Marutsukta 2
Marutsūkta 2
- Language
- Sanskrit
Contents
2.2
pra ye śumbhante janayo na saptayo yāsanrudrasya bhunavaḥ sudaṃsasaḥ rodasī hi marutaścakrire vṛdhe madanti vīrā vidatheṣu ghṛṣvayaḥ || 85.1
ta a̱kṣitā̍ so ma̱hi̱māna̍māśa̱ta
2.85
go mātaro yacchubhayante aṅgibhistanūṣuśubhrā
dadhire virukmataḥ
2.8.1
3
viye ājante suna vāsa ṛṣṭibhiḥ pracyāvayanto
acyutā cidojasā mano juvo yanmaruto ratheṣu vṛṣatrātāsaḥ
pṛṣatīrayugdhvam
divaścit sānurejate svanevaḥ
vijaliyāṃ kauṃdatī sī haiṃ "ṛṣṭīrasṛkṣata anvenāṃ yahavidyuto
maruto jajjhatīriva" maṃ0 5 ri0 52 maṃ0 6
aba āpa vicāreṃ ki vaha kaṃdhe para kauna sī cīza rakkhī
kadācit āpa kaheṃ ki bandūka, veda meṃ sīsena tridhyāmaḥ
kauṃdatī sī haiṃ
yūyaṃ tatsatyaśavasa āviṣkarta mahitvanā tridhyatā
vidyutā rakṣaḥ
he satyajñāna rūpa bala vāle marut logoṃ! tuma apanī mahimā
āge calakara āpa pṛṣatī ke varṇana meṃ pāeṃge ki veda
vidyuta kā prayoga bahuta batātā hai| ataḥ yahām̐ kisī pese śastra
bandūka hai athavā vaidyutika bandūka hai kintu śatruoṃ ko mārane
athavā yadi arupa śabda kā sāyaṇa svīkṛta vidyuta
yadaśvānardhūrṣupṛṣaṃtī rayugdhvam hiraṇyayān
rūpa aśvoṃ koṃ athavā tīvragāmī pṛṣatiyoṃ ko jotate ho
suniye
na parvatā na nadyovaranta vo yatrācidhvaṃ maruto gacchathe
dutat | uta dyāvā pṛthivī yāthanā pariśubhaṃ yātā manusthā
aśvutsata
he maruto ! tuma jahām̐ cāhate vahīṃ pahum̐ca jāte ho na tuhyeṃ
parvata roka sakate haiṃ na nadiyām̐ | cāhe pṛthivī para calo
tumhāre ratha tumhārī icchā ke pīche pīche āte haiṃ
acidhvaṃvayaiva kenacitpathā
le jā sakatī parantu phira bhī ṛgveda ma0 1 sūkta 37 ma0 2
marudvāhanabhūtāḥ | bhalā yadi use marut kā adhiroutes / adhijyautiṣa artha vāyu
hī lenā thā to pṛṣatī kā artha nānāvarṇā meghamālā hī le letā
parantu na jāne nairukta artha ko chor̤a kara usane petihāsika
dikhāte haiṃ
2.8.2
kā artha hai bindu, pṛṣatī kā artha huā bindumayī | aba āpa
svayaṃ vicāra leṃ ki yaha bindu (Sparks) bindumayī kauna sī
āvidyunmadbhirmarutaḥ svarkerathebhiryāta ṛṣṭimadbhiraśva
parvaiḥ| āvarṣiṣṭhayā naiṣā vayo napṛtā sumāyāḥ
haskārādvidyutaspardhyato jātā avantunaḥ
kāma viprasya tarpayanti dhāmabhiḥ
maruto yasyahi kṣaye pātha....sasugopātamo janaḥ
yajñairvā yajñavāhaso viprasya vā matīnām | marutaḥ
śrutā havam
gūhatā guhyaṃ tamo viyāta viśva sātriyam | jyotirakarttā yadurasi
pratvakṣasaḥ pratavaso virapśino'nānatāḥ avidhurā
ṛjīṣiṇaḥ juṣṭatamāso nṛtamāso añjhibhiryānañje ke ciduṣvāiva stṛbhiḥ
stṛbhiḥ svaśarīrasyācchādakaiḥ
añjijābhiḥrūpābhivyañjakai rābharaṇaiḥ vyānañje nabhasi
kayā śubhā savayasaḥ sanīḍāḥ samānyā marutaḥ sāṃmimiñjuḥ kayā matī kuta etāsa ete'rcantiśuṣmaṃ vṛṣaemevasyā
bhūrīṇi bhadrā naryeṣu bāhuṣu vakṣaḥsurukmā rābhasāso añjayaḥ| aṃseṣvatāḥ paviṣu turāgradhi vayona pakṣān vyanuḥ
śriyodhire| ṝ0 166. mantra 10
āsthāpayanta yuvatiṃ yuvānaḥ śubhenimiślāṃ vidatheṣu pajrām
arkoyadvo maruto haviṣmān gāyadgāthaṃ sutasomo duvasyan
prataṃ vivācima vaksyo ya eṣāṃ marutāṃ mahimāsatyo asti
sacāyadīṃ vṛṣamaṇā ahaṃyuḥ sthirācijjanīrvahate subhāgāḥ
kāsvidasya rajaso mahaspare kāvaraṃ maruto yasminnāyaya yaccyāvayatha vithureva saṃhitaṃ vyadriṇā patatha tveṣa
marṇavam
pratiṣṭhobhanti sindhavaḥ pavibhyāṃ yadabhiyāṃ vāca
mudīrayanti avasyanta vidyutaḥ pṛthivyo yadīṃ ghṛtamarutaḥ
muṣṇuvanti
asruta pṛśnimahate raṇāya tveṣamāsāmmarutā manīkam te sapsarāsaḥ
2.8.3
he indra bhrātaro marutastava
śreṣṭho jātasya rudraśriyāsi tavastamastavasāṃ vajrabāho
sthirebhiraṅgaiḥ pururūpa ugro babhruḥ śukebhiḥ pipiśe
hiraṇyaiḥ
stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛgaṃ na bhīmam upahatnu
ugram| mṛḍā jaritre rudrastavāno'nyaṃ te asmannivapantu
senāḥ
kumāraścit pitaraṃ vandamānaṃ pratinānānām rudropayantram
grāmasyādhipatiṃ kuryāddaśa grāmapatiṃ tathā
viṃśatīśaṃ śateśaśca sahasrapatimeva ca| manu 7-115.
'ekaikaikarathāyśvā pattiḥ pañcapadātikā'
brahmagāyatrī kṣatraṃ triṣṭup| śa. 1. 3. 5. 5.
aura lījiye—
triṣṭupchandā vairājanyaḥ| te. 1. 1. 8. 6
traiṣṭubhovairājanyaḥ| aitare 1. 28. 8. 2.
ye vāhadhanta pārthivā ya urāvantarikṣa ā vṛjane vā nadīnāṃ sadhasthe vā mahodivaḥ| maṇḍala 5 sū0 52 maṃ0 6
'utasmate paruṣṇyā mūrṇā vasata śundhyavaḥ| uta panyā
rathānāmadriṃ bhindantyo jasā'
assinnevakṣaṇe naikanaukā parivṛtaḥ ko'pi madgu
rabhyadhāvat ( daśa kumāra carita paṣṭha ucchvāsa )
para ā ṭūṭā
isa madgu śabda kā artha padacandrikā, bhūṣaṇā, laghudīkisī samaya veda ke sahāre śilpa śāstriyoṃ ne pānī meṃ madgu pakṣī
kī taraha ḍubakī lagā kara calane vālā sañcāra sādhana viśeṣa
prakāra kā jahāza avaśya banāyā
āge cala kara 17 veṃ mantra meṃ sapta sapta arthāt 49 gaṇoṃ
1. śukrajyoti, citrajyoti, satyajyoti, jyotiṣmān
śukra, ṛtayā, atyaṃhāḥ
2. īḍhaṅ, atyāḍhaṅ, saḍhaṅ, pratisaḍhaṅ, mita, sāmmita,
sabhara
3. dhṛta, satya, dhruva, dharuṇa, dharttā, vidharttā, vidhāraya
4. ṛtājit, satyājit, senājit, suṣeṇa, antimitra, dūre
amitra, gaṇa
2.8.4
5. īddakṣa,etādṛkṣa,sadṛkṣa,pratisadṛkṣa,mita,sammita, sabharas
6. svatavān,praghāsī sāntapana, gṛhamedhī, krīḍī, śākī,
ulūkhalī| yajurveda, 17. 80—85 taka
ugraśca, bhīmaśca, dhanvāntaśca, dhuniśca, sāsahvān, abhiyugvā,
nikṣip
inameṃ se—sāntapana, gṛhamedhī, svatavān, praghāsī,
‘trailokye jaya manvicchet putrādicchet parājayam’ isī
aba paṃcama maṇḍala 53 veṃ sūkta meṃ āiye| prathama mantra ko hī
lījiye—‘ko veda jāna meṣāṃ’
durviṃdāḥ prabhavā kila (mahābhārata ādi parva)
kauna sakatā hai
aitān ratheṣutasthuṣaḥ kaḥ śuśrāva kathā yayuḥ
pravatvatīyampṛthivī marudbhyaḥ pravatvatī dyaurbhavāti prayaṅcaḥ | pravatvatīḥ pathyāḥ antarikṣyāḥ pravatvantaḥ parvatā jīradānavaḥ
2.3
suyamebhiḥ aśvaiḥ| 5. 55. 71
sākaṃ jātaḥ sākaṃ sukṣitāḥ
2.5
stomaiḥ samsukṣitānām
2.61
rathaṃ nu mārutaṃ vayaṃ śravasyu māhuvā mahe| a.yāsmin
tasthau suraṇāni bibhratī sacā marutsu rodasī
taṃ vaḥ śardha ratheśubhaṃ tveṣaṃ panasyu māhuve| yāsminkujātā
subhagā mahiyate sacā marutsu mīḍhuṣī
vāśī mantaḥ ṛṣṭimanto manīṣiṇaḥ sudhanvānaḥ iṣumanto
niṣaṅgiṇaḥ | svaśvāḥ stha surathāḥ pṛśnimātaraḥ svāyudhā
maruto yāthanā śubham
yamāiva susadṛśaḥ supeśasaḥ
naraḥ amṛtāḥ ṛtajñāḥ satyaśrutaḥ kavayaḥ yuvānaḥ
prakṣodasā dhāyasā sasrueṣā sarasvatī dharuṇamāyasī pūḥ
yūyaṃ rājānaṃ mithaṃ janayathā janāya vibhvataṣṭaṃ janaya thā yajatrāḥ
kṣodanta āpo riṇate vanāni | 5. 58. 6
eṣāṃ bhiya sā bhūmi rejati naurnapūrṇā kṣarati vyathiryatī | 5, 56. 2
ko vo mahānti mahatā mudaśravat kaskābyā marutaḥ
koha pauṃsyā | 5, 56. 4
sa bandhavaḥ śūrāiva prayudhaḥ protayuyudhuḥ
te ajyeṣṭhāso akaniṣṭhāsa udbhido madhyamāso mahasā
viṣā vṛdhuḥ sujātāso januṣā pṛśni mātaraḥ || 5. 56. 5
va yo na ye śreṇīḥ paptuḥ || 5. 56. 7
a yatasthuḥ pṛṣatīṣuśrutāsu sukheṣu rudrā maruto ratheṣu
vanā cidugrā jihate nivo bhiyā pṛthivī cidrejate parvataścit parvataścinmahi vṛddho bibhāyadivāścit sānu rejate
svenavaḥ yat krīḍatha marutaḥ vṛṣṭi manta grāpa iva sadhyaśco
dhanvadhve varāive draivatāso hiraṇyai rābhisvadhābhistanvaḥ
pipiśre śriye śrayāṃsasta vaso ratheṣu satrā mahāṃsi cakrire
tanṣu || 5-60-2-4
ajyeṣṭhāso akaniṣṭhāsa etesaṃ bhrātaro vāvṛdhuḥ sau
bhagāya | yuvā pitā svapā rudra eṣāṃ sudughā pṛśniḥ sudinā
marudbhyaḥ
krano'śvāḥ krāmīśavaḥ kathaṃśeka kathāya ya pṛṣṭhe sado
nasoryamaḥ
2.5-2
2
parāvīrāsa etana maryāso bhadrajānayaḥ | agniṃtapo
yathāsatha
utatvā strī śaśīyasī puṃso bhavativasyasī
adevatrādarādhasaḥ
viyājānāti jasuriṃcitṛṣyantaṃ vikāminam| devatrā kṛṇute manaḥ
utaghā nemo astutaḥ pumāṃiti bruve pāṇiḥ savairadeya itsamaḥ
uta me'rapadyuva tirmma manduṣī prati śyāvāya varttanim
virohitā purumīḍhāya yamaturdiprāya dīrgha yaśase
sa cakrame mahato nirurukramaḥ samānasmāt sahasa evayā marut yadāyuktamanā svādadhiṣṇubhi viṃṣpardhaso vimaruso jigāti śevṛdho nṛbhiḥ
2.4
87
2.11
agnenevo maruto yāmo astvanaśvaścidyamajatyarathīḥ
anavaso anabhīśū raja stūrvirodasī pathyā yāti sādhana
kāī vyaktā naraḥ sanīḍā rudrasya maryā adhāsvaśvāḥ
na ki heṣāṃ janūṃṣi veda te ajña vidre mitho janitram
sā vid suvīrā marudbhirastu sanāt sahantī puṣyantī nṛmṇam| maṃtra 5
śubhro vo śuṣmaḥ krudamī manāṃsi dhunirbhuniriva śardhasya
dhṛṣṇoḥ
svāyudhāsaḥ iṣmiṇaḥ suniṣkāḥ utasvayaṃ tanvaḥ
śumbhamānāḥ
2.16
ṛte na satyamṛtasāpa āyan śucijanmānaḥ śucayaḥ
pāvakāḥ
śiśvena śubhrāḥ vatsāso na prakrīḍinaḥ payodhāḥ
2.17
aregohānṛhāvadho vo astu
2.23
marudbhirugraḥ pṛtanāsu sāhvāḥ
2.23.p1
naitā vadanye maruto yatheme bhrājante rukmai rāyudhastaiḥ
nūbhiḥ ārodasī viśvapiśaḥ piśānāḥ samāna majjyañjate
śubhekam | 57. 3
bṛhad vayo maghavadbhyodadhātaḥ | 58. 3
yuṣmeto madhigro marutaḥ śatastvī yuṣmeto arvāsahuriḥ sahastrī | yuṣmotaḥ samrāḍuta hanti vṛtraṃ pratadvo astu
dhūtayodeṣṇam
āhaṃsāso nīla pṛṣṭhā apapnan | 7. 56. 7
yo no maruto abhidurhaṇāyu stirāścittāni vasavo
jighāṃsati druhaḥ pāśān pratimuñcīṣṭa tapiṣṭhena hanmanā
hantanātam| 7. 5
Linked texts (1)
- Śākala — Sanskrit