Pramāṇa · Search · About · API

Chandogya Upanishad 2.8

Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 2.8

Language
Sanskrit

Contents

2.8.1

vāci sptavidhasāmopāsanam
atha saptavidhasya - vāci saptavidham̐ sāmopāsīta - yatkiñca vāco himiti sa hiṅkāro, yatpreti sa prastāvo, yadeti sa ādiḥ ||

2.8.1.p1

pra. - atha saptavidhasya | saptavidhasya sāmna upāsanaṃ prastūyate ityarthaḥ | vāci...... upāsīta | vāci hiṅkāraprastāvoṅkārodgīthapratihāropadravanidhanākhya- saptavidhāyukte sāmni vakṣyamāṇaprakāreṇa vākchabditaśabdadṛṣṭiḥ kartavyā

2.8.1.p2

ityarthaḥ | yatkiñca hiṅkāraḥ | vācaḥ - śabdasya avayavabhūtaḥ himiti yaḥ śabdaḥ, sa hiṅkāraḥ | hiṅkārasya hiṃ śabdavattvasādṛśyāt | tataśca hiṅkāre, loke hiṃśabdā yāvantaḥ tadbuddhiḥ kartavyā ityarthaḥ | evamuttaratrāpi | yatpreti ādiḥ | prastāve1sarva1praśabdatvabuddhiḥ, kartavyā | udgīthasya ādyavayavabhūte oṅkāre ’a’ iti śabdabuddhiḥ kartavyā ityarthaḥ ||

2.8.1.p3

ā.bhā. - atha saptavidhasya - saptaprakārakasya sāmna upāsanaṃ prastūyate | vāci - vāgdṛviśiṣṭaṃ saptavidhaṃ - saptaprakārakaṃ sāmopāsīta yatkiñca vācaḥ - yatkiñcidvācaḥ śabdasya humiti - yo viśeṣaḥ sa hiṅkāro hakārasāmānyāt | yat preti śabdarūpaṃ sa prastāvaḥ praśabdasāmānyāt yadeti - yat ā iti sa ādiḥ ākāśaśabdasāmānyāt ādirityoṅkāraḥ

2.8.1.p4

sarvaprathamatvāt ||

2.8.1.p5

su. - atha - pañcavidhasya sāmna upāsanavidhānānantaram | saptavidhasya sāmna upāsanaṃ vidhīyata iti śeṣaḥ | tatra prathamaṃ vāci vidhīyate | vāci saptavidhaṃ sāmopāsīta, atra vākśabdo vāgindriyasādhye śabdasāmānye vartate | saptamyarthaḥ pūrvavat | saptavidhaṃ sāma vāktvena upāsīteti yāvat | kiṃ tatsaptavidhaṃ sāma, saptasu kutra kasyā vāco dṛṣṭiḥ ? ucyate | yo vāco humiti saḥ hiṅkāraḥ, hiṅkāre sāmni humiti śabdasāmānyadṛṣṭiḥ kāryāti bhāvaḥ | yatpreti sa prastāvaḥ, - praśabdasāmānyadṛṣṭiḥ prastāve kāryāti yāvat | etīti naikaṃ padam | yat ā iti sa ādiḥ | ihādiśabdaḥ praṇave vartate, sa hyādiḥ sarvasya vāṅmayasya ! praṇave ākārasāmānyadṛṣṭiḥ kāryā iti yāvat ||

2.8.2

yaduditi sa udgītho, yatpratīti sa pratihāro, yadupeti sa upadravo, yannīti tannidhanam ||

2.8.2.p1

pra. - yaduditi sa udgītha ityādi | spaṣṭam ||

2.8.2.p2

ā.bhā. - yaduditi sa udgīthaḥ | utpūrvakatvāt udgīthasya yatpratīti sa pratihāraḥ | pratiśabdasāmānyāt | yadupeti sa upadravaḥ upopakramatvāt upadravasya yanniti tannidhanam | niśabdasāmānyāditi ||

2.8.2.p3

su. - yaduditi śabdasya svarūpaṃ sa udgīthaḥ, taddṛṣṭistasmin vidheyā iti bhāvaḥ | yatpratīti saḥpratihāraḥ, pratihāre pratiśabdadṛṣṭiḥ | yadupeti sa upadravaḥ, upadrave upaśabdadṛṣṭiḥ | yannīti tannidhanaṃ, nidhane ’ni’ ityakṣaradṛṣṭiḥ kāryā iti bhāvaḥ ||

2.8.3

upāsanāphalam
dugdhe'smai vāgdohaṃ yo vāco dohaḥ, annavānannādo bhavati, ya etadevaṃ vidvān vāci saptavidham̐ sāmopāste ||

2.8.3.p1

|| iti aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ ||

2.8.3.p2

pra. - upāsanāphalamāha - dugdhe - bhavati | vāksambandhī yo doho'sti, vāksādhyaṃ yatphalamityarthaḥ | tatphalaṃ upāsyamānā vāk asmai - upāsakāya dugdhe - prayacchatītyarthaḥ | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||

2.8.3.p3

ā.bhā. - upāsanāphalamāha - dugdhe ityādi | arthastu pūrvavadeva kartavya iti ||

2.8.3.p4

su. - yo vidvānetatsaptavidhaṃ sāma vācyevamupāste asmai vāk dohaṃ dugdhe ko'sau dohaḥ ? yo vācaḥ svasyā dohaḥ syāt phalaṃ syāt | annavān - annena sampannaḥ, annādaśca - annamattuṃ śaktaśca arogaśca bhavati ||

2.8.3.p5

|| iti aṣṭamakhaṇḍabhāṣyam ||

2.8.3.p6

navamaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (1)