Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 1

Chāndogyadīpikā 1

Language
Sanskrit

1.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ

1.p3

vāgīśādyāḥ sumanasaḥ sarvārthānāmuprakrame | yaṃ natvā kṛtakṛtyāḥ syustaṃ namāmi gajānanam ||1

1.p4

yasya niḥśvasitaṃ vedāḥ yo vedebhyo'khilaṃ jagat | nirmame tamahaṃ vande vidyātīrthamaheśvaram ||2

1.p5

tatkaṭākṣeṇa tadrūpaṃ dadhadvukkamahīpatiḥ | ādiśatsāyaṇācāryaṃ vedārthasya prakāśane ||3

1.p6

yo(ye) pūrvottaramīmāṃse te vyākhyāyā'tisaṃgrahāt || kṛpāluḥ sāyaṇācāryo vedārthaṃ vaktumudyataḥ ||4

1.p7

vyākhyātāvyṛgyajurvedau sāmavede'pi saṃhitā | vyākhyātā'thopaniṣadaṃ vyākartuṃ pratiji(ja)jñivān ||5

1.p8

chāndogyopaniṣadvyākhyāṃ śrīmacchaṅkaramārgataḥ | kurve vaiyāsikanyāyaiḥ saṃyuktāṃ tattvabuddhaye ||6

1.p9

saguṇaṃ nirguṇaṃ brahma dvayaṃ tatra prapañcitam | nyāyodāhṛtibāhulyaṃ tasmāttatra samīkṣyate ||7

1.p10

upādhyupahitaṃ bhūtvā nirguṇaṃ saguṇaṃ bhavet | upādhayaḥ sātiśayā brahmāvirbhāvahetavaḥ ||8

1.p11

vanaspatiṣvoṣadhiṣu manuṣyeṣu gavādiṣu | āvistaratvamāmnātamātmano haitareyake ||9

1.p12

tadīyatāratamyena yathopāstiphalotthitaḥ(tam) | brahmaikamapi sarvebhyo datte nānāvidhaṃ phalam ||10

1.p13

tāratamyena tadgīna(naṃ) nirguṇaṃ brahma tasya dhīḥ | muktimekavidhāṃ datte vedhase manujāya vā ||11

1.p14

ato vyāsena saguṇaṃ nirguṇaṃ ca vicāritam | chāndogyaśrutimāśritya mīmāṃsāyāṃ viśeṣataḥ ||12

1.p15

eṣa sarveṣu bhūteṣu gūḍho'tmā na prakāśate | dṛśyate tvagryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ || etaccottaramīmāṃsāyāṃ tṛtīyādhyāyasya caturthapāde trayodaśādhikaraṇe nirṇītam| tatra yannyāyasaṃgrahaḥ:—

1.p16

aṅgadhyāṃnaṃ yājamānamārtvijyaṃ vā yataḥ phalam | dhyātureva śrutaṃ tasmādyājamānamupāsanam ||1

1.p17

brūyādevaṃvidudgātā ityārtvijyatvaṃ sphuṭaṃ śrutam | krītatvādyatvijastena kṛtaṃ svāmikṛtaṃ bhavet ||2||¹

1.p18

ukthyādidhīḥ svaśākhāṅgeṣvivānyatrāpi vā bhavet | sāṃnidhyātsvasvaśākhāṅgeṣvevāsau vyavatiṣṭhate || ukthyodgīthādisāmānyaṃ tattacchabdaiḥ pratīyate | śrutyā ca saṃnidherbādhastato'nyatrāpi dṛśyate ¹ ||²

1.p19

samuccayoṅgāvabaddheṣu ya(yā)thākāmyena vā matiḥ | samucitatvādaṅgānāṃ tadvaddheṣu samuccayaḥ || grahaṃ gṛhītvā stotrasyārambha ityādivannahi | śrūyate sahabhāvo'tra ya(yā)thākāmyaṃ tato bhavet ||⁴

1.p20

omityetadakṣaramudgīthamupāsīta

1.p21

vaidyamantrapravargyādividyāṅgamathavā na tu | vidyāsaṃnidhipāṭhena vidyāṅge mantrakarmaṇi || liṅge nānyatramantrāṇāṃ vākyenāpi ca karmaṇām | viniyogātsaṃnidhistu bādhyo'to nāṅgatā bhavet ||²

1.p22

omiti hudgāyati

1.p23

[1] eṣāṃ bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ | pṛthivyā āpo raso'pāmoṣadhayo rasa oṣadhīnāṃ puruṣo rasaḥ puruṣasya vāgraso vāca ṛgrasa ṛcaḥ sāma rasaḥ sāmna udgītho rasaḥ || [2] sa eṣa rasānāṃrasatamaḥ paramaḥ parādhryo'ṣṭamo yadudgīthaḥ || [3]

1.p24

katamā katamakrakaṃtamat katamat sāma katamaḥ katama udgītha iti vimṛṣṭaṃ bhavati || [4] vāgevark, prāṇaḥ sāmomityetadakṣaramudgīthastadvā etanmithunaṃ yadvākca prāṇaścarkca sāma ca || [5] tadetanmithunamomityetasminnakṣare saṃsṛjyate yadā vai mithunau samāgacchata āpayato vai tāvanyonyasya kāmam || [6]

1.p25

āpayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etadevaṃ vidvānakṣaramudgīthamupāste || [7]

1.p26

taddhā etadanujñākṣaraṃ yaddhi kiṃ cānujānātyomityeva tadāha eṣā eva samṛddhiryadanujñā| samardhayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etadevaṃ vidvānakṣaramudgīthamupāste || [8]

1.p27

teneyaṃ trayī vidyā vartaṃta omityāśrāvayatyomiti śam̐satyomityudgāyatyetasyaivākṣarasyāpacityai

1.p28

mahimnā rasena || [9] tenobhau kuruto yaścaitadeva veda yaśca na veda

1.p29

nānā tu vidyā cāvidyā ca | yadeva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tadeva vīryavattaraṃ bhavati

1.p30

khalvetasyaivākṣarasyopavyākhyānaṃ bhavati || [10]

1.p31

devāsurā ha vai yatra saṃye(ye)tire | ubhaye prājāpatyāstaddha devā udgīthamājahūranenānabhibhaviṣyāma iti || [1]

1.p32

te ha nāsikyaṃ prāṇamudgīthamupāsāṃcakrire | taṃ'hāsurāḥ pāpmanā vividhustasmāttenobhayaṃ jighrati surabhi ca durgandhi ca pāpmanā hyeṣa viddhaḥ || [2]

1.p33

atha ha vācamudgīthamupāsāṃcakrire | tāṃ'hāsurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāttayobhayaṃ vadati satyaṃ cānṛtaṃ ca pāpmanā heṣā viddhā || [3] atha ha cakṣurudgīthamupāsāṃcakrire | taddhāsurāḥ pāpmanā vividhustasmāttenobhayaṃ paśyati darśanīyaṃ cādarśanīyaṃ ca | pāpmanā hyetadviddham || [4] atha ha śrotramudgīthamupāsāṃcakrire | taddhāsurāḥ pāpmanā vividhustasmāttenobhayaṃśṛṇoti śravaṇīyaṃ cāśravaṇīyaṃ ca | pāpmanā hyetadviddham || [5] atha ha mana udgīthamupāsāṃcakrire | taddhāsurā pāpmanā vividhustasmāttenobhayaṃ saṃkalpayate saṃkalpanīyaṃ cāsaṃkalpanīyaṃ ca | pāpmanā hyeta-dviddham || [6]

1.p34

atha ya'evāyaṃ mukhyaḥ prāṇastamudgīthamupāsāṃcakrire

1.p35

taṃ'hāsurā ṛtvā viddhaṃsuryathā'śmānamākhaṇamṛtvā vidhvaṃsetaivam || [7]

1.p36

yathā''jhamānamākhaṇamṛttvā vidhvaṃsata evaṃ haiva sa vidhvaṃsate ya evaṃvidi pāpaṃ kāmayate yaścainamidāsati

1.p37

sa eṣo''jhamākhaṇaḥ || [8] naivetena surabhi na durgandhi vijānāti | apahatapāpmā hyeṣaḥ

1.p38

tena yadaśnāti yatpibati tenetarānprāṇānavati

1.p39

etamu evāntato'vitvotkrāmati vyādaddātyevāntata iti ||[9]

1.p40

taṃ hāṅgirā udgīthamupāsāṃcakra etamu evāṅgirasaṃ manyante'ṅgānāṃ yadrasaḥ || [10] tena

1.p41

taṃ ha bṛhaspatirudgīthamupāsāṃcakra etamu eva bṛhaspatiṃ manyante vāgghi bṛhatī tasyā eṣa patiḥ || [11] tena taṃ'hyāsya udgīthamu-pāsāṃcakra etamu evā''syaṃ manyante āsyādyadayate || [12] tena

1.p42

taṃha vako dālbhyo vidāṃcakāra| sa ha naimiśīyānāmudgātā babhūva| sa ha smaibhyaḥ kāmānāgāyati || [13]

1.p43

āgātā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etadevaṃ vidvānakṣaramudgīthamupāste

1.p44

ityadhyātmam || [14]

1.p45

athādhidaivatam

1.p46

ya evāsau tapati tamudgīthamupāsīta

1.p47

udyanvā eṣa prajābhya udgāyati

1.p48

udyaṃstamobhayamapahanti

1.p49

apahantā ha vai bhayasya tamaso bhavati ya evaṃ veda || [1]

1.p50

samāna evāyaṃ cāsau ca

1.p51

uṣṇo'yamuṣṇo'sau

1.p52

svara itīmamācakṣate | svara iti pratyāsvara ityamum

1.p53

tasmādvā etamimamasuṃ codgīthamupāsīta || [2]

1.p54

atha khalu dhyānamevodgīthamupāsīta

1.p55

yadvai prāṇiti sa prāṇo yadapāniti so'pāno'tha yaḥ prāṇāpānayoḥ [sandhiḥ] sa vyānaḥ

1.p56

yo vyānaḥ sā vāk| tasmādaprāṇannanapānanvācamabhivyāharati || [3] yā vāk sark tasmādaprāṇannanapānannṛcamabhivyāharati| yark

1.p57

tatsāma, tasmādprāṇannanapānan tsāma gāyati | yatsāma sa udgīthastasmādprāṇannanapānannudgāyati || [4]

1.p58

ato yānyanyāni vīryavanti karmāṇi yathāgnermathanamājeḥ saraṇaṃ dṛḍhasya dhanuṣa āyamanamaprāṇannanapānaṃstāni karoti

1.p59

etasya hetordhyānamevodgīthamupāsīta || [5]

1.p60

atha khalvudgīthākṣarāṇyupāsīta-ud gī tha iti

1.p61

prāṇa evotprāṇena hyuttiṣṭhati vāggīrvāco ha gira ityācakṣate | annaṃ thamanne hīdm̐sarvaṃ sthitam || [6]

1.p62

dyaurevodantarikṣaṃ gīḥ pṛthivī thamāditya evodgāyurgīragnisthaṃ sāmaveda evodyajurvedo gīrṛgvedastham

1.p63

dugdhe'smai vāgdhohaṃ yo vāco doho'nnavānannādo bhavati | ya etānyevaṃ vidvānudgīthākṣarāṇyupāsta ud gī tha iti || [7]

1.p64

atha khalvāśīḥsamṛddhirupasaraṇānītyupāsīta

1.p65

yena sāmnā stoṣyansyāttatsāmopadhāvet || [8] yasyāmṛci tāmṛcaṃ, yadārṣeyaṃ tamṛṣiṃ, yāṃ devatāmabhiṣṭoṣyansyāttāṃ devatāmupadhāvet || [9] yenacchadasā stoṣyansyāttacchanda upadhāvedyena stomena stoṣya-māṇaḥ syāttaṃ stomamupadhāvet || [10] yāṃ diśamabhiṣṭoṣyansyāttāṃ diśamupadhāvet| [11] ātmānamantata upasṛtya stuvīta kāmaṃ dhyāyannapramattaḥ

1.p66

abhyāśo ha yadasmai sa kāmaḥ samṛdhyeta yatkāmaḥ stuvīteti yatkāmaḥ stuvīteti || [12]

1.p67

omityetadakṣaramudgīthamupāsītomiti hyudgāyati, tasyopākhyānam || [1]

1.p68

devā vai mṛtyorbibhyatastrayīṃ vidyāṃ prāviśaṃste chandobhirācchādayannebhirācchādayaṃstacchandasāṃ chandastvam || [2]

1.p69

tānu tatra mṛtyuryathā matsyamudake paripaśyedevaṃ paryapaśyaddaci sāmni yajuṣi

1.p70

te nu vittvordhvā ṛcaḥ sāmno yajuṣaḥ svarameva prāviśan ||[3]

1.p71

yadā vā ṛcamāpnotyomityevāti svaratyeva ḥ sāmaivaṃ yajureṣa u svaro yadetadakṣarametadamṛtamabhayam

1.p72

tatpraviśya devā amṛto abhavan || [4]

1.p73

sa ya etadevaṃ vidvānakṣaraṃ praṇautyetadevākṣaraṃsvaramamṛtamabhayaṃ praviśati | tatpraviśya yadamṛtā devāstadamṛto bhavati || [5]

1.p74

iti prathamasyādhyāyasya caturthaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (12)