Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 18.2
Ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 18.2
- Language
- Sanskrit
18.2
vajrasya trivṛttvaṃ suprasiddham | vajraḥ pañcadaśaḥ | etasyaindratvāt | vajrastriṇavaḥ | yat yasmāt trivṛdādibhiḥ saptadaśaṃ vidadhāti | tisṛbhiḥ trivṛto vidhānam, pañcabhiḥ pañcadaśasya navabhiḥ triṇavasya | etaduktaṃ bhavati | tisṛbhiḥ parācībhiḥ prathamaḥ paryāyaḥ | pañcabhiḥ madhyamo navabhiruttama iti | tat tena vajrameva vajrāvayave samyak saṃdadhātīti |
vajrasya trivṛdādisādṛśyaṃ darśayati —
yat yena trivṛttiṇavābhyāṃ stomābhyām ekaviṃśaṃ vidadhāti | tisṛbhiḥ trivṛto vidhānam | navabhiḥ triṇavasyeti |
vajrasya trivṛdādisādṛśyaṃ praśaṃsāṃ ca karoti--
triṇava eva vajraḥ | tisṛbhiḥ trivṛdbhiḥ niṣpannatvāt | trivṛto vajratvaṃ prasiddham | tat tasmāt vajrameva parāñcaṃ parāgñcanaṃ pravartayati | bhrātṛvyastṛtyai hiṃsāyai | ṛcāmānulomyena gīyamānatvāt parāktvamityarthaḥ | tena pāpmānaṃ
vedārthasya prakāśena tamo hārdaṃ nivārayan | pumarthāṃścaturo deyādvidyātīrthamaheśvaraḥ || iti śrīrājādhirājarājaparameśvaravaidikamārgapravartakaśrīvīrabukka bhūpālasāmrājyadhuraṃdhareṇa sāyaṇācāryeṇa viracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye tṛtīyo'dhyāyaḥ samāptaḥ |
yasya niḥśvasitaṃ vedā yo vedebhyo'khilaṃ jagat | nirmame tamahaṃ vande vidyātīrthamaheśvaram |
atha caturthādhyāyasya prathamānuvāke pañcaviṃśabrāhmoktād dvādaśāhād viviktasya vyūḍhadvādaśāhasya dharmā nirūpyante | tatra prathamam ādyantayoḥ prāyaṇīyodayanīyayorahnoḥ sarvayajñasādhāraṇatvāt avaśiṣṭānāmahnāṃ madhye daśamasyāpyatikriyatvāt tatrāpi na kiṃcidvaktavyamastītyato'vaśiṣṭasya navarātrasyaivātra bhedā anuvarṇyante ||
tatra prathamaṃ prathamatrirātrasya dharmaviśeṣamāha-
gāyatrī prāṇa eva | prāṇāpānavyānaiḥ trivṛtprāṇaḥ | gāyatryapi tripadā | ato gāyatryāḥ prāṇasāmyam | athavā mukhe prāṇo gāyatryapi mukhādutpanneti prāṇasāmyaṃ draṣṭavyam | tasmāt tena cchandasā yajamānaḥ sarvamāyuretīti śeṣaḥ | svaraḥ prajāpatireva | tayostādātmyaṃ śāstrasiddhameva | tena svareṇa dehānte yajamānaḥ prajāpatimevāpnoti |
dvitīyatrirātradharmamāha—
Linked texts (1)
- Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa — Sanskrit