Chandogyabrahmana / Mantrabrahmana (Chāndogyabrāhmaṇa / Mantrabrāhmaṇa)
छान्दोग्यब्राह्मण / मन्त्रब्राह्मण
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1000–400 BCE
- Extent
- 300 passages, 4,228 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Chandogya Brahman Ed By Durga Mohan Bhattacharya And Others Calcutta Sanskrit Collage Research Series No. 1… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 14 parts
- 2 — 14 parts
- 3 atha prathamaprapāṭhake tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ — 6 parts
- 4 — 12 parts
- 5 atha prathamaprapāṭhake caturthaḥ khaṇḍaḥ — 9 parts
- 6 — 19 parts
- 7 atha prathamaprapāṭhake ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ — 43 parts
- 8 atha prathamaprapāṭhake saptamaḥ khaṇḍaḥ — 16 parts
- 9 atha prathamaprapāṭhake aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ — 8 parts
- 10 atha dvitīyaprapāṭhake prathamaḥ khaṇḍaḥ — 16 parts
- 11 atha dvitīyaprapāṭhake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ — 18 parts
- 12 — 22 parts
- 13 — 13 parts
- 14 — 18 parts
- 15 — 16 parts
- 16 — 5 parts
- 17 — 16 parts
Text
1.2
kāma veda te nāma mado nāmāsi samānayāmuṃ surā te abhavat
paramaṃ janmāsi tapaso nirmito'si svāhā
1.2.p1
[go gṛ 2, 1, 10]
1.3
imaṃ ta upasthaṃ madhunā saṃsṛjāmi prajāpatermukhametaddvitīyam
tena puṃso'bhi bhavāsi sarvānavaśān vaśinyasi rājñī svāhā
1.4
agniṃ kravyādamakruṇvan guhānāḥ strīṇāmupasthamṛṣayaḥ purāṇāḥ
tenājyamakruṇvaṃsvaiśvaṅgaṃ tvāṣṭraṃ tvayi taddhātu svāhā
1.5
ahatena vāsasā tāṃ patiḥ paridadhāha
yā akṛntannavayan yā atanvata yāśca devyo antānabhito tatantha
tāstvā devyo jarasā saṃvyayantvāyuṣmatīdaṃ paridhatsva vāsaḥ
1.6
paridhatta dhatta vāsasaināṃ śatāyuṣī kṛṇuta dīrghamāyuḥ
śatañca jīva śaradaḥ suvarcā vasūni cāryai bibhṛjāsi jīvan
1.7
vāsasā caināṃ prāvārayata¹ | śatāyuṣīṃ bahukālajīvinīṃ² kṛṇuta kuruta āśīsomo'dadadgandharvāya gandharvo'dadadagnaye
rayiṃ ca putrāṃścādādagnirmahyamatho imām
1.8
pra me pati yā naḥ panthāḥ kalpatām
śivā ariṣṭā patilokaṃ gameyam
1.9
prāsyāḥ pati yā naḥ panthāḥ kalpatām
śivā ariṣṭā patilokaṃ gamyāḥ
1.10
agniretu prathamo devatābhyaḥ so'syai prajāṃ muñcatu² mṛtyupāśāt
tadayaṃ rājā varuṇo'numanyatāṃ yatheyaṃ strī pautramaghaṃ na rodāt svāhā
1.11
imāmagnistrāyatāṃ gārhapatyaḥ prajāmasyai jaradaṣṭiṃ kṛṇotu
aśūnyopasthā jīvatāmastu mātā pautramānandamabhi vibudhyatāmiyaṃ
svāhā
1.12
dyauste pṛṣṭhaṃ rakṣatu vāyurūrū aśvinau ca stanandhayāṃste putrān savitā'bhirakṣatu
ā vāsasaḥ paridhānād bṛhaspatirviśve devā abhirakṣantu paścāt
svāhā
1.13
mā te gṛheṣu niśi ghoṣa utthādanyatra tvaddutyaḥ saṃviśantu
mā tvaṃ rudatyura ā vadhiṣṭhā jovapatnī patiloke virāja
paśyantī prajāṃ sumanasyamānām svāhā
1.14
rudatyaḥ striyaḥ saṃviśantu praviśantu tvadīyeṣu śatrugṛheṣu
aprajasyaṃ pautramartyaṃ pāpmānamuta vā agham
śīrṣṇaḥ srajamivonmucya dviṣadbhyaḥ pratimuñcāmi pāśam
svāhā
1.15
atha pañcamamāhā'prajasyamiti
paraitu mṛtyuramṛtaṃ ma āgād vaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu
paraṃ mṛtyo anu parehi panthāṃ yatra no anya itaro devayānāt
cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāṃ rīriṣo mota vīrān
svāhā
2.1
atha ṣaṣṭhaḥ paraitu mṛtyuriti| asyātyaṣṭiśchandaḥ| vaivasvato devatā
imamaśmānamārohāśmeva tvaṃ sthirā bhava
dviṣantamapa bādhasva mā ca tvaṃ dviṣatāmadhaḥ
2.2
iyaṃ nāryupabrūte'gnau lājānāvapantī
dīrghāyurastu me patiḥ śataṃ varṣāṇi jīvatu
edhantāṃ jñātayo mama svāhā
2.4
pūṣaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata
sa imāṃ devaḥ pūṣā preto muñcātu mā'mutaḥ svāhā
2.4-2
pūṣā devatā| sarvaṃ pūrveṇa samānam
2.5
kanyalā pitṛbhyaḥ patilokaṃ yatīyamapa dīkṣāmayaṣṭa
kanyā uta tvayā vayaṃ dhārā udanyā ivāti gāhemahi dviṣaḥ
2.5-2
iyaṃ kanyalā kanyakā pitṛbhyaḥ—mātrādayapettayā bahuvacanam—pitrādibhyaḥ sakāśāt khalokāt patilokaṃ patisamīpadeśaṃ yato gacchantī dīkṣāṃ virāvaṃ ¹cāralavaṇo dugdhamiśrāyuktaprakāramevāyaṣṭa| apeti varjanārthaḥ| dīkṣāmalajadityarthaḥ| tathā kṛtavatī kanyā| uta api ca vayaṃ bhartrāyāśca udanyā dhārā iva tā yathā pāṃsūnatikramyāvagāhante tadvad dviṣo dveṣṭūnatigāhemahi abhibhavema
2.13
ekamiṣe viṣṇustvā nayatu
dve ūrje viṣṇustvā nayatu
trīṇi vratāya viṣṇustvā nayatu
catvāri māyobhavāya viṣṇustvā nayatu
pañca paśubhyo viṣṇustvā nayatu
ṣaḍ rāyaspoṣāya viṣṇustvā nayatu
sapta saptabhyo hotrābhyo viṣṇustvā nayatu ||6-12
sakhā¹ saprapadī bhava sakhyaṃ te gameyam
sakhyaṃ te mā yoṣāḥ sakhyaṃ te māyoṣṭhyāḥ²
2.14
sumaṅgalīriyaṃ vadhūrimāṃ sameta paśyata
saubhāgyamasyai dattvāyāthāstaṃ viparetana
2.15
samañjantu viśve devāḥ samāpo hṛdayāni nau
saṃ mātariśvā saṃ dhātā samu deṣṭrī dadhātu nau
2.16
gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastaṃ
mayā patyā jaradaṣṭiryathāsaḥ
bhago aryamā savitā purandhirmahyaṃ tvā'durgārhapatyāya devāḥ
2.18
ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatirājarasāya samanaktvaryamā
adurmaṅgalīḥ patilokamā viśa
śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade
2.19
agatīyaṃ prajāpatidevatākā
atha tṛtīya ā naḥ prajāmiti| jagatyasya cchandaḥ| prajāpatiraryamā ca liṅgokte devate
imāṃ tvamindra mīḍhvaḥ suputrāṃ subhagāṃ kṛdhi
daśāsyāṃ putrānādhehi patimekādaśaṃ kuru
2.20
samrājñī śvaśure bhava samrājñī śvaśrvāṃ bhava
nanāndari samrājñī bhava samrājñī adhi devṛṣu
2.21
mama vrate te hṛdayaṃ dadhātu mama cittamanu cittaṃ te astu
mama vācamekamanā juṣaṣva bṛhaspatistvā niyunaktu mahyam
atha prathamaprapāṭhake tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
3.1
lekhāsandhiṣu pakṣmasthāvarteṣu ca yāni te
tāni te pūrṇāhutyā sarvāṇi śamayāmyaham
3.2
keśeṣu yacca pāpakamīkṣite rudite ca yat
tāni te pūrṇāhutyā sarvāṇi śamayāmyaham
3.3
śīleṣu¹ yacca pāpakaṃ bhāṣite hasite ca yat
tāni te pūrṇāhutyā sarvāṇi śamayāmyaham
3.4
ārokeṣu ca danteṣu hastayoḥ pādayośca yat
tāni te pūrṇāhutyā sarvāṇi śamayāmyaham
3.5
ūrvorupasthe jaṅghayoḥ sandhāneṣu ca yāni te
tāni te pūrṇāhutyā sarvāṇi śamayāmyaham
3.6
yāni kāni ca ghorāṇi sarvāṅgeṣu tavābhavan
pūrṇāhutibhirājyasya sarvāṇi tānyaśīśamam svāhā
4.2
keśeṣu vāleṣu īkṣite darśane rudite aśruvimocane yat kiñcit pāpakam
apalakṣaṇaṃ tāni pāpakāni| pūrṇāhutyeti gatārtham
4.3
śīleṣu vṛtteṣu caśabdādābhirūpye ca| tathā bhāṣite bhaṇite| hasite hasane
caśabdād gamane ca| yat pāpakam apalakṣaṇam| tāni te pūrṇāhutyeti
gatārtham
4.4
ārokeṣu dantāntareṣu| caśabdādoṣṭhayoḥ| danteṣu daśaneṣu| hastayoḥ
karayoḥ| pādayoḥ caraṇayośca| caśabdād gulphayośca| yat pāpakaṃ tāni te
pūrṇāhutyeti gatārtham
4.5
ūrvādi spaṣṭārtham| lekhāsandhivyatirikteṣu anyeṣu sandhāneṣu sandhiṣu
cakārāt mukhe ca yāni tavāpalakṣaṇāni tāni te pūrṇāhutyeti gatārtham
4.7
dhruvā dyaurdhruvā pṛthivī dhruvaṃ viśvamidaṃ jagat
dhruvāsaḥ parvatā ime dhruvā strī patikule iyam
4.8
annapāśena maṇinā prāṇasūtreṇa pṛśninā
badhnāmi satyagranthinā manaśca hṛdayaṃ ca te
4.9
yadetaddhṛdayaṃ tava tadastu hṛdayaṃ mama
yadidaṃ hṛdayaṃ mama tadastu hṛdayaṃ tava
4.10
annaṃ prāṇasya paḍviṃśastena badhnāmi tvāsau
4.11
sukiṃśukaṃ śālmaliṃ viśvarūpaṃ
suvarṇavarṇaṃ sukṛtaṃ sucakram
ā roha sūrye amṛtasya nābhiṃ
syonaṃ patye vahatuṃ kṛṇuṣva
4.12
mā vidan paripanthino ya āsīdanti dampatī
sugebhirdurgamatītāmapa drāntavarātayaḥ
4.13
iha gāvaḥ pra jāyadhvamihāśvā iha pūruṣāḥ
iho sahasradakṣiṇo'pi pūṣā ni ṣīdatu
4.14
iha dhṛtiriha svadhṛtiriha rantiriha ramasva
mayi dhṛtirmayi svadhṛtirmayi ramo mayi ramasva
atha prathamaprapāṭhake caturthaḥ khaṇḍaḥ
5.1
agne prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syāḥ pāpī lakṣmīstāmasyā apajahi
5.2
vāyo prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syāḥ patighnī
tanūstāmasyā apajahi
5.3
candra prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syā aputrā tanūstāmasyā apajahi
5.4
sūrya prāyaścitte tvaṃ devānāṃ prāyaścittirasi
brāhmaṇastvā nāthakāma upadhāvāmi yā'syā apaśavyā
tanūstāmasyā apajahi
5.5
agnivāyucandrasūryāḥ prāyaścittayo yūyaṃ devānāṃ prāyaścittayaḥ stha
brāhmaṇo vo nāthakāma upadhāvāmi yā'syāḥ pāpī lakṣmīryā patighnī
yā'putrā yā'paśavyā tanūstāmasyā apahata
5.6
viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu
ā siñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te
5.7
garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi sarasvati
garbhaṃ te aśvinau devāvā dhattāṃ puṣkarasrajau
5.8
pumāṃsau mitrāvaruṇau pumāṃsāvaśvināvubhau
pumānagniśca vāyuśca pumān garbhastavodare
5.9
pumānagniḥ pumānindraḥ pumān devo bṛhaspatiḥ
pumāṃsaṃ putraṃ vindasva taṃ pumānu jāyatām
6.1
ayamūrjāvato vṛkṣa ūrjīva phalinī bhava
parṇaṃ vanaspate ꞌnuttvā nuttvāꞌ sūyatāṃ rayiḥ
6.2
yenāditeḥ sīmānaṃ nayati prajāpatirmahate saubhagāya
tenāhamasyai sīmānaṃ nayāmi prajāmasyai jaradaṣṭiṃ kṛṇomi
6.3
rākāmahaṃ suhavāṃ suṣṭutī huve śrṛṇotu naḥ
subhagā bodhatu tmanā
sīvyatvapaḥ sūcyā'cchidyamānayā dadātu vīraṃ
śatadāyumukhyam
6.4
yāste rāke sumatayaḥ supeśaso yābhirdadāsi dāśuṣe vasūni
tābhirno adya sumanā upāgahi sahasrapoṣaṃ subhage rarāṇā
6.5
kiṃ paśyasi prajāṃ paśūn saubhāgyaṃ mahyaṃ dīrghāyuṣṭvaṃ patyuḥ
6.6
yā tiraścī nipadyate ahaṃ vidharaṇī iti
tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīmaham
saṃrādhanyai devyai deṣṭryai svāhā¹
6.7
vipaścit pucchamabharattaddhātā punarāharat
parehi tvaṃ vipaścit pumānayaṃ janiṣyate
asau nāma
6.9
medhāṃ te mitrāvaruṇau medhāmaśvirdadhātu te
medhāṃ te aśvinau devāvā dhattāṃ puṣkarasrajau
6.10
yatte susīme hṛdayaṃ hitamantaḥ prajāpatau
vedāhaṃ manye tadbrahma māhaṃ pautramaghaṃ nigām
6.11
yat pṛthivyā anāmṛtaṃ divi candramasi śritam
vedāmṛtasyāhaṃ nāma māhaṃ pautramaghaṃ riṣam
6.12
indrāgnī śarma yacchataṃ prajāyai me prajāpatī
yathāyaṃ na pramīyeta putro janitvā adhi
6.13
yadadaścandramasi kṛṣṇaṃ pṛthivyā hṛdayaṃ śritam
tadahaṃ vidvāṃstat paśyan māhaṃ pautramaghaṃ rudam
6.11-2
yat pṛthivyāḥ anāmṛtam amṛtaṃ divi dyuloke candramasi śritam āśritam
ahaṃ veda jānāmi amṛtasya nāma | yata evamataḥ ahaṃ pautram aghaṃ mā riṣam—ripa gatau—riṣeyaṃ gaccheyamiti
6.14
ko'si katamo'syeṣo'syamṛto'si
āhaspatyaṃ māsaṃ praviśāsau
6.15
sa tvāṅge paridadātvahastvā rātraryai paridadātu rātristvāhorātrābhyāṃ paridadātvahorātrau tvārdhamāsebhyaḥ
paridattāmardhamāsāstvā māsebhyaḥ paridadatu māsāstvartubhyaḥ paridadatvṛtavastvā saṃvatsarāya paridadatu
saṃvatsarastvāyuṣe jarāyai paridadātvasau
6.16
aṅgādaṅgāt saṃsravasi¹ hṛdayādadhi jāyase
prāṇante prāṇena sandadhāmi jīva me yāvadāyuṣam
6.17
aṅgādaṅgāt sambhavasi hṛdayādadhi jāyase
vedo vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam
6.18
aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava
ātmāsi putra mā mṛthāḥ sa jīva śaradaḥ śatam
6.19
paśūnāṃ tvā hiṅkareṇābhijighrāmyasau
atha prathamaprapāṭhake ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
7.1
āyamagāt savitā kṣureṇa
7.2
[a sa 6. 68. 1—āyamagan| go gṛ 2. 2. 10; khā gṛ 2. 3. 20 draḥ; jai gṛ 1. 11]
uṣṇena vāya udakenaidhi
7.3
[a sa 6. 68. 1 | ā gṛ 1. 17. 6; pā gṛ 2. 1. 6; jai gṛ 1. 11—udakenehi;
āpa ma 2. 1. 1—vāyudakenehi| go gṛ 2. 6. 11; khā gṛ 2. 3. 21]
āpa undantu jīvase
7.4
[tai sa 1. 2. 1. 1; ā gṛ 1. 17. 7; śā gṛ 1. 28. 6; āpa ma 2. 1. 2;
go gṛ 2. 6. 12; khā gṛ 2. 3. 22; jai gṛ 1. 11]
viṣṇodaiṃṣṭro'si
7.4.p1
[go gṛ 2. 6. 13; khā gṛ 2. 3. 23]
7.5
oṣadhe trāyasvainam
7.6
[tai sa 1. 2. 1. 1; ā gṛ 1. 17. 8; śā gṛ 1. 28. 12;
go gṛ 2. 6. 14; khā gṛ 2. 3. 24 draḥ]
svadhite mainaṃ hiṃsīḥ
7.7
[vā sa 4. 1; tai sa 1. 2. 1. 1; ā gṛ 1. 17. 6; go gṛ 2. 6. 15;
khā gṛ 2. 3. 25; hi gṛ 1. 6. 14; mā gṛ 1. 21]
yena pūṣā bṛhaspatervāyorindrasya cāvapat
tena te vapāmi brahmaṇā jīvātave jīvanāya
dīrghāyuṣṭvāya varcase
7.8
[go gṛ 2. 6. 16; khā gṛ 2. 3. 26; jai gṛ 1. 11 draḥ| hi gṛ 2. 6. 10;
mā gṛ 1. 21. 6]
tryāyuṣaṃ tatte astu tryāyuṣam
7.9
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte prabravīmi tacchakeyam
tenadhryāsamidamahamanṛtāt satyamupaimi svāhā
7.10
vāyo vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte prabravomi tacchakeyam
tenardhyāsamidamahamanṛtāt satyamupaimi svāhā
7.11
sūrya vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte prabravīmi tacchakeyam
tenardhyāsamidamahamanṛtāt satyamupaimi svāhā
7.12
candra vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte prabravīmi tacchakeyam
tenardhyāsamidamahamanṛtāt satyamupaimi svāhā
7.13
vratānāṃ vratapate vrataṃ cariṣyāmi tatte prabravīmi tacchakeyam
tenardhyāsamidamahamanṛtāt satyamupaimi svāhā
7.14
āgantvā samaganmahi pra sumatryaṃ yuyotana
ariṣṭāḥ saccaremahi svasti caratādayam
7.15
[go gṛ 2. 10. 20 ; khā gṛ 2. 4. 11 draḥ ; jai gṛ 1. 12 ; āpa ma 2. 3. 1 ;
mā gṛ 1. 22. 2]
agniṣṭe hastamagrahīt savitā hastamagrahīdaryamā
hastamagrahīnmitrastvamasi karmaṇāgnirācāryastava
7.15-2
[ āpa ma 2. 3. 4 ; jai gṛ 1. 12—hastamagrabhīt ; go gṛ 2. 10. 20 draḥ ]
mayā gṛhītastvaṃ hastaṃ pūrvaṃ te agniḥ savitā aryamā ca agrahīta gṛhītavān yataḥ
ataḥ anena karmaṇā guruśuśrūṣālakṣaṇena mitraḥ mitraṃ priyahitakārī
ācāryaḥ guruḥ
7.16
brahmacaryamāgāmupa mā nayasva
7.17
ko nāmāsi
7.18
asau nāmāsmi
7.17-2
kiṃnāmā bhavasi
7.19
devasya te savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo
hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmyasau
7.20
sūryasyāvratamanvāvartasvāsau
7.21
prāṇānāṃ granthirasi mā visraso'ntaka idaṃ te paridadāmyamum
7.20-2
mā cala
7.22
ahura idante paridadāmyamum
7.23
kṛśāna idante paridadāmyamam
7.24
prajāpataye tvā paridadāmyasau
7.24-2
anenācāryastasya dakṣiṇena pāṇinā dakṣiṇamaṃsamanvālabhate (go gṛ 2. 10. 31)
asau he brahmacārin prajāpataye sraṣṭre tvā tvāṃ paridadāmi samarpayāmi
7.25
devāya tvā savitre paridadāmyasau
7.25-2
savyena savyaṃ devāya tveti (go gṛ 2. 10. 32)| śeṣaṃ pūrvavat
7.26
brahmacāryasyasau
7.26-2
anenācāryastaṃ preṣayati| asau puṣpaśarman¹ brahmacārī yatastvamasi bhavasi ataḥ
7.27
samidhamādhehyapo'śāna karma kuru mā divā svāpsīḥ
7.28
iyaṃ duruktāt paribādhamānā varṇaṃ pavitraṃ punatī na āgāt
prāṇāpānābhyāṃ balamāharantī svasā devī subhagā mekhaleyam
7.29
ṛtasya goptrī tapasaḥ parasvī ghṛtī rakṣaḥ sahamānā arātīḥ
sā mā samantamabhi paryehi bhadre dhartāraste mekhale mā riṣāma
7.29-2
he bhadre bhandanīye mekhale yā tvaṃ brahmacārisanvandhina ṛtasya satyasya goptrī pālayitrī tapaso brahmacaryādilakṣaṇasya parastrī sarvesvabhūtā ghṛtī hiṃsantī rakṣaḥ rakṣāṃsi sahamānā abhibhavantī arātīḥ śābūn| vyatyayo bahulamiti (pā 3. 1. 85) vyatyayenārātiśabdasya strīliṅgatā| sā tvaṃ bhagavatī mā māṃ samanta samantāt abhiparyehi ābhimukhyena pariveṣṭaya| kiñca te tava vayaṃ dhartāraḥ yena kenacit mā riṣāma mā hiṃsiṣmahi
7.30
athopasīdatyadhīhi bhoḥ sāvitrīṃ me bhavānanubravītviti [go gṛ 2.10.38]
sa tamāha
tat saviturvareṇyaṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi
dhiyo̱ yo na̍ḥ pra̱ codayā̍t
7.31
mahāvyāhṛtīścācāryo brahmacāriṇamanvāha
bhūrbhuvaḥ svarom
7.32
suśravaḥ suśravasaṃ mā kuru yathā tvaṃ suśravaḥ³ suśravā deveṣvevamahaṃ
suśravaḥ suśravā brāhmaṇeṣu bhūyāsam
7.33
devā vai brahmavadanta| tat parṇa upāśrayot suśravā vai nāmeti
astamite samidhamādadhāti [go gṛ 2. 10. 46]
agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase| yathā tvamagne samidhā samidhyasyevamahamāyuṣā medhayā varcasā prajayā paśubhirbrahmavarcasena dhane-nānnādyena samedhiṣīya svāhā
7.34
punarmāmaitvindriyaṃ punarāyuḥ punarbhagaḥ
punarbrahmaṇamaitu mā punarbrāhmaṇamaitu mā
7.35
punarmanaḥ punarātmā ma āgāt punaścakṣuḥ punaḥ śrotaṃ ma āgāt |¹
vaiśvānaro adabdhastanūpā antastiṣṭhatu me mano'mṛtasya ketuḥ svāhā
7.35-2
indriyacāpalaprabhraṣṭā manasyādiproṇāntāḥ¹ punarme samāgacchantu | sarvamevābrahmacaryāt pracyuta punarāgāt | kiñca vaiśvānaraḥ viśveṣāṃ narāṇāṃ hito viśvānaraḥ | viśvānara eva vaiśvānaro rājñasavāyasādivat | tādśo'gnirjāṭharaḥ | mano manasaḥ tadāśrayasya hṛdayasyetyarthaḥ | tasyāntastiṣṭhatu | kīdaśo vaiśvānaraḥ—adabdhaḥ ahiṃsitakarmā tanūpāḥ tanvāḥ pātā | amṛtasyāmaraṇasya jīvanasya ketuḥ prajñāpakaḥ | hṛdaye tasmin sati jīvati sarvo jana ityamṛtasya ketutvaṃ tasya prasiddham | svāheti gatam
atha prathamaprapāṭhake saptamaḥ khaṇḍaḥ
8.1
ye apsvantaragnayaḥ praviṣṭā gohya upagohyo marūko manohāḥ
khalo virujastanūdūṣirindriyahā ati tānt sṛjāmi
8.2
yadapāṃ ghoraṃ yadapāṃ krūraṃ yadapāmaśāntamati tat sṛjāmi
8.3
yo rocanastamiha gṛhṇāmītyātmānamabhiṣiñcati| yaśase tejasa iti ca| yena striyamakṛṇutamiti ca| tūrṇīṃ caturtham [ go gṛ 3.4.16—19 ]
yo rocanastamiha gṛhṇāmi tenāhaṃ māmabhiṣiñcāmi
8.5
tatra prathamaḥ—yo rocanastamiheti| yajurmantro'yamandevatākaḥ
yaśase tejase brahmavarcasāya balāyendriyāya vīryāyānnādyāya rāyaspoṣāya tviṣyā apacityai ||4||³
yena striyamakṛṇutaṃ yenāpāmṛśataṃ surām
yenākṣānabhyaṣiñcataṃ yenemāṃ pṛthivīṃ mahīm
yad vāṃ tadaśvinā yaśastena māmabhiṣiñcatam
8.6
yuvayoḥ devabhiṣagbhūtayoḥ yadyaśo'sādhāraṇasāmarthyamasti tena yaśasā sāmarthyena māmabhiṣiñcatam jñāpayatam ||5||¹
abhiṣekānantaramupotthāyādityamupatiṣṭhata udyan ājabhṛṣṭibhirityetat-prabhṛtinā mantreṇa² cakṣurasītyevamantrena [go gṛ 3. 4. 20 draḥ]
udyan ³ājabhṛṣṭibhirindro marudbhirasthāt prātaryāvabhirasthāt
daśasanirasi daśasaniṃ mā kurvā tvā viśāsyā mā viśa
8.7
[pā gṛ 2. 6. 16—ājabhṛṣṇubhi° ; go gṛ 3. 4. 20 ; khā gṛ 3. 1. 16 draḥ]
udyan bhrājabhṛṣṭibhirindro marudbhirasthāt sāntapanebhirasthāt
śatasanirasi śatasaniṃ mā kurvā tvā viśāmyā mā viśa
8.8
udyan bhrājabhṛṣṭibhirindro marudbhirasyāt sāyaṃyāvabhirasyāt
sahasrasanirasi sahasrasaniṃ mā kurvā tvā viśāmyā mā viśa
8.9
cakṣurasi cakṣuṣṭvamasyava me pāpmānaṃ jahi
somastvā rājā'vatu namaste'stu mā mā hiṃsīḥ
8.10
uduttamaṃ varuṇa pāśamasmadavādhamaṃ vi madhyamaṃ śrathāya
athā vayamāditya vrate tavānāgaso aditaye syāma
8.11
śrīrasi mayi ramasva
8.12
netryau stho nayataṃ mām
8.13
gandharvo'syupāva upa māmava
8.14
ācāryaṃ sapariṣatkamabhyetya vīkṣate [ go gṛ 3. 4. 28 draḥ ]
yakṣamiva cakṣuṣaḥ priyo vo bhūyāsam
8.14.p1
[ go gṛ 3. 4. 28 ; khā gṛ 7. 1. 25 ]
8.15
upopaviśya mukhyān prāṇān saṃmṛśan [go gṛ 3. 4. 29]
oṣṭhāpidhānā nakulī dantaparimitaḥ paviḥ
jihve mā vihlo vācaṃ cāru mā'dyeha vādaya
8.15.p1
[ go gṛ 3. 4. 26 ; khā gṛ 3. 1. 26 draḥ ]
8.16
vanaspate vīḍvaṅgo hi bhūyā asmatsakhā prataraṇaḥ suvīraḥ
gobhiḥ sannaddho asi vīḍayasvāsthātā te jayatu jatvāni
8.16-2
asmatsakhā asmākaṃ mitraṃ bhūyāḥ| tathā prataraṇaḥ prakarṣeṇa taranti durgāṇi āpado vā yena sa tathā| tathā suvīraḥ śobhano vīraḥ sārathiryasya saḥ
kiṃbhūtaḥ—gobhiḥ balīvardaiḥ sannaddhaḥ yuktaḥ gocarmabhirvā sannaddhaḥ| asi| yatsvamevambhūto'to'smān vīḍayasva| vīḍuśabdo dṛḍhavacanaḥ| dṛḍhāvayavān kurvityarthaḥ| kiñca āsthātā āroḍhā te tava sambandhī jayatu vaśīkarotu
jetvāni jetavyāni dviṣadbhdāni
atha prathamaprapāṭhake aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ
9.1
khyātako 'gāḥ prakālyamānā anumantrayeta' [go gṛ 3. 6. 1]
imā me viśvatovīryo¹ bhava indraśca rakṣatam
pūṣaṃstvaṃ paryāvartayānaṣṭā āyantu nau gṛhān
9.2
pratyāgatā anumantrayeta⁴
imā madhumatīrmahyamanaṣṭāḥ payasā saha
gāva ājyasya mātara ihemāḥ santu bhūyasīḥ
9.2-2
imā gāvaḥ mahyam iha gṛhe anaghāḥ kṣīreṇa saha bhūyasīḥ vahutarāḥ santu bhavantvityetat jñātakena prārthyate| kimbhūtāḥ—madhumatīḥ madhu uttamo raso dugdhādistadvatīḥ| bhūyo'pi viśinaṣṭi—ājyasya pradhānasya¹ haviṣaḥ mātaraḥ utpādayitryaḥ
9.3
puṣṭikāmaḥ prathamajātasya vatsasya prāṅmātuḥ pralehanāñjihvayā lalāṭamullihya nigiret [go gṛ 3.6.3]
gavāṃ śleṣmāsi gāvo mayi śliṣyantu
9.4
goṣṭhe'gnimupasamādhāya vilayanaṃ juhuyāt [go gṛ 3. 6. 4]
saṃgrahaṇa saṃgṛhāṇa ye jātāḥ paśavo mama
pūṣaiṣāṃ śarma yacchatu yathā jīvanto apyayāt¹
9.5
puṣṭikāsa eva samprajātākhaudumbareṇāsinā vatsamithunayorlakṣaṇaṃ karoti puṃsa evāgre'tha striyāḥ [go gṛ 3. 6. 5]
bhuvanamasi sāhasramindrāya tvā sūmo'dadādakṣatamariṣṭamilāndam
gopoṣaṇamasi gopoṣasyeśiṣe gopoṣāya tvā sahasrapoṣaṇamasi
sahasrapoṣasyeśiṣe sahasrapoṣāya tvā ||5||²
nigado'yaṃ vatsamithunalakṣaṇakaraṇe viniyuktaḥ śastradevatākaḥ
he audusvara ase bhuvanam utpādakam sāhasraṃ sahasranimittaṃ tvaṃ paśūnām asi bhavasi | kiñca smo devaḥ tvā tvām indrāya adadāt dattavān | evambhūtaṃ tvāmahaṃ gopoṣāya gavāṃ puṣṭye gṛhītavān yastvaṃ gopoṣaṇamasi gavāṃ puṣṭikaraḥ | tvayā hyāṅkitāḥ paśavo na naśyanti | kiñca gopoṣasya gavāṃ puṣṭeḥ vṛddhaḥ tvameva īśiṣe tvameva prabhurīśvaraḥ tvadadhīnatvādeteṣām | kiñca he ase sahasrapoṣāya tvā tvām ahaṃ gṛhītavāniti sambandhaḥ | yastvaṃ sahasrapoṣaṇamasi bhavasi sahasrasaṃkhyakān paśūn karoṣi | sahasrapoṣasya gosahasrasaṃkhyāpūraṇasya īśiṣe svāmī bhavasi | kimbhūtañcedaṃ gopoṣaṇam—akṣatamakṣīṇaṃ pravāharūpatayā | riṣṭaṃ vyādhyādyabhibhavanaṃ na vidyate yena satā tat ariṣṭamārogyaheturityarthaḥ | ilāndam ilāyāḥ pṛthivyā annahetutvādannadaṃ jīvanahetuḥ | ilā iḍā tasyā yā havirlakṣaṇamannaṃ tatprabhavatvād ājya-vīhyādeḥ
9.6
lohitena svadhitinā mithunaṃ karṇayoḥ kṛtam
yāvatīnāṃ yāvatīnāṃ va aiṣamo lakṣaṇamakāriṣam
bhūyasīnāṃ bhūyasīnāṃ va uttarāmuttarāṃ samāṃ kriyāsam
9.7
tantīṃ prasāryamāṇāṃ baddhavatsāṃ cānumantrayeta [go gṛ 3. 6. 7]
iyaṃ tantī gavāṃ mātā savatsānāṃ niveśanī
sā naḥ payasvatī duhā¹ uttarāmuttarāṃ samām
9.7.p1
[ go gṛ 3. 6. 7 ; khā gṛ 3. 1. 46 draḥ ]
9.7.p2
dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ
atha dvitīyaprapāṭhake prathamaḥ khaṇḍaḥ
10.1
sakṛt saṃgṛhītān darvyā sakṛn kṛtvā pūrvaṃ upalipta udaka̍ṃ ninīya valiṃ nivapati [ go gṛ 3. 7. 13 ]
ya: prācyāṃ diśi sarparāja eṣa te baliḥ
10.2
yo dakṣiṇasyāṃ diśi sarparāja eṣa te baliḥ
10.3
yaḥ pratīcyāṃ diśi sarparāja eṣa te baliḥ
10.4
ya udīcyāṃ diśi sarparāja eṣa te baliḥ
10.4.p1
[ go gṛ 3. 7. 13 ; khā gṛ 3. 2. 2 draḥ ]
10.5
prācyāmityādīni catvāri yajūṃṣi sarpavalau viniyuktāni sarpadevatākāni nigadavyākhyātāni ||1-4
yasya niḥśvasitaṃ vedā yo vedebhyo'khilaṃ jagat
nirmame tamahaṃ vande vidyātīrthamaheśvaram
paścādagne bhūmau nyaścau pāṇī pratiṣṭhāpya japati [go gṛ 3. 7. 17]
namaḥ pṛthivyai daṃṣṭrāya viśvabhṛnmā ¹te ante¹ riṣāma
saṃhataṃ mā vi vadhīrvihataṃ mā'bhi saṃ vadhīḥ
10.6
uttarato'gnerdarbhastambaṃ samūlaṃ pratiṣṭhāpya japati [ go gṛ 3. 7. 21 ]
somo rājā somastambo rājā somo'smākaṃ rājā somasya vayaṃ smaḥ
ahijambhanamasi saumastambaṃ saumastambamahijambhanamasi
10.6.p1
[ go gṛ 3. 7. 21 ; khā gṛ 3. 2. 7 draḥ ]
10.7
yāṃ sandhāṃ samadhatta yūyaṃ saptaṛṣibhiḥ saha
tāṃ sarpā mā'tyakrāmiṣṭa namo vo astu mā no hiṃsiṣṭa
10.7.p1
[ go gṛ 3. 7. 21 ; khā gṛ 3. 2. 7 draḥ ]
10.8
mā nastoke tanaye mā na āyau mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ
vīrān mā no rudra bhāmino⁶ vadhīrhaviṣmantaḥ sadamittvā havāmahe
10.9
sarpabaleḥ śrāvarayāṃ paurṇamāsyāṃ vidhānāt tatkālaprasaṅgena sūtrakāraḥ sarpabalyanantaramadhyāyopākaraṇotsargayuktavān paścādrudrabalim| āśvayujīṃ rudrāya pāyasa ityādinokte rudrabalau mā nastoka ityaya home viniyuktaḥ| tathā ca sūtram [ khā gṛ 3. 3. 2 ]—mā nastoka iti juhuyāt pradhānāhutimiti
indrāgnibhyāṃ svāheti mukhyāṃ havirāhutiṃ hutvā catasṛbhirājyāhutibhirabhi-juhoti [ go gṛ 3. 8. 10 ]
śatāyudhāya śatavīryāya śatotaye'bhimātiṣāhe
śataṃ yo naḥ śarado ajījādindro neṣadati duritāni
viśvā svāhā
10.10
ye catvāraḥ pathayo devayānā antarā dyāvāpṛthivī viyanti
teṣāṃ yo ajyānimajījimāvahātsmai² no devāḥ paridatteha
sarve svāhā
10.11
grīṣmo hemanta uta no vasantaḥ śāradvarṣāḥ suvitaṃ no astu
teṣāmṛtūnāṃ śataśāradānāṃ nivāta eṣāmabhaye syāma
10.12
idvatsarāya parivatsarāya saṃvatsarāya kṛṇutā bṛhannamaḥ
teṣāṃ vayaṃ sumatau yajñiyānāṃ jyogjītā¹ ahatāḥ syāma
10.13
bhadrānnaḥ śreyaḥ samanaiṣṭa devāstvayāvasena¹ samaśīmahi tvā
sa no mayobhūḥ pitevā² viśakhva śaṃ tokāya tanvai³ syonaḥ
svāhā
10.15
amo'si prāṇa tadataṃ ⁴bravīmyamā hyasi sarvamanupraviṣṭaḥ⁴
sa me jarāṃ ⁵rogamapamṛjya śarīrādapāma edhi mā mṛthā na indra⁵ ||14||⁶
agniḥ prāśnātu prathamaḥ sa hi veda yathā haviḥ
śivā asmabhyamoṣadhīḥ kṛṇotu viśvacarṣaṇiḥ svāhā
10.15-2
[kāṭha sa 13. 15 ; āpa ma 2. 10. 7| go gṛ 3. 8. 23 ; khā gṛ 3. 3. 8 draḥ ]
anuṣṭuvasya cchandaḥ śyāmākaprāśane viniyogaḥ| jāṭharo'gnirdevatā
etacchyāmākalakṣaṇaṃ havirjāṭharaḥ agniḥ prāśnātu prakarṣeṇa bhuṅktām| prathamaḥ agrayaḥ saḥ agniḥ hi yasmāt veda jānāti| yathā haviḥ yat yādṛśaṃ haviḥ| kiñca śivāḥ sukhakarīḥ asmabhyam asmadartham oṣadhīḥ grāmyā āraṇyāśca kṛṇotu karotu| kimbhūtaḥ—viśvacarṣaṇiḥ sarvasya jagato draṣṭā| svāhetyuktārtham
10.16
etamu tyaṃ madhunā saṃyutaṃ yavaṃ sarasvatyā adhivanāva cakṣudhi
indra āsīt sīrapatiḥ śatakratuḥ kīnāśā āsanmarutaḥ sudānavaḥ
svāhā
atha dvitīyaprapāṭhake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
11.1
pradoṣe pāyasaścaruḥ| tasya juhuyāt [go gṛ 3. 9. 8, 9]
prathamā ¹havyuvāsa sā¹ dhenurabhavadyame
sā naḥ payasvatī duhā² uttarāmuttarāṃ samām
11.2
[ṝ sa 4. 57. 5 ; a sa 3. 10. 1 ; mai sa 2. 13. 10 ;
kāṭha sa 36. 10 | go gṛ 3. 6. 6 ; khā gṛ 3. 3. 1ddaḥ ]
athāgrahāyaṇamantrāḥ
paścādagnervahiṣi nyaścau pāṇī pratiṣṭhāpyaitā vyāhṛtīrjapati [go gṛ 3. 9. 11]
prati kṣatre prati tiṣṭhāmi rāṣṭre pratyaśveṣu prati tiṣṭhāmi goṣu
prati prāṇe prati tiṣṭhāmi puṣṭau pratyaṅgeṣu prati tiṣṭhāmyātmani
11.3
prati dyāvāpṛthivyoḥ prati tiṣṭhāmi yajñe
11.4
syonā pṛthivi no bhavānṛkṣarā niveśanī
yacchā naḥ śarma sapratho¹ devān² mā bhayāditi
11.5
yat paśavaḥ pradhyāyata manasā hṛdayena ca
vācā sahasrapāśayā mayi badhnāmi vo manaḥ
11.5.p1
[ go gṛ 3. 10. 16 ; khā gṛ 3. 4. 2 draḥ ]
11.6
anu tvā mātā manyatāmanu pitā'nu bhrātā'nu¹
sagarbhyo'nu sakhā sayūthyaḥ
11.8
yat paśurmāyumakṛtoro vā padbhirāhata²
agnirmā tasmādenaso viśvānmuñcatvaṃhasaḥ
11.9
agnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṃ putro 'adhirāja eṣaḥ
sa naḥ syonaḥ suyajā²yajā ca² yathā devānāṃ janimāni veda
11.9.p1
kaṃsapātre sannītādvipastṛtīyamādgamavadāya dvitīyātṛtīyābhyāṃ juhoti
11.9.p2
[go gṛ 2. 1. 14 draḥ]
11.10
aulūkhalāḥ saṃ pravadanti grāvāṇo haviṣkṛṇvantaḥ parivatsarīṇām
ekāṣṭake suprajasaḥ suvīrā jyogjīvema balihato vayaṃ te
11.10.p1
[grāpa ma 2. 20. 34 draḥ| go gṛ 4. 1. 14; khā gṛ 3. 4. 24 draḥ]
11.11
iḍāẏāspadaṃ ghṛtavat sarīsṛpaṃ⁷ jātavedaḥ pratihavyā gṛbhāya
ye grāmyāḥ paśavo viśvarūpāsteṣāṃ saptānāṃ mayi rantirastu
svāhā⁸
11.11-2
śvādayaḥ¹ ye ca saktāraṇyā gauraśaramādayaḥ teṣāṃ mayi rantiḥ madbhiṣaye ramaṇaṃ prītirastu bhavattvityarthaḥ
11.12
eṣaiva sā yā pūrvā vyaucchat seyamapsvantaścarati praviṣṭā
vasūrjigāya prathamā janitrī viśve hyasyāṃ mahimāno antaḥ
11.12.p1
[go gṛ 4.1.16; khā gṛ 3.4.23 draḥ]
11.12-2
viśve sarve mahimānaḥ sūryāgnicandramasaḥ antarmadhye vartante tasmādenāṃ yajāmaha ityapekṣate
11.13
eṣaiva sā yā prathamā vyaucchat sā dhenurabhavadviśvarūpā
saṃvatsarasya yā patnī sā no astu sumaṅgalī
11.13.p1
tathā ṣaṣṭhīsaptamībhyāṃ juhuyāt| śeṣamavadāya sauviṣṭakṛtamagnyā juhuyāt
11.13.p2
[go gṛ 4. 1. 16, 17]
11.14
yāṃ devāḥ pratipaśyanti rātrīṃ dhenumivāyatīm
sā naḥ payasvatī duhā uttarāmuttarāṃ samām
11.15
saṃvatsarasya pratimāṃ yāṃ tvā rāvi yajāmahe
prajāmajaryāṃ naḥ kuru rāyaspoṣeṇa saṃsṛja
11.15-2
saṃvatsarasya pratimāṃ śarīrabhūtām| ahorātrau hi saṃvatsarasya pakṣādikrameṇa śarīram| nahi tābhyāṃ vinā tadbhāvaḥ| yāṃ tvā tvām he rātri yajāmahe pūja-yāmaḥ sā tvamasmābhiḥ pūjitā satyevamucyase| prajāṃ putrādikām ajaryām aja-raṇīyāṃ naḥ asmākaṃ kuru| kiñca rāyaspoṣeṇa mahatā dhanena poṣeṇa samardhanena¹ saṃsṛja saṃbadhīhi| naḥ prajāmiti sambandhaḥ
11.16
anvimaṃ¹ no anumatiryajñaṃ deveṣu manyatām
agniśca havyavāhanaḥ sa no dāhāśuṣe mayaḥ
11.16.p1
[go gṛ 4.1.17; khā gṛ 3.4.25 draḥ]
12.1
dvitīyaprapāṭhake tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
svāhā somāya pitṛmate
12.1.p1
[go gṛ 4. 2. 36 ; khā gṛ 3. 5. 12 ]
12.2
svāhā'gnaye kavyavāhanāya
12.2.p1
[go gṛ 4. 2. 36 ; khā gṛ 3. 5. 12 ]
12.3
yaḥ pitṝṇāṃ somastasmai svāhā
yajurdvayamupaghātahome viniyuktaṃ pitṛdevatākam
apahatā asurā rakṣāṃsi vediṣadaḥ
12.4
ye rūpāṇi pratimuñcamānā asurāḥ santaḥ svadhayā caranti
parā puro ni puro ye bharantyagniṣṭām̐llokāt praṇudatvasmāt
12.6
piṇḍān nidhāya japati [go gṛ 4. 3. 11]
atra pitaro mādayadhvaṃ yathābhāgamāvṛṣāyadhvam
12.6.p1
[ vā sa 2. 31 | go gṛ 4. 3. 11 ; khā gṛ 3. 5. 17 draḥ ]
First 200 of 317 passages. Read on
Commentaries (1)
- Chāndogyabrāhmaṇabhāṣya — Guṇaviṣṇu, Sanskrit