Pramāṇa · Search · About · API

Chandogya Upanishad 5.14.2

Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.14.2

Language
Sanskrit

5.14.2

dvitīyo mantraḥ
atsyannam, paśyasi priyam, attyannam, paśyasi priyam, bhavatyasya brahmavarcasaṃ kule, ya etamevamātmānaṃ vaiśvānaramupāste | santehastveṣa ātmanaḥ iti hovāca - sandehaste vyaśīryat yanmāṃ nāgamiṣyaḥ iti ||

5.14.2.p1

pra. - atha.......dhanena ca | eṣa vai bahula ātmā | bhūtāntareśya ākāśasya mahatvāt bahulatvam | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||

5.14.2.p2

atsyannamityādi | sandehastveṣa ātmana iti hovāca | sandehaḥ 1 - madhyakāyaḥ, madhyakāyo hi attarāparakāyayoḥ kvānupraviṣṭa iti sandihyamānatvāt sandeha ityucyate | vyaśīryat - viśīrṇo'bhaviṣyat | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||

5.14.2.p3

ā.bhā. - atha hovācetyādi | pūrvavadeva vyākhyeyam | eṣa vai bahula ityādi ḥ | ākāśasya bahulatvaṃ sarvagatatvāt bhūtāntarāpokṣayā mahatvācca| tasmātvamityādi | yasmātvaṃ bahulamākāśātmakaṃ vaiśvānarāvayavabhūramupāste tasmādeva kāraṇāt prajayā putrapautrādilakṣaṇayā suvarṇādinā dānena ca tvamapi bahulaḥ smpanno'si ||

5.14.2.p4

sandeha ityādi | eṣaḥ - ākāśaḥ ātmanaḥ vaiśvānarasya sandehaḥ -

5.14.2.p5

śarīrasya madhyamo bhāgomadhyakāya ityarthaḥ | atra dihadhātuḥ upacayārthakaḥ ataḥ sandeho madhyakāyaḥ | sa ca sandeho madhyakāyaḥ | sa ca pūrvāparaśarīrayoḥ kutrānupraviṣṭa iti sandihyamānatvāt sandeha ityucyate | te - ti sandehaḥ - madhyabhāgaḥ vyaśīryat - dhinno'bhaviṣyat yadi tvaṃ niśyayārthaṃ nāgamiṣyaḥ | ataḥ samyak bhavati kṛtaṃ yadāgata iti ||

5.14.2.p6

su. - bahulatvamākāśasya itarebhyo vaipulyāt | sandeho madhyakāyaḥ |

5.14.2.p7

|| iti pañcamaprapāṭhake pañcadaśakhaṇḍabhāṣyama ||

5.14.2.p8

ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ

5.14.2.p9

[ āpaḥ vaiśvānarasya bastiḥ ]

5.14.2.p10

atha hovāca buḍilamāśvatarāśviṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvamātmānam upāssa ityapa eva bhagavo rājanniti hauvācoṣa vai rayirātmā vaiśvānaro yaṃ tvamātmānamupāsse tasmāttvaṃ rayimānpuṣṭimānasi |

5.14.2.p11

atsyannaṃ paśyasi priyamattyannaṃ paśyati priyaṃ bhavatyasya brahmavarcasaṃ kule ya etamevamātmānaṃ vaiśvānarasupāste bastistveṣa ātmana iti hovāca bastiste vyabhetsyadyanmāṃ nāgamiṣyaḥ iti ||

5.14.2.p12

pra. - atha.....puṣṭimānasi | vaiyāghrapadya - vyāghrapadmotrapatya! ityarthaḥ | eṣa vai rayirātmā | apāṃ vegavattvāt rayitvam | visargaśchāndasaḥ | dhanaprāpti hetuttvā dvā rayitvam | rayimāna dhanavān ityarthaḥ ||

5.14.2.p13

atsyannamityādi | bastiḥ - mūtrasthānam | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||

5.14.2.p14

ā.bhā. - atha hovācetyādi | prakaraṇaṃ pūrvavadeva vyākhyeyam | apa iti jalāni jalasyaiva vaiśvānarabuddhyā upāsanāṃ karomi ityarthaḥ | jalasya vegādhikyāt rayīti nāma bhavati| eṣa vai rayirātmā vaiśvānaraḥ dhanātmakaḥ jalena dhānyādikaṃ jāyate tatastatsañcayādeva dhanaṃ bhavatīti yasmāttvaṃ rayilakṣaṇaṃ vaiśvānarāvayavabhutamupāsse | tasmāttvaṃ rayimān dhanavānasi puṣṭimānasi - śarīroṇapuṣṭosi annadhananimittattvāt ||

5.14.2.p15

etajjalaṃ vaiśvānarasyātmanaḥ bastiḥ mūtrasthānalakṣaṇam | yadi tvaṃ matsakāśaṃ nāgamiṣyaḥ tadā te mūtraśthānaṃ viśīrṇam abhaviṣyat iti ||

5.14.2.p16

su. - vṛṣṭimūlā hi sarvā sampattiḥ, taducyate - eṣa vai rayiriti | bastiḥ mūtrāśayaḥ ||

5.14.2.p17

|| iti pañcamaprapāṭhake ṣoḍaśakhaṇḍabhāṣyam ||

5.14.2.p18

saptadaśaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (1)