Rigvedabrahmana 30
Ṛgvedabrāhmaṇa 30
- Language
- Sanskrit
30.1
ityaṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
atha yatra ha tatsarvacarau devā yajñamatanvata tānhārbudaḥ kādraveyo
mādhyaṃdina upodāsṛpyovācaikā vai va iyaṃ hotrā na kriyate grāvastotriyā tāṃ vo 'haṃ karavāṇyapa mā hvayadhvamiti te ha tathetyūcustaṃ hopajuhire sa etā grāvastotriyā abhirūpā apaśyatpraite vadantu pra vayaṃ
vadāmeti pravadatsu pra hi te vadantyatha yatra bṛhadvadediti bṛhadvadanti
madireṇa mandineti tanna vi ṣū muñcā suṣuṣuṣo manīṣāmiti vimuñcatsu tā vai caturdaśa bhavanti daśa vā aṅgulayaścatvāro grāvāṇa
etadeva tadabhisaṃpadyante tā vai jagatyo bhavanti jāgatā vai grāvāṇo
'tha yastriṣṭubhā paridadhāti teno mādhyaṃdine triṣṭubupaptā sa vai tiṣṭhannabhiṣṭauti tiṣṭhantīva vai grāvāṇaḥ sa vā uṣṇīṣyapinaddhākṣo 'bhituṣṭāva tasmādvā apyetarhyuṣṇīṣyeva grāvṇo 'bhiṣṭautyatho khalvāṅgasṛtturiyāya¹ sa sarpa āsa tadṛṛtvijo viṣamapīyāya sa etāḥ pāvamānīrviṣāpavadanīrabhituṣṭāva tayatpāvamānīrviṣāpavadanīrabhiṣṭauti yajñasyaiva
śāntyai yajamānānāṃ ca bhiṣajyāyai
30.2
atha stute pavamāne dadhigharmeṇa carantyatra kālo hi bhavatyatho
savanasyaiva sarasatāyā atha haviṣpaṅktyā caranti tasyā uktaṃ brāhmaṇaṃ
vāsiṣṭhīrmadhyaṃdina unnīyamānebhyo 'nvāha vasiṣṭho ha madhyaṃdina indrāya
somaṃ provāca tā vā āvatyo harivatyo bhavanti puronuvākyārūpeṇa
tā vā aindryāstriṣṭubho bhavantyaindraṃ hi traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tā vai
daśānvāha daśa nvā atra camasānunnayantyatha hotrāḥ saṃyajanti tāsāmuktaṃ
brāhmaṇamaindrībhistriṣṭubhirmadhyaṃdine prasthitānāṃ yajantyaindraṃ hi traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanamanuvaṣaṭkurvantyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityai
atheḍātha hotṛcamasastasyoktaṃ brāhmaṇaṃ kruteṣu dakṣiṇieṣu dakṣiṇā nīyante
tāsāmuktaṃ brāhmaṇaṃ vaiśvāmitrīṃ marutvatīyagrahasya puronuvākyāmanvāha
tasyā uktaṃ brāhmaṇam
30.3
vāmadevyaṃ maitrāvaruṇasya pṛṣṭhaṃ bhavati śāntirvai bheṣajaṃ vāmadevyaṃ śāntirevaiṣā bheṣajaṃ yajñe kriyate naudhasaṃ brāhmaṇācchaṃsinastadvai nidhanavadbhavati
pratiṣṭhā vai nidhanaṃ pratiṣṭhityai eva kāleyamacchāvākasya tadvā aiḍhaṃ bṛhatīṣu kurvanti paśavo vā iḍā paśavo bṛhatī bārhatāḥ paśavaḥ paśūnāmevāptyā athaitānsāmapragāthāṃśchaṃsanti tathaiṣāṃ hoturnyāyādanitaṃ bhavati pañcarce maitrāvaruṇasya cācchāvākasya cokthamukhe bhavata ekādaśarcau
paryāsāvantāvevaitatsaddaśau kurvato viśvāmitrasya ca vāmadevasya ca maitrāvaruṇaḥ śaṃsati vāmadevo hyasya paryāyo bhavati viśvāmitrasya ca vasiṣṭhasya ca brāhmaṇācchaṃsī vāsiṣṭho hyasya paryāyo bhavati bharadvājasya ca
viśvāmitrasya cācchāvāko vaiśvāmitro hyasya paryāyo bhavati te vai
caturṇāmṛṣīṇāṃ śaṃsantyācaturaṃ vai dvaṃdvaṃ mithunaṃ prajananaṃ prajātyai vaiśvāmitre
maitrāvaruṇasya ca brāhmaṇācchaṃsinaścokthamukhe bhavataḥ paryāso 'cchāvākasya
vāgvai viśvāmitro vācaiva tatsarvato yajñaṃ tanvata ityetadbrāhmaṇaṃ prāyaṇīyodayanīyayoraikāhyaṃ ca bhavati
30.4
vāmadevyaṃ maitrāvaruṇasyāharahaḥ pṛṣṭhaṃ bhavati śāntirvai bheṣajaṃ vāmadevyaṃ śāntirevaiṣā bheṣajapaharaharyajñe kriyate 'thaitānkadvataḥ pragāthānaharahaḥ
śaṃsanti ko vai prajāpatiḥ prajāpatāveva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yantyatho
aśāntāni vā ete ahīnasūktānyanyānyānyupayuñjānā yanti tānyevaitaiḥ
kadvadbhiḥ pragāthairaharahaḥ śamayanto yantyathaitāstantyāstriṣṭubha uktha'pratipado 'harahaḥ śasyante balaṃ vai vīryaṃ triṣṭubbala eva tadvīrye 'harahaḥ pratitiṣṭhanto yantyapa prāca indra viśvām̐ amitrāniti saukīrttaṃ maitrāvaruṇo
'pamuttavatīṃ pāpmana evāpamuktyai yadārṣeye sūkte tadārṣeye ukthamukhīye
itarayorbrahmaṇā te brahmayujā yunajjyuruṃ no lokamanuneṣi vidvānityukthamukhīye brahmavatyuruvatyau brahmaṇi caiva tadurugāye cāharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti
30.5
athaitāni śilpāni madhyame tryahe śasyante śilpavām̐ hyeṣa madhyamastryaho bhavati virājaśca vaimadhyasya caturthe 'hanvairājaṃ hi caturthamahaḥ
paṅktyaśca mahāpaṅktyaśca pañcame 'hanpāṅktaṃ hi pañcamamaharaticchandasaḥ ṣaṣṭhe
'hannāticchandasaṃ hi ṣaṣṭhamaharatho apṛṣṭhaṃ vā etadyadanyatra bṛhatyai kriyate
cyavanta u vā atra bṛhatyai pṛṣṭhāni śilpebbeva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto
yantyatho antarikṣaṃ vā eṣa madhyamastryaho 'nārambhaṇaṃ vā idamantarikṣamapratiṣṭhānaṃ śilpebbeva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti tāni vai tṛcāni
bhavanti trivṛdvai śilpaṃ nṛttaṃ gītaṃ vāditamiti teṣveva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti mā cidanyadviśaṃsata mā bhema mā śramikṣmeti maidhātiyaṃ
maitrāvaruṇasya daśame 'hanpṛṣṭhaṃ bhavati na hi tasya prāgdaśamādahno bṛhatīṣu pṛṣṭhaṃ bhavatyekasthā vai śrīḥ śrīrvai bṛhatī śriyāmeva tadantaḥ pratitiṣṭhati dvipadāḥ śastvāaikāhikāni śaṃsanti pratiṣṭhā vā ekāhaḥ pratiṣṭhā
daśamamahaḥ pratiṣṭhānīyaṃ vai chando dvipadāḥ pratiṣṭhityai eva
30.6
naudhasaṃ brāhmaṇācchaṃsinastasyoktaṃ brāhmaṇaṃ gāyatrīṣu brāhmaṇācchaṃsine praṇayanti ṣaṣṭhe 'hannaivatasyaivāhno rūpeṇahīnarūpatāyā ahīnasaṃtatyā ahīnānsarvānkāmānāpnuma iti na hyatra kiṃcana hrīyata udu
brahmāṇairata avasyetyaharahaḥ paryāya ṛtavo vā udubrahmīyamṛtuṣveva tadharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti tā vai ṣaḍ bhavanti ṣaḍvā ṛtava ṛtuṣveva
tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti
30.7
kāleyamacchāvākasya tasyoktaṃ brāhmaṇaṃ ṣaṭpadāsracchāvākāya praṇayanti ṣaṣṭhe 'hanṣaṣṭhasyaivāhno rūpeṇābhi taṣṭeva dīdhayā manīṣāmityaharahaḥ
paryāptaḥ prajāpatirvā abhitaṣṭīyaṃ prajāpatāviva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto
yanti tadaniruktaṃ bhavatyanirukta u vai prajāpatiḥ prajāpatāviva tadaharahaḥ
pratitiṣṭhanto yanti sā vā atraivaiva niruktaika u vai prajāpatiḥ prajāpatāviva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti teṣāmetānyacyutāni bhavanti pṛṣṭhaṃ
maitrāvaruṇasya paryāsāvitarayosteṣveva tadaharahaḥ pratitiṣṭhanto yanti
30.8
daśarcaṃ bhavati daśame prāṇāḥ prāṇāneva tayajñe ca yajamāneṣu ca
dadhāti dvisuktā hotrāṇāṃ madhyaṃdinā dvyukthasyaiva hotuḥ pratyudyamāyā
atho saṃvatsaro vai hota ṛtavo hotrāśaṃsinastadyadvaṃdvaṃ samastā ṛtava
ākhyāyante grīṣmo varṣā hemanta iti tasmāddvisūktā hotrāṇāṃ madhyaṃdinā
atho ātmā vai hotāṅgāni hotrāśaṃsinastadyadviguṇyānyaṅgāni bhavanti
tasmāddvisūktā hotrāṇāṃ madhyaṃdināḥ stomātiśaṃsaṃ prātaḥsavaneṣu śastvāhīnasūktāni madhyaṃdineṣu śaṃsanti caturviṃśe 'bhijiti viṣuvati viśvajiti mahāvratīye 'hannahīno̍ hyetānyahānyahīnasūktāni śastvāaikāhikāni
śaṃsanti parāñcīni vā etānyahānyanabhyāvartīni bhavanti tadyadahīnasūktāni śastvāaikāhikāni śaṃsanti pratiṣṭhā vā ekāhaḥ pratiṣṭhityai eva
pañca pañca sūktāni maitrāvaruṇaḥ śaṃsati sarveṣu cchandomeṣu paśavo vai
chandomāḥ pāṅktāḥ paśavaḥ paśūnāmevāptyai catvāri catvāri brāhmaṇācchaṃsī
cācchāvākasya paśavo vai chandomāścatuṣṭayā vai paśavo 'tho catuṣpādāḥ
paśūnāmevāptyai pañcāhāvāni śastrāṇi paśavo vā ukthāni pāṅktāḥ
paśavaḥ paśūnāmevāptyā aikāhikā ukthayājyāḥ pratiṣṭhā vā ekāhaḥ
pratiṣṭhityā evānuvaṣaṭkurvantyāhutīnāmeva śāntyā āhutīnāṃ pratiṣṭhityā
āhutīnāṃ pratiṣṭhittyai
Linked texts (3)
- Kauṣītakibrāhmaṇa — Kauṣītaki, Sanskrit
- Ṛgvedaśāṅkhāyanīyabrāhmaṇa — Sanskrit
- Mahāvrata of the Śāṅkhāyanaśrautasūtra — Sanskrit