Pramāṇa · Search · About · API

Rigvedabrahmana 8

Ṛgvedabrāhmaṇa 8

Language
Sanskrit

8.1

iti saptamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
ātithyena ha vai devā dvipadaśca catuṣpadaśca paśūnāpustatho evaitadyajamāna ātithyeneva dvipadaśca catuṣpadaśca paśūnāpnotyāsanne haviṣyātithye
'gniṃ manthanti śiro vā etadyajñasya yadātithyaṃ prāṇo 'gniḥ śīrṣaṃstatprāṇaṃ dadhāti dvādaśāgnimanthanīyā anvāha dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsarasyaivāptyā abhi tvā deva savitariti sāvitrīṃ prathamāmanvāha savitṛprasūtatāyai savitṛprasūtasya ha vai na kācana riṣṭirbhavatyariṣṭyai mahī dyauḥ pṛthivī ca na iti dyāvāpṛthivīyāmanvāha pratiṣṭhe
vai dyāvāpṛthivī pratiṣṭhitya eva tvāmagne puṣkarādadhīti mathitavantaṃ
tṛcaṃ mathyamānāyānvāhotaṃ bruvantu jantava iti jātavatīṃ jātāyā yaṃ
haste na khādinamiti hastavatīṃ hastena dhāryamāṇāya pra devaṃ devavītaya iti pravatīṃ prahriyamāṇāyā jātaṃ jātavedasītyāvatīmāhūyamānāyāgnināgniḥ samidhyate tvaṃ hyagne agnineti samiddhavatyau samidhyamānāya taṃ marṣayanta sukratumiti paridadhāti kṣeṣu kṣayeṣu vājinamityantavatyānto vai kṣayo 'ntaḥ paridhānīyānte 'ntaṃ dadhāti triḥ
prathatayā triruttamayā ṣoḍaśa saṃpadyante ṣoḍaśakalaṃ vā idaṃ sarvamastyeva
sarvasyāptyai

8.2

etayā nvatra ca cāturmāsyeṣu cātha yatra paśurālabhyate tadetāṃ
parācīmanūcya yajñena yajñamayajanta devā iti triṣṭubhā paridadhāti
traiṣṭubhāḥ paśavaḥ paśūnāmevāptyai triḥ prathatayā triruttamayā saptadaśa saṃpadyante saptadaśo vai prajāpatiretadvā ārdhukaṃ¹ karma yatprajāpatisaṃmitaṃ
saptadaśa sāmidhenīranvāha saptadaśo vai prajāpatiretadvā ārdhukaṃ¹ karma
yatprajāpatisaṃmitaṃ vārtraghnāvājyabhāgau bhavataḥ pāpmana eva vadhāyātho
hāsya paurṇamāsāttannādanitaṃ bhavatyatithimantau haike kurvanti vārtraghnau
tveva sthitāvṛgyājyau syātāmiti haika āṅgirasyājyā vā etā devatā upasatsu bhavantīti vadanto juṣāṇayājyau tveva sthitau somaṃ
santaṃ viṣṇumiti² yajati tadyadevedaṃ krīto viśatīva tadu haivāsya
vaiṣṇavaṃ rūpaṃ yadveva somaṃ santaṃ viṣṇumiti² yajatyacaivainaṃ nāmnā yadviṣṇurityādyo 'munā yatsoma iti tasmātsoma iti vadanto juhūtyevaṃ
bhakṣayanti triṣṭubhau haviṣo yājyānuvākye balaṃ vai vīryaṃ triṣṭubbalameva tadvīryaṃ yajamāne dadhāti hotāraṃ citrarathamadhvarasya yastvānnaḥ
suhiraṇyo agna iti saṃyājye atithimatyau rathavatyau triṣṭubhāvāgneyyau tadyathā catuḥsamṛddhamevaṃ tadupanāmuka u evainaṃ ratho bhavati
ya ete kuruta iḍāntaṃ bhavatya³bhikrāntyai tadrūpaṃ tadyathopaprayāya svargasya
lokasya nedīyastāyāṃ vasedevaṃ tadrūpāṃśuhaviṣa etā dṛṣṭayo bhavanti
dīkṣaṇīyāprāyaṇīyātithyopasado retaḥ siktirvā etā dṛṣṭaya upāṃśu
vai retaḥ sicyata utsṛjantaḥ karmāṇi yanti patnīsaṃyājāntā dīkṣaṇīyā
śaṃyvantā prāyaṇīyeḍāntātithyā devatā upasatsu pratiyajatyutsargaṃ vai prajāpatiretaiḥ karmabhiḥ svargaṃ lokamaittatho evaitadyajamāna utsargamevaitaiḥ karmabhiḥ
svargaṃ lokameti

8.3

śiro vā etadyajñasya yanmahāvīrastanna prathamayajñe pravṛñjyādupanāmuka u evainamuttaro yajño bhavati yaḥ prathamayajñe na pravṛṇakti kāmaṃ
tu yo 'nūcānaḥ śrotriyaḥ syāttasya pravṛñjyādātmā vai sa yajñasyātmanaiva
tadyajñaṃ samardhayati tadasau vai mahāvīro yo 'sau tapatyetameva tatprīṇāti tamekaśatenābhiṣṭuyācchatayojane ha vā eṣa itastapati sa śatenaivaitaṃ
śatayojanamadhvānaṃ samaśnute 'tha yaikaśatatamī sa yajamānalokastametamātmānaṃ yajamāno 'bhisaṃbhavati yametamāditye puruṣaṃ vedayante sa indraḥ
sa prajāpatistadbrahma taddeva yajamānaḥ sarvāsāṃ devatānāṃ salokatāṃ
sāyujyamāpnotyanavānamabhiṣṭuyātprāṇānāṃ saṃtatyai saṃtatā iva hīme prāṇā
uccairniruktamabhiṣṭuyātprāṇā vai stavo¹ nirukto hyeṣa vāgdekatyo hyeṣa
sāvitrīḥ prathamā abhiṣṭauti savitṛprasūtatāyai savitṛprasūtasya ha vai na
kācana riṣṭirbhavatyariṣṭyai

8.4

brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastādityado vai brahma jajñānaṃ prathamaṃ purastādyaccāsau tapati tadeva tadyajamānaṃ dadhātyañjanti yaṃ prathayanto na
viprāḥ saṃsīdasva mahām̐ asītyaktavatīṃ ca sannavatīṃ cābhirūpe abhiṣṭauti bhavā no agne sumanā upetau tapoṣyagne antarām̐ amitrānyo
naḥ sanutyo abhidāsadamra iti tisrastapasvatīrabhirūpā abhiṣṭauti
yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhai kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na
pṛthvīmiti rākṣoghnīrabhiṣṭauti rakṣasāmapahatyā agnivai rakṣasāmapahantā
tā vai pañca bhavanti diśāṃ rūpeṇa digbhya evaitāni tanniīntyatho yānevādhvaryuḥ prādeśānabhimimīte tānevaitābhiranuvadati pari tvā girvaṇa
giro 'dhi dvayoradadhā ukthyaṃ vaca ityaindryāvabhirūpe abhiṣṭautyaindrameva
svāhākārametābhyāmanuvadatyatho yānevādhvaryuḥ śakalānparicinoti tānpūrvasyānuvadati yamuttamamabhinidadhāti tamuttarayā śukraṃ te anyadyajataṃ
te anyadahannibharṣi sāyakāni dhanveti pauṣṇīṃ ca raudrīṃ cābhirūpe
abhiṣṭauti pauṣṇaṃ caiva raudraṃ ca svāhākārāvetābhyāmanuvadatyatho yāvevādhvaryuḥ suvarṇarajatau hiraṇyaśakalau karoti tāvevaitābhyāmanuvadati
pataṃgamaktamasurasya māyayeti prāṇo vai pataṃgo vāyurvai prāṇo vāyavyameva svāhākārametābhiranuvadatyapaśyaṃ tvā manasā cekitānamityetadsyāyatane prajākāmasyābhiṣṭuyādatho ubhe asaṃpannakārī

8.5

sakto drapsasya dhamataḥ samasvaranniti sarve pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspata iti dve vi yatpavitraṃ dhiṣaṇā atanvatatyekā tā dvādaśa pāvamānyaḥ saumyameva svāhākārametābhiranuvadatyayaṃ venaścodayatpṛśnigarbhā
itīndra u vai vena aindrameva svāhākārametābhiranuvadati tasyaikāmutsṛjati nāke suparṇamupa yatpatantamiti so 'syātmano 'tīkāśastāmuttarāsu karoti teno sānantarhitā bhavatyubhayato venaṃ pāpoktasya pāvamānīrabhiṣṭuyādātmā vai venaḥ pavitraṃ vai pāvamānyaḥ punātyevainaṃ tadgaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmaha iti brāhmaṇāspatyā abhirūpā abhiṣṭauti
śiro vā etadyajñasya vai brahmaṇaspatirbrahmaṇaiva tacchiraḥ samardhayati sa
yatropādhigacchedbṛhadvadema vidathe suvīrā iti tadvīrakāmāyai vīraṃ dhyāyāllabhate ha vīraṃ kā rādhaddhotrāśvinā vāmiti navākūdrīcyo gāyatracchandasa iva vā akūdrīcyo gāyatra u vai prāṇaḥ prāṇo vā
akūdrīcya ā no viśvābhirūtibhirityānuṣṭubhaṃ tṛcaṃ sā vāgviṣṇuryoniṃ kalpayatvityetadasyāyatane prajākāmasyābhiṣṭuyādatho ubhe asaṃpannakārī

8.6

prātaryāvāṇā prathamā yajadhvamiti pūrvāhne sūktamābhātyagniruṣasāmanīkamityaparāhne traiṣṭubhe pañcarce taccatturīḍe dyāvāpṛthivī pūrvacittaya
iti jāgataṃ pañcaviṃśaṃ tacchrotraṃ śiro vā etattadvai śiraḥ samṛddhaṃ
yasminprāṇo vākcakṣuḥ śrotramiti tānevāsmiṃstaddadhāti rucirato gharma
ityukte 'rurucaduṣasaḥ pṛśniragriya iti rucitavatīmabhirūpāmabhiṣṭauti
dyubhiraktubhiḥ paripātamasmāniti parivatyā paridadhātyabhirūpā abhiṣṭauti yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhai tā ekaśatamṛco
bhavanti tāsāmuktaṃ brāhmaṇamatha yadapa upaspṛśati śāntirvai bheṣajamāpaḥ
śāntirevaiṣā bheṣajamantato yajñe kriyate 'tha yadavakāśairupatiṣṭhate prāṇā
vā avakāśāḥ prāṇāneva tadātmandhatte 'tha yadapa upaspṛśati śāntirvai
bheṣajamāpaḥ śāntirevaiṣā bheṣajamantato yajñe kriyate trayastriṃśaduttarāstrayastriṃśadvai sarvā devatāstā evaitaddudyantumarhanti tābhyo vai tatsamunnītam

8.7

abhirūpā dohanīyā abhiṣṭauti yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhyā ā sute siñcata śriyamā nūnamaśvinorṛṣirityāsiktāvatyāvabhirūpe abhiṣṭautyudu ṣya devaḥ savitā hiraṇyayetyudyamyamāna udyatavatīmabhirūpāmabhiṣṭauti praitu brahmaṇaspatiriti pravrajatsu pravatīṃ brāhmaṇaspatyāmabhirūpāmabhiṣṭauti nāke suparṇamupa yatpatantamiti vrajatsu patantīmabhirūpāmabhiṣṭauti dvābhyāṃ yajedvaṃdvaṃ vai vīryaṃ savīryatāyai¹ triṣṭubbhyāṃ pūrvāhne traiṣṭubho hyeṣa trīm̐llokām̐stabdhvā tiṣṭhati jagadvatībhyāmaparāhne jāgato hyeṣa etamu ha viśantaṃ jagadanu sarvaṃ viśati
viparyasya² dāśatayībhyāṃ vaṣaṭkuryāditi haika āūryathāmnātamiti tveva
sthitamathottarā abhirūpā abhiṣṭauti yadyajñe 'bhirūpaṃ tatsamṛddhaṃ yajñasyaiva samṛddhai havirhaviṣmo mahi sadma daivyamiti purāṅkateḥ prāpaṇyātyunarhaviṣamevainaṃ tadayātayāmānaṃ karoti sūyavasādbhagavatī hi bhūyā ityāśīrvatyā paridadhāti paśubhya eva tadāśiṣaṃ vadate tathā ha yajamānātpaśavo 'nutkrāmukā bhavantyatha yadapa upaspṛśati śāntirvai bheṣajamāpaḥ
śāntirevaiṣā bheṣajamantato yajñe kriyate 'tha vai sute pravargya ityācakṣate
stute bahiṣpavamāne tadaśvinau devā upāḍrayanta etasmin kāla āgnīdhrīye pravṛñjyustadyathaivāda upasatsvevamevāpyatra sutyāyāmanavānamevopacārastadyathākarmāpavṛjyate 'tha paśukarma tāyate sa eṣa mahāvīro madhyaṃdinotsargastadyadenena madhyaṃdine pracarantyasau vai mahāvīro yo 'sau
tapatyetameva tatprīṇantyetasyaiva tadrūpaṃ kriyate

8.8

upasado 'surā eṣu lokeṣu puro 'kurvatāyasmayīmasminnrajatāmantarikṣaloke hariṇīṃ hārdī divi cakrire te devāḥ pariśriteṣvepu
lokeṣvetaṃ pañcadaśaṃ vajramapaśyaṃstisraḥ sāmidhenyaḥ samanūktā nava saṃpadyante
ṣaḍājyāpuronuvākyāstāḥ pañcadaśaitena vai devāḥ pañcadaśena vajreṇaibhyo
lokebhyo 'surānanudanta tatho evaitadyajamāna etenaiva pañcadaśena vajreṇaibhyo
lokebhyo dviṣato bhrātṛvyānudata upasadyāya mīḍhuṣa ityetaṃ tṛcaṃ pūrvāhne
'nubrūyādupasado hyetāstadvai karma samṛddhaṃ yatprathamenābhivyāhriyata upasadyamiva vā etadaharamunādityena bhavatītīmāṃ me agne samidhamityaparāhne
tadrātre rūpaṃ samiddhamiva vā imamagniṃ sāyaṃ paryāsata ityatha dvitīye
'hanīmāṃ me agne samidhamiti pūrvāhne tadahno rūpaṃ samiddhamiva vā
etadaharamunādityena bhavatītyupasadyāya mīḍhuṣa ityaparāhne tadrātre rūpamupasadyamiva vā imamagniṃ sāyaṃ paryāsata iti te vā ete ubhe
eva rūpe jñāyete tasmādaharaharviparyāsamanubrūyādubhe rūpe ubhau kāmā upāptāvasata ityanavānamanubrūyātprāṇānāṃ saṃtatyai saṃtatā iva hīme
prāṇāstistrirekaikāmanubrūyāttrayo vā ime lokā imāneva tallokānāpnoti tāḥ samanūktā nava saṃpadyante ṣaḍvā ṛtavastraya ime lokā etadeva tadabhisaṃpadyante naitaṃ nigadaṃ brūyādya eṣa sāmidhenīṣūtsṛjyante ha nigadā jāmi ha syādya etaṃ nigadaṃ brūyānnāvāhyecanediti¹ haika āhuḥ kimu devatāmanāvāhya yajedityṛca evāvāhayedagnimāvaha somamāvaha viṣṇumāvaheti tā vai tisro devatā yajati
trayo vā ime lokā imāneva tallokāñjyotiṣmataḥ karoti

8.9

gāyatryāvāgneyyau gāyatro 'yaṃ lokastadimaṃ lokamāpnoti triṣṭubhau saumyau traiṣṭubho 'ntarikṣalokastadantarikṣalokamāpnoti jagatyau
vaiṣṇavyau jāgato 'sau lokastadamuṃ lokamāpnoti tā vai viparyasyati
yāḥ pūrvāhne puronuvākyāstā aparāhne yājyāḥ karoti yā yājyāstāḥ
puronuvākyā ayātayāmatāyai vaṣaṭkāreṇa ha vā ṛgyātayāmā bhavati
samāne 'hnyayātayāmābhirme vaṣaṭkṛtamasaditi yadveva viparyasyati grīvāṇāṃ sthemne tasmādvāsāṃ grīvāṇāṃ vyatiṣaktānīva parvāṇi bhavantyājyahaviṣo devatāḥ payovrato yajamānastatsaloma tāḥ parovarīyasīrabhyupeyāttrīnagre stānānatha dvāvathaikaṃ parastara eva tallokānvarīyasaḥ kurute
nābhyunnayeta svargaṃ ha vā ete lokamabhiprayanti ya upasada upayanti
dvādaśo ha vā antaruṣyāḥ² svargo lokaḥ sa yaḥ sakṛdabhyunnayate yathaikarātraṃ sārthānpreṣitānanupreyādevaṃ tadyo dvitīyaṃ yathā dvirātramevaṃ taddhīyate tṛtīyena svargāllokāntvaśnute 'pyanugacchediti ha smāha paiṅgyo
na tvevābhyunnayeta yatraiva kāmayeta tatpūrvī gatvā svargasya lokasyāvasthediti samāptiḥ śreyasīti ha smāha kauṣītakiḥ samrājo 'smai bhakṣe
dadhyānayeyurna vrate somo vai dadhyanantarhito hāsya bhakṣo bhavati samāpnotyu te yadi saṃkrīṇīyuryā madhyamopasattayā dvyahamanyatare careyurāvapanaṃ hi sedama³ntarikṣaloka āyatanenāthāsabharamabhyudaityathāsabharamabhyudaiti

Linked texts (6)