Rigvedabrahmana 15
Ṛgvedabrāhmaṇa 15
- Language
- Sanskrit
15.1
iti caturdaśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
devā vā arbudena ca pāvamānībhiśca grāvṇo 'bhiṣṭutyāmṛtavannamṛtatvamāpnuvansatyaṃ saṃkalpaṃ tatho evaitadyajamāno yadarbudena ca pāvamānībhiśca grāvṇo 'bhiṣṭautyāpnotyamṛtatvamāpnoti satyaṃ saṃkalpamatha stute pavamāne dadhidharmeṇa carantyatra kālo hi bhavatyatho savanasyaiva sarasatāyā
atha haviṣpaṅktyā caranti tasyā uktaṃ brāhmaṇaṃ bhāradvājyā madhyaṃdine
prasthitānāṃ yajati bharadvājo ha madhyaṃdina indrāya somaṃ pradadau sā vā
aindrī triṣṭubbhavatyaindraṃ hi traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanamanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityai atha hotrāḥ saṃyajanti tāsāmuktaṃ
brāhmaṇamatheḍātha hotṛcamasastasyoktaṃ brāhmaṇaṃ huteṣu dākṣiṇeṣu dakṣiṇā
nīyante 'trāpavargo hyabhiṣavo bhavatyatho ātmānamevaitanniṣprīṇāti yaddakṣiṇā nīyante 'tho dakṣiṇābhirvai yajñaṃ dakṣayati tadyaddakṣiṇābhiryajñaṃ
dakṣayati tasmāddakṣiṇā nāmātmadakṣiṇaṃ vai satraṃ tasmādaharaharjapeyuridamahaṃ māṃ kalyāṇye kīrtyai svargāya lokāyāmṛtatvāya dakṣiṇāṃ nayānītyātmānamevaitatkalyāṇye kīrtyai svargāya lokāyāmṛtatvāya dakṣiṇāṃ nayanti vaiśvāmitrīṃ marutvatīyagrahasya puronuvākyāmanūcya vaiśvāmitryā yajati savanatatirvai marutvatīyagraho vāgvai viśvāmitro vācā yajñastāyate
te vā aindryau triṣṭubhau bhavata aindraṃ hi traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanamanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityai
15.2
atha ṣaḍvidhaṃ marutvatīyaṃ śaṃsati ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyā anuṣṭubhaṃ gāyatrīṃ bṛhatīmuṣṇihaṃ triṣṭubhaṃ jagatīmiti ṣaṭ chandāṃsi śaṃsati tasmātṣaḍvidhaṃ bhavatyā tvā rathaṃ yathotaya ityanuṣṭubhā
marutvatīyaṃ pratipadyate pavamānokthaṃ vā etadyanmarutvatīyamanuṣṭupsomasya
chanda uktaṃ padavigrahasya brāhmaṇaṃ gāyatrīḥ śaṃsati prāṇo vai gāyatryaḥ
prāṇameva tadātmandhatta idaṃ vaso sutamandha ityanucaraḥ sutavānpītavānpavamānokthaṃ hyetadindra nedīya edihītīndranihavaḥ pragātho nedīya
upaniṣkrāmeti haina maruta 'ūcuḥ praharṣayantaḥ so 'bravīddhatvā vṛtraṃ vijitya yuṣmābhirme 'yaṃ saha somapītha iti tairevāsyaiṣa saha somapīthaḥ
pra nūnaṃ brahmaṇaspatiriti pravānbrāhmaṇaspatyaḥ prahareti hainam̐ brahmovāca
praharṣayantso 'bravīddhatvā vṛtraṃ vijitya tvayā me 'yaṃ saha somapītha
iti sa eṣa brahmaṇa eva somapīthastasmindevatā anvābhajateti ha smāha
kauṣītakiryasminnindro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrira
ityatra devatā anvābhaktāstadārjunaitaiva stotriyo nānurūpa indranihavasya
brāhmaṇaspatyasya pragāthāvatha kasmātpunarādāyaṃ kakupkāraṃ śasyete iti
punarādāyaṃ vai sāmagāḥ pavamāne stuvate tasyaivaitadrūpaṃ kriyate 'gniṃnetā
bhaga iva kṣitīnāṃ tvaṃ soma kratubhiḥ sukraturbhūrityagnīṣomīye 'gnīṣomau
vā antarvṛtra āstāṃ tāvindro nāśaknodabhi vajraṃ prahartuṃ tāvetaṃ bhāgamupanirākrāmatāṃ yasyai'nayorasau paurṇamāse tadetaddārtaghnamevokthaṃ yanmarutvatīyametena hendro' vṛtramahan
15.3
pinvantyapo marutaḥ sudānava iti pinvantyapīyāpo vai pinvantyapīyā tadyadeva vṛtraṃ hatamāpo vyāyantyatrāpinvaṃstasmātpinvantyapīyā sā
vai jagatī tayā sarvāṇi savanāni jagadvanti bhavanti janiṣṭhā ugraḥ
sahase turāyeti jātavanmarutvatīyametaddvā indro 'jāyata yadvṛtramahannetadu
vā eṣa jāyate yo yajate tasya prathamāyāmadhvaryuḥ sakṛnmaddatpratyāgṛṇātyatra
hendraḥ¹ prathamamamāvattadetatpṛtanājideva sūktaṃ yanmarutvatīyametena hendraḥ¹
pṛtanā ajayattasya madhye nividaṃ dadhāti madhye vā idamātmano 'nnaṃ
dhīyate 'tha nividaḥ śaṃsati prāṇā vai nividaḥ prāṇānaiva tadātmandhatte
tāsāmekaikaṃ padamavagrāhaṃ śaṃsatyekaikameva tatprāṇamātmandhatta uttamena praṇītīmameva tatprāṇamutsṛjate tasmāddīmaṃ prāṇaṃ sarve prāṇā anuprāṇantyatho
annaṃ nivid ityāhuratasmādenā ārataṃ śaṃsedalramāṇa iva hi pratikāminamannādyamatti² ye tvāhiratye maghavannavardhannityukyaṃ śastvā yajati
ye śāmbare harivo ye gaviṣṭṭhāvityetaddai vā eṣa etāni saha vīryāṇyakarottairevāsyaiṣa saha somapīthaḥ sā vā aindrī triṣṭubbhavatyaindraṃ hi
traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanamanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ
pratiṣṭhityai vāgevāsau prathamānuṣṭubhāṃ pañca gāyatryo 'nuvartante mana indranihvavaḥ śrotraṃ brāhmaṇasatyaḥ prāṇo 'pāno vyāna iti tisra ekapātinya
ātmā sūktaṃ yadantarātmāṃstannivitpratiṣṭhā paridhānīyānnaṃ yājyā
15.4
niṣkevalyaṃ bahyo devatāḥ prācyaḥ śasyante bahya ūrdhvā athaitadindrasyaiva niṣkevalyaṃ tanniṣkevalyasya niṣkevalyatvamatha yadvṛhatyā pratipadyate
bārhato vā eṣa ya eṣa tapati tadenaṃ svena rūpeṇa samardhayati dve tisraḥ
karoti punarādāyaṃ tatprajātyai rūpaṃ dvāviva vā agre bhavatastata upaprajāyete stotriyaṃ śastvānurūpaṃ śaṃsatyātmā vai stotriyaḥ prajānurūpastasmātpratirūpamanurūpaṃ kurvīta pratirūpo haivāsya prajāyāmājāyate nāpratirūpo dhāgyāṃ śaṃsati prāṇo vai dhāgyā prāṇameva tadātmandhatte pragāthaṃ śaṃsati paśavo vai pragāthaḥ paśūnāmevāptyā atho prāṇāpānau vai
bārhataḥ pragāthaḥ prāṇāpānāveva tadātmandhatta indrasya nu vīryāṇi pravocamiti pañcadaśarcaṃ niṣkevalyaṃ pañcadaśo vai vajro vajreṇaiva tadyajamānasya
pāpmānaṃ hanti tasya madhye nividaṃ dadhāti madhye vā idamātmano 'nnaṃ
dhīyate 'tha nividaḥ śaṃsati prāṇā vai nividaḥ prāṇāneva tadātmandhatte
tāsāmekaikaṃ padamavagrāhaṃ śaṃsatyekaikameva tatprāṇamātmandhatta uttamena praṇītīmameva tatprāṇamutsṛjate tasmāddhīmaṃ prāṇaṃ sarve prāṇā anuprāṇantyatho
annaṃ nivid ityāūstasmādenā ārataṃ śaṃsedatvaramāṇa iva hi pratikāminamannādyamatti¹ nitarāṃ paridhānīyāṃ śaṃsettathā ha patnyapracyāvukā
bhavatyanudāyi nitarāṃ² tathā ha patnyanuddhatamanā iva bhavatyatha yadaśvaṃ dadātīndro vā aśva aindraṃ hyetadukthamindrameva tatprīṇātyātmā vai stotriyaḥ
prajānurūpo mahiṣī dhāgyā pragāthaḥ paśava ātmā sūktaṃ yadantarātmaṃstannivitpratiṣṭhā paridhānīyānnaṃ yājyā
15.5
pavamāne stūyamāne hotāraṃ mṛtyuḥ pratyālīyata tamājyena nyakarodanyatra stotriyādājye³ sāmājye pratyālīyata taṃ praugena nyakarodanyatra
stotriyāttaṃ mādhyaṃdine pavamāne pratyālīyata taṃ marutvatīyena nyakarodanyatraiva stotriyādatha vai niṣkevalye stotriyeṇaiva pratipadyate tadyathābhaye
'timucya mṛtyuṃ yathātimumucāna evaṃ tadāūrniṣkevalyamevedaṃ niṣkevalyamado mahāvrate śasyante vā amutra caturuttarāṇi kathamihopāpyanta iti
tāni vā ihopāptatarāṇi bhavanti stotriyānurūpau saṃśastau sapta caturuttarāṇi saṃpadyante caturakṣaraṃ ca padamudaiti te paśavastānpaśūnyajamāne
dadhāti virāḍvā agniṣṭomo navatiśataṃ stotriyāḥ saṃpadyante pratyakṣamevaitadagniṣṭomasya rūpamupaiti yadvirājā yajati pibā somamindra mandatu
tveti padaṃ pariśiṣya virājo 'rdharce 'śvāniti śrīrvirāḍannādyaṃ śriyāṃ
tadvirājyannādye pratitiṣṭhatyuttareṇa virājo 'rdharcena vaṣaṭkaroti svarga
eva talloke yajamānaṃ dadhātyanuvaṣaṭkarotyāūtīnāmeva śāntyā āūtīnāṃ
pratiṣṭhityā āūtīnāṃ pratiṣṭhitai
Linked texts (3)
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Gopathabrāhmaṇa (ed. Gaastra 1919) — Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit