Rigvedabrahmana 29
Ṛgvedabrāhmaṇa 29
- Language
- Sanskrit
29.1
iti saptaviṃśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
prajāpatirha yajñaṃ sasṛje tena ha sṛṣṭena devā ījire tena heṣṭvā
sarvānkāmānāpustasya hetarārdhamupanidadhurya ete praiṣāśca nigadāścāthettareṇa
yajñena ṛṣaya ījire te haviryajñarasarveṇa vai yajñena yajāmahe na vai
sarvānkāmānāpnuma iti te ha śremusta etānpraiṣāṃśca nigadāṃśca dadṛśustena
ha sapraiṣeṇa sanigadeneṣṭvā sarvānkāmānāpurete ha te¹ ha vā u praiṣāśca
nigadāśca yaddigbhiryadyajñānāptaṃ tadebhiḥ sarvamāpsyāma iti tānetānpraiṣānu²praiṣānviśvāmitro dadarśāyo puroḍāśapraiṣānathetara ṛṣaya itarāṃstadāhuḥ kasmānmaitrāvaruṇa eva sarvebhyaḥ preṣyatītyetā ha vai devatāḥ praiṣāṇāmājimīyustāṃ mitrāvaruṇā ujjagyatustasmānmaitrāvaruṇa eva sarvebhyaḥ preṣyati sa vai tiṣṭhanpreṣyati tiṣṭhanvai vīryavattamastiṣṭhanvā u śrutavadanatamo
vīryavatīmāśritāṃ deveṣu vācamudvāsamiti
29.2
kuvakra iva praṇato 'nubrūyāttathā ha varṣukaḥ parjanyo bhavatīti ha
smāha kauṣītakistadva sma vai purāsurarakṣāṃsi havīṃṣi vibadhnate³ tata
etā vāmadevo 'bhirūpā apaśyadagnirhotā no adhvara iti tābhirhavīṃṣi
pariṣicyus⁴ tato vai tāni rakṣāṃsi nāṣṭrā apajaghnire juṣasva saprathastamamiti juṣṭavatīmabhirūpāmanvāha juṣṭavatīmabhirūpāṃ deveṣu vācamudvāsamitīmaṃ no yajñamamṛteṣu dhehīti viśvāmitraḥ stokānaivaitābhiragnaye svadayatyetā ha vā u teṣāṃ puronuvākyā etā yājyāstasmādabhirūpā
bhavanti vaiśvāmitrīṃ puroḍāśasviṣṭakṛtaḥ puronuvākyāmanvāha tasyā uktaṃ
brāhmaṇaṃ vaiśvāmitrīranusavanaṃ puroḍāśānāṃ puronuvākyā anvāha viśvāmitro haitānpuroḍāśapraiṣāndadarśa salomatāyai mādhucchandasāvabhirūpe
dvidevatyānāṃ prathamasya puronuvākye anvāha madhucchandā haitāndvidevatyapraiṣāndadarśa salomatāyai gārtsamadīṃ ca maidhātithīṃ cottarayorabhirūpe
anvāha maidhātithīḥ prātaḥsavana unnīyamānebhyo 'nvāha medhātithirha
prātaḥsavana indrāya somaṃ provāca tā vā āvatyo harivatyo bhavanti
puronuvākya Finalerūpeṇa tā vā aindryo bhavantyaindro hi yajñakratustā vai gāyatryo bhavanti gāyatraṃ prātaḥsavanaṃ tā vai navānvāha nava nvā atra camasānunnayanti
29.3
ṣaḍu haike prātaḥsavana unnīyamānebhyo 'nvāhuḥ svayamacchāvākaḥ
saptamīṃ sapta saptottarayoḥ savanayoḥ sapta vai prāñca āsīnā vaṣaṭkurvantīti vadantastadu vā āṅgaryathāsūktamevamevānubrūyā¹ddhoturhyevaitāḥ puronuvākyā bhavanti hoturhyevaitāṃścamasānanucamasamunnayanti tasmādyathāsūktamevānubrūyādatha² hotrāḥ saṃyajanti tāsāmuktaṃ brāhmaṇaṃ mitraṃ vayaṃ havāmaha
iti maitrāvaruṇyā maitrāvaruṇaḥ svayā³ devatayā yajñamukhasyānavarādhyā
indra tvā vṛṣabhaṃ vayamityaindryā brāhmaṇācchaṃsīndro hi yajñakraturmaruto
yasya hi kṣaya iti mārutyā potā yatra ha tadindraṃ marutaḥ pupuvustadenānindraḥ somapīthe 'nvābheje tasmātsa mārutyā potā prathamataścāntataśca
yajatyagne patnīrihāvahetyāgnipātnīvatyā tvaṣṭramatyā neṣṭā prathamataścāntataśca
yajatyagnirvai⁴ devānāṃ patnīvato neṣṭa rṛtvijāṃ tasmātsa āgnipātnīvatyā
tvaṣṭramatyā neṣṭā prathamataścāntataśca yajatyukṣānāya vaśānāyetyāgneyyāgnīdhro
'gnīnha sa samindhe tasmātsa āgneyyāgnīdhraḥ prathamataścāntataśca yajatyanuvaṣaṭkurvantyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityai atheḍātha hotṛcamasastasyoktaṃ brāhmaṇam
29.4
atha yatra ha tannābhānediṣṭho mānavo 'ṅgiraḥsūpahavamīṣe sa
etāmacchāvākīyāṃ hotrāṃ dadarśa sa vā iḍāyāmupahūtāyāmājagāma
tasmāttanna pravṛṇute sa vā etasmātpūrvasmādavāntaradeśādājagāma tasmādetasyāṃ diśyāsīno 'cchāvāka upa¹havamicchate tadāhuḥ kasmādacchāvākāya puroḍāśaśakalaṃ pariharantītyalīkayurha vācaspato naimiṣīyāṇāṃ
dīkṣopasatsu brahmāsa sa ha prasute 'cchāvākīyāṃ cakāra te hocurasmai
vā imaṃ purā brahmabhāgaṃ pariharāmaḥ kasmā enaṃ pariharāmeti te hocurasmā evainaṃ pariharateti taṃ tasmai paryaharantas eṣa brahmabhāga evātho
iḍābhājo vā itare camasāstasmādacchāvākāya puroḍāśaśakalaṃ pariharanti camasasyaivāparīḍatāyai
29.5
athainamadhvaryurāhācchāvāka vadasva yatte vādyamityacchāvākopahavamicchasvetyevainaṃ tadāhācchā vo agnimavasa ityāgneyīranvāhāyaṃ vai prātaḥsavanaṃ tā vā anuṣṭubho bhavanti gāyatrī vai sā yānuṣṭubgāyatramagneśchandastā vai tisro bhavanti trivṛddhā agniraṅgārā arcirdhūma² ityuttamāyai tṛtīye vacane praṇavena nigadamupasaṃdadhāti yajamāna hotaradhvaryo
'gnīddhotrānpotarneṣṭarūtòpavaktariti praśāstā vā upavaktāpi vā ṛcābhyuditamupavaktā janānāmitīṣe ṣaṇyadhvamūrjo 'rjayadhvamityannaṃ vā iṣamannamūrjamannena samukṣadhvamityevaināṃs³ tadāha ni vo jāmayo jihatā nyajāmaya
iti yacca jāmi yaccājāmi tadvo nijihatāmityevaināṃstadāha tadetadṛcābhyuditam
29.6
jāmimajāmiṃ pramṛṇīhi śatrūniti ni sapatnā yāmani bādhitāsa iti nihatā vaḥ sapatnāḥ samaraṇa ityevaināṃstadāha jeṣthābhītvarīṃ
jeṣathābhītvarīṃ iti senā vā abhītvarī senayā senāṃ jayatetyevaināṃstadāha avaddha indraḥ śṛṇvaddho 'gniriti śṛṇotu va indraḥ śṛṇotvagnirityāśiṣameva tadvadate prasthāyendrāgnibhyāṃ somaṃ vocato yo asmānbrāhmaṇānbrāhmaṇā hūyadhvamiti sarveṣvevaitadupahavamicchata upahavamayaṃ brāhmaṇa
icchate 'cchāvāko vetyadhvaryyurāha taṃ hotarupahvayasveti taṃ hotopahvayate
sa hi teṣāṃ śreṣṭho bhajate yaṃ vai śreṣṭhyupahvayate sa upahūta iti ha
smāha
29.7
pratyasmai pipīṣata ityacchāvāka unnīyamānāyānvāha tā vai catasro
bhavanti catuṣṭayaṃ vā idaṃ sarvamasyaiva sarvasyāptyai tā vā anuṣṭubho bhavanti
saṃśaṃsāyai bṛhatyuttamā bhavati śrīrvai bṛhatī śriyāmeva tadantaḥ pratitiṣṭhati prātaryāvabhirāgatamityaindrāgnyā yajatyaindrāgraṃ hyasyokthaṃ bhavati gāyatryā gāyatraṃ prātaḥsavanamanuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ
pratiṣṭhityā anavānaṃ prātaḥsavane yajeyuriti ha smāha paiṅgyaḥ kṣipraṃ devebhyo haviḥ pradāsyāma ityardharcaśa iti kauṣītakiretadvai chandasāṃ parva
yadadharcaḥ parvaśa eva taddevebhyo haviḥ prayacchanti
29.8
athāta ṛtupreṣāṇāmeva mīmāṃsā kaṇvo haitāmṛtupreṣāndadarśa medhātithiyajyāḥ kāṇvo ha vai medhātithistena tau mṛtyuṃ pāpmānamapajighnāte sa ya icchenmṛtyuṃ pāpmānamapahanyāmityetābhiryajeta
29.9
puruṣo vai yajñastasya vāgevājyaṃ sā vā ekaiva bhavati tasmādekadevatyamājyaṃ śaṃsati prāṇāḥ praugaṃ te vā ime bahavaḥ prāṇāstasmādvahūyo
devatāḥ prauge śasyante bāhū maitrāvaruṇaścācchāvākaśca tau vai dviguṇau
bhavatastasmāttau prātaḥsavane dvidevatyāḥ śaṃsata iyameva venā sevanī madhyaṃ
brāhmaṇācchaṃsī tasmādbrāhmaṇācchaṃsī prātaḥsavana ekadevatyāḥ śaṃsatyātmā
madhyaṃdinaḥ sa vā eka eva bhavati tasmānmadhyaṃdine hotrāśaṃsina ekadevatyāḥ śaṃsanti hotā ca niṣkevalyamūrū maitrāvaruṇaścācchāvākaśca tau vai
dviguṇau bhavatastasmāttau tṛtīyasavane dvidevatyāḥ śaṃsata idameva śiśnaṃ
madhyaṃ brāhmaṇācchaṃsī tasmādvirūpaṃ¹ jāyate strī ca pumāṃśca tasmādbrāhmaṇācchaṃsī tṛtīyasavane dvidevatyāḥ śaṃsati brāhmaṇācchaṃsī bhūyiṣṭhāḥ śaṃsatyātmā vai brāhmaṇācchaṃsī tasmādidamātmano madhyaṃ sthaviṣṭham
29.10
atha yadāvantaḥ stotriyānurūpā bhavanti tatprathamasyāhno rūpaṃ vaiśvāmitrau maitrāvaruṇasya cācchāvākasya ca stotriyau bhavato vāsiṣṭhau navarcau paryāsāvantāvevaitatsaddaśau kurvataḥ stotriyāñcchstvrā śvaḥstotriyānanurūpānkurvantyahīnarūpatāyā ahīnasaṃtatyā ahureva tadahno 'nurūpaṃ kurvantyaharvā ahno 'nurūpaṃ tadāhuḥ kasmātstutamanuśasyate kasmātstomamatiśaṃsantīti na ha vai tatstutaṃ bhavati yannānuśasyate na sa stomo devāngacchati
yo nātiśasyate tasmātstutamanuśasyate tasmātstomamatiśaṃsanti caturāhāvāni śastrāṇi paśavo vā ukthāni catuṣṭayā vai paśavo 'tho catuṣpādāḥ paśūnāmevāptyā aikāhikā ukthayājyāḥ pratiṣṭhā vā ekāhaḥ
pratiṣṭhityā evānuvaṣaṭkurvantyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityā
āhutīnāṃ pratiṣṭhittyai
Linked texts (2)
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit