Pramāṇa · Search · About · API

Gopathabrahmana 1.1

Gopathabrāhmaṇa 1.1

Language
Sanskrit

1.1.1

oṃ brahma ha vā idam agra āsīt svayaṃbhv ekam eva
tadaikṣata
mahad vai yakṣam yad ekam evāsmi
hantāhaṃ mad eva manmātraṃ dvitīyaṃ devaṃ nirmimā iti
tad abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya lalāṭe sneho yad ārdram ājāyata
tenānandat
tad abravīt_
mahad vai yakṣaṃ suvedam avidam aham iti
tad yad abravīt_
mahad vai yakṣaṃ suvedam avidam aham iti
tasmāt suvedo 'bhavat
taṃ vā etaṃ suvedaṃ santaṃ sveda ity ācakṣate parokṣeṇa
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ || 1 ||

1.1.2

sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya sarvebhyo romagartebhyaḥ pṛthaksvedadhārāḥ prāsyandanta
tābhir anandat
tad abravīt_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ dhārayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ca_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ janayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ca_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ āpsyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
tad yad abravīt_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ dhārayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
tasmād dhārā abhavan_
tad dhārāṇāṃ dhārātvaṃ yac cāsu dhriyate
tad yad abravīt_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ janayiṣyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
tasmāj jāyā abhavan_
taj jāyānāṃ jāyātvaṃ yac cāsu puruṣo jāyate yac ca putraḥ [ed.: yāc]
pun nāma narakam anekaśatatāram_
tasmāt trātīti putras
tat putrasya putratvam_
tad yad abravīt_
ābhir vā aham idaṃ sarvaṃ āpsyāmi yad idaṃ kiṃ ceti
tasmād āpo 'bhavan_
tad apām aptvam

1.1.2x

āpnoti vai sa sarvān kāmān yān kāmayate || 2 ||

1.1.3

tā apaḥ sṛṣṭvānvaikṣata
tāsu svāṃ chāyām apaśyat
tām asyekṣamāṇasya svayaṃ reto 'skandat
tad apsu pratyatiṣṭhat
tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tāḥ śrāntās taptāḥ saṃtaptāḥ sārdham eva retasā dvaidham abhavan_
tāsām anyatarā atilavaṇā apeyā asvādvyas
tā aśāntā retaḥ samudraṃ vṛtvātiṣṭhan_
athetarāḥ peyāḥ svādvyaḥ śāntās
tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyo yad reta āsīt tad abhṛjjyata [ed.: asīt]
tasmād bhṛguḥ samabhavat
tad bhṛgor bhṛgutvam_
bhṛgur iva vai sa sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda || 3 ||

1.1.4

sa bhṛguṃ sṛṣṭvāntaradhīyata
sa bhṛguḥ sṛṣṭaḥ prāṅ aijata
taṃ vāg anvavadat_
vāyo vāya iti
sa nyavartata sa dakṣiṇāṃ diśam aijata
taṃ vāg anvavadat_
mātariśvan mātariśvann iti
sa nyavartata sa pratīcīṃ diśam aijata
taṃ vāg anvavadat_
pavamāna pavamāneti
sa nyavartata sa udīcīṃ diśam aijata
taṃ vāg anvavadat_
vāta vāteti
tam abravīt_
na nv avidam aham iti
na hīti_
athārvāṅ enam etāsv evāpsv anviccheti
tad yad abravīd athārvāṅ enam etāsv evāpsv anviccheti tad atharvābhavat
tad atharvaṇo 'tharvatvam_
tasya ha vā etasya bhagavato 'tharvaṇa ṛṣer yathaiva brahmaṇo lomāni yathāṅgāni yathā prāṇa evam evāsya sarva ātmā samabhavat
tam atharvāṇaṃ brahmābravīt prajāpateḥ prajāḥ sṛṣṭvā pālayasveti
tad yad abravīt prajāpateḥ prajāḥ sṛṣṭvā pālayasveti tasmāt prajāpatir abhavat

1.1.4x

tat prajāpateḥ prajāpatitvam

1.1.4_2

atharvā vai prajāpatiḥ

1.1.4_3

prajāpatir iva vai sa sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda || 4 ||

1.1.5

tam atharvāṇam ṛṣim abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād daśatayān atharvaṇa ṛṣīn niramimataikarcān dvyṛcāṃs tṛcāṃs caturṛcān pañcarcānt ṣaḍarcānt saptarcān aṣṭarcān navarcān daśarcān iti [ed.: ṣaḍarcāṃt]
tān atharvaṇa ṛṣīn abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo daśatayān ātharvaṇān ārṣeyān niramimataikādaśān dvādaśāṃs trayodaśāṃś caturdaśān pañcadaśān ṣoḍaśānt saptadaśān aṣṭādaśān navadaśān viṃśān iti [ed.: ṣoḍaśāṃt, note also pañcarcānt above]
tān atharvaṇa ṛṣīn ātharvaṇāṃś cārṣeyān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo yān mantrān apaśyat sa ātharvaṇo vedo 'bhavat
tam ātharvaṇaṃ vedam abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād om iti mana evordhvam akṣaram udakrāmat
sa ya icchet sarvair etair atharvabhiś cātharvaṇaiś ca kurvīyety etayaiva tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
sarvair ha vā asyaitair atharvabhiś cātharvaṇaiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute || 5 ||

1.1.6

sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
sa ātamata eva trīṃl lokān niramimīta pṛthivīm antarikṣaṃ divam iti
sa khalu pādābhyām eva pṛthivīṃ nirmamimīta_
udarād antarikṣaṃ mūrdhno divam_
sa tāṃs trīṃl lokān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas trīn devān niramimīta_
agniṃ vāyum ādityam iti
sa khalu pṛthivyā evāgniṃ niramimītāntarikṣād vāyuṃ diva ādityam_
sa tāṃs trīn devān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas trīn vedān niramimīta ṛgvedaṃ yajurvedaṃ sāmavedam iti_
agner ṛgvedaṃ vāyor yajurvedaṃ ādityāt sāmavedam
sa tāṃs trīn vedān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyas tisro mahāvyāhṛtīr niramimīta bhūr bhuvaḥ svar iti
bhūr ity ṛgvedād bhuva iti yajurvedāt svar iti sāmavedāt
sa ya icchet sarvair etais tribhir vedaiḥ kurvīyety etābhir eva tan mahāvyāhṛtibhiḥ kurvīta
sarvair ha vā asyaitais tribhir vedaiḥ kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etābhir mahāvyāhṛtibhiḥ kurute || 6 ||

1.1.7

tā yā amū retaḥ samudraṃ vṛtvātiṣṭhaṃs tāḥ prācyo dakṣiṇācyaḥ pratīcya udīcyaḥ samavadravanta
tad yat samavadravanta tasmāt samudra ucyate
tā bhītā abruvan
bhagavantam eva vayaṃ rājānaṃ vṛṇīmaha iti
yac ca vṛtvātiṣṭhaṃs tad varaṇo 'bhavat
taṃ vā etaṃ varaṇaṃ santaṃ varuṇa ity ācakṣate parokṣeṇa
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ
sa samudrād amucyata
sa mucyur abhavat
taṃ vā etaṃ mucyuṃ santaṃ mṛtyur ity ācakṣate parokṣeṇa
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣas
taṃ varuṇaṃ mṛtyum abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasya śrāntasya taptasya saṃtaptasya sarvebhyo 'ṅgebhyo raso 'kṣarat
so 'ṅgaraso 'bhavat
taṃ vā etaṃ aṅgarasaṃ santam aṅgirā ity ācakṣate parokṣeṇa
parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ || 7 ||

1.1.8

tam aṅgirasam ṛṣim abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptād viṃśino 'ṅgirasa ṛṣīn niramimīta
tān viṃśino 'ṅgirasa ṛṣīn abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo daśatayān āṅgirasān ārṣeyān niramimīta ṣoḍaśino 'ṣṭādaśino dvādaśina ekarcān dvyṛcāṃs tṛcāṃś caturṛcān pañcarcān ṣaḍarcān saptarcān iti
tān aṅgirasa ṛṣīn āṅgirasāṃś cārṣeyān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyo yān mantrān apaśyat sa āṅgiraso vedo 'bhavat
tām āṅgirasaṃ vedam abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tasmāc chrāntāt taptāt saṃtaptāj janad iti dvaitam akṣaraṃ vyabhavat
sa ya icchet sarvair etair aṅgirobhiś cāṅgirasaiś ca kurvīyety etayaiva tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
sarvair ha vā asyaitair aṅgirobhiś cāṅgirasaiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute || 8 ||

1.1.9

sa ūrdhvo 'tiṣṭhat
sa imāṃl lokān vyaṣṭabhnāt
tasmād aṅgiraso 'dhīyāna ūrdhvas tiṣṭhati
tad vrataṃ sa manasā dhyāyed yad vā ahaṃ kiṃ ca manasā dhyāsyāmi tathaiva tad bhaviṣyati [ed.: yed]
tad dha sma tathaiva bhavati
tad apy etad ṛcoktam_
śreṣṭho ha vedas tapaso 'dhi jāto brahmajyānāṃ kṣitaye saṃbabhūva |
ṛjyad bhūtaṃ yad asṛjyatedaṃ niveśanam anṛṇaṃ dūram asyeti [ed.: ṛcy ṛgbhūtaṃ - see note Patyal]
tā vā etā aṅgirasāṃ jāmayo yan menayaḥ
karoti menibhir vīryaṃ ya evaṃ veda || 9 ||

1.1.10

sa diśo 'nvaikṣata prācīṃ dakṣiṇāṃ pratīcīm udīcīṃ dhruvām ūrdhvām iti
tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyaḥ pañca vedān niramimīta
sarpavedaṃ piśācavedam asuravedam itihāsavedaṃ purāṇavedam iti
sa khalu prācyā eva diśaḥ sarpavedaṃ niramimīta
dakṣiṇasyāḥ piśācavedam_
pratīcyā asuravedam
udīcyā itihāsavedam_
dhruvāyāś cordhvāyāś ca purāṇavedam
sa tān pañca vedān abhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tebhyaḥ śrāntebhyas taptebhyaḥ saṃtaptebhyaḥ pañca mahāvyāhṛtīr niramimīta
vṛdhat karad ruhan mahat tad iti
vṛdhad iti sarpavedāt
karad iti piśācavedāt_
ruhad ity asuravedāt_
mahad itītihāsavedāt
tad iti purāṇavedāt
sa ya icchet sarvair etaiḥ pañcabhir vedaiḥ kurvīyety etābhir eva tan mahāvyāhṛtibhiḥ kurvīta
sarvair ha vā asyaitaiḥ pañcabhir vedaiḥ kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etābhir mahāvyāhṛtibhiḥ kurute || 10 ||

1.1.11

sa āvataś ca parāvataś cānvaikṣata
tās tatraivābhyaśrāmyad abhyatapat samatapat
tābhyaḥ śrāntābhyas taptābhyaḥ saṃtaptābhyaḥ śam ity ūrdhvam akṣaram udakrāmat
sa ya icchet sarvābhir etābhir āvadbhiś ca parāvadbhiś ca kurvīyety etayaivā tan mahāvyāhṛtyā kurvīta
sarvābhir ha vā asyaitābhir āvadbhiś ca parāvadbhiś ca kṛtaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etayā mahāvyāhṛtyā kurute || 11 ||

1.1.12

sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
sa manasa eva candramasaṃ niramimīta
nakhebhyo nakṣatrāṇi
lomabhya oṣadhivanaspatīn_
kṣudrebhyaḥ prāṇebhyo 'nyān bahūn devān_
sa bhūyo 'śrāmyad bhūyo 'tapyad bhūya ātmānaṃ samatapat
sa etaṃ trivṛtaṃ saptatantum ekaviṃśatisaṃsthaṃ yajñam apaśyat [ed. ekaviśatisaṃsthaṃ]
tad apy etad ṛcoktam
<agnir yajñaṃ trivṛtaṃ saptatantum [PS 5.28.1c]> iti_
athāpy eṣa prākrīḍitaḥ ślokaḥ pratyabhivadati
sapta sutyāḥ sapta ca pākayajñā iti || 12 ||

1.1.13

tam āharat
tenāyajata
tasyāgnir hotāsīt_
vāyur adhvaryuḥ
sūrya udgātā
candramā brahmā
parjanyaḥ sadasyaḥ_
oṣadhivanaspatayaś camasādhvaryavaḥ_
viśve devā hotrakāḥ_
atharvāṅgiraso goptāras
taṃ ha smaitam evaṃvidvāṃsaḥ pūrve śrotriyā yajñaṃ tataṃ sāvasāya ha smāhety abhivrajanti
mā no 'yaṃ gharma udyataḥ pramattānām amṛtāḥ prajāḥ pradhākṣīd iti
tān vā etān parirakṣakānt sadaḥprasarpakān ity ācakṣate dakṣiṇāsamṛddhān_
tad u ha smāha prajāpatiḥ_
yad vai yajñe 'kuśalā ṛtvijo bhavanty acaritino brahmacaryam aparāgyā vā
tad vai yajñasya viriṣṭam ity ācakṣate
yajñasya viriṣṭam anu yajamāno viriṣyate
yajamānasya viriṣṭam anv ṛtvijo viriṣyante_
ṛtvijāṃ viriṣṭam anu dakṣiṇā viriṣyante
dakṣiṇānāṃ viriṣṭam anu yajamānaḥ putrapaśubhir viriṣyate
putrapaśūnāṃ viriṣṭam anu yajamānaḥ svargeṇa lokena viriṣyate
svargasya lokasya viriṣṭam anu tasyārdhasya yogakṣemo viris.yate yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam || 13 ||

1.1.14

taṃ ha smaitam evaṃvidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ yajñaviriṣṭī vā yajñaviriṣṭino vety upādhāveran
namas te astu bhagavan
yajñasya no viriṣṭaṃ sandhehīti
tad yatraiva viriṣṭaṃ syāt tatrāgnīn upasamādhāya śāntyudakaṃ kṛtvā pṛthivyai śrotrāyeti trir evāgnīnt samprokṣati triḥ paryukṣati
triḥ kārayamānam ācāmayati ca saṃprokṣati ca
yajñavāstu va samprokṣati_
athāpi vedānāṃ rasena yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate
tad yathā lavaṇena suvarṇaṃ saṃdadhyāt suvarṇena rajataṃ rajatena lohaṃ lohena sīsaṃ sīsena trapv evam evāsya yajñasya viriṣṭaṃ saṃdhīyate
yajñasya saṃdhitim anu yajamānaḥ saṃdhīyate [ed. saṃghīyate]
yajamānasya saṃdhitim anv ṛtvijaḥ saṃdhīyante_
ṛtvijāṃ saṃdhitim anu dakṣiṇāḥ saṃdhīyante
dakṣiṇānāṃ saṃdhitim anu yajamānaḥ putrapaśubhiḥ saṃdhīyate
putrapaśūnāṃ saṃdhitim anu yajamānaḥ svargeṇa lokena saṃdhīyate
svargasya lokasya saṃdhitim anu tasyārdhasya yogakṣemaḥ saṃdhīyate yasminn ardhe yajanta iti brāhmaṇam || 14 ||

1.1.15

tad u ha smāhātharvā devo vijānan yajñaviriṣṭānandānīty upaśamayeran yajñe prāyaścittiḥ kriyate 'pi ca yad u bahv iva yajñe vilomaṃ kriyate na caivāsya kā canārtir bhavati na ca yajñaviṣkandham upayāty apahanti punarmṛtyum apātyeti punārājātiṃ kāmacāro 'sya sarveṣu lokeṣu bhāti ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān brahmā bhavati yasya caivaṃvidvān brahmā dakṣiṇataḥ sado 'dhyāste yasya caivaṃvidvān brahmā dakṣiṇata udaṅmukha āsīno yajña ājyāhutīr juhotīti brāhmaṇam || 15 ||

1.1.16

brahma ha vai brahmāṇaṃ puṣkare sasṛje
sa khalu brahmā sṛṣṭaś cintām āpede
kenāham ekenākṣareṇa sarvāṃś ca kāmānt sarvāṃś ca lokānt sarvāṃś ca devānt sarvāṃś ca vedānt sarvāṃś ca yajñānt sarvāṃś ca śabdānt sarvāś ca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamāny anubhaveyam iti
sa brahmacaryam acarat
sa om ity etad akṣaram apaśyad dvivarṇaṃ caturmātraṃ sarvavyāpi sarvavibhvayātayāmabrahma brāhmīṃ vyāhṛtiṃ brahmadaivatām_
tayā sarvāṃś ca kāmānt sarvāṃś ca lokānt sarvāṃś ca devānt sarvāṃś ca vedānt sarvāṃś ca yajñānt sarvāṃś ca śabdānt sarvāś ca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamāny anvabhavat
tasya prathamena varṇenāpaḥ snehaṃ cānvabhavat
tasya dvitīyena varṇena tejo jyotīṃṣy anvabhavat || 16 ||

1.1.17

tasya prathamayā svaramātrayā pṛthivīm agnim oṣadhivanaspatīn ṛgvedaṃ bhūr iti vyāhṛtiṃ gāyatraṃ chandas trivṛtaṃ stomaṃ prācīṃ diśaṃ vasantam ṛtuṃ vācam adhyātmaṃ jihvāṃ rasam itīndriyāṇy anvabhavat || 17 ||

1.1.18

tasya dvitīyayā svaramātrayāntarikṣaṃ vāyuṃ yajurvedaṃ bhuva iti vyāhṛtiṃ traiṣṭubhaṃ chandaḥ pañcadaśaṃ stomaṃ pratīcīṃ diśaṃ grīṣmam ṛtuṃ prāṇam adhyātmaṃ nāsike gandhaghrāṇam itīndriyāṇy anvabhavat || 18 ||

1.1.19

tasya tṛtīyayā svaramātrayā divam ādityaṃ sāmavedaṃ svar iti vyāhṛtiṃ jāgataṃ chandaḥ saptadaśaṃ stomam udīcīṃ diśaṃ varṣā ṛtuṃ jyotir adhyātmaṃ cakṣuṣī darśanam itīndriyāny anvabhavat || 19 ||

1.1.20

tasya vakāramātrayāpaś candramasam atharvavedaṃ nakṣatrāṇy om iti svam ātmānaṃ janad ity aṅgirasām ānuṣṭubhaṃ chanda ekaviṃśaṃ stomaṃ dakṣiṇāṃ diśaṃ śaradam ṛtuṃ mano 'dhyātmaṃ jñānaṃ jñeyam itīndriyāṇy anvabhavat || 20 ||

1.1.21

tasya makāraśrutyetihāsapurāṇaṃ vākovākyaṃ gāthā nārāśaṃsīr upaniṣado 'nuśāsanānīti vṛdhat karad ruhan mahat tac cham om iti vyāhṛtīḥ svaraśamyanānātantrīḥ svaranṛtyagītavāditrāṇy anvabhavac caitrarathaṃ daivataṃ vaidyutaṃ jyotir bārhataṃ chandas triṇavatrayastriṃśau stomau dhruvām ūrdhvāṃ diśaṃ hemantaśiśirāv ṛtū śrotram adhyātmaṃ śabdaśravaṇam itīndriyāṇy anvabhavat || 21 ||

1.1.22

saiṣaikākṣararg brahmaṇas tapaso 'gre prādurbabhūva brahmavedasyātharvaṇaṃ śukram
ata eva mantrāḥ prādurbabhūvuḥ
sa tu khalu mantrāṇām atapasāsuśrūṣānadhyāyādhyayanena yad ūnaṃ ca viriṣṭaṃ ca yātayāmaṃ ca karoti tad atharvaṇāṃ tejasā pratyāpyāyayet_
mantrāś ca mām abhimukhībhaveyur garbhā iva mātaram abhijighāṃsuḥ
purastād oṃkāraṃ prayuṅkte_
etayaiva tad ṛcā pratyāpyāyet_
eṣaiva yajñasya purastād yujyate_
eṣā paścāt
sarvata etayā yajñas tāyate
tad apy etadṛcoktam_
yā purastād yujyata ṛco akṣare parame vyomann iti
tad etad akṣaraṃ brāhmaṇo yaṃ kāmam icchet trirātropoṣitaḥ prāṅmukho vāgyato barhiṣy upaviśya sahasrakṛtva āvartayet
sidhyanty asyārthāḥ sarvakarmāṇi ceti brāhmaṇam || 22 ||

1.1.23

vasor dhārāṇām aindraṃ nagaram_
tad asurāḥ paryavārayanta
te devā bhītā āsan
ka imān asurān apahaniṣyatīti [ed. īmān]
ta oṃkāraṃ brahmaṇaḥ putraṃ jyeṣṭhaṃ dadṛśrus
te tam abruvan
bhavatā mukhenemān asurāñ jayemeti
sa hovāca
kiṃ me pratīvāho bhaviṣyatīti
varaṃ vṛṇīṣveti
vṛṇā iti
sa varam avṛṇīta
na mām anīrayitvā brāhmaṇā brahma vadeyuḥ_
yadi vadeyur abrahma tat syād iti
tatheti
te devā devayajanasyottarārdhe 'suraiḥ saṃyattā āsan_
tān oṃkāreṇāgnīdhrīyād devā asurān parābhāvayanta
tad yat parābhāvayanta tasmād oṃkāraḥ pūrvam ucyate
yo ha vā etam oṃkāraṃ na vedāvaśī syād ity atha ya evaṃ veda brahmavaśī syād iti
tasmād oṃkāra ṛcy ṛg bhavati
yajuṣi yajuḥ
sāmni sāma
sūtre sūtram_

1.1.23x

brāhmaṇe brāhmaṇam_

1.1.23_2

śloke ślokaḥ

1.1.23_3

praṇave praṇava iti brāhmaṇam || 23 ||

1.1.24

oṃkāraṃ pṛcchāmaḥ
ko dhātuḥ
kiṃ prātipadikam_
kiṃ nāmākhyātam_
kiṃ liṅgam_
kiṃ vacanam_
kā vibhaktiḥ
kaḥ pratyayaḥ
kaḥ svara upasargo nipātaḥ
kiṃ vai vyākaraṇam_
ko vikāraḥ
ko vikārī
katimātraḥ
kativarṇaḥ
katyakṣaraḥ
katipadaḥ
kaḥ saṃyogaḥ
kiṃ sthānānupradānakaraṇaṃ śikṣukāḥ kim uccārayanti
kiṃ chandaḥ
ko varṇa iti pūrve praśrāḥ_
athottare
mantraḥ kalpo brāhmaṇam ṛg yajuḥ sāma
kasmād brahmavādina oṃkāram āditaḥ kurvanti

1.1.24x

kiṃ daivatam_

1.1.24_2

kiṃ jyotiṣam_

1.1.24_3

kiṃ niruktam_

1.1.24_4

kiṃ sthānam_

1.1.24_5

kā prakṛtiḥ

1.1.24_6

kimadhyātmam iti

1.1.24_7

ṣaṭtriṃśat praśrnāḥ

1.1.24_8

pūrvottarāṇāṃ trayo vargā dvādaśakāḥ_

1.1.24_9

etair oṃkāraṃ vyākhyāsyāmaḥ || 24 ||

1.1.25

indraḥ prajāpatim apṛcchat_
bhagavann abhiṣṭūya pṛcchāmīti
pṛccha vatsety abravīt
kim ayam oṃkāraḥ
kasyaḥ putraḥ
kiṃ caitac chandaḥ
kiṃ caitad varṇaḥ
kiṃ caitad brahmā brahma sampadyate
tasmād vai tad bhadram oṃkāraṃ pūrvam ālebhe
svaritodātta ekākṣara oṃkāra ṛgvede
traisvaryodāta ekākṣara oṃkāro yajurvede
dīrghaplutodātta ekākṣara oṃkāraḥ sāmavede
hrasvodātta ekākṣara oṃkāro 'tharvavede_
udāttodāta dvipada a u ity ardhacatasro mātrā makāre vyañjanam ity āhuḥ_
yā sā prathamā mātrā brahmadevatyā raktā varṇena
yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched brāhmaṃ padam_
yā sā dvitīyā mātrā viṣṇudevatyā kṛṣṇā varṇena
yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched vaiṣṇavaṃ padam_
yā sā tṛtīyā mātraiśānadevatyā kapilā varṇena
yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched aiśānaṃ padam_
yā sārdhacaturthī mātrā sarvadevatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasannibhā varṇena
yas tāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchet padam anāmakam
oṃkārasya cotpattiḥ_

1.1.25x

vipro yo na jānāti tatpunarupanayanam_

1.1.25_2

tasmād brāhmāṇavacanam ādartavyaṃ yathā lātavyo gotro brahmaṇaḥ putraḥ_

1.1.25_3

gāyatraṃ cchandaḥ

1.1.25_4

śuklo varṇaḥ

1.1.25_5

puṃso vatsaḥ

1.1.25_6

rudro devatā

1.1.25_7

oṃkāro vedānām || 25 ||

1.1.26

ko dhātur iti_
āpṛdhātuḥ_
avatim apy eke
rūpasāmānyād arthasāmānyaṃ nedīyas
tasmād āper oṃkāraḥ sarvam āpnotīty arthaḥ kṛdantam arthavat
prātipadikam adarśanam_
pratyayasya nāma saṃpadyate nipāteṣu cainaṃ vaiyākaraṇā udāttaṃ samāmananti tad avyayībhūtam
anvarthavācī śabdo na vyeti kadā caneti
sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu va vibhaktiṣu vacaneṣu ca sarveṣu yan na vyeti tad avyayam_
ko vikārī cyavate
prasāraṇam
āpnoter ākarapakārau vikāryau_
ādita oṃkāro vikriyate
dvitīyo makāraḥ_
eva dvivarṇa ekākṣara om ity oṃkāro nirvṛttaḥ || 26 ||

1.1.27

katimātra iti_
ādes tisro mātrāḥ_
abhyādāne hi plavate
makāraś caturthīm_
kiṃ sthānam iti_
ubhāv oṣṭhau sthānam_
nādānupradānakaraṇau ca dvisthānam_ [ed. nādāna-, cf. Patyal p. 28]
saṃdhyakṣaram avarṇaleśaḥ kaṇṭhyo yathoktaśeṣaḥ
pūrvo vivṛtakaraṇasthitaś ca
dvitīyaspṛṣṭakaraṇasthitaś ca
na saṃyogo vidyate_
ākhyātopasargānudāttasvaritaliṅgavibhaktivacanāni ca saṃsthānādhyāyina ācāryāḥ pūrve babhūvuḥ
śravaṇād eva pratipadyante na kāraṇaṃ pṛcchanti_
athāparapakṣīyāṇāṃ kaviḥ pañcālacaṇḍaḥ paripṛcchako babhūvāṃbu pṛthagudgīthadoṣān bhavanto bruvantv iti
tad vācy upalakṣayed varṇākṣarapadāṅkaśaḥ_
vibhaktyām ṛṣiniṣevitām iti vācaṃ stuvanti
tasmāt kāraṇaṃ brūmaḥ_
varṇānām ayam idaṃ bhaviṣyatīti
ṣaḍaṅgavidas tat tathādhīmahe
kiṃ chanda iti
gāyatraṃ hi chandaḥ_
gāyatrī vai devānām ekākṣarā śvetavarṇā ca vyākhyātā
dvau dvādaśakau vargau_

1.1.27x

etad vai vyākaraṇaṃ dhātvarthavacanaṃ śaikṣyaṃ chandovacanaṃ ca_

1.1.27_2

athottarau dvau dvādaśakau vargau vedarahasikī vyākhyātā

1.1.27_3

mantraḥ kalpo brāhamaṇam ṛg yajuḥ sāmātharvāṇi_

1.1.27_4

eṣā vyāhṛtiś caturṇāṃ vedānām ānupūrveṇoṃ bhūr bhuvaḥ svar iti vyāhṛtayaḥ || 27 ||

1.1.28

asamīkṣyapravalhitāni śrūyante
dvāparādāv ṛṣīṇām ekadeśo doṣapatir iha cintām āpede tribhiḥ somaḥ pātavyaḥ samāptam iva bhavati
tasmād ṛgyajuḥsāmāny apakrāntatejāṃsy āsan_
tantra maharṣayaḥ paridevayāṃ cakrire
mahac chokabhayaṃ prāptāḥ smaḥ_
na caitat sarvaiḥ samabhihitam_
te vayaṃ bhagavantam evopadhāvāma
sarveṣām eva śarma bhavānīti
te tathety uktvā tūṣṇīm atiṣṭhan
nānupasannebhya iti_
upopasīdāmīti nīcair babhūvuḥ
sa ebhya upanīya provāca
māmikām eva vyāhṛtim ādita āditaḥ kṛṇudhvam iti_
evaṃ māmakā ādhīyante narte bhṛgvaṅgirovidbhyaḥ somaḥ pātavyaḥ_
ṛtvijaḥ parābhavanti
yajamāno rajasāpadhvasyati
śrutiś cāpadhvastā tiṣṭhatīti_
evam evottarottarād yogāt tokaṃ tokaṃ praśādhvam iti_
evaṃ pratāpo na parābhaviṣyatīti
tathā ha tathā ha bhagavann iti pratipedira āpyāyayan_
te tathā vītaśokabhayā babhūvus
tasmād brahmavādina oṃkāram āditaḥ kurvanti || 28 ||

1.1.29

kiṃ devatam iti_
ṛcām agnir devatam_
tad eva jyotiḥ_
gāyatraṃ chandaḥ
pṛthivī sthānam
<agnim īḷe purohitaṃ yajñasya devam ṛtvijaṃ hotāraṃ ratnadhātamam [ṚV 1.1.1]> ity evam ādiṃ kṛtvā ṛgvedam adhīyate
yajuṣāṃ vāyur devatam_
tad eva jyotis
traiṣṭubhaṃ chandaḥ_
antarikṣaṃ sthānam
<iṣe tvorje tvā vāyava stha devo vaḥ savitā prārpayatu śreṣṭhatamāya karmaṇe [VS 1.1]>_ity evam ādiṃ kṛtvā yajurvedam adhīyate
sāmnām ādityo devatam_
tad eva jyotiḥ_
jāgataṃ chandaḥ_
dyauḥ sthānam
<agna ā yāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye ni hotā satsi barhiṣi [SV 1.1]>_ity evam ādiṃ kṛtvā samāvedam adhīyate_
atharvaṇāṃ candramā devatam_
tad eva jyotiḥ
sarvāṇi chandāṃsi_
āpaḥ sthānam_
<śaṃ no devīr abhiṣṭaya [PS 1.1.1]> ity evam ādiṃ kṛtvātharvavedam adhīyate_
adbhyaḥ sthāvarajaṅgamo bhūtagrāmaḥ saṃbhavati
tasmāt sarvam āpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayam

1.1.29x

antaraite trayo vedā bhṛgūn aṅgirasaḥ śritā ity ab iti prakṛtir apām oṃkāreṇa ca_

1.1.29_2

etasmād vyāsaḥ purovāca

1.1.29_3

bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛto 'nyān vedān adhīyīta

1.1.29_4

nānyatra saṃskṛto bhṛgṅgiraso 'dhīyīta

1.1.29_5

sāmavede 'tha khilaśrutir brahmacaryeṇa caitasmād atharvāṅgiraso ha yo veda sa veda sarvam iti brāhmaṇam || 29 ||

1.1.30

adhyātmam ātmabhaiṣajyam ātmakaivalyam oṃkāraḥ_
ātmānaṃ nirudhya saṅgamamātrīṃ bhūtārthacintāṃ cintayet_
atikramya vedebhyaḥ sarvaparam adhyātmaphalaṃ prāpnotītyarthaḥ
savitarkaṃ jñānamayam ity etaiḥ praśnaiḥ prativacanaiś ca yathārthaṃ padam anuvicintya prakaraṇajño hi prabalo viṣayī syāt sarvasmin vākovākya iti brāhmaṇam || 30 ||

1.1.31

etad dha smaitad vidvāṃsam ekādaśākṣaṃ maudgalyaṃ glāvo maitreyo 'bhyājagāma
sa tasmin brahmacaryaṃ vasato vijñāyovāca kiṃ svin maryā ayaṃ tan maudgalyo 'dhyeti yad asmin brahmacaryaṃ vasatīti
tad dhi maudgalyasyāntevāsī śuśrāva
sa ācāryāyāvrajyācacaṣṭe
duradhīyānaṃ vā ayaṃ bhavantam avocad yo 'yam adyātithir bhavati
kiṃ saumya vidvān iti
trīn vedān brūte bho iti
tasya saumya vipaṣṭo vijigīṣo 'ntevāsī taṃ me hvayeti
tam ājuhāva
tam abhyuvācāsāv iti
bho iti
kiṃ saumya ta ācāryo 'dhyetīti
trīn vedān brūte
bho iti
yan nu khalu saumyāsmābhiḥ sarve vedā mukhato gṛhītāḥ kathaṃ ta evam ācāryo bhāṣate
kathaṃ nu śiṣṭāḥ śiṣṭebhya evaṃ bhāṣeran
yaṃ hy enam ahaṃ praśnaṃ pṛcchāmi na taṃ vivakṣyati
na hy enam adhyetīti
sa ha maudgalyaḥ svam antevāsinam uvāca parehi saumya glāvaṃ maitreyam upasīda_
adhīhi bhoḥ sāvitrīṃ gāyatrīṃ caturviṃśatiyoniṃ dvādaśamithunām_
yasyā bhṛgvaṅgirasaś cakṣuḥ_
yasyāṃ sarvam idaṃ śritaṃ tāṃ bhavān prabravītv iti
sa cet saumya duradhīyāno bhaviṣyaty ācāryovāca brahmacārī brahmācāriṇo sāvitrīṃ prāheti vakṣyati tat tvaṃ brūyād duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyam avocat

1.1.31x

sa tvā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocaḥ

1.1.31_2

purā saṃvatsarād ārtim āriṣyasīti || 31 ||

1.1.32

sa tatrājagāma yatretaro babhūva
taṃ ha papraccha
sa ha na pratipede
taṃ hovāca duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyam avocat
sa tvā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocaḥ
purā saṃvatsarād ārtim āriṣyasīti
sa ha maitreyaḥ svān antevāsita uvāca yathārthaṃ bhavanto yathāgṛhaṃ yathāmano viprasṛjyantām_
duradhīyānaṃ vā ahaṃ maudgalyam avocam_
sa mā yaṃ praśnam aprākṣīn na taṃ vyavocam_
tam upaiṣyāmi
śāntiṃ kariṣyāmīti
sa ha maitreyaḥ prātaḥ samitpāṇir maudgalyam upasasādāsau vā ahaṃ bho maitreyaḥ
kimartham iti
duradhīyānaṃ vā ahaṃ bhavantam avocam_
tvaṃ mā yaṃ praśnam aprākṣīr na taṃ vyavocam_
tvām upaiṣyāmi
śāntiṃ kariṣyāmīti
sa hovācātra vā upetaṃ ca sarvaṃ ca kṛtaṃ pāpakena tvā yānena carantam āhuḥ_
atho 'yaṃ mama kalyāṇas [Patyal's transl. implies the emendation āhū ratho]
taṃ te dadāmi
tena yāhīti
sa hovācaitad evātrātviṣaṃ cānṛśaṃsyaṃ ca yathā bhavān āha_
upāyāmi tveva bhavantam iti

1.1.32x

taṃ hopeyāya

1.1.32_2

taṃ hopetya papraccha kiṃ svid āhur bhoḥ savitur vareṇyaṃ bhargo devasya kavayaḥ kim āhur dhiyo vicakṣva yadi tāḥ pravettha

1.1.32_3

pracodayāt savitā yābhir etīti [ed. pracodayānt, corr. Patyal]

1.1.32_4

tasmā etat provāca vedāṃś chandāṃsi savitur vareṇyam

1.1.32_5

bhargo devasya kavayo 'nnam āhuḥ karmāṇi dhiyas

1.1.32_6

tad u te prabravīmi pracodayāt savitā yābhir etīti [ed. pracodayānt]

1.1.32_7

tam upasaṃgṛhya papracchādhīhi bhoḥ kaḥ savitā kā sāvitrī || 32 ||

1.1.33

mana eva savitā vāk sāvitrī
yatra hy eva manas tad vāg yatra vai vāk tan mana iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam
agnir eva savitā pṛthivī sāvitrī
yatra hy evāgnis tat pṛthivī yatra vai pṛthivī tad agnir iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam_
vāyur eva savitāntarikṣaṃ sāvitrī
yatra hy eva vāyus tad antarikṣaṃ yatra vā antarikṣaṃ tad vāyur iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam
āditya eva savitā dyauḥ sāvitrī
yatra hy evādityas tad dyaur yatra vai dyaus tad āditya iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam_
candramā eva savitā nakṣatrāṇi sāvitrī
yatra hy eva candramās tan nakṣatrāṇi yatra vai nakṣatrāṇi tac candramā iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam
ahar eva savitā rātriḥ sāvitrī
yatra hy evāhas tad rātrir yatra vai rātris tad ahar iti_
ete dve yonī eka mithunam
uṣṇam eva savitā śītaṃ sāvitrī
yatra hy evoṣṇaṃ tac chītaṃ yatra vai śītaṃ tad uṣṇam iti_
ete dve yonī ekaṃ mithunam
abhram eva savitā varṣaṃ sāvitrī
yatra hy evābhraṃ tad varṣaṃ yatra vai varṣaṃ tad abhram iti_

1.1.33x

ete dve yonī ekaṃ mithunam_

1.1.33_2

vidyud eva savitā stanayitnuḥ sāvitrī

1.1.33_3

yatra hy eva vidyut tat stanayitnur yatra vai stanayitnus tad vidyud iti_

1.1.33_4

ete dve yonī ekaṃ mithunam_

1.1.33_5

prāṇa eva savitānnaṃ sāvitrī

1.1.33_6

yatra hy eva prāṇas tad annaṃ yatra vā annaṃ tat prāṇa iti_

1.1.33_7

ete dve yonī ekaṃ mithunam_

1.1.33_8

vedā eva savitā chandāṃsi sāvitrī_ [ed. omits sentence end marker]

1.1.33_9

yatra hy eva vedās tac chandāṃsi yatra vai chandāṃsi tad vedā iti_

1.1.33_10

ete dve yonī ekaṃ mithunam_

1.1.33_11

yajña eka savitā dakṣiṇāḥ sāvitrī

1.1.33_12

yatra hy eva yajñas tad dakṣiṇā yatra vai dakṣiṇās tad yajña iti_

1.1.33_13

ete dve yonī ekaṃ mithunam

1.1.33_14

etad dha smaitad vidvāṃsam opākārim āsastur brahmacārī te saṃsthita ity athaita āsastur ācita iva cito babhūva_

1.1.33_15

athotthāya prāvrājīd ity etad vā ahaṃ veda naitāsu yoniṣv ita etebhyo vā mithunebhyaḥ saṃbhūto brahmacārī mama purāyuṣaḥ preyād iti || 33 ||

1.1.34

brahma hedaṃ śriyaṃ pratiṣṭhām āyatanam aikṣata
tat tapasva
yadi tad vrate dhriyeta tat satye pratyatiṣṭhat
sa savitā sāvitryā brāhmaṇaṃ sṛṣṭvā tat savitrīṃ paryadadhāt
tat savitur vareṇyam iti sāvitryāḥ prathamaḥ pādaḥ [ed. savitryāḥ]
pṛthivy arcaṃ samadadhāt_
ṛcāgnim
agninā śriyam_
śriyā striyam_
striyā mithunam_
mithunena prajām_
prajayā karma
karmaṇā tapas [ed. kamaṇā]
tapasā satyam_
satyena brahma
brahmaṇā brāhmaṇam_
brāhmaṇena vratam_
vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryāḥ prathamaṃ pādaṃ vyācaṣṭe || 34 ||

1.1.35

bhargo devasya dhīmahīti sāvitryā dvitīyaḥ pādaḥ_
antarikṣeṇa yajuḥ samadadhāt_
yajuṣā vāyum_
vāyunābhram
abhreṇa varṣam_
varṣeṇauṣadhivanaspatīn
oṣadhivanaspatibhiḥ paśūn
paśubhiḥ karma
karmaṇā tapas
tapasā satyam_
satyena brahma
brahmaṇā brāhmaṇam_
brāhmaṇena vratam_
vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryā dvitīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe || 35 ||

1.1.36

dhiyo yo naḥ pracodayād iti sāvitryās tṛtīyaḥ pādaḥ_
divā sāma samadadhāt
sāmnādityam
ādityena raśmīn [ed. raśmi+īn]
raśmibhir varṣam_
varṣeṇauṣadhivanaspatīn
oṣadhivanaspatibhiḥ paśūn
paśubhiḥ karma
karmaṇā tapas
tapasā satyam_
satyena brahma
brahmaṇā brāhmaṇam_
brāhmaṇena vratam_
vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavati_
aśūnyo bhavaty avichinno bhavaty avichinno 'sya tantur avichinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etaṃ sāvitryās tṛtīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe || 36 ||

1.1.37

tena ha vā evaṃviduṣā brāhmaṇena brahmābhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
brahmaṇākāśam abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam
ākāśena vāyur abhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭaḥ_
vāyunā jyotir abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
jyotiṣāpo 'bhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭāḥ_
adbhir bhūmir abhipannā grasitā parāmṛṣṭā
bhūmyānnam abhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam
annena prāṇo 'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭaḥ
prāṇena mano 'bhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭam_
manasā vāg abhipannā grasitā parāmṛṣṭā
vācā vedā abhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭāḥ_
vedair yajño 'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭas [ed. parimṛṣṭas]
tāni ha vā etāni dvādaśamahābhūtāny evaṃvidi pratiṣṭhitāni
teṣāṃ yajña eva parārdhyaḥ || 37 ||

1.1.38

taṃ ha smaitam evāṃvidvāṃso manyante vidmainam iti yāthātathyam avidvāṃsaḥ_
ayaṃ yajño vedeṣu pratiṣṭhitaḥ_
vedā vāci pratiṣṭhitāḥ_
vāṅ manasi pratiṣṭhitā
manaḥ prāṇe pratiṣṭhitam_
prāṇo 'nne pratiṣṭhitaḥ_
annaṃ bhūmau pratiṣṭhitam_
bhūmir apsu pratiṣṭhitā_
āpo jyotiṣi pratiṣṭhitāḥ_
jyotir vāyau pratiṣṭhitam_
vāyur ākāśe pratiṣṭhitaḥ_
ākāśaṃ brahmaṇi pratiṣṭhitam_
brahma brāhmaṇe brahmavidi pratiṣṭhitam_
yo ha vā evaṃvit sa brahmavit
puṇyāṃ ca kīrtiṃ labhate surabhīṃś ca gandhān_
so 'pahatapāpmā_
anantāṃ śriyam aśnute ya evaṃ veda yaś caivaṃvidvān evam etāṃ vedānāṃ mātaraṃ sāvitrīṃ saṃpadam upaniṣadam upāsta iti brāhmaṇam || 38 ||

1.1.39

<āpo garbhaṃ janayantīr [PS 4.1.8]> iti_
apāṃ garbhaḥ puruṣaḥ
sa yajñaḥ_
adbhir yajñaḥ praṇīyamānaḥ prāṅ tāyate
tasmād ācamanīyaṃ pūrvam āhārayati
sa yad ācāmati trir ācāmati
dviḥ pariśumbhati_
āyur avaruhya pāpmānaṃ nirṇudati_
upasādya yajuṣoddhṛtya mantrān prayujyāvasāya prācīḥ śākhāḥ saṃdhāya niraṅguṣṭhe pāṇāv amṛtam asy amṛtopastaraṇam asy amṛtāya tvopastṛṇāmīti pāṇāv udakam ānīya <jīvā stha [PS 19.55.12-15, ŚS 19.69.1-4]>_iti sūktena trir ācāmati
sa yat pūrvam ācāmati sapta prāṇāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitad agniṃ vāyum ādityaṃ candramasam apaḥ paśūn anyāṃś ca prajās tān etenāsminn āpyāyayati_
āpo 'mṛtam_
sa yad dvitīyam ācāmati saptāpānāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitat paurṇamāsīm aṣṭakām amāvāsyāṃ śraddhāṃ dīkṣāṃ yajñaṃ dakṣiṇās tān etenāsminn āpyāyayati_
āpo 'mṛtam_
sa yat tṛtīyam ācāmati sapta vyānāṃs tān etenāsminn āpyāyayati
yā hy emā bāhyāḥ śarīrān mātrās tad yathaitat pṛthivīm antarikṣaṃ divam_
nakṣatrāṇy ṛtūn ārtavān saṃvatsarāṃs tān etenāsminn āpyāyayati_
āpo 'mṛtam_
puruṣo brahma_
athāpriyanigamo bhavati tasmād vai vidvān puruṣam idaṃ puṇḍarīkam iti [ed. athāprīṃgnigamo, but see Patyal p. 44]
prāṇa eṣa sa puri śete saṃpuri śeta iti
puriśayaṃ santaṃ prāṇaṃ puruṣa ity ācakṣate parokṣeṇa

1.1.39x

parokṣapriyā iva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ

1.1.39_2

sa yat pūrvam ācāmati purastāddhomāṃs tenāsminn avarunddhe

1.1.39_3

sa yad dvitīyam ācāmaty ājyabhāgau tenāsminn avarunddhe

1.1.39_4

sa yat tṛtīyam ācāmati saṃsthitahomāṃs tenāsminn avarunddhe

1.1.39_5

sa yad dviḥ pariśumbhati tat samitsaṃbarhiḥ [ed. saṃmit, cf. Patyal p. 45]

1.1.39_6

sa yat sarvāṇi khāni sarvaṃ deham āpyāyayati yac cānyadātāraṃ mantrakāryaṃ yajñe skandati sarvaṃ tenāsminnavarunddhe

1.1.39_7

sa yad oṃpūrvān mantrān prayuṅkta ā sarvamedhād ete kratava eta evāsya sarveṣu lokeṣu sarveṣu deveṣu sarveṣu vedeṣu sarveṣu bhūteṣu sarveṣu sattveṣu kāmacāraḥ kāmavimocanaṃ bhavaty ardhe ca na pramīyate ya evaṃ veda

1.1.39_8

tad apy etad ṛcoktam āpo bhṛgvaṅgiro rūpam āpo bhṛgvaṅgiromayaṃ sarvam āpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayam antaraite trayo vedā bhṛgūn aṅgiraso 'nugāḥ ||

1.1.39_9

apāṃ puṣpaṃ mūrtir ākāśaṃ pavitram uttamam iti_

1.1.39_10

ācamyābhyukṣyātmānam anumantrayata <indra jīva [PS 20.43.1, ŚS 19.70.1]>_iti brāhmaṇaṃ || 39 ||

1.1.39col

ity atharvavede gopathabrāhmaṇapūrvabhāge prathamaḥ prapāṭhakaḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (12)