Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 2

Ṛgvedabrāhmaṇa 2

Language
Sanskrit

2.1

iti prathamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
gharmo vā eṣa pravṛjyate yadagnihotraṃ tadasau vai gharmo yo 'sau
tapatyetameva tatprīṇāti sa vai sāyaṃ ca prātaśca juhotyagnaye sāyaṃ sūryāya
prātaḥ sauryaṃ vā ahrarāgneyī rātrirmukhata eva tadahorātre prīṇāti
payasā juhuyādeṣa ha vai sarvāsāmoṣadhīnāṃ raso yatpayaḥ sarvaireva tadrasairaprīṇatprīṇāti tadu vā ājyaṃrdaśanastvaiva juhuyātsarvaṃ vā idamagnerannaṃ.
svenaiva tadannenāgnīnprīṇātīti gārhapatye 'dhiśrityāhavanīye juhuyāccaṣaṇo vai gārhapatya āhavana āhavanīyastasmādgārhapatye 'dhiśrityāhavanīye
juhuyād dvyantānaṅgārānkarotīmāveva tallokau vitārayati tasmādbhīmau
lokau saha santau nānevātha yadadhiśrityāvadyotayati¹ śrapayatyevainattadatha yadapaḥ pratyānayatyāpaḥ kṛtsnāni ha vai sarvāṇi havīṃṣi bhavanti
haviṣa eva kṛtsnatāyā atha yatpunaravadyotayatya'pa eva tacchṛpayati
trirupasādmudgagghomīyamudvāsayati traividhyāya trivṛddhi devakarmānucchindanniva² harettathā ha yajamāno 'pracyāvuko bhavatyathopaveṣeṇa daddiṇato 'ṅgārānupaspṛśati namo devebhya iti na hi namaskāramati devāḥ
supratyūḍhānaṅgārāmpratyūhettathā hāsya nāntamacāriṇī cana naśyati caturunnayeccatuṣṭayaṃ vā idaṃ sarvamasyaiva sarvasyāptyai pañcakṛtva unnayetpāṅkto vai
yajño yajñasyaivāptyai

2.2

upasado 'gnihotre veditavyā unnīyottareṇa gārhapatyamupasādayati
tadimaṃ lokamāpnotyāhavanīye hoṣyanddhitīyaṃ tadantarikṣalokamāpnoti
hutvā tṛtīyaṃ tadamuṃ lokamāpnoti pālāśīṃ samidhamabhyādadhāti somo
vai palāśaḥ sā prathamā somāhutiḥ prādeśamātrī bhavati prādeśamātraṃ
hīma ātmano 'bhi³ prāṇā dvyaṅgulaṃ samidho 'tihṛtyānudṛbhannivvābhijuhoti dvyaṅgule vā idaṃ mukhasyānnaṃ dhīyate dhūmāyantyāṃ grāmakāmasya
juhuyājjvalantyāṃ brahmavarcasakāmasyāṅgāreṣu paśukāmasyābhādhāyeti kheva
sthitamatra hyevaite sarve kāmā upāpyanta ityubhe āhutī hutvā japati
yā yajñasya samṛddhasyāśīḥ sā me samṛdhyatāmiti yā vai yajñasya samṛddhasyāśīḥ sā yajamānasya bhavatyuttarāvatīrāhutīrjuhuyāduttarottareṇa
eva tatsvargām̐llokānāpnoti sruco bughnenāṅgārānupaspṛśati svarga eva
talloke yajamānaṃ dadhāti dvirudīcīṃ srucamudyacchati rudrameva tatsvāyāṃ
diśi prītvāvasṛjati tasmādbhūyamānasyottarato na tiṣṭhennedetasyāghalasya
devasya pariprādhai 'sānīti tāsuttarataḥ sāyamapamārṣṭi pratīcīmādityaṃ
tadsaṃ nayati dakṣiṇata ūrdhvā prātarādityaṃ tadunnayati yatpūrvamupamārṣṭi
tatkūrce nilimpatyoṣadhīstena prīṇāti yaddvitīyaṃ taddakṣiṇena kūrcamuttānaṃ
pāṇiṃ nidadhāti pitṝṃstena prīṇātyatha yaddbhiḥ pradeśinyā prāśnāti
garbhānnūpūrveṇa prīṇāti tasmādanaśnanto garbhāḥ prāṇanti vayāṃsyuttareṇa tasmādvayāṃsi baṅga kiṃca kiṃcidiva bhakṣayanti śvetamiva prasnāpayantya1tha
yatsrucā bhakṣayati bhūtaṃ ca tena bhavyaṃ ca prīṇātyatha yatsrucaṃ nirleḍhi
sarpadevajanāṃstena prīṇātyatha yatsrucaṃ mārjayate rakṣodevajanāṃstena prīṇātyatha yatprāgudīcīra2pa utsiñcati gandharvāpsarasastena prīṇātyatha yatprāgudīcīṃ 3 srucamuddiśati rudrameva tatsvāyāṃ diśi dadhātyevamagnihotreṇa
sarvāṇi bhūtāni prīṇāti

2.3

āhavanīya eva juhuyāditi haika āhuḥ sarveṣu tveva juhuyādgomāya hyeta ādhīyante catasro gārhapatye catasro 'nvāhāryapacane dve
āhavanīye tā daśa saṃpadyante daśadaśinī virāṭ śrīrvirāḍannādyaṃ
śriyo virājo 'nnādyasyopāptyai sa ya evaṃ virāṭsaṃpannamagnihotraṃ juhoti sarvānkāmānāpnoti

2.4

atha yaddhutvāgnīnupatiṣṭhate prītvaiva taddeveṣvantato 'rthaṃ vadate yadvaiva
vatsaṃ spṛśati tasmādvātsapraṃ tathā ha yajamānātpaśavo 'nutkrāmukā bhavantyatha yadapa ācamya vrataṃ visṛjate 'psveva tadvrataṃ dadhāti tā asya
vrataṃ gopāyantyā punahoṃmāt

2.5

atha yatpravatsyaṃśca proṣivāṃścāgnīnupatiṣṭhate 'bhivādo haiṣa devatāyai
yadutkāśaṃ bhavatyatho 'gnibhya evaitadātmānaṃ paridadāti ye cainamanvañco
bhavanti

2.6

atha yadarakhyoragnīntsamārohayate devaratho vā araṇī devaratha evaināṃstatsamārohayate sa etena devarathena svasti svargaṃ lokaṃ
samaśnute yadveva punaḥ punarnirmanthyate teno haivāsya punarādheyamupāptaṃ
bhavati

2.7

ye vai kecānandā anne pāne mithune rājyā eva te saṃtatā avyavacchinnāḥ kriyante teṣāṃ rātriḥ kārotaro ya u vai kecānandā annādeva te sarve jāyante te devā abruvankathaṃ nvimānvayamānandānasmādṛśasyaiva pratigṛhṇīyāmeti te 'pāmūrdhvaṃ rasamudauhaṃstā oṣadhayaśca vanaspatayaśca samabhavannoṣadhīnāṃ ca vanaspatīnāṃ cordhvaṃ rasamudauhaṃstatphalamabhavatphalasyordhvaṃ rasamudauhaṃstadannamabhavadannasyordhvaṃ rasamudauhaṃstadreto 'bhavadretasa ūrdhvaṃ rasamudauhansa puruṣo 'bhavatso 'yaṃ puruṣo ya̍tprāṇiti
vāpāniti vā na tatprāṇena nāpānenāheti prāṇiṣaṃ vāpāniṣaṃ veti
vācaiva tadāha tatprāṇāpānau vācamapīto vāṅmayau bhavato 'tha yaccakṣuṣā
paśyati na taccakṣuṣāhetyadrākṣamiti vācaiva tadāha taccakṣurvācamapyeti
vāṅmayaṃ bhavatyatha yacchrotreṇa śṛṇoti na tacchrotreṇāhetyaśrauṣamiti vācaiva tadāha tacchrotraṃ vācamapyeti vāṅmayaṃ bhavatyatha yanmanasā saṃkalpayate
na tanmanasāheti samacīklṛpamiti vācaiva tadāha tanmano vācamapyeti
vāṅmayaṃ bhavatyatha yadaṅgaiḥ suśīmaṃ vā duḥśīmaṃ vā spṛśati na tadaṅgairāheti suśīmaṃ vā duḥśīmaṃ vāsprākṣamiti vācaiva tadāha tatsarva
ātmā vācamapyeti vāṅmayo bhavati tadetadṛcābhyuditaṃ nendrādṛte pavate
dhāma kiṃcaneti vāgvā indro na hyṛte vācaḥ pavate dhāma kiṃcana sa
vai sāyaṃ juhoti

2.8

agnirjyotirjyotiragniriti taṃ jyotiḥ santaṃ jyotirityāha sa
satyaṃ vadati tasyāyaṃ vāṅmaya ātmā satyamayo bhavati satyamayā u
devā atha svāheti juhoti tasyaitāṃ devāḥ satyañjatasyāhutiṃ pratigṛhṇanti
rātryā u śīrṣṇansatyaṃ vadati sa yadiha vā api tata ūrdhvaṃ mṛṣā
vadati satyaṃ haivāsyoditaṃ bhavati rātryā u hi śīrṣantasatyaṃ vadatyatha
prātarjuhoti sūryo jyotirjyotiḥ sūrya iti taṃ jyotiḥ santaṃ jyotirityāha sa satyaṃ vadati tasyāyaṃ vāṅmaya ātmā satyamayo bhavati
satyamayā u devā atha svāheti juhoti tasyaitāṃ devāḥ satyakṛtasyāhutiṃ pratigṛhṇantyahra u śīrṣantasatyaṃ vadati sa yadiha vā api tata
ūrdhvaṃ mṛṣā vadati satyaṃ haivāsyoditaṃ bhavatyahna u hi śīrṣantasatyaṃ vadati
sa vā eṣo 'gnirudyatyāditya ātmānaṃ juhotyasāvastaṃ¹ yantsāye 'gnāvātmānaṃ juhoti rātrirevāhnijuhotyaho rātryāṃ prāṇa evāpāne juhotyapānaḥ prāṇe tāni vā etāni ṣaḍ juhvatyanyonya ātmānaṃ yo ha vā
etāni ṣaḍ juhvati vedājuhvata evāsya hutaṃ bhavati juhvata evāsya
dvirhutaṃ bhavati ya evaṃ veda sa yadiha vā api suriśāde²vaṃvidvānagnihotraṃ juhoti prati haivāsyaite āhutī devā gṛhṇanti yasyo ha vā
api devāḥ sakṛdaśnanti tata eva so 'mṛtaḥ satyamayo ha vā amṛtamayaḥ saṃbhavati ya evaṃ veda tadyathā ha vai śraddhādevasya satyavādinastapasvino hutaṃ bhavatyevaṃ haivāsya hutaṃ bhavati ya evaṃ vidvānagnihotraṃ
juhoti tasmādevaṃvidagnihotraṃ juhuyāditi

2.9

udite hotavyā3manudita iti mīmāṃsante sa ya udite juhoti
pravasata evaitanmahate devāyātithyaṃ karotyatha yo 'nudite juhoti saṃnihitāyaivaitanmahate devāyātithyaṃ karoti tasmādanudite hotavyaṃ tadvāpi
vṛṣaśuṣmo vātāvataḥ³ pūrveṣāmeko jīrṇiḥ śayāno rātryāmevobhe āhutī hūyamāne dṛṣṭvovāca rātryāmevobhe āhutī juhvatīti rātryāṃ hīti
sa hovāca vaktāsmo nveva yamamuṃ lokaṃ paretya pitṛbhyo 'tho enaṃ na⁴
śraddhātāro yaddevaitadubhayedyuragnihotramahūyatānyedyurvā tadetarhi hūyate rātryāmevetyetadeva kumārī gandharvagṛhītovāca rātryāmevobhe āhutī juhvatīti rājyāṃ hīti 1 sā hovāca saṃdhau juhuyātsamudro ha vā eṣa
sarvaharo yadahorātre tasya haite gādhe tīrthe yatsaṃdhye 2 tadyathā gādhābhyāṃ tīrthābhyāṃ samudramatīyāttādṛktadyatsaṃdhau juhotyatho devasenā ha vā
eṣādhvagā haniṣyantī 3 yadahorātre tasyā haite pakṣasī yatsaṃdhye 2 tadyathā pakṣābhyāṃ kṣipramadhvānamanviyāttādṛktadyatsaṃdhau juhotyatho mṛtyorha vā
etau brājabāhū yadahorātre tadyathā brājabaṅgbhyāṃ parijighṛkṣīṣyannantareṇātimucyeta tādṛktadyatsaṃdhau juhoti tadu ha smāha kauṣītakiḥ sāyamastamite purā tamasastasminkāle juhuyātsa devayānaḥ ketustamevārabhya
svasti svargaṃ lokaṃ samaśnute prātaḥ purodayādapahate tamasi tasminkāle
juhuyātsa devayānaḥ ketustamevārabhya svasti svargaṃ lokaṃ samaśnute 'tho yo
'to 'nyathāgnihotraṃ juhoti śyāmaśabalau hāsyāgnihotraṃ vikhidato 4
'harvai śabalo rātriḥ śyāmaḥ sa yo mahārātre juhoti śyāmo hāsyāgnihotraṃ vikhidaty 5tha yo mahāhre juhoti śabalo hāsyāgnihotraṃ vikhidati 5 tadvai khalu yadaiva kadācana juhuyāddhutasamṛddhimevopāsīteti jñuta·samṛddhimevopāsīteti

Linked texts (4)