Pramāṇa · Search · About · API

Chandogya Upanishad 5.9.3

Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.9.3

Language
Sanskrit

5.9.3

tṛtīyo mantraḥ
[ iṣṭāpūrtakarmiṇāṃ dhūmādimārgaḥ ]
atha ya ime grāma iṣṭāpūrte1 dattamityupāsate te dhūmamabhisambhavanti, dhūmādrātram̐ rātreraparapakṣam aparapakṣādyān ṣaḍdakṣiṇaiti māsām̐ stān naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti ||

5.9.3.p1

pra. - atha.....prāpnuvanti | ye - puruṣāḥ grāme eva sthitvā iṣṭaṃ - yāgādi, pūrtaṃ - khātādi1 | dattaṃ - dānam | iti śabdaḥ tajjātīyopavāsādikarmāntaraparaḥ |

5.9.3.p2

yāgadānahomādīni karmāṇi ye'nutiṣṭhantītyarthaḥ | uktaprakāreṇānutiṣṭhantītyartha iti vyāsāryavacanasyāpyayamevārthaḥ | śrutau pūrvamanuṣṭhānaprakārānanuvṛtteḥ1 | te dhūmamabhisambhavanti | dhūmadevatāṃ pratipadyante ātivāhikatvena ityarthaḥ | atrāpi dhūmādiśabdāḥ tattadabhimānidevatāparāḥ | dakṣiṇaiti - dakṣiṇāṃ diśamāditya etītyarthaḥ | dakṣiṇādāc (pā.sū.5-3-36) ityājanto'yaṃ śabdaḥ | dakṣiṇāyanamāsābhimāninīrdevatāḥ pratipadyanta ityarthaḥ | naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti | ete - iṣṭādikevalakarmakāriṇaḥ dakṣiṇāyanamāsān prāpyāpi vidvāṃsa iva na saṃvatsaradevatāṃ prāpnuvantītyarthaḥ ||

5.9.3.p3

ā. bhā. - atha ya ime ityādi | atha ye - puruṣā grāme eva vartamānā iṣṭaṃ - darśapūrṇamāsayāgādikam pūrtaṃ - ārāmataḍāgādikam dattaṃ - dānaṃ hiramyādīnām tathopavāsādikam upāsate - kurvanti | yāgadānahomopavāsādi karmāṇi kurvantītyarthaḥ | te - yathoktakāriṇaḥ puruṣāḥ etaccharīrapātādanantaraṃ dhūmam - ātivāhikatayā dhūmādidevatāṃ prāpnuvanti atrāpi dhūmarātripakṣādiśabdāḥ tattadabhimānidevatābodhakāḥ acetanānāṃ prāpakatvāsambhavāt | dhūmāt rātrimityādi sandarbhaḥ pūrvavadeva vyākhyātavyaḥ | dakṣiṇaiti - dakṣiṇāṃ diśamādityaḥ prāpnoti | dakṣiṇāyanamāsābhimāninīḥ devatāḥ prāpnuvantīti bhāvaḥ || naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti iti ||

5.9.3.p4

su. - atha ye punarime grāma eva ratā iṣṭāpūrte dattamityupāsate - yāgaḥ khāto dānamityādīni karmāṇyeva nirantaraṃ sevante te sukṛtasya karmaṇaḥ bhogāya prayāntyanena dhūmādinā pathā, dhūmādiśabdāstadabhimānilokaparāḥ, naite saṃvatsaramabhiprāpnuvanti - naiṣāṃ viduṣāmiva saṃvatsarābhimānilokagamanaṃ kintu māsebhyaḥ ṣaḍbhyaḥ - dakṣiṇāyanāt

Linked texts (1)