Pramāṇa · Search · About · API

Gopathabrahmana 2.1

Gopathabrāhmaṇa (ed. Gaastra 1919) 2.1

Language
Sanskrit

2.1.1

atha yad brahmasadanāt tṛṇaṃ nirasyati śodhayaty evainaṃ tat_
athopaviśatīdam aham arvāgvasoḥ sadane sīdāmīti_
arvāgvasur ha vai devānāṃ brahmā parāgvasur asurāṇām_
tamevaitat pūrvaṃ sādayati_
ariṣṭaṃ yajñaṃ tanutād iti_
athopaviśva japati bṛhaspatir brahmeti
bṛhaspatir vā āṅgiraso devānāṃ brahmā
tasminn evaitad anujñām icchati praṇītāsu praṇīyamānāsu vācaṃ yacchaty ā haviṣkṛta udvādanāt_
etad vai yajñasya dvāram_
tad etad aśūnyaṃ karoti_
iṣṭe ca sviṣṭakṛty ānuyājānāṃ prasavād iti_
etad vai yajñasya dvitīyaṃ dvāram_
tad evaitad aśūnyaṃ karoti
yat paridhayaḥ paridhīyante yajñasya gopīthāya
paridhīn paridhatte yajñasya sātmatvāya
paridhīnt saṃmārṣṭi
punāty evainān_
trir madhyamam_
traya ime prāṇāḥ
prāṇān evābhijayati
trir dakṣiṇārdhyam_
trayo vai lokāḥ_
lokān evābhijayati

2.1.1x

trir uttarārdhyaṃ

2.1.1_2

trayo vai devalokāḥ_

2.1.1_3

devalokān evābhijayati

2.1.1_4

trir upavājayati trayo vai devayānāḥ panthānas

2.1.1_5

tān evābhijayati

2.1.1_6

te vai dvādaśa bhavanti

2.1.1_7

dvādaśa ha vai māsāḥ saṃvatsaraḥ

2.1.1_8

saṃvatsaram eva tena prīṇāti_

2.1.1_9

atho saṃvatsaram evāsmā upadadhāti svargasya lokasya samaṣṭyai || 1 ||

2.1.2

prajāpatir vai rudraṃ yajñān nirabhajat
so 'kāmayata
meyam asmā ākūtiḥ samardhi yo mā yajñān nirabhākṣīd iti
sa yajñam abhyāyamyāvidhyat
tad āviddhaṃ nirakṛntat
tat prāśitram abhavat
tad udayacchat
tad bhagāya paryaharan_
tat pratyaikṣata
tasya cakṣuḥ parāpatat
tasmād āhur andho vai bhaga iti_
api ha taṃ necched yam icchati
tat savitre paryaharan_
tat pratyagṛhāt tasya pāṇī praciccheda
tasmai hiraṇmayau pratyadadhus
tasmād dhiraṇyapāṇir iti stutas
tat pūṣṇe paryaharan_
tat prāśnāt
tasya dantāḥ paropyanta
tasmād āhur adantakaḥ pūṣā piṣṭabhājana iti
tad idhmāyāṅgirasāya paryaharan_
tat prāśnāt
tasya śiro vyapatat

2.1.2x

taṃ yajña evākalpayat

2.1.2_2

sa eṣa idhmaḥ

2.1.2_3

samidho ha purātanas

2.1.2_4

tad barhaya āṅgirasāya paryaharan_

2.1.2_5

tat prāśnāt

2.1.2_6

tasyāṅgā parvāṇi vyasraṃsanta

2.1.2_7

taṃ yajña evākalpayat

2.1.2_8

tad etad barhiḥ

2.1.2_9

prastaro ha purātanas

2.1.2_10

tad bṛhaspataya āṅgirasāya paryaharan_

2.1.2_11

so 'bibhed bṛhaspatir itthaṃ vāva sya ārtim āriṣyatīti

2.1.2_12

sa etaṃ mantram apaśyat

2.1.2_13

<sūryasya tvā cakṣuṣā pratīkṣe [PS 20.57.11, KauśS 91.2, VaitS 3.8]> ity abravīt_

2.1.2_14

na hi sūryasya cakṣuḥ kiṃ cana hinasti

2.1.2_15

so 'bibhet pratigṛhṇantaṃ mā hiṃsiṣyatīti

2.1.2_16

devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ prasūtaḥ praśiṣā pratigṛhāmīty abravīt

2.1.2_17

savitṛprasūta evainaṃ tad devatābhiḥ pratyagṛhṇāt

2.1.2_18

tad vyūhya tṛṇāni prāgdaṇḍaṃ sthaṇḍile nidadhāti pṛthivyās tvā nābhau sādayāmīti

2.1.2_19

pṛthivī vā annānāṃ śamayitrī tayaivainac chamayāṃ cakāra

2.1.2_20

so 'bibhet prāśnantaṃ mā hiṃsiṣyatīti_

2.1.2_21

agneṣ ṭvāsyena prāśnāmīty abravīt_

2.1.2_22

na hy agner āsyaṃ kiṃ cana hinasti

2.1.2_23

so 'bibhet prāśitaṃ mā hiṃsiṣyatīti_

2.1.2_24

indrasya tvā jaṭhare sādayāmīty abravīt_

2.1.2_25

na hīndrasya jaṭharaṃ kiṃ cana hinasti

2.1.2_26

varuṇasyodara iti na hi varuṇasyodaraṃ kiṃ cana hinastīti || 2 ||

2.1.3

atho āhur brāhmaṇasyodara iti_
ātmāsyātmann ātmānaṃ me mā hiṃsīḥ svāheti_
annaṃ vai sarveṣāṃ bhūtānām ātmā tenaivainac chamayāṃ cakāra
prāśitam anumantrayate <yo 'gnir nṛmaṇā nāma brāhmaṇeṣu praviṣṭaḥ | tasmin ma etat suhutam astu prāśitraṃ tan mā mā hiṃsīt parame vyoman [PS 20.57.15]>_ iti
tat sarveṇa brahmaṇā prāśnāt
tata enaṃ nāhinat
tasmād yo brahmiṣṭhaḥ syāt taṃ brahmāṇaṃ kurvīta
bṛhaspatir vai sarvaṃ brahma
sarveṇa ha vā etad brahmaṇā yajñaṃ dakṣiṇata udyacchate
apa vā etasmāt prāṇāḥ krāmanti ya āviddhaṃ prāśnāti_
adbhir mārjayitvā prāṇānt saṃspṛśate vāṅ ma āsyann iti_
amṛtaṃ vai prāṇāḥ_
amṛtam āpaḥ
prāṇān eva yathāsthānam upāhvayate
tad u haika āhur indrāya paryaharann iti
te devā abruvann indro vai devānām ojiṣṭho baliṣṭhas
tasmā enat pariharateti
tat tasmai paryaharan_
tat sa brahmaṇā śayamāṃ cakāra
tasmād āhur indro brahmeti
yavamātraṃ bhavati
yavamātraṃ vai viṣasya na hinasti
yad adhastād abhidhārayati tasmād adhastāt prakṣaraṇaṃ prajā arur na hinasti

2.1.3x

yad upariṣṭād abhidhārayati tasmād upariṣṭāt prakṣaraṇaṃ prajā arur na hinasti

2.1.3_2

yad ubhayato 'bhighārayaty ubhayato 'bhighāri prajā arur ghātukaṃ syāt_

2.1.3_3

yat samayābhihared anabhividdhaṃ yajñasyābhividhyet || 3 ||

2.1.4

agreṇa pariharati
tīrthenaiva pariharati
vi vā etad yajñaś chidyate yat prāśitraṃ pariharati
yad āha brahman prasthāsyāmīti bṛhaspatir vai sarvaṃ brahma
sarveṇa ha vā etad brahmaṇā yajñaṃ dakṣiṇataḥ saṃdadhāti_
atho atra vā etarhi yajñaḥ śrito yatra brahmā tatraiva yajñaḥ śritas
tata evainam ālabhate
yad dhastena pramīved vepanaḥ syāt_
yac chīrṣṇā śīrṣaktimānt syāt_
yat tūṣṇīm āsītāsaṃpratto yajñaḥ syāt
pratiṣṭhety eva brūyāt_
vāci vai yajñaḥ śritaḥ_
yatra brahmā yatraiva yajñaḥ śritas tata evainaṃ saṃprayacchati_
agnīdha ādadhāti_
agnimukhān evartūn prīṇāti_
athottarāsām āhutīnāṃ pratiṣṭhityā
atho samidvaty ava juhoti
paridhīnt saṃmārṣṭi
punāty evainān_
sakṛtsakṛt saṃmārṣṭi
parāṅ eva hy etarhi yajñaḥ_
catuḥ saṃpadyate_
atho catuṣpādaḥ paśavaḥ

2.1.4x

paśūnām āptyai

2.1.4_2

deva savitar etat te prāhety āha prasūtyai

2.1.4_3

bṛhaspatir brahmety āha

2.1.4_4

sa hi brahmiṣṭhaḥ

2.1.4_5

sa yajñaṃ pāhi sa yajñapatiṃ pāhi sa māṃ pāhi sa māṃ karmaṇyaṃ pāhīty āha

2.1.4_6

yajñāya ca yajamānāya ca paśūnām āptyai || 4 ||

2.1.5

na vai paurṇamāsyāṃ nāmāvāsyāyāṃ dakṣiṇā dīyante
ya eṣa odanaḥ pacyate dakṣiṇaiṣā dīyate yajñasyarddhyai_
iṣṭī vā etena yad yajate 'tho vā etena pūrtī ya eṣa odanaḥ pacyate_
eṣa ha vā iṣṭāpūrtī ya enaṃ pacati || 5 ||

2.1.6

dvayā vai devā yajamānasya gṛham āgacchanti somapā anye 'somapā anye
hutādo 'nye 'hutādo 'nye_
ete vai devā ahutādo yad brāhmaṇāḥ_
etaddevatya eṣa yaḥ purānījānaḥ_
ete ha vā etasya prajāyāḥ paśūnām īśate
te 'syāprītā iṣam ūrjam ādāyāpakrāmanti
yad anvāhāryam anvāharati tān eva tena prīṇāti
dakṣiṇataḥsadbhyaḥ parihartavā āha
dakṣiṇāvataiva yajñena yajate_
āhutibhir eva devān hutādaḥ prīṇāti dakṣiṇābhir manuṣyadevān_
te 'smai prītā iṣam ūrjaṃ niyacchanti || 6 ||

2.1.7

devāś ca ha vā asurāś cāspardhanta
te devāḥ prajāpatim evābhyayajanta_
anyo 'nyasyāsann asurā ajuhavus
te devā etam odanam apaśyan_
taṃ prajāpataye bhāgam anuniravapan_
taṃ bhāgaṃ paśyan prajāpatir devān upāvartata
tato devā abhavan parāsurāḥ
sa ya evaṃvidvān etam odanaṃ pacati bhavaty ātmanā parāsyāpriyo bhrātṛvyo bhavati
prajāpatir vai devebhyo bhāgadheyāni vyakalpayat
so 'manyatātmānam antaragām iti
sa etam odanam abhaktam apaśyat
tam ātmane bhāgaṃ niravapat
prajāpater vā eṣa bhāgaḥ_
aparimitaḥ syāt_
aparimito hi prajāpatiḥ
prajāpater bhāgo 'sy ūrjasvān payasvān
akṣito 'si_
akṣityai tvā
mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmiṃl loka iha ca
prāṇāpanau me pāhi
samānavyānau me pāhi_
udānarūpe me pāhi_
ūrg asi_

2.1.7x

ūrjaṃ me dhehi

2.1.7_2

kurvato me mā kṣeṣṭhāḥ_

2.1.7_3

dadato me mopadasaḥ

2.1.7_4

prajāpatim ahaṃ tvayā samakṣam ṛdhyāsam iti

2.1.7_5

prajāpatim eva samakṣam ṛdhnoti ya evaṃ veda ya evaṃ veda || 7 ||

2.1.8

ye vā iha yajñair ārdhnuvaṃs teṣām etāni jyotīṃṣi yāny amūni nakṣatrāṇi
tan nakṣatrāṇāṃ nakṣatratvaṃ yan na kṣīyanti
darśapūrṇamāsau vai yajñasyāvasānadarśau
ye vā aniṣṭvā darśapūrṇamāsābhyāṃ somena yajante teṣām etāni jyotīṃṣi yāny amūni nakṣatrāṇi patantīva
tad yathā ha vā idam aspaṣṭāvasāne nehāvasāsyasi nehāvasāsyasīti nonudyanta evaṃ haivaite 'muṣmāṃl lokān nonudyante
ta ete pracyavante || 8 ||

2.1.9

yasya havir niruptaṃ purastāc candramā abhyudiyāt tāṃs tredhā tāṇḍulān vibhajet_
ye madhyamās tān agnaye dātre 'ṣṭākapālaṃ nirvapet_
ye sthaviṣṭhās tān indrāya prādātre dadhani carum_
ye kṣodiṣṭhās tān viṣṇave śipiviṣṭāya śṛte carum_ [ed. kṣodisthās, corr. Patyal]
paśavo vā ete 'tiricyante
tān evāpnoti
tān avarunddhe_
agnir vai madhyamasya dātendro vai jyeṣṭhasya pradātā
yad evedaṃ kṣudraṃ paśūnāṃ tad viṣṇoḥ śipiviṣṭam_
tad evāpnoti
paśūn evāvarunddhe || 9 ||

2.1.10

yā pūrvā paurṇamāsī sānumatiḥ_
yottarā rākā
yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī yottarā sā kuhūḥ_
candramā eva dhātā ca vidhātā ca
yat pūrṇo 'nyāṃ vasaty apūrṇo 'nyāṃ tan mithunam_
yat paśyaty anyāṃ nānyāṃ tan mithunam_
yad amāvāsyāyāś candramā adhi prajāyate tan mithunam_
tasmād evāsmai mithunāt paśūn prajanayati || 10 ||

2.1.11

na dve yajeta
yat pūrvayā saṃprati yatetottarayā chambaṭkuryāt_
yad uttarayā saṃprati yajeta pūrvayā chambaṭkuryāt_
neṣṭir bhavati na yajñas
tad anu hrītamukhy apagalbho jāyate_
ekām eva yajeta
pragalbho haiva jāyate_
anādṛtya tad dve yajeta
yajñamukham eva pūrvayālabhate yajata uttarayā
devatā evaṃ pūrvayāpnotīndriyam uttaryā
devalokam eva pūrvayāvarunddhe manuṣyalokam uttarayā bhūyaso yajñakratūn upaitya_
eṣā ha vai sumanā nāmeṣṭiḥ_
yam adyejānaṃ paścāc candramā abhyudiyād asmā asmiṃl loka ārdhukaṃ bhavati || 11 ||

2.1.12

agnāvaiṣṇavam ekādaśakapālaṃ nirvaped darśapūrṇamāsāv āripsamāṇaḥ_
agnir vai sarvā devatā viṣṇur yajñaḥ_
devatāś caiva yajñaṃ cārabhata ṛddhyai_
ṛdhnoty eva_
ubhau sahārambhāv ity āhuḥ_
udin nu śṛṅge sito mucyata iti
darśo vā etayoḥ pūrvaḥ paurṇamāsa uttaraḥ_
atha yat parastāt paurṇamāsa ārabhyate tad yathā pūrvaṃ kriyate
tad yat paurṇamāsam ārabhamāṇaḥ sarasvatyai caruṃ nirvapet sarasvate dvādaśakapālam amāvāsyā vai sarasvatī paurṇamāsaḥ sarasvān iti_
ubhāv evainau sahārabhata ṛddhyai_
ṛdhnoty eva || 12 ||

2.1.13

agnaye pathikṛte 'ṣṭākapālaṃ nirvaped yasya prajñāteṣṭir atipadyate
bahiṣpathaṃ vā eṣa eti yasya prajñāteṣṭir atipadyate_
agnir vai devānāṃ pathikṛt
tam eva bhāgadheyenopāsarat
sa enaṃ panthānam apinayati_
anaḍvān dakṣiṇā
sa hi panthānam abhivahati || 13 ||

2.1.14

agnaye vratapataye 'ṣṭākapālaṃ nirvaped ya āhitāgniḥ san pravaset_
bahu vā eṣa vratam atipātayati ya āhitāgniḥ san pravasati vratye 'hani striyaṃ vopaiti māṃsaṃ vāśnāti_
agnir vai devānāṃ vratapatiḥ_
agnim etasya vratam agāt
tasmād etasya vratam ālambhayate || 14 ||

2.1.15

agnaye vratabhṛte 'ṣṭākapālaṃ nirvaped ya āhitāgnir ārtijam aśru kuryāt_
ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgnis
tasmād etenāśru na kartavyam_
na hi devā aśru kurvanti_
agnir vai devānāṃ vratabhṛt_
agnim etasya vratam agāt
tasmād etasya vratam ālambhayate || 15 ||

2.1.16

aindrāgnam usram anusṛṣṭam ālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet_
indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati
yad aindra indriyeṇaivainaṃ tad vīryeṇa samardhayati
devatābhir vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmhaḥ somaṃ na pibati
yad āgneyo 'gnir vai sarvā devatāḥ
sarvābhir evainaṃ tad devatābhiḥ samardhayati_
anusṛṣṭo bhavati_
anusṛṣṭa iva hy etasya somapītho yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati
tasmād eṣa eva tasyā devatāyāḥ paśūnāṃ samṛddhaḥ || 16 ||

2.1.17

devā vā oṣadhīṣu pakvāsv ājim ayuḥ
sa indro 'ved agnir vāvemāḥ prathama ujjeṣyatīti
so 'bravīd yataro nau pūrva ujjayāt tan nau saheti
tā agnir udajayat
tad indro 'nūdajayat
sa eṣa aindrāgnaḥ sann āgnendraḥ_
ekā vai tarhi yavasya śnuṣṭir āsīd ekā vrīher ekā māṣasyaikā tilasya
tad viśve devā abruvan vayaṃ vā etat prathayiṣyāmo bhāgo no 'stv iti
tad bhūma eva vaiśvadevaḥ_
atho prathayaty etenaiva
payasi syād vaiśvadevatvāya
vaiśvadevaṃ hi payaḥ_
athemāv abrūtāṃ na vā ṛta āvābhyām evaitad yūyaṃ prathayata mayi pratiṣṭhitam asau vṛṣṭyā pacati naitadito 'bhyujjeṣyatīti
bhāgo nāv astv iti
tābhyāṃ vā eṣa bhāgaḥ kriyata ujjityā eva_
atho pratiṣṭhityā eva yo dyāvāpṛthivīyaḥ
saumīr vā oṣadhīḥ
soma oṣadhīnām adhirājaḥ_
yāś ca grāmyā yāścāraṇyās tāsām eṣa uddhāro yac chyāmākaḥ_
yac chyāmākaḥ saumyas tam eva bhāginaṃ kṛṇute
yad akṛtvāgrayaṇaṃ navasyāśnīyād devānāṃ bhāgaṃ pratikḷptam adyāt
saṃvatsarād vā etad adhiprajāyate yad āgrayaṇam_
saṃvatsaraṃ vai brahmā

2.1.17x

tasmād brahmā purastāddhomasaṃsthitahomeṣv āvapeta_

2.1.17_2

ekahāyanī dakṣiṇā

2.1.17_3

sa hi saṃvatsarasya pratimā

2.1.17_4

reta eva hy eṣo 'prajātaḥ

2.1.17_5

prajātyai || 17 ||

2.1.18

atha haitad apratiratham <indrasya bāhū sthavirau vṛṣāṇau>_ iti_
etena ha vā indro 'surān pratyajayat_ [ed. 'surāna]
aprati ha bhavaty etena yajamāno bhrātṛvyaṃ jayati
saṃgrāme juhuyād aprati ha bhavati_
etena ha vai bharadvājaḥ pratardanaṃ samanahyat
sa rāṣṭry abhavat_
yaṃ kāmayeta rāṣṭrī syād iti tam etena saṃnahyet_
rāṣṭrī ha bhavati_
etena ha vā indro virājam abhyajayat_
daśaivānvāha
daśākṣarā virāḍ vairājaṃ vā etena yajamāno bhrātṛvyaṃ vṛṅkte
tad u haika ekādaśānvāhuḥ_
ekādaśākṣarā vai triṣṭup traiṣṭubho vajraḥ_
vajreṇaivaitad rakṣāṃsy apasedhati
dakṣiṇato vai devānāṃ yajñaṃ rakṣāṃsy ajighāṃsan_
tāny apratirathenāpāghnata
tasmād brahmāpratirathaṃ japann eti
yad brahmāpratirathaṃ japann eti yajñasyābhijityai rakṣasām apahatyai rakṣasām apahatyai || 18 ||

2.1.19

athātaś cāturmāsyānāṃ prayogaḥ
phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyāni prayuñjīta
mukhaṃ vā etat saṃvatsarasya yat phālgunī paurṇamāsī mukham uttare phālgunyau pucchaṃ pūrve [ed. pūrva]
tad yathā pravṛttasyāntau sametau syātām evam evaitat saṃvatsarasyāntau sametau bhavatas
tad yat phālgunyāṃ paurṇamāsyāṃ cāturmāsyair yajate mukhata evaitat saṃvatsaraṃ prayuṅkte_
atho bhaiṣajyayajñā vā ete yac cāturmāsyāni
tasmād ṛtusaṃdhiṣu prayujyante_
ṛtusaṃdhiṣu vai vyādhir jāyate
tāny etāny aṣṭau havīṃsṣi bhavanti
aṣṭau vai catasṛṇāṃ paurṇamāsīnāṃ havīṃṣi bhavanti
catasṛṇāṃ vai paurṇamāsīnāṃ vaiśvadevaṃ samāsaḥ_
atha yad agniṃ manthanti prajāpatir vai vaiśvadevam_
prajātyā eva_
athaitaṃ daivaṃ garbhaṃ prajanayati_
atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ saptadaśo vai prajāpatiḥ
prajāpater āptyai
atha yat sadvantāv ājyabhāgāv asisaṃtīti vai sadvantau bhavataḥ_
atha yad virājau saṃyājye annaṃ vai śrīr virāḍ annādyasya śriyo 'varuddhyai_ [ed. 'varuddhyā 'tha]
atha yan nava prayājā navānuyājā aṣṭau havīṃṣi vājinaṃ navamaṃ tan nakṣatrīyāṃ virājam āpnoti_
atho āhur daśanīṃ virājam iti prayājānuyājā havīṃṣy āghārāv ājyabhāgāv iti || 19 ||

2.1.20

atha yad agnīṣomau prathamaṃ devatānāṃ yajaty agnīṣomau vai devānāṃ mukham_
mukhata eva tad devān prīṇāti_
atha yat savitāraṃ yajaty asau vai savitā yo 'sau tapati_
etam eva tena prīṇāti_
atha yat sarasvatīṃ yajati vāg vai sarasvatī
vācam etena prīṇāti_
atha yan pūṣaṇaṃ yajaty asau vai pūṣā yo 'sau tapati_
etam eva tena prīṇāti_
atha yan marutaḥ svatavaso yajati ghorā vai marutaḥ svatavasas
tān eva tena prīṇāti_
atha yad viśvān devān yajaty ete vai viśve devā yat sarve devās
tān eva tena prīṇāti_
atha yad dyāvāpṛthivyau yajati pratiṣṭhe vai dyāvāpṛthivyau
pratiṣṭhityā eva_
atha yad vājino yajati paśavo vai vājinaḥ
paśūn eva tena prīṇāti_
atho ṛtavo vai vājinaḥ_
ṛtūn eva tena prīṇāti_
atho chandāṃsi vai vājinaḥ_
chandāṃsy eva tena prīṇāti_
atho devāśvā vai vājinaḥ_
atra devāḥ sāśvā abhīṣṭāḥ prītā bhavanti_
atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe vaiśvadeveneṣṭaṃ bhavati || 20 ||

2.1.21

vaiśvadevena vai prajāpatiḥ prajā asṛjata
tāḥ sṛṣṭā aprasūtā varuṇasya yavāñ jakṣus
tā varuṇo varuṇapāśaiḥ pratyabandhāt
tāḥ prajāḥ prajāpatiṃ pitaram etyopāvadann upa taṃ yajñakratuṃ jānīhi yeneṣṭvā varuṇam aprīṇāt
sa prīto varuṇaḥ_
varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmanaḥ saṃpramucyanta iti
tata etaṃ prajāpatir yajñakratum apaśyad varuṇapraghāsān_
tam āharat
tenāyajata
teneṣṭvā varuṇam aprīṇāt
sa prīto varuṇo varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmanaḥ prajāḥ prāmuñcat
pra ha vā etasya prajā varuṇapāśebhyaḥ sarvasmāc ca pāpmano mucyante
ya evaṃ veda_
atha yad agniṃ praṇayanti yam evāmuṃ vaiśvadeve manthanti tam eva tat praṇayanti
yan mathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam
atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ sadvantāv ājyabhāgau virājau saṃyājye teṣām uktaṃ brāhmaṇam
atha yan nava prayājā navānuyājā navaitāni havīṃṣi
samānāni tv eva pañca saṃcarāṇi havīṃṣi bhavanti pauṣṇāntāni
teṣām uktaṃ brāhmaṇam || 21 ||

2.1.22

atha yad aindrāgno dvādaśakapālo bhavati balaṃ vai teja indrāgnī
balam eva tat tejasi pratiṣṭhāpayati_
atha yad vāruṇy āmikṣendro vai varuṇaḥ [ed. āmīkṣendro, corr. Patyal]
sa u vai payobhājanas
tasmād vāruṇy āmikṣā_ [ed. amikṣā]
atha yan mārutī payasyāpsu vai marutaḥ śritāḥ_ [ed. śritaḥ. corr. Patyal]
āpo hi payaḥ_
athendrasya vai marutaḥ śrita aindraṃ payas
tasmān mārutī payasyā_
atha yat kāya ekakapālaḥ prajāpatir vai kaḥ
prajāpater āptyā
atho sukhasya vā etan nāmadheyaṃ kam iti [ed. nāmagheyam]
sukham eva tad adhy ātman dhatte_
atha yan mithunau gāvau dadāti tat prajātyai rūpam
ukthyā vājinaḥ_
atha yad apsu varuṇaṃ yajati sva evainaṃ tad āyatane prīṇāti_
atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe varuṇapraghāsair iṣṭaṃ bhavati || 22 ||

2.1.23

aindro vā eṣa yajñakratur yat sākamedhās
tad yathā mahārājaḥ purastāt senānīkāni vyuhyābhayaṃ panthānam anviyād evam evaitat purastād devatā yajati [ed. sainānīkāni, corr. Patyal]
tad yathaivādaḥ somasya mahāvratam evam evaitad iṣṭimahāvratam
atha yad agnim anīkavantaṃ prathamaṃ devatānāṃ yajaty agnir vai devānāṃ mukham_
mukhata eva tad devān prīṇāti_
atha yan madhyaṃdine marutaḥ sāṃtapanān yajatīndro vai marutaḥ saṃtapanāḥ_
aindraṃ mādhyaṃdinam_
tasmād etān indreṇopasaṃhitān yajati_
atha yat sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti puṣṭikarma vai gṛhamedhīyaḥ
sāyaṃ poṣaḥ paśūnām_
tasmāt sāyaṃ gṛhamedhīyena caranti_
atah yac chvo bhūte gṛhamedhīyasya niṣkāśamiśreṇa pūrṇadarveṇa caranti pūrvedyuḥ karmaṇaivaitat prātaḥ karmopasaṃtanvanti_
atha yat prātar marutaḥ krīḍino yajatīndro vai marutaḥ krīḍinas
tasmād enān indreṇopasaṃhitān yajati_
atha yad agniṃ praṇayanti yam evāmuṃ vaiśvadeve manthanti tam eva tat praṇayanti
yan mathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam
atha yat saptadaśa sāmidhenyaḥ sadvantāv ājyabhāgau virājau saṃyājye teṣām uktaṃ brāhmaṇam
atha yan nava prayājā navānuyājā aṣṭau havīṃṣi samānāni tv eva ṣaṭsaṃcarāṇi havīṃṣi bhavanty aindrāgnāntāni
teṣām uktaṃ brāhmaṇam
atha yan mahendram antato yajaty antaṃ vai śreṣṭhī bhajate
tasmād enam antato yajati_
atha yad vaiśvakarmaṇa ekakapālo 'sau vai viśvakarmā yo 'sau tapati_
etam eva tena prīṇāti_

2.1.23x

atha yad ṛṣabhaṃ dadāty aindro ha yajñakratuḥ || 23 ||

2.1.24

atha yad aparāhṇe pitṛyajñena caranty aparāhṇabhājo vai pitaras
tasmād aparāhṇe pitṛyajñena caranti
tad āhur yad aparapakṣabhājo vai pitaraḥ kasmād enān pūrvapakṣe yajantīti
devā vā ete pitaras
tasmād enān pūrvapakṣe yajantīti_
atha yad ekāṃ sāmidhenīṃ trir anvāha sakṛd ha vai pitaras
tasmād ekāṃ sāmidhenīṃ trir anvāha_
atha yad yajamānasyārṣeyaṃ nāha ned yajamānaṃ pravṛṇajānīti_
atha yat somaṃ pitṛmantaṃ pitṝn vā somavataḥ pitṝn barhiṣadaḥ pitṝn agniṣvāttān ity āvāhayati
na haike svaṃ mahimānam āvāhayanti yajamānasyaiṣa mahimeti vadanta āvāhayed iti tv eva sthitam
agner hy eṣa mahimā bhavati_
oṃ svadhety āśrāvayati_
astu svadheti pratyāśrāvayati
svadhākāro hi pitṝṇām
atha yat prayājānuyājebhyo barhiṣmantāv uddharati prajā vai barhir net prajāṃ pitṛṣu dadhānīti
te vai ṣaṭ saṃpadyante
ṣaḍ vā ṛtavaḥ_
ṛtavaḥ pitaraḥ
pitṝṇām āptyai || 24 ||

2.1.25

atha yaj jīvanavantāv ājyabhāgau bhavato yajamānam eva taj jīvayati_
atha yad ekaikasya haviṣas tisrastisro yājyā bhavanti hvayaty evainān prathamayā
dvitīyayā gamayati
praiva tṛtīyayā yacchati_
atho devayajñam evaitat pitṛyajñena vyāvartayati_
atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas
tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_
atha yad agniṃ kavyavāhanam antato yajaty etat sviṣṭakṛto pitaras
tasmād agniṃ kavyavāhanam antato yajati_
atha yad iḍām upahūyāvaghrāya na prāśnanti paśavo vā iḍā
net paśūn pravṛṇajānīti_
atha yat sūktavāke yajamānasyāśiṣo 'nvāha ned yajamānaṃ pravṛṇajānīti_
atha yat patnīṃ na saṃyājayanti net patnīṃ pravṛṇajānīti_
atha yat pavitravati mārjayante śāntir vai bheṣajam āpaḥ
śāntir evaiṣā bheṣajam antato yajñe kriyate_
atha yad adhvaryuḥ pitṛbhyo nipṛṇāti jīvān eva tat pitṝn anu manuṣyāḥ pitaro 'nupravahanti_
atho devayajñam evainaṃ pitṛyajñena vyāvartayanti_
atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas
tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_
atha yat prāñco 'bhyutkramyādityam upatiṣṭhante devaloko vā ādityaḥ
pitṛlokaḥ pitaraḥ_
devalokam evaitat pitṛlokād upasaṃkrāmantīti_
atha yad dakṣiṇāñco 'bhyutkramyāgnīn upatiṣṭhante prītyaiva tad deveṣv antato 'rdhaṃ caranti_

2.1.25x

atha yad udañco 'bhyutkramya traiyaṃbakair yajante rudram eva tat svasyāṃ diśi prīṇanti_ [ed. svāyāṃ but see corrigenda p. 302]

2.1.25_2

atho devayajñam evaitat pitṛyajñena vyāvartayanti_

2.1.25_3

atho dakṣiṇāsaṃstho vai pitṛyajñas

2.1.25_4

tam evaitad udaksaṃsthaṃ kurvanti_

2.1.25_5

atha yad antata ādityeṣṭyā yajatīyaṃ vā aditiḥ_

2.1.25_6

asyām evainam antataḥ pratiṣṭhāpayati_

2.1.25_7

atha yat parastāt paurṇamāsena yajate tathā hāsya pūrvapakṣe sākamedhair iṣṭaṃ bhavati || 25 ||

2.1.26

trayodaśaṃ vā etaṃ māsam āpnoti yac chunāsīryeṇa yajate_
etāvān vai saṃvatsaro yāvān eṣa trayodaśo māsaḥ_
atha yad agniṃ praṇayanti yam evāmuṃ vaiśvadeve manthanti tam eva tat praṇayanti
yan mathyate tasyoktaṃ brāhmaṇam_
yady u na mathyate paurṇamāsam eva tantraṃ bhavati
pratiṣṭhā vai paurṇamāsam_
pratiṣṭhityā evātha yad vāyuṃ yajati prāṇo vai vāyuḥ
prāṇam eva tena prīṇāti_
atha yac chunāsīraṃ yajati saṃvatsaro vai śunāsīraḥ
saṃvatsaram eva tena prīṇāti_
atha yat sūryaṃ yajaty asau vai sūryo yo 'sau tapati_
etam eva tena prīṇāti_
atha yac chvetāṃ dakṣiṇāṃ dadāty etasyaiva tad rūpaṃ kriyate_
atha yat prāyaścittapratinidhiṃ kurvanti svastyayanam eva tat kurvanti
yajñasyaiva śāntir yajamānasya bhaiṣajyāya
tair vā etaiś cāturmāsyair devāḥ sarvān kāmān āpnuvaṃt sarvā iṣṭīḥ sarvam amṛtatvam_
sa vā eṣa prajāpatiḥ saṃvatsaraś caturviṃśo yac cāturmāsyāni
tasya mukham eva vaiśvadevam_
bāhū varuṇapraghāsāḥ
prāṇo 'pāno vyāna ity etās tisra iṣṭayaḥ_ [ed. praṇo]
ātmā mahāhaviḥ
pratiṣṭhā śunāsīram_
sa vā eṣa prajāpatir eva saṃvatsaro yac cāturmāsyāni

2.1.26x

sarvaṃ vai prajāpatiḥ

2.1.26_2

sarvaṃ cāturmāsyāni

2.1.26_3

tat sarveṇaiva sarvam āpnoti ya evaṃ veda yaś caivaṃ vidvāṃś cāturmāsyair yajate cāturmāsyair yajate cāturmāsyairyajate

2.1.26col

ity atharvavede gopathabrāhmaṇottarabhāge prathamaḥ prapāṭhakaḥ ||

Linked texts (7)