Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 12

Chāndogyadīpikā 12

Language
Sanskrit

12.p1

chāyājīvo devateśo vā'sau yo'kṣiṇi dṛśyate | ādhāradṛśyatoktyeśādnyeṣu triṣu kaścana || kaṃ khaṃ brahma yaduktaṃ prāktadevākṣiṇyupāsyate | vāmanītvādinā'nyeṣu nāmṛtatvādisaṃbhavaḥ ||1

12.p2

upāstibodhayormārgaḥ samo yadvā vyavasthitaḥ | samaṃ evottaro mārga etayoḥ karmahānavat || deśāntaraphalaprāptyai yukto mārga upāstiṣu | ārogyavadbodhaphalaṃ tena mārgo vyavasthitaḥ ||2

12.p3

mārgaḥ śrutasthaleṣveva sarvopāstiṣu vā bhavet || śruteṣveva prakaraṇāddviḥpāṭho'sya vṛthānyathā | prokto vidyāntare mārgo ye cema iti vākayataḥ | tena bādhyaṃ prakaraṇaṃ dviḥpāṭhaścintanāya hi ||³

12.p4

nānāvidho brahmalokamārgo yadvārcirādikaḥ | nānāvidhaḥ syādvidyāsu varṇanādanyathānyathā || eka evārcirādiḥ syānnānāśrutyuktaparvakaḥ | yataḥ pañcāgnividyāyāṃ vidyāntarama(va)tāṃ śrutaḥ ||⁴

12.p5

saṃniveśayituṃ vāyuratrāśakyācca śakyate | aśakyo'tha vāyulokasya śrutakramavivarjanāt || vāyuśchidrādviniṣkasya sa ādityaṃ vrajediti | śruterarvāgrave vāyurdevalokastato'pyadhaḥ

12.p6

tṛtīyamadhikaraṇamāracayativaruṇādeḥ sanniveśo nāstira(ta)trota 1 vidyate | nāsti vāyorivaitasya vyavasthā śrutyabhāvataḥ | vidyutsaṃbandhivṛṣṭisthanīrasyādhipatitvataḥ | varuṇo vidyatastūrdhvaṃ tata indraprajāpatī ||2

12.p7

caturthādhikaraṇamāracaryatimārgacihnaṃ bhogabhūrvā neta(tā)ro vārcirādayaḥ | ādau syātāṃ mārgacihnasārūpā(pyā)llokaśabdataḥ || ante gamayatītyukterneta(tā)rasteṣu [ce]daśāḥ | nirdeśo'styatra lokākhyā tannivāsijanānprati 3

12.p8

paraṃ brahmātha vā kāryamudaṅmārgeṇa gamyate || mukhyatvādamṛtatvoktergamyate parameva tat || kāryaṃ syādgatiyogyatvātpararṣimastadasaṃbhavāt | sa(sā)mīpyādbrahmaśabdoktiramṛtatvaṃ kramād avet ||¹

12.p9

brahmaṇā saha te sarve saṃprāpte pratisaṃcare | parasyānte kṛtātmānaḥ [praviśanti] paraṃ padam ||²

12.p10

pratīkopāsakānbrahmalokānnayaṃte vā na vā | aviśeṣaśrutestere(tān)brahmopāsakavannayet

12.p11

eṣa ha vai yajño yo'yaṃ pavata eṣa ha yannidam̐sarvaṃ punāti | yadeva yannidam̐sarvaṃ punāti tasmādeva eva yajñaḥ

12.p12

tasya manaśca vāk ca vartanī ||[1]

12.p13

tayoranyatarāṃ manasā saṃskaroti brahmā vācā hotādhvaryurudgātānyatarām

12.p14

sa yatropākṛte prātaranuvāke purā paridhānīyāyā brahmā vyava-vadati || [2] anyatarāmeva vartanīḥ saṃskurvanti hīyate'nyatarāskaḥ yathaikapādvrajan ratho vaikena cakreṇa vartamāno riṣyatyevamasya yajño riṣyati yajñaścariṣyantaṃ yajamāno'nuriṣyati sa iṣṭvā pāpīyān bhavati || [3]

12.p15

atha yatropākṛte prātaranuvāke na purā paridhānīyāyā brahma nyapavadatyubhe' eva vartanī saṃskurvanti na hīyate'nyatarā || [4] sa yathobhayapād vrajan ratho vobhābhyāṃ cakrābhyāṃ vartamānaḥ pratitiṣṭhatyevamasya yajñaḥ pratitiṣṭhati yajñaṃ pratitiṣṭhantaṃ yajamāno'nu pratitiṣṭhati sa iṣṭvā śreyān bhavati || [5]

12.p16

prajāpatirlokānabhyatapatteṣāṃ tapyamānānām̐rasānprābṛhad agniḥ pṛthivyā vāyumantarikṣādādityaṃ divaḥ || [1] sa etāstisro devatā abhyatapattāsāṃ tapyamānānām̐rasān prābṛhad agnerekaco vāyoryajūm̐ṣi

12.p17

sāmānyādityāt || [2] sa etāṃ trayīṃ vidyāmabhyatapat tasyāstapyamānāyā rasān prābṛhad bhūrityṛgbhyo bhuvariti yajurbhyaḥ svariti sāmabhyaḥ || [3]

12.p18

evaṃ vyāhṛtipraśaṃsāṃ kṛtvedānīṃ prāyaścittatayā vyāhṛtihomaṃ vidhattetadyadyṛkto riṣyed bhūḥ svāheti gārhapatye juhuyādṛcāmeva tadrasenarcāṃ vīryeṇarcāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [4] atha yadi yajuṣṭo riṣyed bhuvaḥ svāheti dakṣiṇāgnau juhuyādyajuṣāmeva tadrasena yajuṣāṃ vīryeṇa yajuṣāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [5] atha yadi sāmatoriṣyetsvaḥ sva(svā)ra(?)hetyāhavanīye juhuyātsāmnāmeva tadrasena sāmnāṃ vīryeṇa sāmnāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [6]

12.p19

tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ saṃdadhyāt suvarṇena rajatarajatena trapu trapuṇā sīsaḥsīsena lohaṃ lohena dāru dāru carmaṇā || [7] || evameṣāṃ lokānāmāsāṃ devatānāmasyākṣarghyā vidyāyā vīryeṇa yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti

12.p20

bheṣajakṛto ha vā eṣa yajño yatraivaṃvid brahmā bhavati | [8] eṣa ha vā udakpravaṇo yajño yatraivaṃvidbrahmā bhavatyevaṃvidaśrha vā eṣā brahmāṇamanu gāthā yato yata āvartate tattadgacchati || [9] mānavo brahmaivaika ṛtvikkurūnaśvāḍabhirakṣatyevaṃvida vai brahmā yajñaṃ yajamānaś sarvāṃścartvijo'bhirakṣati || tasmādevaṃvidameva brahmāṇa(ṃ) kurvīta nānevaṃvidaṃ nānevaṃvidam ||[10]

12.p21

iti saptadaśa khaṇḍaḥ ||17

Linked texts (13)