Chandogya Upanishad 5.9.3
Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.9.3
- Language
- Sanskrit
5.9.3
tṛtīyo mantraḥ
[ iṣṭāpūrtakarmiṇāṃ dhūmādimārgaḥ ]
atha ya ime grāma iṣṭāpūrte1 dattamityupāsate te dhūmamabhisambhavanti, dhūmādrātram̐ rātreraparapakṣam aparapakṣādyān ṣaḍdakṣiṇaiti māsām̐ stān naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti ||
5.9.3.p1
pra. - atha.....prāpnuvanti | ye - puruṣāḥ grāme eva sthitvā iṣṭaṃ - yāgādi, pūrtaṃ - khātādi1 | dattaṃ - dānam | iti śabdaḥ tajjātīyopavāsādikarmāntaraparaḥ |
5.9.3.p2
yāgadānahomādīni karmāṇi ye'nutiṣṭhantītyarthaḥ | uktaprakāreṇānutiṣṭhantītyartha iti vyāsāryavacanasyāpyayamevārthaḥ | śrutau pūrvamanuṣṭhānaprakārānanuvṛtteḥ1 | te dhūmamabhisambhavanti | dhūmadevatāṃ pratipadyante ātivāhikatvena ityarthaḥ | atrāpi dhūmādiśabdāḥ tattadabhimānidevatāparāḥ | dakṣiṇaiti - dakṣiṇāṃ diśamāditya etītyarthaḥ | dakṣiṇādāc (pā.sū.5-3-36) ityājanto'yaṃ śabdaḥ | dakṣiṇāyanamāsābhimāninīrdevatāḥ pratipadyanta ityarthaḥ | naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti | ete - iṣṭādikevalakarmakāriṇaḥ dakṣiṇāyanamāsān prāpyāpi vidvāṃsa iva na saṃvatsaradevatāṃ prāpnuvantītyarthaḥ ||
5.9.3.p3
ā. bhā. - atha ya ime ityādi | atha ye - puruṣā grāme eva vartamānā iṣṭaṃ - darśapūrṇamāsayāgādikam pūrtaṃ - ārāmataḍāgādikam dattaṃ - dānaṃ hiramyādīnām tathopavāsādikam upāsate - kurvanti | yāgadānahomopavāsādi karmāṇi kurvantītyarthaḥ | te - yathoktakāriṇaḥ puruṣāḥ etaccharīrapātādanantaraṃ dhūmam - ātivāhikatayā dhūmādidevatāṃ prāpnuvanti atrāpi dhūmarātripakṣādiśabdāḥ tattadabhimānidevatābodhakāḥ acetanānāṃ prāpakatvāsambhavāt | dhūmāt rātrimityādi sandarbhaḥ pūrvavadeva vyākhyātavyaḥ | dakṣiṇaiti - dakṣiṇāṃ diśamādityaḥ prāpnoti | dakṣiṇāyanamāsābhimāninīḥ devatāḥ prāpnuvantīti bhāvaḥ || naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti iti ||
5.9.3.p4
su. - atha ye punarime grāma eva ratā iṣṭāpūrte dattamityupāsate - yāgaḥ khāto dānamityādīni karmāṇyeva nirantaraṃ sevante te sukṛtasya karmaṇaḥ bhogāya prayāntyanena dhūmādinā pathā, dhūmādiśabdāstadabhimānilokaparāḥ, naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti - naiṣāṃ viduṣāmiva saṃvatsarābhimānilokagamanaṃ kintu māsebhyaḥ ṣaḍbhyaḥ - dakṣiṇāyanāt
Linked texts (1)
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit