Rigvedabrahmana 22
Ṛgvedabrāhmaṇa 22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 22.4 — 2 parts
22.1
ityekaviṃśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
prathamamaharayameva loka āyatanenāgnirmāyatrī trivṛtstomo rathantaraṃ sāma tanvasya nidānaṃ tasyaitāni cchandorūpāṇi kariṣyatprathame
pade sadevaṃ yadvai bhaviṣyattatkariṣyadāvatpravadeṣavadarṣavadṛktavadyuktavadyuñjānavajjyotiṣmaddrukamavadityupaprayanto adhvaramityājyaṃ pravatpravadvai prathamasyāhno
rūpaṃ gāyatraṃ gāyatraprātaḥsavano hyeṣa tryaha iti nu vyūḍha ūḍhṛtyaitanna
vo devāyānaya iti samūḍhe tasyoktaṃ brāhmaṇaṃ mādhucchandasaḥ praugastasyoktaṃ brāhmaṇamāyātvindro 'vasa upa na iti marutvatīyamāvadāvadvai
prathamasyāhno rūpaṃ svarṇīrādavase no marutvāniti sa evāsminmarunvaṅgā
ā na indro dūrādā na āsāditi niṣkevalyamāvadāvadvai prathamasyāhno rūpaṃ saṃpātau niṣkevalyamarutvatīye bhavataḥ prathame 'hansaṃpātāairvai
devāḥ svargaṃ lokaṃ samapataṃstasmādenau prathamau śasyete svaryau tadyatsaṃpātau
niṣkevalyamarutvatīye bhavataḥ prathame 'hantsvargasyaiva lokasya samaṣṭyai yuñjate
mana uta yuñjate dhiyaḥ pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdheheha vo
manasā bandhutā nara ityārbhavaṃ tena niyacchati yuktavanti ca vai pravanti ca prathame 'hantsūktāni śasyante tadyadiheha va ityārbhavaṃ karoti
tanniyatyā¹ apracyutyai² rūpaṃ hayo na vidvāṃ ayuji svayaṃ dhurīti vaiśvadevaṃ
yuktavadyuktavadvai prathamasyāhno rūpaṃ tasya dve uttame utsṛjati kuvidete
avadhṛte āgnimārute śasyete3 iti tadu ha smāha kauṣītakiḥ śaṃsedeva
sūktasyāvyavacchedāya na ha vā ṛkakastreṇa yātayāmā bhavati nānuvacanena vaṣaṭkāreṇaiva sā yātayāmā bhavati samāne 'hanvaiśvānarāya pṛthupājase vipa iti vaiśvānarīyaṃ pravatpravadvai prathamasyāhno rūpaṃ pra śardhāya
mārutāya svabhānava iti mārutaṃ pravatpravadvai prathamasyāhno rūpaṃ pra tavyasīṃ
navyasīṃ dhītimagnaya iti jātavedasīyaṃ pravatpravadvai prathamasyāhno rūpamamaṃ
lokaṃ prathamenāhnāpnuvanti gāyatrīṃ chandastrivṛtaṃ stomaṃ rathaṃtaraṃ sāma
prācīṃ diśaṃ vasantamṛtūnāṃ vasūnddevāndevajātamagnimadhipatim
22.2
dvitīyamaharantarikṣaloka āyatanenendrastriṣṭuppañcadaśaḥ stomo bṛhatsāma tanvasya nidānaṃ tasyaitāni chandorūpāṇi kurvanmadhyame pade sadevaṃ yadvai
pratyakṣamaspṛṣṭaṃ tatkurvaddhatavadvajravadvṛtrahavadvṛṣaṇavadudvadvivatsthitaṃ taṃ tvāmityagniṃ
dūtaṃ vṛṇīmaha ityājyaṃ hotāraṃ viśvavedasamiti vivattasyoktaṃ brāhmaṇaṃ
gāyatraṃ gāyatraprātaḥsavano hyeṣa tryaha iti nu vyūḍha udvṛtyaitatvaṃ hi
chaitavadyaśa iti samūḍhe tasyoktaṃ brāhmaṇaṃ gārtsamadaḥ praugastasyoktaṃ brāhmaṇamindra somaṃ somapate pibemamiti marutvatīyaṃ mādhyaṃdine savane vajrahasteti vajravattadetasyāhno rūpaṃ yā ta ūtiruramā yā parameti niṣkevalyaṃ tābhirū ṣu vṛtrahatye 'vīrna iti vṛtrahavattadetasyāhno rūpaṃ taddevasya saviturvārthaṃ mahaditi sāvitraṃ cirantarikṣaṃ savitā mahitvaneti
tatpratyakṣamantarikṣasya rūpaṃ te hi dyāvāpṛthivī viśvaśaṃbhuveti dyāvāpṛthivīyaṃ vivattasyoktaṃ brāhmaṇaṃ takṣannathaṃ suvṛtaṃ vidmanāpasa ityārbhavaṃ takṣanharī indravāhā vṛṣaṇvasū iti vṛṣaṇvattasyoktaṃ brāhmaṇaṃ yajñasya vo
rathyaṃ viśpatiṃ viśāāmiti śārthātaṃ vaiśvadevaṃ vṛṣā keturyajato dyāmaśāyateti vṛṣaṇavattasyoktaṃ brāhmaṇaṃ pṛkṣasya vṛṣṇo aruṣasya nū saho vṛṣṇe
śardhāya sumakhāya vedhasa iti vṛṣaṇavatī tayoruktaṃ brāhmaṇaṃ nūcitsahojā
amṛto nitundata iti jātavedasīyaṃ hotā yadbhūto abhavaddivasvata
iti vivattvasyoktaṃ brāhmaṇaṃ tasya prātarmakṣū dhiyā vasurjagamyādityuttamā
paramevaitadaharabhivadati paramevainadaharabhyārabhya vasantīti ha smāha kauṣītakirantarikṣalokaṃ dvitīyenāhnāpnuvanti triṣṭubhaṃ chandaḥ pañcadaśaṃ stomaṃ
bṛhatsāma dakṣiṇāṃ diśaṃ grīṣmamṛtūnāṃ maruto devāndevajātamindramadhipatim
22.3
tṛtīyamaharasāveva loka āyatanena varuṇo jagatī saptadaśaḥ stomo
vairūpaṃ sāma tanvasya nidānaṃ tasyaitāni cchandorūpāṇi cakravaduttame
pade sadaiva yadvai bhūtānuvādi taccakravadaśvāvadvomadrathavadvatavatsthitavadantavatsodarkamaniruktaṃ saprabhṛtīti yuṅkṣvā hi devahūtamānityājyaṃ tadāhuryadantastṛtīyamaharatha kasmādyuktavadājyamityetena vā ahnā devāḥ svargaṃ lokamāyanmuktā vai tadāyaṃstasmāditi brūyādaśvām̐ agne rathīriveti rathavattadetasyāhno rūpaṃ gāyatraṃ gāyatraprātaḥsavano hyeṣa tryaha iti nu vyūḍha
uddhṛtyaitattvamagne vasūm̐riheti samūḍhe tasyoktaṃ brāhmaṇamauṣṇiha ātreyaḥ praugo
jāgataṃ vai tṛtīyamahastadyadauṣṇiha ātreyastṛtīyasyāhnaḥ praugastatprātaḥsavanaṃ jagatī bhajate
22.4
aryamā manuṣo devatāteti marutvatīyaṃ cīti tattṛtīyasyāhno
rūpaṃ yaddyāva indra te śatamiti vairūpasya stotriyaḥ śataṃ bhūmīruta syuriti ninṛttirantastṛtīyamaharnīva vā antaṃ gatvā nṛtyati kadyaṅga hi
tata iyādyadindra yāvatastvamityanurūpaḥ śikṣeyaminmahayate dive diva
iti ninṛttirantastṛtīyamaharnīva vā antaṃ gatvā nṛtyati kadyaṅga hi
tata iyādindra tridhātu śaraṇamiti tricāntasāmapragāthastridhātviti tattṛtīyasyāhno rūpamahaṃ bhuvaṃ vasunaḥ pūrvyaspatiritīndrasūktamahamahamiti saprabhṛti yathā vai sodarkamevaṃ saprabhṛtyantarūpaṃ yo jāta eva prathamo manasvānityetasmiṃstraiṣṭubhe nividaṃ dadhāti tadetadindratanūḥ sūktametasminha gṛtsamado bhārgavo¹ nividaṃ dadhadindrasya priyaṃ dhāmopajagāmetyupa ha vā
indrasya priyaṃ dhāma gacchati jayati paraṃ lokaṃ ya etasminsūkte nividaṃ
dadhāti tasya tadevāntarūpaṃ yaddbhūtānuvādi yo dāsaṃ varṇamadharaṃ guhākariti yadetadbhūtamivābhi sodarkaṃ bhavati taddvitīyamantarūpam
22.4.p1
abhi tvā deva savitarityābhivāvānanucaras² tadāñjharyyadantastṛtīyamaharatha kasmādabhivāvānanucara ityetena vā ahnā devāḥ svargaṃ lokamāyannabhiprepsanto vai tadāyaṃstasmāditi brūyādudu ṣya devaḥ savitā hiraṇyayā ghṛtavatī bhuvanānāmabhiśriyeti ghṛtavatī tayoruktaṃ brāhmaṇamanvyo jāto
anabhīśurukyya ityārbhavaṃ rathastricakraḥ parivartate raja iti tricakra iti
tattṛtīyasyāhno rūpaṃ parāvato ye didhiṣanta āpyamiti vaiśvadevaṃ parāvata ityanto vai parāvato 'ntastṛtīyamaharante 'ntaṃ dadhātyardharcodarkāṇi
ha vā etāni sūktāni bhavanti padodarkāṇyekānyardhapadodarkāṇyekānyarthaitattṛtīyapadodarkameva tattṛtīyasyāhno rūpaṃ vaiśvānarāya dhiṣaṇāmṛtāvadha
22.4.p2
iti vaiśvānarīyaṃ ghṛtaṃ na pūtamagnaye janāmasīti ghṛtavattasyoktaṃ brāhmaṇaṃ
Linked texts (4)
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Śākala — Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Āśvalāyanasaṃhitā — Sanskrit