Chandogya Upanishad 5.14.2
Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.14.2
- Language
- Sanskrit
5.14.2
dvitīyo mantraḥ
atsyannam, paśyasi priyam, attyannam, paśyasi priyam, bhavatyasya brahmavarcasaṃ kule, ya etamevamātmānaṃ vaiśvānaramupāste | santehastveṣa ātmanaḥ iti hovāca - sandehaste vyaśīryat yanmāṃ nāgamiṣyaḥ iti ||
5.14.2.p1
pra. - atha.......dhanena ca | eṣa vai bahula ātmā | bhūtāntareśya ākāśasya mahatvāt bahulatvam | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||
5.14.2.p2
atsyannamityādi | sandehastveṣa ātmana iti hovāca | sandehaḥ 1 - madhyakāyaḥ, madhyakāyo hi attarāparakāyayoḥ kvānupraviṣṭa iti sandihyamānatvāt sandeha ityucyate | vyaśīryat - viśīrṇo'bhaviṣyat | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||
5.14.2.p3
ā.bhā. - atha hovācetyādi | pūrvavadeva vyākhyeyam | eṣa vai bahula ityādi ḥ | ākāśasya bahulatvaṃ sarvagatatvāt bhūtāntarāpokṣayā mahatvācca| tasmātvamityādi | yasmātvaṃ bahulamākāśātmakaṃ vaiśvānarāvayavabhūramupāste tasmādeva kāraṇāt prajayā putrapautrādilakṣaṇayā suvarṇādinā dānena ca tvamapi bahulaḥ smpanno'si ||
5.14.2.p4
sandeha ityādi | eṣaḥ - ākāśaḥ ātmanaḥ vaiśvānarasya sandehaḥ -
5.14.2.p5
śarīrasya madhyamo bhāgomadhyakāya ityarthaḥ | atra dihadhātuḥ upacayārthakaḥ ataḥ sandeho madhyakāyaḥ | sa ca sandeho madhyakāyaḥ | sa ca pūrvāparaśarīrayoḥ kutrānupraviṣṭa iti sandihyamānatvāt sandeha ityucyate | te - ti sandehaḥ - madhyabhāgaḥ vyaśīryat - dhinno'bhaviṣyat yadi tvaṃ niśyayārthaṃ nāgamiṣyaḥ | ataḥ samyak bhavati kṛtaṃ yadāgata iti ||
5.14.2.p6
su. - bahulatvamākāśasya itarebhyo vaipulyāt | sandeho madhyakāyaḥ |
5.14.2.p7
|| iti pañcamaprapāṭhake pañcadaśakhaṇḍabhāṣyama ||
5.14.2.p8
ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ
5.14.2.p9
[ āpaḥ vaiśvānarasya bastiḥ ]
5.14.2.p10
atha hovāca buḍilamāśvatarāśviṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvamātmānam upāssa ityapa eva bhagavo rājanniti hauvācoṣa vai rayirātmā vaiśvānaro yaṃ tvamātmānamupāsse tasmāttvaṃ rayimānpuṣṭimānasi |
5.14.2.p11
atsyannaṃ paśyasi priyamattyannaṃ paśyati priyaṃ bhavatyasya brahmavarcasaṃ kule ya etamevamātmānaṃ vaiśvānarasupāste bastistveṣa ātmana iti hovāca bastiste vyabhetsyadyanmāṃ nāgamiṣyaḥ iti ||
5.14.2.p12
pra. - atha.....puṣṭimānasi | vaiyāghrapadya - vyāghrapadmotrapatya! ityarthaḥ | eṣa vai rayirātmā | apāṃ vegavattvāt rayitvam | visargaśchāndasaḥ | dhanaprāpti hetuttvā dvā rayitvam | rayimāna dhanavān ityarthaḥ ||
5.14.2.p13
atsyannamityādi | bastiḥ - mūtrasthānam | śiṣṭaṃ spaṣṭam ||
5.14.2.p14
ā.bhā. - atha hovācetyādi | prakaraṇaṃ pūrvavadeva vyākhyeyam | apa iti jalāni jalasyaiva vaiśvānarabuddhyā upāsanāṃ karomi ityarthaḥ | jalasya vegādhikyāt rayīti nāma bhavati| eṣa vai rayirātmā vaiśvānaraḥ dhanātmakaḥ jalena dhānyādikaṃ jāyate tatastatsañcayādeva dhanaṃ bhavatīti yasmāttvaṃ rayilakṣaṇaṃ vaiśvānarāvayavabhutamupāsse | tasmāttvaṃ rayimān dhanavānasi puṣṭimānasi - śarīroṇapuṣṭosi annadhananimittattvāt ||
5.14.2.p15
etajjalaṃ vaiśvānarasyātmanaḥ bastiḥ mūtrasthānalakṣaṇam | yadi tvaṃ matsakāśaṃ nāgamiṣyaḥ tadā te mūtraśthānaṃ viśīrṇam abhaviṣyat iti ||
5.14.2.p16
su. - vṛṣṭimūlā hi sarvā sampattiḥ, taducyate - eṣa vai rayiriti | bastiḥ mūtrāśayaḥ ||
5.14.2.p17
|| iti pañcamaprapāṭhake ṣoḍaśakhaṇḍabhāṣyam ||
5.14.2.p18
saptadaśaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (1)
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit