Rigvedabrahmana 19
Ṛgvedabrāhmaṇa 19
- Language
- Sanskrit
19.1
ityaṣṭādaśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
te vai dīkṣiṣyamāṇā agnīnsaṃvapanta ekadhaiva tadbalaṃ vīryamātmandadhate 'thaitāṃ saṃnivapanīyāmiṣṭiṃ tanvate te 'gnaye brahmanvate 'ṣṭākapālaṃ puroḍāśaṃ nirvapantyagnaye kṣatravata ekādaśakapālamagnaye kṣatrabhṛte
dvādaśakapālaṃ brahmakṣatre eva tadyajamānāḥ samārohanti tābhyāmevaitatsvasti
saṃvatsaraṃ taranti¹ bahūnāṃ ceṣyamāṇānāmeṣā saṃnivapanīyokhā saṃbharaṇīyā saivaikasya dīkṣiṣyamāṇasya bhavati
19.2
athaitena² prājāpatyena paśunā yajante prajāpatiprasūtāḥ svastīmaṃ
saṃvatsaraṃ samaśnuvāmahā iti tasya haike vāyavyaṃ paśupuroḍāśaṃ kurvantyetadvai
prajāpateḥ pratyakṣaṃ rūpaṃ yadvāyurityagnaya u haike kāmāya kurvantyagnirvai kāmo devānāmīśvaraḥ sarveṣāmeva devānāṃ prītyai tasya haike vaiśvānarīyaṃ
paśupuroḍāśaṃ kurvantyasau vai vaiśvānaro yo 'sau tapatyetameva tatprīṇanti
te purastādeva dīkṣāprasavān³ kalpayante⁴ taiṣasyāmāvāsyāyā ekāha upariṣṭāddīkṣeranmāghasya vetyāhurastadubhayaṃ vyuditaṃ taiṣasya tvevoditataramiva
ta etaṃ trayodaśamadhicaraṃ māsamāpnuvantyetāvānvai saṃvatsaro yadeṣa trayodaśo māsastadvattaiva sarvaḥ saṃvatsara āpto bhavati
19.3
sa vai māghasyāmāvāsyāyāmupavasatyudaṅṅāvartsyannupeme vasanti prāyaṇīyeṇātirātreṇa yakṣyamāṇāstadenaṃ prathamamāpnuvanti taṃ caturviṃśenārabhante tadārambhaṇīyasyārambhaṇīyatvaṃ sa ṣaṇmāsānudaṅṅeti tamūrdhvaiḥ ṣaḍahairanuyanti sa ṣaṇmāsānudaṅṅitvā tiṣṭhate dakṣiṇāvartsyannupeme vasanti vaiṣuvatīyenāhnā yakṣyamāṇāstadenaṃ dvitīyamāpnuvanti sa ṣaṇmāsāndakṣiṇeti
tamāvṛttaḥ ṣaḍahairanuyanti sa ṣaṇmāsāndakṣiṇetvā tiṣṭhata udaṅṅāvartyattūpeme vasanti māhāvratīyenāhnā yakṣyamāṇāstadenaṃ tṛtīyamāpnuvanti taṃ
yattrirāpnuvanti tredhā vihito vai saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyai tadutaiṣāpi
yajñagāthā¹ gīyate ahorātrāṇi vidadhadūrṇāvā iva dhīryaḥ² ṣaṇmāso
dakṣiṇā nityaḥ³ ṣaḍudaṅketi⁴ sūrya iti ṣaḍdhyeṣa udaṅmāsāneti ṣaḍdakṣiṇā tadvai na tasminkāle dīkṣerannāgataṃ sasyaṃ bhavati daharakāṇyahāni bhavanti saṃvepamānā avabhṛthādudāyanti tasmāttanna dīkṣeraṃścaitrasyāmāvāsyāyā ekāha upariṣṭāddīkṣerannāgataṃ sasyaṃ bhavati mahāntyahāni
bhavantyasaṃvepamānā avabhṛthādudāyanti tasmādetatsthitam
19.4
athaitāmagnicityāyāṃ pañcahaviṣaṃ dīkṣaṇīyāmiṣṭimeke tanvate pañcapadā paṅkiḥ pāṅko vai yajño yajñasyaivāptyai athaitāmātithyāṃ pañcahaviṣameveṣṭimeke tanvate pañcapadā paṅkiḥ pāṅko vai yajño yajñasyaivāptyai
athaitā bahvagnīranvāha bahvyahyagnīnpraṇayanti tā vai catasro bhavanti catuṣṭayaṃ vā idaṃ sarvamasyaiva sarvasyāptyai triḥ prathamayā triruttamayāṣṭau saṃpadyante 'ṣṭākṣarā gāyatrī gāyatro vā agnirgāyatracchandāḥ svenaiva tacchandasāmīnpraṇayantyatha cinvanti yāvadahaṃ kāmayante 'thaitaṃ saṃcitaṃ sāmabhiḥ
pariṣṭuvantyatha hotāramāṅgaragnyukthamanujapeti rudro ha vā eṣa devānāmaśāntaḥ saṃcito bhavati tamevaitacchamayati niruktaṃ vaiśvānaraṃ yajati
nirukto hyeṣa tadā bhavati yadāmīnpraṇayanti
19.5
athāta ūrdhvamaikāhikaṃ karma havirdhānayoḥ pravarttanamagnīṣomayoḥ
praṇayanamagnīṣomīyaḥ paśustasyoktaṃ brāhmaṇamathāgnīṣomīyasya paśupuroḍāśamanvañci devasūbhyo havīṃṣi nirvapantyetā ha vai devatāḥ savānāmīśate
tā atra prīṇanti tā atra prītāḥ savān¹ prasravanti tasmāddeva²ssrutā vā
ṛṣṭī bhavantyetābhirvai devāḥ sarvā ṛṣṭīrāpnuvata tatho evaitadyajamānā
etābhireva sarvā ṛṣṭīrapnuvate 'tra haike sarvapṛṣṭhāyai havīṃṣi nirvapanti
sarvaṃ vā agnicityā sarveṇa sarvamāpnavāmeti tāni vai daśa havīṃṣi
bhavanti daśadaśinī virāṭchrīrvirāḍannādyaṃ śriyo virājo 'nnādyasyopāptyā atha sunvanti yāvadahaṃ kāmayante
19.6
athānūbandhyasya vapāyāṃ saṃsthitāyāṃ tvāṣṭreṇa paśunā caranti retaḥsiktirvai tvāṣṭraḥ patnīśāle caranti patnīṣu vai retaḥ sicyata upāṃśu
caranti retaḥsiktirvai tvāṣṭra upāṃśu vai retaḥ sicyate paryagnikṛtamutsṛjanti na saṃsthāpayanti retaḥsiktirvai tvāṣṭro nedretaḥ siktaṃ purā kālātsaṃsthāpayāmeti tadāñjarghadete devate āvāhayati tvaṣṭāraṃ ca vanaspatiṃ
ca kvāsmaite iṣṭe bhavata iti prayājeṣu vā ete devate yajati tatraivāsyaite
iṣṭe bhavataḥ
19.7
athānūbandhyasya paśupuroḍāśamanvañci devikābhyo havīṃṣi nirvapanti
yātayāmāni ha vā etasya cchandāṃsi bhavanti yaḥ somena yajate cchandāṃsi vai devikāstadyaddevikābhyo havīṃṣi nirvapanti tathā hāsyāyātayāmāni punaryātayāmāni bhavantyatho dhītarasāni ha vā etasya cchandāṃsi
bhavanti yaḥ somena yajate cchandāṃsi vai devikāstadyaddevikābhyo havīṃṣi
nirvapanti cchandasāmeva sarasatāyai tā vā etā devyo 'thaiṣa kaḥ prajāpatistasmāddevikāstāni vai pañca havīṃṣi bhavanti pañcapadā paṅktiḥ pāṅkto
vai yajño yajñasyaivāptyā atra haike devībhyo havīṃṣi nirvapanti sarvaṃ
vā agnicityā sarveṇa sarvamāpnavāmeti tāni vai daśa havīṃṣi bhavanti
daśadaśinī virāṭchrīrvirāḍannādyaṃ śriyo virājo 'nnādyasyopāptyā
atra haike diśāmaveṣṭīḥ kurvanti sarvaṃ vā agnicityā sarveṇa sarvamāpnavāmeti tāni vai ṣaḍḍhavīṃṣi bhavanti ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyai saṃsthitāyāṃ codavasānīyāyāṃ maitrāvaruṇyā payasyayā yajeta
tasyā uktaṃ brāhmaṇaṃ naitayāniṣṭvāgnicinmaithunaṃ careteti
19.8
mukhaṃ vā etatsaṃvatsarasya yaccaturviṃśaṃ tasmādagniṣṭomo bhavatyagniṣṭomo hi yajñānāṃ mukhaṃ mukhata eva tatsaṃvatsaraṃ prīṇanti taṃ haika
ukthyaṃ kurvanti yajñasyaiva sabhāratāyai tasya caturviṃśastomo bhavati caturviṃśatirvai saṃvatsarasyārdhamāsāḥ saṃvatsarasyaivāptyai tasya trīṇi ṣaṣṭiśatāni stotriyāṇāṃ saṃpadyante trīṇi vai ṣaṣṭiśatāni saṃvatsarasyāhnāṃ saṃvatsarasyaivāptyai tasya bṛhatpṛṣṭhaṃ bhavati dvitīyaṃ vā etadahnāṃ dvitīyaṃ
bṛhatpṛṣṭhānāṃ tasmādasya bṛhatpṛṣṭhaṃ bhavatyatha yaccaturviṃśamaharupayantyavadhṛtaṃ
vā u tacca mahāvrataṃ bṛhadu vā āyatanena mahāvratasya pṛṣṭhaṃ bhavati
tasmādbṛhadaivatasyāhnaḥ pṛṣṭhaṃ syāditi tasya saṃvatsaṃvatsaramabhiparyuditaṃ tasyaitāni chandorūpāṇi hotā janiṣṭhā cetana ityaṣṭarcamājyaṃ gāyatrīmātraṃ
gāyatrīmātro vai stomastadvai śastraṃ samṛddhaṃ yatstomena saṃpadyate mādhucchandasaḥ praugaḥ sa vai samṛddhastasya rūpeṇānye praugāḥ kalpante samṛddhaṃ me
prathamataḥ karma kṛtamasadityā tvā rathaṃ yathotaya iti marutvatīyasya
pratipadidaṃ vaso sutamandha ityanucara eṣa eva nitya ekāhātānastasyoktaṃ brāhmaṇam
19.9
kayā śubhā savayasaḥ sanīḍā iti marutvatīyamanuttamā te maghavannakirnviṃti navamī tayā paridadhātyuttarāḥ pūrvāḥ śastvā mārutyo
hi tā bhavantyathaiṣā niṣkevalyai tasminvā asti samānyā marutaḥ saṃmimikṣuriti saṃvattatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpaṃ tadidāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhamiti bṛhaddivo niṣkevalyaṃ bṛhaddivenātra hotā retaḥ siñcati
tadado mahāvratīyenāhnā prajanayatīti saṃvatsare saṃvatsare vai retaḥ siktirjāyate tasminvā asti saṃ te navanta prabhṛtā madeṣviti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpaṃ tatsaviturvṛṇīmahe 'dyā no deva savitariti nityaiva vaiśvadevasya pratipaccānucaraśca tayoruktaṃ brāhmaṇaṃ taddevasya
saviturvāryaṃ mahaditi sāvitraṃ prajāvantaṃ rayimasme saminvatviti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpaṃ te hi dyāvāpṛthivī viśvaśaṃbhuveti dyāvāpṛthivīyaṃ¹ panāyyamojo asme saminvatamiti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpaṃ kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagannityārbhavaṃ¹ saṃvatsara idamadyā vyakhyateti tatpratyakṣaṃ saṃvatsaramabhivadati
tadetasyāhno rūpaṃ yajñasya vo rathyaṃ viśpatiṃ viśāmiti śāryātaṃ vaiśvadevamindro² mitro varuṇaḥ saṃcikitrura iti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati
tadetasyāhno rūpaṃ vaiśvānarāya dhiṣaṇāmṛtāvadha iti vaiśvānarīyaṃ¹ dhiyā
rathaṃ na kuliśaḥ samṛṇvatīti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno
rūpaṃ vṛṣṇe śardhāya sumakhāya vedhasa iti mārutaṃ¹ giraḥ samañje vidatheṣvvābhuva iti saṃvatsatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpaṃ yajñena vardhata
jātavedasamiti jātavedasīyaṃ¹ saṃdadṛśvānrayimasmāsu dīdihīti saṃvattatsaṃvatsaramabhivadati tadetasyāhno rūpamityāgnimārutasūktānītyetāhvaḥ
sūktāni tadagniṣṭomo vokthyaṃ vāhaḥ saṃtiṣṭhate 'gniṣṭoma iti paiṅgyamukthyamiti kauṣītakam
19.10
tadvaitadahareke chandogāḥ sarvastomaṃ kurvantyanenāhnā ṣaḍahamāpnuvanṣaḍahena saṃvatsaraṃ ye ca saṃvatsare kāmāḥ ṣaḍaho vā u sarvaḥ saṃvatsara
iti vadantaste yadi tathā kuryuḥ ṣaḍahakḷptaṃ śastraṃ kalpayīta yatprathamasyāhna
ājyaṃ tadājyaṃ yo dvitīyasyāhnaḥ praugaḥ sa praugo yattṛtīyasyāhno
marutvatīyaṃ tanmarutvatīyaṃ yaccaturthasyāhno niṣkevalyaṃ tanniṣkevalyaṃ yatpañcamasyāhno vaiśvadevaṃ tadvaiśvadevaṃ yatṣaṣṭhasyāhna āgnimārutaṃ tadāgnimārutaṃ
tatra sarvānpṛṣṭha¹stotriyānsamāhṛtyopariṣṭātpragāthasya pragāthīkṛtya śaṃsetṣaḍahasyāptyai tadyathaitenāhnā chandogāḥ ṣaḍahamāpnuvanti ṣaḍahena saṃvatsaraṃ
ye ca saṃvatsare kāmā evamevaitenāhnā hotā ṣaḍahamāpnoti ṣaḍahena
saṃvatsaraṃ ye ca saṃvatsare kāmāstadya saitatpradikṣvāha saiṣā mugdhiriveti
yaṃ kaṃca cchandogāḥ stomamupāpadyeranna tadādriyeta yadevedaṃ śastaṃ prāgaikṣāma² tata eva neyādete vā u stomasāhe sūkte yatkayāśubhīyatadidāsīye tābhyāmeva na niṣpryaveteti na niṣpryaveteti
Linked texts (3)
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Śāṅkhāyanaśrautasūtra — Śāṅkhāyana, Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit