Different Upanishads 146
Different Upaniṣads 146
- Language
- Sanskrit
146.1
ātmaivedamagra āsīt puruṣavidhaḥ| so'nuvīkṣya nānyadātmano'paśyat| so'hamasmītyagre vyāharat| tato'haṃnāmābhavat| tasmādapyetarhyamantrito'hamayamityevāgra uktvā'thānyannāma prabrūte yadasya bhavati sa yatpūrvo'smāt sarvasmāt sarvānpāpmana aupattasmātpuruṣaḥ| oṣati ha vai sa taṃ yo'smātpūrvo bubhūṣati ya evaṃ veda
146.2
so'bibhettasmādekākī bibheti| sa hyayamīkṣāñcakre yanmadanyannāsti kasmānnu bibhemīti| tata evāsya bhayaṃ vīyāya kasmāddhyabheṣyat| dvitīyādvai bhayaṃ bhavati
146.3
sa vai naiva reme | tasmādekākī na ramate | sa dvitīyamaicchat | sa
haitāvānāsa yathā strīpumām̐sau saṃpariṣvaktau sa imamevātmānaṃ dvedhāpātayat | tataḥ patiśca patnī cābhavatām | tasmādidamardhabṛgalamiva sva iti ha smā''ha yājñavalkyaḥ | tasmādayamākāśaḥ striyā pūryata eva tāṃ samabhavat | tato
manuṣyā ajāyanta
146.4
so heyamīkṣāṃ cakre kathaṃ nu mā''tmana eva janayitvā saṃbhavati
hanta tiro'sānīti| sā gaurabhavadvaṣabha itarastāṃ samevābhavattato
gāvo'jāyanta| vaḍavetarā'bhavadaśvavṛṣaḥ itaro gardabhītarā gardabha
itarastāṃ samevābhavat tata ekaśaphamajāyatā'jetarā'bhavadvasta
itaro'viritarā meva itarastāṃ samevābhavattato'jāvayo'jāyanta
evameva yadidaṃ kiṃca mithunamā pipīlikābhyastatsarvamasṛjata
146.5
so'vedahaṃ vāva sṛṣṭirasmyaham̐ hīdam̐ sarvamasṛkṣīti| tataḥ sṛṣṭirabhavat| sṛṣṭacām̐ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda
146.6
athetyabhyamanthat| sa mukhācca yonerhastābhyāṃ cāgnimasṛjata| tasmādetadvubhayamalomakamantarato'lomakā hi yonirantarataḥ| tadyadidamāhurasuṃ yajāmuṃ yajetyekaika devametasyaiva sā visṛṣṭireṣa u ha vai sarve devāḥ| atha yatkiñcedamādraṃ tadretaso'sṛjata tadu soma etāvadrā idam̐ sarvamannaṃ caivānnādaśca soma evānnamattirannādaḥ| saiṣā brahmaṇo'tisṛṣṭiḥ| yacchreyaso devānasṛjatātha yanmartyaṃ sannamṛtānasṛjata| tasmādatisṛṣṭiratisṛṣṭacām̐ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda
146.7
tadvedaṃ tarhyavyākṛtamāsīt | tannāmarūpābhyāmeva vyākriyata asaunāmākhyamidam̐ rūpa iti | tadidamapyetarhi nāmarūpābhyāmeva
vyākriyate'sau nāmākhyamidam̐ rūpa iti | sa eṣa iha praviṣṭa ā
nakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne'vahitaḥ syādviśvambharo vā
viśvambharakulāye taṃ na paśyanti | akratsno hi sa prāṇaneva
prāṇo nāma bhavati vadanvāk paśyam̐ścakṣuḥ śṛṇvañśrotraṃ manvāno
manastānyasyaitāni karmanāmānyeva | sa yo'ta ekaikamupāste na
sa vedākṛtsno hyeṣo'ta ekaikena bhavatyātmetyevopāsītā | atra hyete
sarvaṃ ekaṃ bhavanti | tadetatpadanīyamasya sarvasya yadayamātmā
anena hyetatsarvaṃ veda | yathā ha vai padenānuvindedevaṃ kīrtim̐ ślokaṃ
vindate ya evaṃ veda
146.8
tadetatpreyaḥ putrātpreyo vittātpreyo'nyasmāt sarvasmādantarataraṃ
yadayamātmā| sa yo'nyamātmanaḥ priyaṃ bruvāṇaṃ brūyāt priyaṃ
rotsyatīti| īśvaro ha tathaiva syādātmānameva priyamupāsīta| sa
ya ātmānameva priyamupāste na hāsya priyaṃ pramāyukaṃ bhavati
146.6-2
tadāhuryadabrahmavidyayā sarvaṃ bhaviṣyanto manuṣyā
manyante | kimu tadbrahmāved yasmāttatsarvamabhavaditi
146.10
brahma vā idamagra āsot | tadātmānamevāvedahaṃ brahmāsmīti | tasmātatsarvamabhavat | tadyo yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tadabhavat
tatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇām | taddhaitat paśyannṛṣirvāmadevaḥ pratipede'haṃ
manurabhavaṃ sūryaśceti | tadidamapyetarhi ya evaṃvedāhaṃ brahmāsmīti
sa idaṃ sarvaṃ bhavati | tasya ha na devāśca nābhūtyā īśate | ātmā
hyeṣāṃ sa bhavati | atha yo'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmīti na sa veda yathā paśurevaṃ sa devānām | yathā ha vai
bahavaḥ paśavo manuṣyaṃ bhuñjyurevamekaikaḥ puruṣo devānbhunaktyekasminneva paśāvādīyamāne'priyaṃ bhavati kimu bahuṣu | tasmādeṣāṃ tanna
priyaṃ yadetanmanuṣyā viduḥ
146.11
brahma vā idamagra āsīdekameva| tadekaṃ sanna vyabhavat| tacchreyo-rūpamatyasṛjata kṣatraṃ yānyetāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyurīśāna iti| tasmāt kṣatrātparaṃ nāsti| tasmād brāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste| rājasūye kṣatra eva tadyaśo dadhāti| saiṣā kṣatrasya yoniryadbrahma| tasmādyadyapi rājā paramatāṃ gacchatyarvāktato brahmaivāntato upaniśrayati svāṃ yoniṃ ya u enaṃ hinasti svāṃ sa yonimṛcchati sa pāpīyān bhavati yathā śreyām̐ sam̐ hi sitvā
146.12
sa naiva vyabhavat | sa viśamasṛjata | yānyetāni devajātāni gaṇaśaḥ ākhyāyante vasavo rudrā ādityā viśvedevā maruta iti
146.13
sa naiva vyabhavat | sa śaudraṃ varṇamasṛjata pūṣaṇamiyaṃ vai | pūṣeyam̐ hīdam̐ sarvaṃ puṣyati yadidaṃ kiñca
146.14
sa naiva vyabhavat | tacchreyorūpamatyasṛjata dharmam | tadatatkṣatrasya kṣatraṃ yaddharmastasmāddharmāt paraṃ nāsti atho abalīyān balīyām̐samāśaṃsate dharmeṇa yathā rājñaivam | yo vai sa dharmaḥ satyaṃ vai tat | tasmāt satyaṃ vadantamāhurdharmaṃ vadatīti dharmaṃ vā vadantam̐ satyaṃ vadatītyetaddhyevaitadubhayaṃ bhavati
146.15
tadetad brahma kṣatraṃ viṭ śūdrastadasminaiva deveṣu brahmābhavad brāhmaṇo
manuṣyeṣu kṣatriyeṇa kṣatriyo vaiśyena vaiśyaḥ śūdreṇa śūdraḥ| tasmādagnāveva deveṣu lokamicchante brāhmaṇe manuṣyeṣvetābhyām̐ hi rūpābhyāṃ
brahmābhavat| atha yo ha vā asmāllokāt svaṃ lokamadṛṣṭvā praiti
sa enamavidito na bhunakti yathā vedo vā'nanukto'nyadvā karmākṛtaṃ
yadiha vā apyanevaṃvinmahatpuṇyaṃ karma karoti tadvā syāntataḥ
kṣīyata evā''tmānameva lokamupāsīta sa ya ātmānameva
lokamupāste na hāsya karma kṣīyate| asmāddhyevā''tmano yadyat
kāmayate tattatsṛjate
146.16
atho ayaṃ vā ātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ lokaḥ| sa yajjuhoti yadyajate tena devānāṃ loko'tha yadanubrūte tena ṛṣīṇāmatha yatpitṛbhyo nipṛṇāti yatprajāmicchate tena pitṛṇāmatha yanmanuṣyān vāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti tena manuṣyāṇāmatha yatpaśubhyastṛṇodakaṃ vindati tena paśūnāṃ yadasya gṛheṣu śvāpadā vayām̐syā pipīlikābhya upajīvanti tena teṣāṃ lokaḥ| yathā ha vai svāyalokāyāriṣṭimicchedevam̐ haivaṃvide sarvāṇi bhūtānyariṣṭimicchanti| tadvā etadviditaṃ mīmām̐sitam
146.17
ātmaivedamagra āsīdeka eva | so'kāmayata jāyā me syādatha
prajāyeyātha vittaṃ me syādatha karma kurvīyetyetāvān vai kāmo
neccham̐śca nāto bhūyo vindet | tasmādapyetarhi kākī kāmayate
jāyā me syādatha prajāyeyātha vittaṃ me syādatha karma kurvīyeti
sa yāvadapyeteṣāmekaikaṃ na prāpnotyakṛtsna eva tāvanmanyate
tasyo kṛtsnatā | mana evāsyā''tmā vāgjāyā prāṇaḥ prajā
cakṣurmānuṣaṃ vittaṃ cakṣuṣā hi tadvindate śrotraṃ daivam̐ śrotreṇa
hi tacchṛṇotyā'tmaivāsya karmā''tmanā hi karma karoti| sa
eṣa pāṅkto yajñaḥ pāṅktaḥ paśuḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktamidaṃ sarvaṃ
yadidaṃ kiñca tadidaṃ sarvamāpnoti ya evaṃ veda
Linked texts (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyavārttikasāra — Mādhava, Sanskrit