Citikanda 15

Citikāṇḍa 15

Language: Sanskrit

20) ‘ tathaiva ’ tena prakāreṇa
‘ asmai ’ piṇḍapāyāgnaye ‘ ayam ’ anuṣṭhātā aśvākramaṇena ‘ etaṃ ’ vajrarūpamaśvam ādityam ‘ upariṣṭāt ’
uparibhāge ‘ abhigoptāraṃ ’ rakṣakaṃ ‘ karoti ’ kṛtavān bhavatīti

15.11

maṃtraṃ vidhatte-ākramya vājinniti | he ‘ vājin ’ aśva ! ‘ tvaṃ ’ ‘pṛthivīm’ ‘ ākramya, ’ ‘ rucā ’
“ ruca dīptau ” ( dhā. pā. bhvā. pa. 746 ) kvibantāt tṛtīyaikavacanam, anena ‘ cakṣuṣā ’ ‘ agnim ’
‘ iccha, ’ kutra tiṣṭhatītyanveṣaṇaṃ kuru | ‘ vṛtvāya ’ vṛṇotervartamāne ktvā, vṛtvāyeti ktvo yak | atra vṛ-dhātuḥ
sparśānārthe; dhātūnāmanekārthatvāt | ‘ bhūmyāḥ ’ iti karmaṇi ṣaṣṭhī | bhūmim, ‘ vṛtvāya ’ spṛṣṭvā, bhūmadeśaṃ saṃspṛśitvā ‘ naḥ brūhi ’ ‘ yataḥ ’ yasmāt pradeśāt ‘ tam ’ mṛdrūpamagniṃ ‘ khanem ’ iti || atra mantre
‘ rucā ’-iti, ‘ vṛtvāya ’-iti padaṃ vyācaṣṭe-cakṣurvai rugiti, bhūmestat spāśayitvāyeti | “ spaśa
bādhanasparśanayoḥ ”( dhā. pā. bhvā. pa. 992 ) ityasya rūpam, spāśayitvāyeti pūrvavat ktvo yak

15.13

aśvābhimantraṇaṃ vidhatte-athainamunmṛśatīti | ‘ procivāṃsam ’ atrāmniricchatīti coktavantam
(tyu) athainamutkrāmayati | (tye) etadvai devā'abruvankimimamabhyutkramiṣyāma'iti mahatsaubhagamiti taṃ mahatsaubhagamabhyudakramayaṃstathaivai namayametanmahatsaubhagamabhyutkrāmayatyutkrāma mahate saubhāgetyutkrāma mahate saubhagamityetattasmādu haitadaśvaḥ paśūnāṃ bhagitamo'smādāsthānāditi yatraitattiṣṭhatītyetaddraviṇodā'iti draviṇuṃ hyevebhyo dadāti vājiniti vājī hyeṣeṣa
vyayug m̐ syāma sumatau pṛthivyā 'agniṃ khananta 'upasthe 'asyā 'iti
vyayumasyai pṛthivyai sumatau syāmāgnimasyā' upasthe khananta 'ityetat

15.14

( ṅa ) athainamutkrāntamabhimantrayate | (ta') etadvā'enaṃ devāḥ procivām̐
saṃ yathā dadivām̐sam̐ vvandetevamupāstuvannupāmahayaṃstathaivai namayametadupastautyupamahayatyudakramīdityuddhayuktamīdvaviṇodā' iti draviṇam̐ hyebhyo dadāti
vvājyarvveti vvājī cu hyeṣo'vvī cākaḥ sulokam̐ sukṛtaṃ pṛthivyāmityakaraḥ sulokam̐ sukṛtaṃ pṛthivyāmityetattataḥ khanema supratīkamagnimiti tuta 'enaṃ khanemetyetatsupratīkamiti sarvvato hya'agniḥ supratīkaḥ
svo ruhāṇā' adhi nākamuttamamiti svargo vai loko nākaḥ svargaṃ lokam̐
rohanto'dhi nākamuttamamityetattaṃ dakṣiṇopasaṃkramayati yannetarau paśū bhuvataste dakṣiṇataḥ prāñcastiṣṭhanti sa yu 'evāmutra dakṣiṇata sthānusya
bandhuḥ so'tra

15.16

( ñ') athopaviśya mṛdamabhi̱juhoti | ( tye ) etadvai devā'abruva̍ścetayadhva̱miti citi̱micchateti vāva tada̱bruvaṃste cetayamānā'etāmāhutimapaśyaṃstāmajuhavustā̱ hutvemām̐llokā̱nukhāma̍paśyan

15.16-2

( iyuṃste ) te'bruvan | ( vaṃśve ) cetayadhvameveti citimicchateti vāva tada̱bruvaṃste cetayamānā' etāṃ dvitīyāmāhutimapaśyaṃstāmajuhavustām̐ hutvā
viśva̱jyotiṣo'paśyannetā devatā' agniṃ vāyumādityametā hyeva devatā
viśva̱ṃ jyoti̱stuthaivaitudyaja̍māna'e̱te'āhutī hutvemāṃśca̍ lokā̱nutvāṃ paśya̱tye̱tāśca̍ de̱vutā vi̱śva̱jyotiṣo vyutiṣaktābhyā̍ṃ juhotīmāṃśca tallo̱kāne̱tāśca̍
de̱vutā vyati̍ṣajati

15.17

yadvevaite'āhutī juhoti̍ | muda̍ṃ ca̱ tada̱paśva̍ prīṇāti te̱'iṣṭvā prī̱tvā'thainaṃ
sumbharati vyutiṣaktābhyā̍ṃ juhoti̱ mudaṃ ca̱ tada̱paśva vyati̍ṣajati

15.18

ā̱jyena̍ juhoti | vvajro vā 'ājya̍ṃ vva̱jrame̱vāsmā'e̱tada̱bhigo̱ptāraṃ karotyatho reto vā'ājyaṃ reto'vaitatsiñcati khuveṇa vṛṣā vai khuvo vṛṣā
vai retaḥ siñcati svāhākāreṇa vṛṣā vai svāhākāro vṛṣā vai retaḥ
siñcati

15.19-2

( tyā ) ā tvā̍ jigharmi̱ mana̍sā ghṛ̱teneti̍ | ( tyā ) ā tvā juhomi
mana̍sā ca ghṛ̱tena cetye̱tatprati̍kṣiyuntaṃ bhuva̍nāni̱ viśveti pratyuṅ hyeṣa
sarvāṇi bhuvanāni kṣiyati pṛthuṃ tira̱ścā vya̍sā bṛhantamiti pṛthurvā'eṣa
tiryaṅgvayaso bṛhandhūmena vyaciṣṭhamannai rabhasaṃ dṛśānamityavakāśavantamannairannādaṃ
dīpyamānamityetat

15.20

( 'tha ) ā viśvataḥ pratyañcaṃ jigharmīti | ( tyā ) ā sarvvataḥ pratyañcaṃ
juhomītyetadarakṣasā manasā tajjuṣetetyahīḍamānena manasā tajjo ṣayetetyetanmaryaśrīḥ spṛhayadvarṇo'gniriti maryaśrīrhyeṣa spṛhayadvarṇo'gni̍inā̍bhimṛśe
tanvā jurbhurāṇa iti na hyeṣo'bhimṛśe tanvā dīpyamāno bhavati

15.21

dvābhyāmabhijuhoti | dvipādyajamāno yajamāno'gniryāvānagnaryāvatyasya mātrā tāvataiṣainametadretobhūtam̐ siñcatyāgneyībhyāmagnirevaitadretobhūtam̐ siñcati te yadāgneyyau tenāgni̱iratha yattri̱ṣṭubhau tenendra aindrāgno'gni̱iyā̍vānagnryāvatyasya mātrā tāvataivainemetadretobhūtam̐ siñcatīndrāgnī vai
sarvve devāḥ sarvvade̱vatyo'gni̱iyā̍vānagnryāvatyasya mātrā tāvataivainemetadretobhūtam̐ siñcati

15.22

( śatam 3600 )
(tyu) aśvasya pade juhoti | (tya) agnireṣa yadaśvastutho hāsyaite
'gni̱mṛtyyevāhutī hute bhavataḥ

15.23

(to'thai) athainaṃ parilikhati | mātrāmevāsmā'etatkaroti yuthaitāvānasītyevam

15.24

yadvevainaṃ parilikha̍ti | (tye) etadvai devā 'abibhayuryadvai na 'ihamiha
rakṣām̐si nāṣṭrā nu hanyuriti ta̱smā etāṃ puraṃ parya̍śrayaṃsta̱thaivāsmā'ayametāṃ puraṃ pariśrayatya̱bhyā vajro vā 'abhrirvvajramevāsmā'etadabhigoptāraṃ
karoti̍ sarvvataḥ parilikhati sarvvata 'evāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti
triṣkṛtvaḥ parilikhati trivṛtamevāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti

15.25

purīvvvājapatiḥ ka̱viḥ pari̍ tvā'gne puraṃ vvayaṃ tvamagne dyubhistyi̱gnimevāsmā'etadupastutya vvṛtraṃ karoti purivatībhiḥ purīva hi pura' āgneyībhirabhipurāmevāsmā'etatkaroti sā heṣā'gnipurā dīpyamānā tiṣṭhati tisṛbhitripuramevāsmā'etatkaroti tasmādu haitatpurāṃ paramam̐ rūpaṃ yattipuram̐ sa vai
barṣīyasā varṣīyasā cchandasā purāṃ parāṃ lekhāṃ vvarīyasīṃ karoti tasmātpurāṃ
parā parā vvarīyasī lekhā bhavanti lekhā hi puraḥ

15.26

( 'thai ) athainamasyāṃ khanati | ( tye ) etadvai devā 'abibhayuryadvai na
'imamiha rakṣām̐si nāṣṭrā na hanyuriti tesmā 'imāmevātmānamakurvvannupatyā 'ātmā''tmānaṃ goppsyatīti sā samambilā syāttadasyeyamātmā
bhavati yadveva samambilā yoninnrvā 'iyam̐ reta' idaṃ yadvai retaso yonimatiricyate 'muthā tadbhavatyatha yunnyūnaṃ vyṛddhaṃ tadetadvai retasaḥ samṛddhaṃ yatsamambilaṃ
jutaḥsarireṣa rūpo bhavati jutasro vai diśaḥ sarvvābhya' evainametaddigbhyaḥ
khanati

15.26-2

iti tṛtīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 6-3-1 || ( 3. 3. )
iti tṛtīyo'dhyāyaḥ || 6-3
bhavati | yadveva samamvilā | yonirvā'iyam | reta idam | yadvai retaso yonima tiricyate-amuyā taddvati | atha yannyūnaṃ-vyṛddhaṃ tad | etadvai retasaḥ samṛddham-yat samambilam | caturaktireṣa kūpo
bhavati | catasro vai diśaḥ | sarvābhya evainametaddigbhyaḥ khanati

Linked texts (2)

Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit