Pramāṇa · Search · About · API

Rigveda 16

Ṛgvedabhāṣya (Udgītha) 16

Language
Sanskrit

16.1

he indra somamimamasmatpradattaṃ | piba | madhumantaṃ madhusvādūpetaṃ | camū | saptamīdvivacanasya lugatra draṣṭavyaḥ | camvośca manasādhanayoradhiṣavaṇaphalakayorityarthaḥ | sutamabhiṣutaṃ | pītvā ca somam | asme asmāsu | rayiṃ dhanaviśeṣaṃ | kīdṛśaṃ | sahasriṇaṃ sahasrasaṃkhyāyuktaṃ | prabhūtamityarthaḥ | ni dhāraya niyamena sthāpaya | kinnimittaṃ | vaḥ yuṣmākaṃ sarveṣāmeva devānāṃ | vi vividhe somajanyamade nimitte | tvaddattena dhanena yasmādvayaṃ yuṣmadarthe somayāgaṃ punarapi kurmaḥ | tasmādasmabhyamanantaṃ dhanaṃ dehītyarthaḥ | he purūvaso bahudhana | kasmādevamucyase | yasmānmahānbhavasi tvaṃ | yanmahānbhavasi tvam ||§

16.2

tvāmindraṃ | yajñebhiḥ somayāgaiḥ | ukthaiḥ śastrādistutibhiścetyarthaḥ| havyebhirhaviryajñaiścetyarthaḥ | upa īmahe | tṛtīyāśruterupopasargaśruteśca upārādhya dhanaṃ yācāmahe ityarthaḥ | yācitaśca san tvaṃ | he śacīpate | śacīnāṃ yāgakarmaṇāṃ vācāṃ vā stutilakṣaṇānāṃ | viphalatvena sambandhinaṃ | śreṣṭhamatiśayena praśastaṃ gohiraṇyādikaṃ dṛṣṭaṃ | vāryaṃ varaṇīyaṃ svargāpavargādikamadṛṣṭañca | naḥ asmabhyaṃ | dhehi dehi | kadā dadāsi† | ucyate | yuṣmākaṃ sarveṣāmeva devānāṃ vividhe viśiṣṭe vā somajanyamade sati | kasmādevamucyase | yasmānmahānbhavasi tvam ||

16.3

he indra yastvaṃ pati svāmī | vāryāṇāṃ varaṇīyānāṃ dhanānām | asi bhavasi | randhrasya‡ saṃsiddhasya samyakkāriṇo yajamānasya | karmasu coditā codayitā | dhanadānena niyoktā bhavasi | stotṝṇāṃ cāvitā sarvato rakṣitā bhavasi | sa tvaṃ | vi vo made yuṣmākaṃ sarveṣāmeva devānāṃ vividhe viśiṣṭe vā somajanyamade sati | dviṣo dveṣṭussakāśāt | naḥ asmān | pāhi rakṣa | aṃhasaḥ pāpācca pāhi | kasmādevamucyase | yasmādvivakṣase mahān bhavasi tvaṃ ||

16.4

yuvāṃ | he śakrā śakrau | samarthau śatruvadhādikarmakarṇāya| māyāvinā prajñāvantau ca | śatruvañcanakuśalau vā | samīcī saṃgate paraspareṇa saṃyukte araṇī | niramanthataṃ nirmathitavantau | aśvināvadhvaryū§ iti brāhmaṇenoktatvāt | kadā nirmathitavantau yuvāmucyate | vimadena mayā |
yat yadā | īḷitau stutau | nāsatyā nāsatyanāmānau yuvāṃ | niramanthataṃ nirmathitavantau stho yuvāṃ ||

16.5

viśve devāḥ sarve devā indrādayaḥ | akṛpanta yuvāmaśvinau stuvantaḥ| kadā ucyate| samīcyorniṣpatantyoḥ| yasya ca bhāvena bhāvalakṣaṇam | ityeṣā saptamī| saṃgatayoḥ agniṃ nirmanthanakāle paraspareṇa saṃyuktayoraraṇyoḥ | agnicūrṇarūpeṇa nīcaistīrainapatantyoḥ | araṇyoḥ niṣpatanakriyayā stutikriyā lakṣyate| yadā yuvāmaraṇībhyāmagniṃ nirmathitavantau tadā viśve devā yuvāṃ stutavanta ityarthaḥ | kiñca | nāsatyau yuvāmabruvannuktavantau devāḥ | kimiti | punarā vahatāditi | punaḥ punarīdṛśāni karmāṇi jagatsthitihetubhūtakarmāṇi ābhimukhyena sthitv↠vahatamantaṃ prāpayataṃ nirvartayataṃ kurutamityarthaḥ ||

16.6

madhumat mādhvityatra rasaviśeṣa ucyate| tena cātra tadgatā prītirlakṣyate | yuvayoḥ prasādānmadhumadastviti śeṣaḥ | prītiyuktamastvityarthaḥ | me mama | parāyanaṃ parāgamanaṃ | yogakṣemārthaṃ gṛhād bahirgamanamityarthaḥ | madhumat prītiyuktamevāstu | punarāyanaṃ gṛhān prati āgamanam | api kiñca tā| tau yau yuvāṃ sadā bhaktānāṃ anugrahītārau | yuvaṃ yuvāṃ | he devā devau | naḥ asmān | madhumataḥ sadā prītiyukta[ān ]| kṛtaṃ kurutaṃ | tena devatayā devatvenāṇimādidaivataiśvaryayogādityarthaḥ ||

Linked texts (1)