Ashvamedhabhashya 6
Aśvamedhabhāṣya 6
- Language
- Sanskrit
6.2
sa̱m̐va̱thsa̱raṃ ca̱ ṣaṭ̍
6.6
tvame̱va tvāṃ ve̍ttha̱ yo'si̍ so'si̍ | tvame̱va tvāma̍'agnimupatiṣṭhate - tvameveti || prathame dvipade triṣṭubhau, virājau vā | he agne ! tvameva tvāṃ yāthātmyena vettha jānāsi
caiṣī̍ḥ | ci̱taścāsi̱ saṃci̍taścāsyagne | e̱tāvā̱m̐ścāsi̱ bhūyā̍m̐ścāsyagne | yatte̍ agne̱ nyūna̱ṃ yadu̍ te̱'ti̍riktam | ā̱di̱tyāstadaṅgira̍saścinvantu | viśve̍ te
de̱vāściti̍māpū̱raya̍ntu | ci̱taścāsi̱ saṃci̍taścāsyagne
e̱tāvā̱m̐ścāsi̱ bhūyā̍m̐ścāsyagne | mā tè agne̱'cayena̱ mā'ti̍cyenāyu̱rāvṛ̍kṣi | ⁴sarve̍ṣā̱ṃ jyoti̍ṣāṃ
jyoti̱ryadga̱dvāvu̱deti̍ | tapa̍so̱ jāta̱mani̍bhṛṣṭa̱moja̍:
tatte̍ jyoti̱riṣṭa̍ke | tena̍ me tapa | tena̍ me jvala
tena̍ me dīdihi | yāva̍dde̱vāḥ | yāva̱dasā̍ti̱ sūrya̍:
yāva̍ddhutā̱pi brahma̍
6.3
āvṛ̍kṣi̱ nava̍ ca
6.7
'saṃva̱thsa̱ro̍si parivathsa̱ro̍si | i̱dāva̱thsa̱ro̍sīduvathsa̱ro̍si | idvathsa̱ro̍si vathsa̱ro̍si | tasya̍ te
va̱sa̱ntaśśira̍: | grī̱ṣmo da̍kṣi̱ṇaḥ pa̱kṣaḥ | va̱rṣāḥ
pu̱ccha̍m | śa̱radu̍tta̱raḥ pa̱kṣaḥ | he̱ma̱nto madhya̍m | pūrva̍pa̱kṣāścita̍yaḥ | a̱pa̱ra̱pa̱kṣāḥ purī̍ṣam
6.8
ahòrā̱trāṇīṣṭa̍kāḥ | ²ṛ̱ṣa̱bho̍si sva̱rgo lo̱kaḥ | yasyā̍
diśi̱ mahīya̍se | tato̍ no̱ maha̱ āva̍ha | ³vā̱yurbhū̱tvā
sarvā̱ diśa̱ āvā̍hi | sarvā̱ diśo̱'nu vivā̍ṃhi
sarvā̱ diśo̱'nu saṃvā̍ṃhi | ci̱tyā ci̱timāpṛ̍ṇa
aci̍tyā ci̱timāpṛ̍ṇa | ⁴cida̍si samu̱drayo̍niḥ
6.9
i̱ndurda̍kṣaṃ13śye̱na ṛ̱tāvā̍ | hira̍ṇyapakṣa13śaku̱no bhu̍ra̱ṇyuḥ | ma̱hāntsa̱dhasthe̍ dhru̱va āni̱ṣatta̍ḥ | ⁵nama̍ste
astu̱ mā mā̍ higṃsīḥ | e̱ti̱ preti̍ vī̱ti̱ sami̍tyu̱diti̍ | diva̍ṃ me yaccha | a̱ntari̍kṣaṃ me yaccha
pṛ̱thi̱vīṃ me̍ṃ yaccha | pṛ̱thi̱vīṃ me̍ṃ yaccha | a̱ntari̍kṣaṃ
me̍ yaccha | diva̍ṃ me yaccha | ^6ahnā̍ prasā̍raya | rā'hyā sañca̍ | rātryā̍ prasā̍raya | ahnā̱ sama̍ñca
kāma̍ṃ prasā̍raya | kāma̱m̱̐ sama̍ñca
6.4
purī̍ṣam̐ samudra̱yo̍niḥ pṛthi̱vīṃ me̍ ya̱cchā̱ntari̍kṣaṃ
me yaccha sa̱pta ca̍
6.10
'bhūrbhuva̱ssva̍ḥ | ojo̱ bala̍m | brahma̍ kṣa̱tram
yaśo̍ ma̱hat | sa̱tyaṃ tapo̱ nāma̍ | rū̱pama̱mṛta̍m | cakṣu̱śśrotra̍m | mana̱ āyu̍ḥ | viśva̱ṃ yaśo̱ maha̍ḥ | sa̱maṃ tapo̱ haro̱ bhāḥ | ²jā̱tave̍dā̱ yadi̍ vā pāva̱kosi̍
vai̱śvā̱na̱ro yadi̍ vā vaidyu̱tosi̍ | śaṃ pra̱jābhyo̱ yaja̍mānāya lo̱kam | ūrja̍ṃ pu̱ṣṭiṃ dada̍da̱bhyāva̍vṛtsva
6.5
bhāśca̱tvāri̍ ca
6.11
¹rājñī̍ vi̱rājñī̍ | sa̱mrājñī̍ sva̱rājñī̍ | a̱rciśśo̱ciḥ | tapo̱ haro̱ bhāḥ | a̱gnirindro̱ bṛha̱spati̍ḥ
viśve̍de̱vā bhuvaṃnasya go̱pāḥ | te mā̱ sarve̱ yaśa̍sā
iti viṃśo'nuvākaḥ.
saᳵ sṛ̍jantu
6.6-2
rā̱jñīndrau̍ mā sa̱pta
6.12
ñcādayo devatāḥ | ete sarve'pi bhuvanasya bhūtajātasya gopāḥ
gopāyitāraḥ, te sarve'pi māṃ yaśasā saṃsṛjantu saṃyojayantu
iti ekārviṃśo'nuvākaḥ.
svāhā̍ | śū̱ṣāya̱ svāhā̱ sūryā̍ya svāhā̍ | ca̱ndrama̍se̱
svāhā̱ jyoti̍ṣe̱ svāhā̍ | sa̱m̐sarpā̍ya̱ svāhā̍ ka̱lyāṇā̍ya̱ svāhā̍ | arjunāya̱ svāhā̍
6.7-2
ka̱lyāṇā̍ya̱ svāhairka ca
6.13
iti dvāviṃśo'nuvākaḥ.
tvaca̍m | atyo̍ na krīḍa̍nnasaradvṛṣā̱ hari̍: | ²upa̍yāmagṛ̍hītosi mṛtyave̍ tvā juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmi | e̱ṣa te̱
yoni̍rmṛtyave̍ tvā | ³apa̍ mṛ̱tyumapa̍ kṣudha̍m | ape̍tai̱śapa̍thaṃ jahi | arthā no agne āva̍ha | rā̱yaspoṣa̍m̐
saha̱sriṇa̍m
6.14
⁴ye te̍ saha̱srama̱yuta̱ṃ pāśā̍:
mṛ̱tyo maryā̍ya̱ hanta̍ve | tān ya̱jñasya̍ māyayā̍
sarvā̱nava̍yajāmahe | ⁵bha̱kṣo̍'sya̱mṛta̍bha̱kṣaḥ | tasya̍ te
mṛ̱tyupa̍tasyā̱mṛta̍vataḥ | sva̱gākṛ̍tasya̱ madhu̍mataḥ
upa̍hūta̱syopa̍hūto bhakṣayāmi | ⁶ma̱ndrā'bhi̍bhūti̱ḥ keturya̱jñānā̱ṃ vāk | asā̱vehi̍
6.15
andho̍ jāgṛ̍viḥ prāṇa | asā̱vehi̍ | ba̱dhira̍ ā̍krandayitarapā⁵upahūtāyāmiḍāyāṃ grahaṃ bhakṣayati—bhakṣo'sīti yajuṣā
⁶prāṇanivahānātmani pratiṣṭhāpayati—mandrā'bhibhūtirityanuvākaśena | asāvehi̍ | aha̍sto'stvā̱ cakṣu̍ḥ | asāvehi̍
a̱pā̱dā̱śo mano̍ḥ | asāvehi̍ | kave̱ vipra̍citte̱ śrotra̍ | asāvehi̍
6.16
su̱hasta̱ssuvāsā̍ḥ | śūṣo̱
nāmā̍sya̱mṛto̱ martye̍ṣu | taṃ tvā̱'haṃ tathā̍ vedaṃ | asāvehiṃ | ^7a̱gnirme̍ vā̱ci śri̱taḥ | vāghṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | vā̱yurme̍ prā̱ṇe
śri̱taḥ
6.17
prā̱ṇo hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | sūryo̍ me̱ cakṣu̍ṣi śri̱taḥ
cakṣu̱r hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ
brahma̍ṇi | ca̱ndramā̍ me̱ mana̍si śri̱taḥ
6.18
mano̍
hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi
diśo̍ me̱ śrotre̍ śri̱tāḥ | śrotra̱ṃꣲ hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍
a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | āpo̍ me̱ reta̍si śri̱tāḥ
6.20
reto̱ hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | pṛ̱thi̱vī me̱ śarī̍re śri̱tā
śarī̍ra̱ᳵ hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ
brahma̍ṇi | oṣa̍dhivana̱spata̍yo me̱ loma̍su śri̱tāḥ
19 || lomā̍ni̱ hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍
a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | indro̍ me̱ bale̍ śri̱taḥ | bala̱ᳵ hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi
pa̱rjanyo̍ me mū̱rdhni śri̱taḥ
6.21
mū̱rdhā hṛda̍ye
hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | īśā̍no me ma̱nyau śri̱taḥ | ma̱nyur hṛda̍ye | hṛda̍ya̱ṃ
mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | ā̱tmā
ma̍ ā̱tmani̍ śri̱taḥ
6.22
ā̱tmā hṛda̍ye
hṛda̍ya̱ṃ mayi̍ | a̱hama̱mṛte̍ | a̱mṛta̱ṃ brahma̍ṇi | ^4puna̍rma
ā̱tmā puna̱rāyu̱rāgā̍t | puna̍: prā̱ṇaḥ puna̱rākū̍ta̱māgā̍t | vai̱śvā̱na̱ro ra̱śmibhi̍rvāvṛdhā̱naḥ | a̱ntasti̍ṣṭhatva̱mṛta̍sya go̱pāḥ
6.8-2
sa̱ha̱sriṇa̍ṃmi̱hi śrotrā̱sāve̍hiṃ prā̱ṇe śri̱to mana̍si śri̱to reta̍si śri̱tā loma̍su śri̱tā mū̱rdhni śri̱ta
ā̱tmani̍ śri̱to'ṣṭau ca̍
6.23
a̱gnirvā̱yussūrya̍śca̱ndramā̱ diśa̱ āpa̍: pṛthi̱vyoṣa̍dhivana̱spata̍ya̱ indra̍: pa̱rjanya̱ īśā̍na ā̱tmā puna̍rme
trayo̍daśa
iti prathame kāṭhake trayoviṃśo'nuvākaḥ.
¹pra̱jāpa̍tirde̱vāne̱sṛjata | te pā̱pmanā̱ saṃdi̍tā ajāyanta | tāvvya̍dyat | yadvyadya̍t | tasmā̍dvi̱dyut
tama̍vṛścat | yadavṛ̍ścat | tasmā̍dṛ̱ṣṭi̍ḥ | tasmā̍dya̱traite de̱vate̍ abhi̱'āpnu̍taḥ | vi ca̍ṃ hai̱vāsya̱ tatra̍ṃ pā̱pmāna̍ṃ
dyata̍ḥ
6.24
vṛśca̍taśca | ²saiṣā mīṃmā̱ᳵsā̱'gniho̱tra e̱va sa̍ṃpannā | atho̍ āhuḥ | sarve̍ṣu ya̱jñakra̱tuṣviti̍ | ho̱ṣyanna̱pa upa̍spṛśet | vi̱dyuda̍si̱ vidya̍ me
pā̱pmāna̱miti̍ | artha̍ hu̱tvopa̍spṛśet | vṛṣṭira̍si
vṛ̱ścaṃ me pā̱pmāna̱miti̍ | ya̱kṣyamā̍ṇo ve̱ṣṭvā vā̍ | vi
ca̍ṃ haivāsyai̱te de̱vate̍ pā̱pmāna̍ṃ dyataḥ
6.25
vṛ̱ścata̍ṃśca | ³atyam̐̍ho hāruṇiḥ | brahma̱cāri̍ṇe praśnānprocya̱ praji̍ghāya | pare̍hi | pla̱kṣaṃ dai̱yāmprā̍tiṃ pṛccha
vettha̍ sāvi̱trāṃ 3 na ve̍tthā 3 iti̍ | tamā̱gatya̍ papraccha | ā̱cā̱ryo mā̱ prāhai̍ṣīt | vettha̍ sāvi̱trāṃ 3 na
ve̍tthā 3 iti̍ | sa ho̍vāca̱ vedeti̍
6.26
sa kasminprati̍ṣṭhita̱ iti̍ | pa̱rora̍ja̱sīti̍ | kastadyatpa̱rora̍jā̱ iti̍ | e̱ṣa vāva sa pa̱rora̍jā̱ iti̍ hovāca | ya e̱ṣa tarpa̍ti | e̱ṣo'rvāgra̍jā̱ iti̍ | sa kasmiṃntve̱ṣa iti̍ | sa̱tya iti̍ | kiṃ tatsa̱tyami̍ti
tapu̱ iti̍
6.27
kasmi̱nnu tapu̱ iti̍ | bala̱ iti̍
kiṃ taddla̱miti̍ | prā̱ṇa iti̍ | ⁴mā sma̍ prā̱ṇamati̍
pṛ̱ccha itti̍ mā''cā̱ryo'bra̍vī̱diti̍ hovāca brahmacā̱rī | sa ho̍vāca plukṣo dairyāṃpātiḥ | yadvai bra̍hmacārinprā̱ṇama̱tya̍prakṣyaḥ | mūrdhā te̍ vya̍patiṣyat | a̱hamu̍
ta ā̱cā̱ryā̱cchreyā̍nbhaviṣyā̱mi | yo māṃ sā̍vi̱tre
sa̱mavā̍di̱ṣṭeti̍
6.28
tasmā̍tsāvi̱tre na saṃva̍deta
sa yo ha̱ vai sā̍ṃvi̱traṃ vi̱duṣā̍ sāvi̱tre sa̱ṃvada̍te | sahā̍smi̱ñchriya̍ṃ dadhāti | anu̍ ha vā a̍smā asau
tapa̍ñchriya̍ṃ manyate | anva̍smai̱ śrīstapo̍ manyate
anva̍smai̱ tapo̱ bala̍ṃ manyate | anva̍smai̱ bala̍ṃ prā̱ṇaṃ
ma̍nyate | ^5sa yadāha̍ | sa̱ṃjñāna̍ṃ vi̱jñāna̍ṃ dṛ̱rśā dṛṣṭeti̍ | e̱ṣa e̱va tat
6.29
atha̱ yadāha̍ | prastu̍ta̱ṃ
viṣṭu̍ta̱m̐ su̱tā su̍nva̱tīti̍ | e̱ṣa e̱va tat | e̱ṣa hye̍va
tānyahā̍ni | e̱ṣa rātra̍yaḥ | atha̱ yadāha̍ | ci̱traḥ
ke̱turdā̱tā pra̍dā̱tā sa̍vi̱tā pra̍savi̱tā'bhi̍śā̱stā'nu̍ma̱nteti̍ | e̱ṣa e̱va tat | e̱ṣa hye̍va te'hno̍ muhū̱rtāḥ
e̱ṣa rātrai̍ḥ
6.30
atha̱ yadāha̍ | pa̱vitra̍ṃ pavayi̱ṣyantsa̱ha̍svāntsa̱hī̍yānaru̱ṇo̍'ruṇara̍jā̱ iti̍ | e̱ṣa e̱va
tat | e̱ṣa hye̍va te̍'rdhamā̱sāḥ | e̱ṣa māsā̍ḥ | atha̱
yadāha̍ | a̱gni̱ṣṭoma u̱kthyo̍'gni̱r ṛtuḥ pra̱jāpa̍tissa̍ṃvathsa̱ra iti̍ | e̱ṣa e̱va tat | e̱ṣa hye̍va te ya̍jñakra̱tava̍ḥ | e̱ṣa ṛ̱tava̍ḥ
6.31
e̱ṣa sa̍ṃvathsa̱raḥ
atha̱ yadāha̍ | i̱dānī̍ṃ tadā̱nīmi̍ti̍ | e̱ṣa e̱va tat
e̱ṣa hye̍va te mu̍hū̱rtāno̍ṃ muhū̱rtāḥ | 'ja̱na̱ko ha vaide̍haḥ | a̱ho̱rā̱traissa̱māja̍gāma | tam̐ho̍cuḥ | yo vā
a̱smān veda̍ | vi̱jaha̍tpā̱pmāna̍meti
6.32
sarva̍māyu̍reti | a̱bhi sva̱rgaṃ lo̱kaṃ ja̍yati | nāsyā̱muṣmiṃllo̱ke'nna̍ kṣīyata̱ iti̍ | vi̱jaha̍dvai pā̱pmāna̍meti | sarva̱māyu̍reti | a̱bhi sva̱rgaṃ lo̱kaṃ ja̍yati | nāsyā̱muṣmi̍ṃllo̱ke'nna̍ṃ kṣīyate | ya e̱vaṃ veda̍
⁷ahī̍nā̱ hāśva̍tthyaḥ | sā̱vi̱traṃ vi̱dāṃca̍kāra
6.33
saha̍ ha̱m̐so hi̍ra̱ṇmayo̍ bhū̱tvā | sva̱rgaṃ lo̱kama̍iyāya
ā̱di̱tyasya̱ sāyu̍jyam | ha̱m̐so ha̱ vai hi̍ra̱ṇmayo̍
bhūtvā | svargaṃ lo̱kamaiti̍ | ā̱di̱tyasya̍ sāyujyam
ya e̱vaṃ veda̍ | ⁸de̱va̱bhāgo ha̍ śrauta̱rṣaḥ | sā̱vi̱traṃ
vi̱dāṃca̍kāra | tam̐ ha vāgaddṛśya̱mānā'bhyu̍vāca
6.34
sarvai̍ bata gauta̱mo ve̍da | yassā̍vi̱traṃ vedeti̍ | sa
ho̍vāca | kaiṣā vāgsīti̍ | a̱yama̱ham̐ sā̍vi̱traḥ
de̱vānā̍mutta̱mo lo̱kaḥ | guhya̍ṃ ma̱ho bi̱bhradi̍ti | e̱tāva̍ti ha gauta̱maḥ | ya̱jñopa̍vī̱taṃ kṛ̱tvā'dho nipa̍pāta | namo̱ nama̱ iti̍
6.35
sa ho̍vāca | mā
bhaiṣī̍rgautama | ji̱to vai teṃ lo̱ka iti̍ | tasmā̱dye
ke ca̍ sāvi̱traṃ vi̱duḥ | sarve̍ te ji̱talo̍kāḥ | ⁹sa
⁹sa yo ha vā ityādi || sāvitrasyāgnervācakamaṣṭākṣaraṃ padamayo ha̱ vai sā̍ṃvitrasyā̱ṣṭākṣa̍raṃ pa̱dagṃ śriyā'̱bhiṣi̍ktaṃ
veda̍ | śriyā haiva̍bhiṣi̱cyate | ghṛṇi̱riti̱ dve akṣa̍re
sūrya̱ iti̱ trīṇi̍ | ādi̱tya iti̱ trīṇi̍
6.36
e̱tadvai sā̍ṃvitrasyā̱ṣṭākṣa̍raṃ pa̱dagṃ śriyā'̱bhiṣi̍ktam
ya e̱vaṃ veda̍ | śriyā haiva̍bhiṣi̱cyate | tade̱tadṛcā'bhyu̍ktam | ṛ̱co a̱kṣare̍ para̱me vyo̍man | yasmi̍nde̱vā adhi̱ viśve̍ niṣe̱duḥ | yastanna veda̱ kimṛ̱cā
ka̍riṣyati | ya i̱ntadvi̱dusta i̱me samā̍sata̱ iti̍
na ha̱ vā e̱tasya̱rcā na yaju̍ṣā̱ na sāmnā̱'rtho̍'sti
yassā̍vi̱traṃ veda̍
6.37
¹⁰tade̱tatpa̍ri̱yaddaivañca̱kram
ā̱rdraṃ pinva̍māna̱m̐ sva̱rge lo̱ka e̍ti | vi̱jaha̱dviśvā̍
bhū̱tāni̍ saṃpa̱śya̍t | ā̱rdro ha̱ vai pinva̍mānassva̱rge
lo̱ka e̍ti | vi̱jaha̱nviśvā̍ bhū̱tāni̍ sa̱ṃpaśya̱n | ya
e̱vaṃ veda̍ | 11śū̱ṣo ha̱ vai vā̍rṣṇe̱yaḥ | ā̱di̱tyena̍ sa̱māja̍gāma | tagm̐ ho̍vāca | e̱him̐ sā̍vi̱traṃ vi̍ddhi
a̱yaṃ vai sva̱rgyo̍'gniḥ pā̍rayi̱ṣṇu̱ramṛ̍tāthsaṃbhū̱ta iti̍
e̱ṣa vāva sa sā̍vi̱traḥ | ya e̱ṣa tapa̍ti | 12e̱hi māṃ
vi̍ddhi | iti̍ hai̱vaina̍ṃ tadu̍vāca
6.9-2
yato̱ yato̱ vede̍ti̱ tapa̱ iti̍ sa̱mavā̍di̱ṣṭeti̱ tadrātrer̍ ṛ̱tava̍ṃ e̱ti ca̍kārovā̱cu nam i̱tyā̍di̱tya iti̱
trīṇi̍ sāvi̱traṃ veda̱ viddhi pañca̍ ca
6.38
pra̱jāpa̍tirde̱vāntsa̍saṃjñāna̱ṃ prastu̍taṃ tānyahā̍nye̱ṣa rātra̍yaścitraḥ ke̱tuste'hno̍ muhūrtā rātre̍: pa̱vitra̍ṃ tai'rdhamāsā a̍gniṣṭomo ya̍jñakrata̱vaṃ i̱dānī̍ṃ muhū̱rtānā̱ṃ janko'hrī̍nā de̱vabhā̱gaḥ kaiṣā vā̱ṅghā śū̱ṣo ha̱ vai ṣo̍ḍa̱śaḥ
¹i̱yaṃ vāva sa̱raghā̍ | tasyā̍ a̱gnireva sā̍ra̱ghaṃ madhu̍ | yā e̱tāḥ pūrvapakṣārapa̱kṣayo̱ rātra̍yaḥ | tā
ma̍dhukṛ̱taḥ | yānyahā̍ni | te ma̍dhuvṛ̱ṣāḥ | sa yo ha̱
vā e̱tā ma̍dhukṛ̱ta̍śca madhuvṛ̱ṣāṃśca̱ veda̍ | ku̱rvanti̍
hā̱syai̱tā a̱gnau madhu̍ | nāsyai̱ṣṭāpū̱rtaṃ dha̍yanti | atha̱
yo na veda̍
6.39
na hā̍syai̱tā a̱gnau madhu̍ kurvanti | dhaya̍ntyasyeṣṭāpū̱rtam | yo ha̱ vā a̍horā̱trāṇā̍ṃ
nāma̱dheyā̍ni̱ veda̍ | nāho̍rā̱treṣvārti̍mācchati | sa̱ṃjñāna̍ṃ vi̱jñāna̍ṃ da̱rśā dṛṣṭeti̍ | e̱tāva̍nuvā̱kau pū̍rvapa̱kṣasyā̍horā̱trāṇā̍ṃ nāma̱dheyā̍ni | pra̱stuta̍ṃ vi̱ṣṭuta̍m̐ su̱tā
su̍nva̱tīti̍ | e̱tāva̍nuvā̱kāva̍parapa̱kṣasyā̍horā̱trāṇā̍ṃ
nāma̱dheyā̍ni | nāho̍rā̱treṣvārti̍mācchati | ya e̱vaṃ
veda̍
6.40
yo ha̱ vai mu̍hū̱rtāno̍ṃ nāma̱dheyā̍ni̱ veda̍
na mu̍hū̱rteṣvārti̍mācchati | ci̱traḥ ke̱turdā̱tā pra̍dā̱tā
sa̍vi̱tā pra̍savi̱tā'bhi̱śāstā'nu̍ma̱nteti̍ | e̱te'nu̍vā̱kā mu̍hū̱rtāno̍ṃ nāma̱dheyā̍ni | na mu̍hū̱rteṣvārti̍mācchati | ya e̱vaṃ veda̍ | yo ha̱ vā a̍rdhamā̱sānā̍ṃ ca̱
māsā̍ṃnāṃ ca nāma̱dheyā̍ni̱ veda̍ | nārdha̍mā̱seṣu̱ na māseṣvārti̍mācchati | pa̱vitra̍ṃ pavayi̱ṣyantsa̱hasvā̍ntsahī̍yānaru̱ṇo̍'ru̱ṇara̍jā̱ iti̍ | e̱te'nu̍vā̱kā a̍rdhamā̱sānā̍ṃ ca̱ māsā̍ṃnāṃ ca nāma̱dheyā̍ni
6.41
nārdha̍māse̍ṣu̱ na māse̱ṣvārti̱mārccha̍ti | ya e̱vaṃ veda̍ | yo
ha̱ vai ya̱jñakratūnāṃ ca̱rtūnāṃ ca̍ saṃvathsa̱rasya̍ ca nāma̱dheyā̍ni̱ veda̍ | na ya̱jñakratu̍ṣu̱ nartuṣu̍ na saṃvathsa̱ra ārti̱mārccha̍ti | a̱gni̱ṣṭoma u̱kthyo̍'gni̱r kratu̍ḥ pra̱jāpa̍tissaṃvathsa̱ra iti̍ | e̱te'nu̱vākā ya̱jñakratūnāṃ ca̍rtūnāṃ ca̍ saṃvathsa̱rasya̍ ca nāma̱dheyā̍ni | na ya̱jñakratuṣu̱ nartuṣu̍ na saṃvathsa̱ra ārti̱mārccha̍ti | ya e̱vaṃ veda̍ | yo ha̱ vai mu̍hūrtānāṃ mu̍hūrtān veda̍ | na mu̍hūrtānāṃ mu̍hūrte̱ṣvārti̱mārccha̍ti
6.42
i̱dānī̍ṃ ta̱dānī̱miti̍ | e̱te vai mu̍hūrtānāṃ mu̍hūrtāḥ | na mu̍hūrtānāṃ muhūrte̱ṣvārti̱mārccha̍ti | ya e̱vaṃ veda̍ | ³atho̱ yathā̍ kṣetra̱jño bhū̱tvā'nu̍pra̱viśyānna̱matti̍ | e̱vame̱vaitānkṣe̍tra̱jño bhū̱tvā'nu̍pra̱viśyānna̱matti̍ | sa e̱teṣā̍me̱va saṃloktā̱ᳵ sāyu̍jyamaśnute | apa̍ punarmṛ̱tyuṃ ja̍yati | ya
e̱vaṃ veda̍
6.43
na vedaivaṃ vedā̍nuvā̱kā ardha̍mā̱sānā̍ṃ ca̱ māsā̍nāṃ ca nāma̍dheyā̍ni mu̱hūrte̍ṣvā̱rtimācche̍ti̱ nava̍ ca
i̱yama̍horā̱trāṇā̍ᳵ saṃjñā̱naṃ pūrva̍pa̱kṣasya̱ prastu̍tamapa̱rapa̱kṣasya̍ mu̱hūrtā̍nā̍ṃ ci̱traḥ ke̱tura̍rdhamā̱sānā̍ṃ pa̱vitra̍ṃ yajñakra̱tūnāma̱gniṣṭo̱mo ya̍jñakra̱tūnāmi̱dānī̍ṃ mu̱hūrtā̍nā̍ṃ mu̱hūrtā̍n ve̱dedānī̍ma̱tho dvāda̍śa
'kaści̱dva vā a̱smāllo̱kātpretya̍ | ā̱tmāna̍ṃ veda
a̱yama̱hama̱smīti̍ | kaści̱tsvaṃ lo̱kaṃ na prati̍ prajānāti̍ | a̱gnimu̍gdho haiva̱ dhūmatā̍ntaḥ | svaṃ lo̱kaṃ na
prati̍ pra̱jānā̍ti | 2atha̱ yo hai̱vaitama̱gniṃ sāvitraṃ veda̍ | sa e̱vāsmāllo̱kātpretya̍ | ā̱tmāna̍ṃ veda | a̱yama̱hama̱smīti̍
6.44
sa svaṃ lo̱kaṃ prati̍ pra̱jānāti̍ | e̱ṣa u̍ve̱vaina̍ṃ tatsā̍vi̱traḥ | sva̱rgaṃ lo̱kama̱bhirva̍hati | 3a̱ho̱rā̱trairvā i̱daṃ sayu̍gbhiḥ kriyate
i̱ti̱rā̱trāyā̍dīkṣita | i̱ti̱rā̱trāya̍ vra̱tamupā̍guriti̍
tāni̍hāne̍vaṃvi̱duṣa̍: | a̱muṣmi̍ṃnlo̱ke śe̍va̱dhiṃ dha̍yanti | dhī̱ta̱ḥ haiva̱ sa śe̍va̱dhimanu̱ parai̍ti | ⁴atha̱ yo
hai̱vaita̱ma̱gni̍ḥ sāṃvi̱traṃ veda̍
6.45
tasya̍ haivāho̍rā̱trāṇi̍ | a̱muṣmi̍nlo̱ke śe̍va̱dhiṃ na dha̍yanti | adhī̍ta̱ḥ haiva̱ sa śe̍va̱dhima̱nu pairaiti̍ | ⁵bha̱radvā̍jo ha̱
tribhi̱rāyu̍rbhirbrahmacarya̱muvā̍sa | tam̐ ha̱ jīrṇim̱̐ sthavi̍ra̱m̱̐ śayā̍nam | indra̍ upa̱vrajyo̍vāca | bhara̍dvāja
yattai̍ ca̱turtha̱māyu̍rda̱dyām | kime̍nena kuryā̱ iti̍ | bra̱hmacarya̍me̱vainaina care̱yamiti̍ hovāca
6.46
tam̐ ha̱
trīngi̍ri̱rū̱pānavi̍jñātāniva darśa̱yāṃca̍kāra | teṣā̱m̱̐ haikaika̍smānmu̱ṣṭinā''da̍de | sa ho̍vāca | bhara̍dvāje̱tyāma̍ntrya̍ | vedā̱ vā e̱te | ana̍ntā̱ vai vedā̍ḥ
e̱tadvā e̱taistribhi̍rāyu̍rbhi̱ranva̍vocathāḥ | atha̍ ta̱ ita̍ra̱dana̍nūktameva | ehī̱maṃ vi̍ddhi | a̱yaṃ vai sa̍rvavi̱dyeti̍
6.47
tasmai̍ haaita̱ma̱gniḥ sā̍ṃvi̱tramu̍vāca | taᳪ
sa vi̱ditvā̍ | a̱mṛto̍ bhū̱tvā | sva̱rgaṃ lo̱kama̍iyāya
ā̱di̱tyasya̱ sāyu̍jyam | ⁶a̱mṛto̍ ha̱vai bhū̱tvā
sva̱rgaṃ lo̱kamai̍ti | ā̱di̱tyasya̱ sāyu̍jyam | ya e̱vaṃ
veda̍ | e̱ṣo eva trayī̍ vi̱dyā
6.48
yāva̍ntaᳪ ha
vai tra̱yyā vi̱dyayā̍ lo̱kaṃ ja̍yati | tāva̍ntaṃ lo̱kaṃ
ja̍yati | ya e̱vaṃ veda̍ | ⁷a̱gnervā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni | a̱gnere̱va sāyu̍jya̱m̐ salo̱katā̍māpnoti | ya
e̱vaṃ veda̍ | vā̱yorvā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni | vā̱yore̱va
sāyu̍jya̱m̐ salo̱katā̍māpnoti | ya e̱vaṃ veda̍ | indra̍sya̱ vā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni
6.49
indra̍syai̱va
sāyu̍jya̱m̐ salo̱katā̍māpnoti | ya e̱vaṃ veda̍ | bṛha̱spate̱rvā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni | bṛha̱spate̍re̱va sāyu̍jya̱m̐ salo̱katā̍māpnoti | ya e̱vaṃ veda̍ | pra̱jāpa̍te̱rvā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni | pra̱jāpa̍tere̱va sāyu̍jya̱m̐ salo̱katā̍māpnoti | ya e̱vaṃ veda̍ | brahma̍ṇo
vā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni | brahma̍ṇa e̱va sāyu̍jya̱m̐
salo̱katā̍māpnoti | ya e̱vaṃ veda̍ | ⁸sa vā e̱ṣo'gnira̍pakṣapu̱ccho vā̱yure̱va | tasyā̱gnirmukha̍m | a̱sāvā̍di̱tyaśśira̍ḥ | sa yade̱te de̱vate̍ a̱ntare̍ṇa | tatsarva̍m̐ sīvyati | tasmā̍tsāvi̱traḥ
6.11-2
ayamaha̱masmīti̍ veda̍ hovāca sarvavi̱dyeti̍ vi̱dyendra̍sya̱ vā e̱tāni̍ nāma̱dheyā̍ni̱ brahma̍ṇa e̱va sāyu̍jyam̐ salo̱katā̍māpnoti sa̱pta ca̍
6.11-3
a̱gnervāyorindra̍sya̱ bṛha̱spate̍: pra̱jāpa̍te̱rbrahma̍ṇassa̱vai sa̱pta
sa̱ṃjñāna̱ṃ bhūstvame̱va sa̍ṃvathsa̱ro̍si̱ bhū rā̱ḍyasai̍ve
vi̱paści̍te̱ pra̱jāpa̍ti̱rdevā̱niya̍ṃ vāva sara̍ghā kaści̱haiko̍da̱śa
6.49-2
sa̱ṃjñāna̱m̐ rājñī̍ mū̱rdhā hṛda̍ya e̱ṣa
saṃvathsa̱ro nārdha̍mā̱seṣu̱ nava̍catvāri̱m̐śat
Linked texts (7)
- Taittirīyakāṭhaka — Sanskrit
- Kāṭhaka (Taittirīya) — Sanskrit
- Taittirīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Baudhāyanaśrautasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Lalitāsahasranāmastotra — Śambhu, Sanskrit
- Hiraṇyakeśiśrautasūtra (ed. Kāśīnāthaśāstrī Āgāśe, Ānandāśrama 1907, with Mahādeva's Vaijayantī) — Sanskrit
- Merutantra (Śiva) — Śiva, Sanskrit