Aitareya 3: atha pañcamo'dhyāyaḥ
Aitareya 3
- Language
- Sanskrit
atha pañcamo'dhyāyaḥ
3.p1
athottaram
3.p2
ārambho'sya tadādhvaryuryaṃdā gharmadughāṃ hṛyet | atrādyāṃ tritaiva kuryādabhihiṃkāramañjasā
3.p3
upahvaye sudughāṃ dhenumetāṃ hiṅṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnā'mabhi tvā deva savitaḥ samīvatsaṃ na mātṛbhiḥ saṃvatsa iva mātṛbhiryaste stanaśśaśayo yo mayobhūrgauramīmedanvatsaṃ miṣantaṃ namasedupasīdata saṃjānānā upasīdannabhijñu ādaśabhirvivasvate duhanti saptākām
3.p4
ityūca ekādaśa
3.p5
samiddho agniraśvinā samiddho agnivṛṣaṇā ratirdvivaḥ
3.p6
sutrapaṭhite ete
3.p7
tadu prayakṣatamamasya karmā tmanvannabho duhyate ghṛtaṃ paya ††uttiṣṭha brahmaṇaspate
3.p8
śeṣo'tra sūtra uktaḥ syādetāmuktvāvatiṣṭhate || || adhukṣat pipyuṣīmiṣam
3.p9
†upadrava payasā godhugoṣam
3.p10
‡ā sute siñcata śriyam
3.p11
§ā nūnamaśvinorṛṣiḥ
3.p12
¶samutye mahatīrapaḥ
3.p13
ityekaviṃśatirabhirūpāḥ || ṛcaḥ
3.p14
yad yajñe'bhirūpaṃ tat samṛddham | uduṣya devaḥ savitā hiraṇyayetyanūttiṣṭhati
3.p15
⁺praitu brahmaṇaspatirityanupraiti
3.p16
‡gandharva itthā padamasya rakṣatīti kharamavekṣate
3.p17
§nāke suparṇamupayatpatantamityupaviśati
3.p18
atha gharmasya yajeti preṣitaḥ, || tapto vāṃ gharmo nakṣati svahotomā pivatamaśvineti pūrvāhne yajati
3.p19
agne vīhītyanuvaṣaṭkaroti
3.p20
sviṣṭakṛdbhājanam
3.p21
†yadusriyāsvāhutaṃ ghṛtaṃ payo‡'sya pivatamaśvinetyaparāhne yajati
3.p22
agne vīhītyanuvaṣaṭkaroti sviṣṭakṛdbhājanam
3.p23
trayāṇāṃ ha vai haviṣāṃ sviṣṭakṛte na samavadyanti somasya dharmasya vājinasyeti sa yadanuvaṣaṭkarotyagnereva sviṣṭakṛto'nantarityai
3.p24
¶viśvā āśā dakṣiṇasāditi brahmā japati
3.p25
sūtrapaṭhiteyam | brahmā vaṣaṭkṛte japatyanuvaṣaṭkṛte ca
3.p26
†svāhākṛtaḥ śucirdeveṣu gharmaḥ
3.p27
§samudrādūrmimudiyarti veno ||drapsaḥ samudramabhi yajjigāti | ||sakhe sakhāyamabhyāvavṛtsva
3.p28
±ūrdhva ū ṣu ṇa ūtaya yaūrdhvo naḥ pāhyaṃhasaḥ §taṃ ghemityā namasvinaḥ
3.p29
4‘prāgārthīṃ pūrvāhṇe kāṇvīmaparāhne’ itihi1 sūtryate
3.p30
ityabhirūpāḥ
3.p31
yad yajñe'bhirūpaṃ tat samṛddham || pāvakaśoce tava hi kṣayaṃ parīti bhakṣamākāṅkṣate
3.p32
hutaṃ havirmadhu havirindratamame'sāvaśyām te deva gharma | madhumataḥ pitumato vājavato'ṅgirasvato namaste astu mā mā hiṃsīriti gharmasya bhakṣayati
3.p33
śyeno na yoniṃ sadanaṃ dhiyā kṛtaṃ mā yasmintsasa vāsavā iti saṃsādyamānāyānvāha
3.p34
havirhaviṣmo mahi sadma daivyamiti yadaharutsādayiṣyanto bhavanti
3.p35
†sūyavasād bhagavatī hi bhūyā ityuttamayā paridadhāti
3.p36
tadetad devamithunaṃ yad gharmaḥ
3.p37
sa yo gharmastacchiśnam
3.p38
yau śaphau tau śaphau
3.p39
yopayamanī te śroṇikapāle
3.p40
yat payastad retaḥ
3.p41
tadidamagnau devayonyāṃ prajanane retaḥ sicyate
3.p42
agnirve devayoniḥ
3.p43
so'gnerdevayonyā āhutibhyaḥ sambhavati
3.p44
ṛṅmayo yajurmayaḥ sāmamayo vedamayo brahmamayo'mṛtamayaḥ sambhūya devatā apyeti ya evaṃ veda
3.p45
yaścaivaṃ vidvānetena yajñakratunā yajate
3.p46
catvāriṃśattataścāśca ṛcaḥ śatamabhiṣṭave
3.p47
devāsurā vā eṣu lokeṣu samayatanta
3.p48
te vā asurā imāneva lokān puro'kurvata
3.p49
yathaujiyāṃso balīyāṃsa evam
3.p50
‡te vā ayasmayīmevemāmakurvata
3.p51
rajatāmantarikṣam
3.p52
hariṇīṃ divam
3.p53
te tathemām̐llom̐kān puro'kurvata
3.p54
te devā abruvan
3.p55
puro vā ime'surā imām̐llom̐kānakrata
3.p56
pura imām̐llom̐kān pratikaravāmahā iti
3.p57
tatheti
3.p58
te sada evvāsyāḥ pratyakurvata
3.p59
āgnīdhramantarikṣāt
3.p60
havirdhāne divaḥ
3.p61
te tathemāṃllokān puraḥ pratyakurvata
3.p62
te devā abruvan
3.p63
upasada upāyāma
3.p64
upasadā vai mahāpuraṃ jayantīti
3.p65
tatheti
3.p66
te yāmeva prathamāmupasadamupāyaṃstayaivainānasmāllokādanudanta
3.p67
yāṃ dvitīyāṃ tayāntarikṣāt
3.p68
yāṃ tṛtīyāṃ tayā divaḥ
3.p69
tāṃstathaibhyo lokebhyo'nudanta
3.p70
te vā ebhyo lokebhyo nuttā asurā ṛtūnaśrayanta
3.p71
te devā abruvannupasada evopāyāmeti
3.p72
tatheti ta imāstisraḥ satīrupasado dvirdvirekaikāmupāyan
3.p73
tāḥ ṣaṭ samapadyanta | ṣaḍvā ṛtavaḥ | tānvā ṛtubhyo'nudanta
3.p74
te vā ṛtubhyo nuttā asurā māsānaśrayanta
3.p75
te devā abruvannupasada evopāyāmeti | tatheti ta imāḥ ṣaṭ satīrupasado dvirdvirekaikāmupāyan | tā dvādaśa samapadyanta | dvādaśa vai māsāḥ
3.p76
tān vai māsebhyo'nudanta | te vai māsebhyo nuttā asurā ardhamāsānaśrayanta | te devā abruvannupasada evopāyāmeti | tatheti ta imā dvādaśa satīrupasado dvirdvirekaikāmupāyan
3.p77
tāścaturviṃśatiḥ samapadyanta | caturviṃśatirvā ardhamāsāḥ | tān vā ardhamāsebhyo'nudanta | te vā ardhamāsebhyo nuttā asurā ahorātre aśrayanta | te devā abruvannupasadāvevopāyāmeti | tatheti te yāmeva pūrvāhṇa upasadamupāyaṃstayaivainānahno'nudanta yāmaparāhṇe tayā rātreḥ
3.p78
tāṃstathobhābhyāmahorātrābhyāmantarāyan
3.p79
tasmāt supūvāhṇa eva pūrvayopasadā pracaritavyam
3.p80
svaparāhṇe parayā
3.p81
tāvantameva tad dviṣate lokaṃ pariśinaṣṭi
3.p82
ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
3.p83
jitayo vai nāmaitā yadupasadaḥ
3.p84
asapatnaṃ vā etābhirdevā vijitiṃ vyajayanta
3.p85
asapatnāṃ vijitiṃ vijayate ya evaṃ veda
3.p86
yāṃ devā eṣu lokeṣu yāmṛtuṣu yāṃ māseṣu yāmardhamāseṣu yāmahorātrayorvijitiṃ vyajayanta tāṃ vijitiṃ vijayate ya evaṃ veda
3.p87
te devā abibhayuḥ
3.p88
asmākaṃ vipremāṇamanvidamasurā ā bhaviṣyantīti
3.p89
te vyutkramyāmantrayanta
3.p90
agnirvasubhirudakrāmat
3.p91
indro rudraiḥ
3.p92
varuṇa ādityairbṛhaspatirviśverdevaiḥ'
3.p93
te tathā vyutkramyāmantrayanta te'bruvan
3.p94
hanta yā eva na imāḥ priyatamāstanvastā asya varuṇasya rājño gṛhe sannidadhāmahai
3.p95
tābhireva naḥ sa na saṅgacchātai yo na etadatikrāmād ya ālulobhayiṣāditi
3.p96
tatheti
3.p97
te varuṇasya rājño gṛhe tanūḥ saṃnyadadhata
3.p98
te yad varuṇasya rājño gṛhe tanūḥ saṃnyadadhata tat tānūnaptramabhavat | tat tānūnaptrasya tānūnaptratvam3
3.p99
tasmādāhurna sa tānūnaptriṇe drogdhavyamiti
3.p100
tasmāddhidamasurā nānvābhavanti
3.p101
śiro vā etad yajñasya yadātithyaṃ grīvā upasadaḥ
3.p102
samānabarhiṣī bhavataḥ
3.p103
samānaṃ hi śirogrīvam
3.p104
‡iṣuṃ vā etāṃ devāḥ samaskurvata yadupasadaḥ
3.p105
tasyā agniranīkamāsīt somaḥ śalyaḥ
3.p106
viṣṇustejanaṃ varuṇaḥ parṇāni
3.p107
tāmājyadhanvāno vyasṛjan
3.p108
tayā puro bhindanta āyan
3.p109
tasmādetā ājyahaviṣo bhavanti
3.p110
caturo'gre ⁺stanān ‡vratamupaityupasatsu
3.p111
caturasandhirhīṣuḥ
3.p112
anīkaṃ śalyastejanaṃ parṇāni | trīṃścastanān vratamupaityupasatsu | triṣandhirhīṣuḥ
3.p113
anīkaṃ śalyastejanam
3.p114
dvau stanau vratamupaityupasatsu dviṣandhirhīṣuḥ śalyaśca hyeva tejanaṃ ca
3.p115
ekaṃ stanaṃ vratamupaityupasatsu | ekā hyeveṣurityākhyāyate
3.p116
ekayā vīryaṃ kriyate
3.p117
parovarīyāṃso vā ime lokā arvāgaṃhīyāṃsaḥ
3.p118
tataśca, || parastādarvācīrupasada upaiti
3.p119
etacca, || eṣāmeva lokānāmabhijityai
3.p120
atra ca, || †upasadyāya mīḷhuṣa ‡imāṃ me agne samidhamimāmupasadaṃ vaneriti tisrastisraḥ sāmidhenyo rūpasamṛddhāḥ
3.p121
etadvai yajñasya samṛddhaṃ yad rūpasamṛddhaṃ yat karma kriyamāṇamṛgabhivadati
3.p122
pradhānānāmāha|| jagnivatīryājyānuvākyāḥ kuryāt
3.p123
agnirvṛtrāṇi jaṅghanad †ya ugra iva śaryahā ‡tvaṃ somāsi satpatirgayasphāno amīvahā idaṃ viṣṇurvicakrame ||trīṇi padā vicakrama ityetāḥ
3.p124
viparyastābhiraparāhne yajati
3.p125
ghnanto vā etābhirdevāḥ puro bhindanta āyan yadupasadaḥ
3.p126
sacchandasaḥ kartavyāḥ
3.p127
na vicchandasaḥ
3.p128
yad vicchandasaḥ kuryād grīvāsu tad gaṇḍaṃ dadhyāt
3.p129
īśvaro glāvo janitoḥ
3.p130
tasmāt sacchandasa eva kartavyā na vicchandasaḥ
3.p131
tadu ha smāhopāvirjānaśruteya‡ upasadāṃ kila vai tad brāhmaṇe
3.p132
yasmādapyaślīlasya śrotriyasya mukhaṃ vyeva jñāyate tṛptamiva rebhatīvetyājyahaviṣo hyupasado grīvāsu mukhamadhyāhitam
3.p133
tasmāddha sma tadāha
3.p134
aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
3.p135
devavarma vā etad yat prayājāścānuyājāśca
3.p136
aprayājamananuyājaṃ bhavati
3.p137
iṣvai saṃśityai
3.p138
apratiśarāya
3.p139
sakṛdatikramyāśrāvayati
3.p140
yajñasyābhikāntyai
3.p141
anapakramāya
3.p142
svīkāraḥ syādabhikrāntiḥ parityāgastvapakramaḥ'
3.p143
tadāhuḥ krūramiva vā etat somasya rājño'nte caranti
3.p144
yadsya ghṛtenānte caranti
3.p145
⁺ghṛtena hi vajreṇendro vṛtramahan
3.p146
tadyadaṃśuraṃśuṣṭe deva somāpyāyatāmindrāyaikadhanavid ā tubhyamindraḥ pyāyatāmā tvamindrāya pyāyasvāpyāyayāsmān sakhīn santyā medhayā svasti te deva soma sutyāmudṛcamaśīyeti
3.p147
rājānamāpyāyayanti yaddevāṃsya tat krūramiṃvānte caranti taddevāsyaitenāpyāyayanti
3.p148
atho enaṃ vardhayantyeva
3.p149
dyāvāpṛthivyorvā eṣa garbho yat somo rājā
3.p150
tad yadeṣṭā rāya eṣṭā vāmāni preṣe bhagāya | ṛtamṛtavādibhyo namo dive namaḥ pṛthivyā iti prastare nihnavate dyāvāpṛthivībhyāmeva tannamaskurvanti'
3.p151
atho ene vardhayantyeva vardhayantyeva
3.p152
‡somo vai rājā gandharveṣvāsīt
3.p153
taṃ devāśca ṛṣayaścābhyadhyāyan
3.p154
kathamayamasmān somo rājāgacchediti
3.p155
sā vāgabravīt
3.p156
strīkāmā vai gandharvāḥ
3.p157
mayaiva striyā bhūtayā paṇadhvamiti
3.p158
neti devā abruvan | kathaṃ vayaṃ tvadṛte syāmeti
3.p159
tataḥ, || sābravīt
3.p160
krīṇītaiva yahim̐ vāva vo mayārtho bhavitā tarhyeva vo'haṃ punarāgantāsmīti
3.p161
tatheti
3.p162
tayā mahānagnyaā bhūtayā somaṃ rājānamakrīṇan
3.p163
tāmanukṛtimaskannā vatsatarīmājanti somakrayaṇīm
3.p164
tayā somaṃ rājānaṃ krīṇanti
3.p165
tāṃ punarniṣkīṇīyāt
3.p166
‡punarhi sā tānāgacchat
3.p167
§tasmādupāṃśu vācā caritavyaṃ some rājani krīte¹
3.p168
gandharveṣu hi tarhi vāg bhavati
3.p169
agnaye praṇīyamānāyānubrūhītyāhādhvaryuḥ
3.p170
pradevaṃ devyā dhiyā bharatā jātavedasam | havyā no vakṣadānuṣagiti gāyatrīṃ brāhmaṇasyānubrūyāt
3.p171
gāyatro vai brāhmaṇaḥ
3.p172
tejo vai brahmavarcasaṃ gāyatrī
3.p173
tejasaivairna tad brahmavarcasena samardhayati
3.p174
imaṃ mahe vidathyāya śūṣamiti triṣṭubhaṃ rājanyasyānubrūyāt
3.p175
traiṣṭubho vai rājanyaḥ
3.p176
ojo vā indriyaṃ vīryaṃ triṣṭup | ojasaivairna tadindriyeṇa vīryeṇa samardhayati
3.p177
śaśvatkṛtva īḍyāya prajabhruriti | svānāmevainaṃ tacchraiṣṭhyaṃ gamayati
3.p178
śṛṇotu no damyebhiranīkaiḥ śṛṇotvagnirdivyairajasra iti
3.p179
ājarasaṃ hāsminnajasro dīdāya
3.p180
asmin rājanye | ājarasaṃ sarvamāyuḥ | ajasro'kṣīṇaḥ | dīdāya dīpyate'gniḥ || || ya evaṃ veda
3.p181
ayamiha prathamo dhāyi dhātṛbhiriti jagartī vaiśyasyānubrūyāt
3.p182
jāgato vai vaiśyaḥ
3.p183
jāgatāḥ paśavaḥ paśubhirevainaṃ tat samardhayati
3.p184
vaneṣu citraṃ vimvaṃ viśe viśa ityabhirūpā
3.p185
yad yajñe'bhirūpaṃ tat samṛddham
3.p186
ayamu ṣya pra devayuriti
3.p187
anuṣṭubhi vācaṃ visṛjate
3.p188
vāg vā anuṣṭup
3.p189
vācyeva tad vācaṃ visṛjate
3.p190
ayamu ṣya iti yadāhāyamu syāgamaṃ yā purā gandharveṣvavātsamityeva tad vāk prabrūte
3.p191
ayamagniruruṣyatīti
3.p192
ayaṃ vā agniruruṣyati
3.p193
amṛtādiva janman ityamṛtatvamevāsmiṃstad dadhāti
3.p194
sahasaścit sahīyān devo jīvātuve kṛta iti
3.p195
devo hyeṣa etajjīvātave kṛto yadagniḥ
3.p196
¶iḷāyāstvā pade vayaṃ nābhā pṛthivyā adhīti
3.p197
etad vā iḷāyāspadaṃ yaduttaravedī nābhiḥ
3.p198
jātavedo nidhīmahīti
3.p199
nidhāsyanto hyenaṃ bhavanti
3.p200
agne havyāya voḷhava iti
First 200 of 2,545 passages. Read on
Linked texts (11)
- Āśvalāyanaśrautasūtra — Āśvalāyana, Sanskrit
- Śākala — Sanskrit
- Śāṅkhāyanaśrautasūtra — Śāṅkhāyana, Sanskrit
- Taittirīyasaṃhitā — Sanskrit
- Aitareyāraṇyaka — Sanskrit
- Hiraṇyakeśiśrautasūtra (ed. Kāśīnāthaśāstrī Āgāśe, Ānandāśrama 1907, with Mahādeva's Vaijayantī) — Sanskrit
- Śrautakośa — Sanskrit
- Prayogaratna (Jagadguru Nārāyaṇa Bhaṭṭa) — Jagadguru Nārāyaṇa Bhaṭṭa, Sanskrit
- Prayogaratna — Kāśīdīkṣita Yājñika 1625, Sanskrit
- Prayogaratna — Nārāyaṇabhaṭṭa 1540, Sanskrit
- Ṛgvedabrāhmaṇa — Sanskrit