Rigveda 2
Ṛgvedasaṃhitābhāṣya 2
- Language
- Sanskrit
2.1
ayaṃ sa ya0-a[yaṃ] so'gnirasmābhirāhūtaḥ yāgārthasyāgnerabhiṣṭau yāge kṛte sati| śarman śaraṇe ramijjryaiṣṭhebhirvṛddhābhirvā | parivītaḥ parivṛtaḥ pariveṣṭitaḥ| paryeti sarvato gacchati| yatra yatra gantavyaṃ tatra tatrāpratihatagatirgacchatītyarthaḥ| vibhāvā vividhadīptaḥ|
2.2
yo bhānubhiḥ-yaścāgnirvibhāvā vividhadīptiḥ| ṛtāvā ca satyavānudakavān yajñavān vā| ajasraścānupa[kṣī]ṇaḥ ahiṃsito vā| kenacidanabhibhūta ityarthaḥ| bhānubhirdevaibhiḥ dīptibhirdānādiguṇayuktābhiḥ stutyābhiḥ pratigantribhirvā| vibhāti vividhandīptyate| yaḥ yaśca| ā vivāya ābhimukhyena gacchati| sakhyā sakhyāni sakhibhiḥ karttavyāni havirvahanādīni karmāṇi kartumiti śeṣaḥ| kasyārthāya sakhibhūtānāṃ yajamānānāmarthāya | kathaṃ gacchati aparihvṛtaḥ aparihiṃsitaḥ aparibhrānta ityarthaḥ| kimiva| atyo na aśva iva| kīdṛśo 'śvaḥ| saptiḥ sadā sarpaṇasamarthaḥ| yathā sata[ta]gamanasamartho 'śvaḥ aparibhrānto gacchati evaṃ so'[ya]magnirasmābhirāhūto† yāgārthamiti pūrvavadvākyaparisamāptiḥ kāryā |
2.3
īśe yo vi0-gandhyaśvāgniriśeṣu? īṣṭe| viśvasyāḥ sarvasyāḥ| devavīteḥ devāśanasya haviṣaḥ| īśe īṣṭe ca| yaḥ viśvāyuḥ sarvatrāpratihatagamanaḥ sarvajīvino vā| uṣaso vyuṣṭau vivāsane| ādityātmanā sthitassannagnirudayenoṣasaṃ vivāsayatītyataḥ evamucyate| yasmiṃścāhiṃsitā yajñarathaḥ asurarākṣasādiśanrubalaiḥ |
2.4
śūṣebhirvṛ0-so'gniruktalakṣaṇaḥ śūṣebhirbalairhavirlakṣaṇaiḥ balanimittairhavirbhirityarthaḥ | vṛdhaḥ vardhitassan | juṣāṇaḥ sevyamānaśca | arkaiḥ mantraiḥ yajvabhistutibhiścaśastraiścetyarthaḥ | devānannena accha āptuṃ | raghupatvā laghupatanaḥ śīghragamanaḥ | jigāti gacchati | gatvā cāhvānāntaraṃ | mandraḥ stutyaḥ | hotā homakārī | yajiṣṭhaḥ yaṣṭṛtamaḥ | sammiślaḥ sammiśraḥ saṃprayuktaḥ sarvairguṇairdevairvā | juhvākhyena pātreṇa havirājighartti ākṣārayati | devān prati haviḥ devebhyo dadātītyarthaḥ |
2.5
tamukṣābhi0-jātavedasaṃ juhvamāhvātāraṃ dātāraṃ vā manuṣyādi balānām| athavā sahānāṃ śatrūṇāmabhibhavitṝṇāṃ sahāyānāṃ vā devānāṃ yāgārthamāhvātāraṃ | viprāsaḥ medhāvinaḥ stotāraḥ | matibhiḥ stutibhiḥ | ā gṛṇanti ādareṇa stuvanti | tamagnimukṣāṃ bhogānāmutstrāviṇaṃ dātāraṃ | rejamānaṃ jvālātmanā kaṃpamānaṃ vā etaṃ indramiva† | gīrbhiḥ stutibhiḥ | namobhirannaiśca | ā kṛṇudhvaṃ asmadabhimukhaṃ yūyamapi kuruta he ṛtvijaḥ |
2.6
saṃ yasmin vi0-yasmiṃstvayyagnau saṃ saṃgatāni svatvenāvasthitānītyarthaḥ | viśvā sarvāṇi | vasūni dhanāni | vājena annena balena vā saha aśvāśca yasmiṃstvayyagnau svatvenāvasthitāḥ | kīdṛśā aśvāḥ | saptīvantasarpaṇavantaḥ satatagamanasamarthā ityarthaḥ | evaiḥ kāmaissarvaissahitāḥ | sa tvaṃ he indra parameśvarāgne | asme asmākamarthāya | ūtīḥ kīdṛśaḥ vātatamāḥ durlabhatvaṃ gatatamāḥ | āṃteduṣprāpā ityarthaḥ | arvācīnāḥ arvāgañcanāḥ asmadabhimukhāḥ | ā kṛṇuṣva ādareṇa kuru | sarvān kāmānasmabhyandehītyarthaḥ |
2.7
adhā hyagne0-athati hetu nirdeśe | hīti pratinirdeśe | atha yasmāta he agne| mahattvena svena| niṣadya upaviśya vedyante| jajñāno jāyamānaḥjvalan| sadyaḥ tasyāmeva velāyāṃ | havyaḥ havanāī: āhutiprakṣepārhaḥ | babhūtha bhavasi | hi tasmāt | tante tava | svabhūtaṃ ketaṃ prajñānaṃ jvālāṃ | anu āyanna homārthaḥ manugacchanti dīpte tvayi havīṃṣi juhatītyarthaḥ | devāsaḥ haviṣo dātāraḥ ṛtvigyajamānāḥ | adha anantaraṃ | vardhanta vardhante ca putrādivṛddhyā yujyante cetyarthaḥ | prathamāsaḥ kriyābhirjanavidyādiguṇaiśca bhavantīti śeṣaḥ | ūmāḥ tvayā rakṣitāssantaḥ |
Linked texts (1)
- Ṛgvedasaṃhitā — Sanskrit