Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa ("26th" book) 28.4
Ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 28.4
- Language
- Sanskrit
28.4
yasmādevaṃ tasmād | brāhmaṇaḥ | brāhmaṇaśabdaḥ kṣatriyavaiśyayorapyupalakṣaṇam | tayorapi tatrādhikārāt tanmukhyatvācca | ahorātrasya saṃyoge | ahorātrayoḥ saṃdhau | saṃdhyā[m], saṃdhau bhavā saṃdhyā, tām, upāste |
sajyotiṣi vinaśyadavasthāpannena pūrvajyotiṣā sahite kāle ā jyotiṣo darśanāt āgāmino jyotiṣo darśanaparyantam antarāle yaḥ kālaḥ sa eva asyāḥ saṃdhyāyāḥ | asya saṃdhyopāsanasya kālaḥ | sā eva saṃdhyā | tad eva saṃdhyāyāḥ saṃdhyātvam | kiṃ ca | sāyamāsīnaḥ upaviṣṭaḥ saṃdhyāṃ yad upāste tayā saṃdhyayā vīrasthānaṃ balavatsthānaṃ jayati prāpnoti | atha punaḥ saṃdhyākāle apaḥ udakāni yat prayuṅkte ūrdhvaṃ vikṣipati tatra tā apāṃ vipruṣo bindavaḥ vajrībhavanti | vajrībhūtvā tā vipruṣaḥ asurān ādityaṃ prati yoddhumāgatān apāghnanti | tato devā vijayino'bhavan | asurāstu parābhavanti | parābhūtā abhavan | kiṃ ca, ya evam uktaprakāreṇa veda asya vedituḥ bhrātṛvyaḥ śatruḥ ātmanā svenaiva parā bhavati | yathā sāyaṃ prātaśca saṃdhyāṃ yadupāste tayā dvividhayā saṃdhyayā tasya vīrasthānaṃ bhavati | tatra sthānaṃ saṃtataṃ sarvadā avicchinnaṃ bhavati | yo'pi evaṃ veda tasyāpi yathoktaṃ phalaṃ bhavatītyarthaḥ | tathā ca taittirīyakā āmananti—tasmāduttiṣṭhantaṃ ha vā tāni rakṣāṃsi ādityaṃ yodhayanti | yāvadastamanvagāt tāni ha vā etāni rakṣāṃsi gāyatriyā'bhimantritenāmbhasā śāmyanti | tadu ha vā ete brahmavādinaḥ pūrvābhimukhāḥ saṃdhyāyāṃ gāyatriyā'bhimantritā apa ūrdhvaṃ vikṣipanti | tā etā āpo vajrībhūtvā tāni rakṣāṃsi mandeha run ṇe dvīpe prakṣipanti (tai. ā. 2. 2.) |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ṣaḍviṃśabrāhmaṇabhāṣye pañcamādhyāye pañcamaḥ khaṇḍaḥ |
atha candrasya kṣayavṛddhī nirūpayituṃ pratijānīte—
candramā eva dhātā patiranumatyādīnām | retasa ādhānāt ādhṛtattvāt | anumatyādīnāṃ svarūpadarśanam | yā pūrvā caturdaśīviddhā paurṇamāsī sānumatirityucyate | yottarā saṃpūrṇacandropetā sā rākā | yā pūrvā dṛṣṭacandrā amāvāsyā sā sinīvālī iti abhidhīyate | yottarā naṣṭendukalā amāvāsyā sā kuhūḥ ityucyate | etāścandramaso jāyā ityarthaḥ | ato yaḥ pumān buddhim anu taṃ candramasaṃ paśyati anyaṃ na paśyati asya draṣṭuḥ tat tādṛśameva mithunaṃ bhavati |
anumatyādiparvacatuṣṭayaṃ yugacatuṣṭayasaṃbandhitvena praśaṃsati-
Linked texts (1)
- Ṣaḍviṃśabrāhmaṇa — Sanskrit