthivī te pātraṃ dyaurapidhānaṃ brahmaṇastvā mukhe juhomi brāhmaṇānāṃ tvā prāṇāpānayorjuhomyakṣitamasi maiṣāṃ kṣeṣṭhā amutrā'muṣminloke | mārjayantāṃ mama pitaro mārjayantāṃ mama pitāmahā mārjayantāṃ mama prapitāmahā mārjayantāṃ mama mātaro mārjayantāṃ mama pitāmahyo mārjayantāṃ mama prapitāmahyaḥ | etatte tatāsau ye ca tvāmanvetatte pitāmahāsau ye ca tvāmanvetatte prapitāmahāsau ye ca tvāmanvetatte mātarasau yāśca tvāmanvetatte pitāmahyasau yāśca tvāmanve tatte prapitāmahyasau yāśca tvāmanu | mārjayantāṃ mama pitara ityete | ye ca vo'tra ye cāsmāsvāśaṃ sante yāśca vo'tra yāścāsmāsvāśaṃ sante te ca vahantāṃ tāśca vahantāṃ tṛpyantu bhavanta stṛpyantu bhavatya stṛpyata tṛpyata tṛpyata |
putrānpautrānabhi tarpayantīrāpo madhumatīrimāḥ | svadhāṃ pitṛbhyo amṛtaṃ duhānā āpo devīrubhayāgstarpayantu | tṛpyata tṛpyata tṛpyata | prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi brahmaṇi ma ātmā'mṛtatvāya | yāṃ janāḥ pratinandanti rātriṃ dhenumivāyatīm | saṃvathsarasya yā patnī sā no astu sumaṅgalī svāhā | vaha vapāṃ jātavedaḥ pitṛbhyo yatrainān vettha nihitānparāke | medasaḥ kūlyā upa tānkṣarantu satyā etā āśiṣassantu kāmaissvāhā | yāṃ janāḥ pratinandantītyeṣā |
iyameva sā yā prathamā vyaucchaditi tisraḥ | ekāṣṭakāṃ paśyata dohamānāmannaṃ māṃsavad ghṛtavathsvadhāvat | tadbrāhmaṇairati pūtamanantamakṣayyamamuṣmin loke sphītiṃ gacchatu me pitṛbhyaḥ svāhā | aulūkhalā grāvāṇo ghoṣamakrata haviḥ kṛṇvantaḥ parivathsarīṇam | ekāṣṭake suprajā vīravanto vaya2ṃ syāma patayo rayīṇām |
ekāṣṭakā tapasā tapyamānā saṃvathsarasya patnī duduhe prapīnā | taṃ dohamupa jīvātha pitaraḥ sahasradhāramamuṣmin loke svāhā ||
12.20
āyatīṃ prapīnaikaṃ ca ||
12.20.p1
21 ukthyaścā'syatirātraśca sādyaskrīśchandasā saha |
apūpaghṛtāhute namaste astu māṃ sapippale svāhā | bhūḥ pṛthivyagninarcā'muṃ mayi kāmaṃ niyunajmi svāhā | bhuvo vāyunā'ntarikṣeṇa sāmnā'muṃ mayi kāmaṃ niyunajmi svāhā |
svardivā''dityena yajuṣā'muṃ mayi kāmaṃ niyunajmi svāhā |
janadadbhiratharvāṃgirobhiramuṃ mayi kāmaṃ niyunajmi svāhā |
rocanāyājirāyāgnaye devajātave svāhā | ketave manave brahmaṇe devajātave svāhā | svadhā svāhā'gnaye kavyavāhanāya svadhā svāhā | annamiva te dṛśe bhūyāsaṃ vastramiva te dṛśe bhūyāsaṃ vittamiva te dṛśe bhūyāsa māśeva te dṛśe bhūyāsa2ṃ śraddheva te dṛśe bhūyāsaṃ sa2ṃ sravantu diśo mahīḥ samādhāvantu sūnṛtāḥ | sarve kāmā abhiyantu mā priyā abhirakṣantu mā priyāḥ | yaśo'si yaśo'haṃ tvayi bhūyāsamasau | aṅkau nyaṅkāvabhita ityeṣā | adhvanāmadhvapate svasti mā saṃpāraya | ayaṃ vāmaśvinā ratho mā duḥkhe mā sukhe riṣat | ariṣṭassvasti gacchatu vivighnanpṛtanāyataḥ | aśvosi hayo'syatyosi narosyarvā'si saptirasi vājyasi vṛṣā'si nṛmaṇā asi yayurnāmāsyā'dityānāṃ patvā'nvihi | hastiyaśasamasi hastiyaśasī bhūyāsaṃ vaha kālavaha śriyaṃ mā'bhivaha | indrasya tvā vajreṇābhi nidadhāmyasau | ava jihvaka nijihvakāva tvā haviṣā yaje | tathsatyaṃ yadahaṃ bravīmyadharo madasau vadāthsvāhā | ā te vācamāsyāṃ dada ā manasyāṃ hṛdayādadhi |
yatrayatra te vāṅnihitā tāṃ ta ādade | tathsatyaṃ yadahaṃ bravīmyadharo matpadyasvāsau ||
12.21
sūnṛtā haviṣā yaje catvāri ca ||
12.21.p1
22 yā ta eṣā rarāṭyā tanūrmanyormṛdhrasya nāśinī | tāṃ devā brahmacāriṇo vinayantu sumedhasaḥ | yatta etanmukhe'mataṃ rarāṭamudiva vidhyati | vi te krodhaṃ nayāmasi garbhamaśvataryā iva | ava jyāmiva dhanvano hṛdo manyuṃ tanomi te | indrāpāsya paligamanyebhyaḥ puruṣebhyo'nyatra mat | yadahaṃ dhanena prapaṇa2ṃścarāmi dhanena devā dhanamicchamānaḥ | tasminthsomo rucamādadhātvagnirindro bṛhaspatiśca svāhā | pari tvā gireramihaṃ pari bhrātuḥ pariṣvasuḥ |
pari sarvebhyo jñātibhyaḥ pariṣītaḥ kveṣyasi | śaśvatparikupitena saṃkrāmeṇā'vicchidā | ulena pariṣītosi pariṣītosyulena | āvartana vartayetyeṣā | āvartane nivartana āvartana nivartanāya svāhā | anu po'hvadanuhvayo nivarto ponyavīvṛtat | aindraḥ parikrośo vaḥ parikrośatu sarvataḥ | yadimāmati manyādhvā adevā devavattaram | indraḥ pāśena siktvā vo mahyamidvaśamānayāthsvāhā | yadi vṛkṣādyadyantarikṣāt phalamabhyapatattadu vāyureva | yatrāspṛkṣattanuvaṃ yatra vāsa āpo bādhantāṃ nirṛtiṃ parācaiḥ | ye pakṣiṇaḥ patayanti bibhyato nirṛtaiḥ saha | te mā śivena śagmena tejasondantu varcasā | divo nu mā bṛhato antarikṣādapāg stoko abhyapatacchivena | samahamindriyeṇa manasā'hamāgāṃ brahmaṇā saṃpṛcā naḥ sukṛtā kṛtena | imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayā'si prajāpate | saṃrājaṃ ca vyāhṛtīrvihṛtāḥ | imaṃ jīvebhyaḥ paridhiṃ dadhāmi maiṣāṃ nu gādaparo ardhametam | śataṃ jīvantu śaradaḥ purūcīstiro mṛtyuṃ dadhatāṃ parvatena ||
12.22
kveṣyasi parācairaṣṭau ca ||
12.22_2
uṣṇena pañcadaśāyurdā ekaviṃśatirāgantrādaśa yoge yoge trayodaśa suśravaḥ suśravasamaṣṭau paritvāgna ima2ṃ stomamāyuṣyamekānna viṃśatirekānna viṃśatirmayi parvata pūruṣaṃ ṣoḍaśa trayyai vidyāyā aṣṭādaśa dhātā dadātu no rayimeka viṃśatiraśmā bhava ṣoḍaśa mā te kumāraṃ trayoviṃśatirnaktaṃ cāriṇaścaturdaśa yadbhūmeḥ ṣaḍviṃśatiḥ kūrkuraḥ paṃcaviṃśatirindra jahi dvāviṃśatiḥ parameṣṭhyasi paramāmaṣṭau yanme mātā pṛthivī te pātrameka viṃśatirukthyaśca trayoviṃśatiryā ta eṣā'ṣṭāviṃśatirdvāviṃśatiḥ ||
12.22_3
uṣṇena dhātokthyaśca dvāviṃśatiḥ ||
12.22_3.p1
uṣṇena parvatena ||
12.22_3.p2
iti ekāgni-kāṇḍam ||
12.22_3.p3
ābhirgīrbhiryadato na ūnamāpyāyaya harivo vardhamānaḥ |
yadā stotṛbhyo mahi gotrā rujāsi bhūyiṣṭhabhājo adha te syāma ||
12.22_3.p4
brahma prāvādiṣma tanno mā hāsīt ||
12.22_3.p5
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
12.22_3.p6
hariḥ o(3)m ||
12.22_3.p7
śrī kṛṣṇārpaṇamastu ||
12.22_3.p8
ṅ
12.22_3.p9
s
12.22_3.p10
ṣ
12.22_3.p11
k
12.22_3.p12
pratyaṅ somo pratyaṅ k somo
12.22_3.p13
pratyaṅ ṣaḍaho pratyaṅ k ṣaḍaho
12.22_3.p14
ṭ n
12.22_3.p15
s ṣ
12.22_3.p16
t
12.22_3.p17
vidvān somena vidvān t somena
12.22_3.p18
etān sapta etān t sapta vaṭ svayamabhi vaṭ t svayamabhi
12.22_3.p19
ūṣma
12.22_3.p20
pratyaṅ k somo pratyaṅ kh somo vidvān t somena vidvān th somena
12.22_3.p21
etān t sapta etān th sapta
12.22_3.p22
vardhana
12.22_3.p23
varddhana
12.22_3.p24
dvivarṇam
12.22_3.p25
varddhana
12.22_3.p26
uccāraṇa
Linked texts (7)
- Ekāgnikāṇḍa — Sanskrit
- Bhāradvājagṛhyasūtra — Sanskrit
- Hiraṇyakeśigṛhyasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Baudhāyanagṛhyasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit