Chandogyadipika 12
Chāndogyadīpikā 12
- Language
- Sanskrit
12.p1
chāyājīvo devateśo vā'sau yo'kṣiṇi dṛśyate | ādhāradṛśyatoktyeśādnyeṣu triṣu kaścana || kaṃ khaṃ brahma yaduktaṃ prāktadevākṣiṇyupāsyate | vāmanītvādinā'nyeṣu nāmṛtatvādisaṃbhavaḥ ||1
12.p2
upāstibodhayormārgaḥ samo yadvā vyavasthitaḥ | samaṃ evottaro mārga etayoḥ karmahānavat || deśāntaraphalaprāptyai yukto mārga upāstiṣu | ārogyavadbodhaphalaṃ tena mārgo vyavasthitaḥ ||2
12.p3
mārgaḥ śrutasthaleṣveva sarvopāstiṣu vā bhavet || śruteṣveva prakaraṇāddviḥpāṭho'sya vṛthānyathā | prokto vidyāntare mārgo ye cema iti vākayataḥ | tena bādhyaṃ prakaraṇaṃ dviḥpāṭhaścintanāya hi ||³
12.p4
nānāvidho brahmalokamārgo yadvārcirādikaḥ | nānāvidhaḥ syādvidyāsu varṇanādanyathānyathā || eka evārcirādiḥ syānnānāśrutyuktaparvakaḥ | yataḥ pañcāgnividyāyāṃ vidyāntarama(va)tāṃ śrutaḥ ||⁴
12.p5
saṃniveśayituṃ vāyuratrāśakyācca śakyate | aśakyo'tha vāyulokasya śrutakramavivarjanāt || vāyuśchidrādviniṣkasya sa ādityaṃ vrajediti | śruterarvāgrave vāyurdevalokastato'pyadhaḥ
12.p6
tṛtīyamadhikaraṇamāracayativaruṇādeḥ sanniveśo nāstira(ta)trota 1 vidyate | nāsti vāyorivaitasya vyavasthā śrutyabhāvataḥ | vidyutsaṃbandhivṛṣṭisthanīrasyādhipatitvataḥ | varuṇo vidyatastūrdhvaṃ tata indraprajāpatī ||2
12.p7
caturthādhikaraṇamāracaryatimārgacihnaṃ bhogabhūrvā neta(tā)ro vārcirādayaḥ | ādau syātāṃ mārgacihnasārūpā(pyā)llokaśabdataḥ || ante gamayatītyukterneta(tā)rasteṣu [ce]daśāḥ | nirdeśo'styatra lokākhyā tannivāsijanānprati 3
12.p8
paraṃ brahmātha vā kāryamudaṅmārgeṇa gamyate || mukhyatvādamṛtatvoktergamyate parameva tat || kāryaṃ syādgatiyogyatvātpararṣimastadasaṃbhavāt | sa(sā)mīpyādbrahmaśabdoktiramṛtatvaṃ kramād avet ||¹
12.p9
brahmaṇā saha te sarve saṃprāpte pratisaṃcare | parasyānte kṛtātmānaḥ [praviśanti] paraṃ padam ||²
12.p10
pratīkopāsakānbrahmalokānnayaṃte vā na vā | aviśeṣaśrutestere(tān)brahmopāsakavannayet
12.p11
eṣa ha vai yajño yo'yaṃ pavata eṣa ha yannidam̐sarvaṃ punāti | yadeva yannidam̐sarvaṃ punāti tasmādeva eva yajñaḥ
12.p12
tasya manaśca vāk ca vartanī ||[1]
12.p13
tayoranyatarāṃ manasā saṃskaroti brahmā vācā hotādhvaryurudgātānyatarām
12.p14
sa yatropākṛte prātaranuvāke purā paridhānīyāyā brahmā vyava-vadati || [2] anyatarāmeva vartanīḥ saṃskurvanti hīyate'nyatarāskaḥ yathaikapādvrajan ratho vaikena cakreṇa vartamāno riṣyatyevamasya yajño riṣyati yajñaścariṣyantaṃ yajamāno'nuriṣyati sa iṣṭvā pāpīyān bhavati || [3]
12.p15
atha yatropākṛte prātaranuvāke na purā paridhānīyāyā brahma nyapavadatyubhe' eva vartanī saṃskurvanti na hīyate'nyatarā || [4] sa yathobhayapād vrajan ratho vobhābhyāṃ cakrābhyāṃ vartamānaḥ pratitiṣṭhatyevamasya yajñaḥ pratitiṣṭhati yajñaṃ pratitiṣṭhantaṃ yajamāno'nu pratitiṣṭhati sa iṣṭvā śreyān bhavati || [5]
12.p16
prajāpatirlokānabhyatapatteṣāṃ tapyamānānām̐rasānprābṛhad agniḥ pṛthivyā vāyumantarikṣādādityaṃ divaḥ || [1] sa etāstisro devatā abhyatapattāsāṃ tapyamānānām̐rasān prābṛhad agnerekaco vāyoryajūm̐ṣi
12.p17
sāmānyādityāt || [2] sa etāṃ trayīṃ vidyāmabhyatapat tasyāstapyamānāyā rasān prābṛhad bhūrityṛgbhyo bhuvariti yajurbhyaḥ svariti sāmabhyaḥ || [3]
12.p18
evaṃ vyāhṛtipraśaṃsāṃ kṛtvedānīṃ prāyaścittatayā vyāhṛtihomaṃ vidhattetadyadyṛkto riṣyed bhūḥ svāheti gārhapatye juhuyādṛcāmeva tadrasenarcāṃ vīryeṇarcāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [4] atha yadi yajuṣṭo riṣyed bhuvaḥ svāheti dakṣiṇāgnau juhuyādyajuṣāmeva tadrasena yajuṣāṃ vīryeṇa yajuṣāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [5] atha yadi sāmatoriṣyetsvaḥ sva(svā)ra(?)hetyāhavanīye juhuyātsāmnāmeva tadrasena sāmnāṃ vīryeṇa sāmnāṃ yajñasya viriṣṭaṃsaṃdadhāti || [6]
12.p19
tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ saṃdadhyāt suvarṇena rajatarajatena trapu trapuṇā sīsaḥsīsena lohaṃ lohena dāru dāru carmaṇā || [7] || evameṣāṃ lokānāmāsāṃ devatānāmasyākṣarghyā vidyāyā vīryeṇa yajñasya viriṣṭaṃ saṃdadhāti
12.p20
bheṣajakṛto ha vā eṣa yajño yatraivaṃvid brahmā bhavati | [8] eṣa ha vā udakpravaṇo yajño yatraivaṃvidbrahmā bhavatyevaṃvidaśrha vā eṣā brahmāṇamanu gāthā yato yata āvartate tattadgacchati || [9] mānavo brahmaivaika ṛtvikkurūnaśvāḍabhirakṣatyevaṃvida vai brahmā yajñaṃ yajamānaś sarvāṃścartvijo'bhirakṣati || tasmādevaṃvidameva brahmāṇa(ṃ) kurvīta nānevaṃvidaṃ nānevaṃvidam ||[10]
12.p21
iti saptadaśa khaṇḍaḥ ||17
Linked texts (13)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit
- Sāmavedabrāhmaṇānyaṣṭau — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣatkhaṇḍārtha — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣad C — Rāmānuja Yatirāj, Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Vedāntasamanvaya — Gurugovinda Rāya, Sanskrit