Pramāṇa · Search · About · API

Different Upanishads 157

Different Upaniṣads 157

Language
Sanskrit

157.1

atha hainaṃ vidagdhaḥ śākalyaḥ papraccha kati devā yājñavalkyeti
sa haitayaiva nividā pratipede yāvanto vaiśvadevasya nividyucyante
trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasretyomiti hovāca
katyeva devā yājñavalkyeti trayastriṃśadityomiti hovāca
katyeva devā yājñavalkyeti ṣaḍityomiti hovāca | katyeva devā
yājñavalkyeti traya ityomiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyeti dvāvityomiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyetyadhyardhaṃ ityomiti hovāca | katyeva devā yājñavalkyetyeka
ityomiti hovāca | katame ye trayaśca trī ca śatā trayaśca
trī ca sahasreti

157.2

sa hovāca mahimāna evaiṣāmete trayastrim̐śattveva devā iti | katame te trayastrim̐śadityaṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśā''dityāsta ekatrim̐śadindraścaiva prajāpatiśca trayastrim̐śāviti

157.3

katame vasava ityapiśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ cā''dityaśca dyauśca candramāśca nakṣatrāṇi caite vasavaḥ | eteṣu hīdam̐ sarvam̐ hitamiti tasmādvasava iti

157.4

katame rudrā iti daśeme puruṣe prāṇā ātmaikādaśaḥ | te yadā'smāccharīrānmartyādutkrāmantyatha rodayanti | tadyadrodayanti tasmādrudrā iti

157.5

katama ādityā iti dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasyaita ādityāḥ
ete hīdam̐ sarvamādadānā yanti te yadidam̐ sarvamādadānā
yanti tasmādādityā iti

157.6

katama indraḥ katamaḥ prajāpatiriti stanayitnurevendro
yajñaḥ prajāpatiriti | katamaḥ stanayitnurityaśaniriti
katamo yajñaḥ paśava iti

157.7

katame paḍityagniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ
cādityaśca dyauścete paḍete hīdam̐ sarvaṃ paḍiti

157.8

katame te trayo devā itīma eva trayo lokā eṣu hīme
sarve devā iti | katamau tau dvau devāvityannaṃ caiva
prāṇaśceti | katamo'dhyardhaṃ iti yo'yaṃ pavata iti

157.6-2

tadāhuryadayameka ivaiva pavate'tha kathamadhyardhaṃ iti| yadasminnidaṃ sarvamadhyārdhanottenādhyardhaṃ iti| katama eko deva iti prāṇa iti| sa brahma tyadityācakṣate

157.10

pṛthivyeva yasyā''yatanamagnirloko mano jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyāt sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ| sa vai veditā syā dyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaṃ sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaṃ śārīraḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devatetyamṛtamiti hovāca

157.11

kāma eva yasyā''yatanaṃ hṛdayaṃ loko mano jyotiryo
vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ | sa vai
veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaṃ sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha | ya evāyaṃ kāmamayaḥ puruṣaḥ
sa eṣa vadaiva śākalya | tasya kā devateti striya iti
hovāca

157.12

rūpāṇyeva yasyā''yatanaṃ cakṣurloko mano jyotiryo
vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyā''tmanaḥ parāyaṇam̐ ̱ sa vai
veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ ̱
sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha | ya evāsāvāditye
puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya | tasya kā devateti
satyamiti hovāca

157.13

ākāśa eva yasyā''yatanam̐ ̱ śrotraṃ loko mano jyotiryoṃ
vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyā''tmanaḥ ̱ parāyaṇam̐ ̱ sa vai veditā
syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ ̱ sarvasyā''tmanaḥ
parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyam̐ ̱ śrautraḥ prātiśrutkaḥ puruṣaḥ sa
eṣa vadaiva śākalya | tasya kā devateti diśa iti hovāca

157.14

tama eva yasyā''yatanam̐ ̱ hṛdayaṃ loko mano jyotiryo vai
taṃ puruṣaṃ vidyāt sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇam̐ ̱ sa vai veditā
syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ ̱ sarvasyā''tmanaḥ
parāyaṇaṃ yamāttha | ya evāyaṃ chāyāmayaḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva
śākalya | tasya kā devateti mṛtyuriti hovāca

157.15

rūpāṇyeva yasyā''yatanaṃ cakṣurloko manojyotiryo vai taṃ
puruṣaṃ vidyāt sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇam̐ ̱ sa vai veditā
syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ ̱ sarvasyā''tmanaḥ
parāyaṇaṃ yamāttha | ya evāyamādarśe puruṣaḥ sa eṣa vadaiva
śākalya | tasya kā devatetyasuriti hovāca

157.16

śrāpa eva yasyā''yatanaṃ hṛdayaṃ loko mano jyotiryo vai taṃ
puruṣaṃ vidyātsarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaṃ sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ
yamāttha | ya evāyamapsu puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya | tasya
kā devateti varuṇa iti hovāca

157.17

reta eva yasyā''yatanaṃ hṛdayaṃ loko mano jyotiryoṃ vai
taṃ puruṣaṃ vidyāt sarvasyā''tmanaḥ parāyaṇaṃ sa ve veditā
syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaṃ sarvasyā''tmanaḥ
parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaṃ putramayaḥ puruṣaḥ sa eṣa vadaiva
śākalya| tasya kā devateti prajāpatiriti hovāca

157.18

śākalyeti hovāca yājñavalkyastvām̐ sradime
brāhmaṇā aṅgārāvakṣayaṇamakratā 3 iti

157.22

tata eva hi kāmino retaḥ skandati| kāmaśca hṛdayavṛttiḥ| sā ca vṛttimati tiṣṭhatyeva| atraiva lokaprasiddhimāha—tasmādarpīti| tasmādeva patirūpamanurūpaṃ putraṃ jātamāhurlaukikāḥ| asya piturhṛdayādivāyaṃ putraḥ sno niḥsṛto hṛdayādiva nirmita ityarthaḥ

157.23

kiṃdevato'syāmudīcyāṃ diśyasīti ? somadevata iti| sa somaḥ kasminpratiṣṭhita iti ? dīkṣāyāmiti| kasminnu dīkṣā pratiṣṭhiteti ? satya iti| tasmādapi dīkṣitamāhuḥ satyaṃ vadeti| satye hyeva dīkṣā pratiṣṭhiteti| kasminnu satyaṃ pratiṣṭhitamiti ? hṛdaya iti hovāca| hṛdayena hi satyaṃ jānāti| hṛdaye hyeva satyaṃ pratiṣṭhitaṃ bhavatītyevametadyājñavalkya

157.24

kidevato'syāṃ dhruvāyāṃ diśyasīti ? agnidevata iti| so'gniḥ kasminpratiṣṭhita iti ? vācīti| kasminnu vāk pratiṣṭhiteti ? hṛdaya iti| kasminnu hṛdayaṃ pratiṣṭhitamiti

157.25

aham̐khiketi hovāca yājñavalkyo yatraitadanyatrāsmanmanyāsai| yaddhyetadanyatrāsmatsyācchvāno vaitadyuvaṃyām̐ si vaitadvimathnīranniti

157.26

kasminnu tvaṃ cā''tmā ca pratiṣṭhitau stha iti ? prāṇa iti| kasminnu prāṇaḥ pratiṣṭhita iti ? apāna iti| kasminnvapānaḥ pratiṣṭhita iti ? vyāna iti| kasminnu vyānaḥ pratiṣṭhita iti ? udāna iti| kasminnūdānaḥ pratiṣṭhita iti ? samāna iti| sa eṣa neti netyātmā 'gṛhyo na hi gṛhyate'śīryo na hi śīryate'saṅgo na hi sajyate'sito na vyathate na riṣyati| etānyaṣṭāvāyatanānyaṣṭau lokā aṣṭau devā aṣṭau puruṣāḥ| sa yastān puruṣānniruhya pratyuhyātyakrāmat| taṃ tvaupaniṣadaṃ puruṣaṃ pṛcchāmi| taṃ cenme na vivakṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti| tam̐ ha na mene śākalyastasya ha mūrdhā vipapāta| api hāsya parimoṣiṇo'sthīnyapajahuranyanmanyamānāḥ

157.27

atha hovāca brāhmaṇā bhagavanto yo vaḥ kāmayate sa mā pṛcchatu
sarve vā mā pṛcchata| yo vaḥ kāmayate taṃ vaḥ pṛcchami
sarvān vā vaḥ pṛcchāmīti| te ha brāhmaṇā na dadhṛṣuḥ

157.28

1. yathā vṛkṣo vanaspatistathaiva puruṣo'mṛṣā| tasya lomāni parṇāni tvagasyotpāṭikā bahiḥ
2. tvaca evāsya rudhiraṃ prasyandi tvaca utpaṭaḥ| tasmāttadātṛṇātpraiti raso vṛkṣādivā''hatāt || 3. māsānyasya śakarāṇi kīnāṭaṃ snāva tatsthiram| asthīnyantarato dārūṇi majjā majjopamā kṛtā || 4. yadvṛkṣo vṛkṇo rohati mūlānnavataraḥ punaḥ| martyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlāt prarohati || 5. retasa iti mā vocata jīvatastatprajāyate| dhānāruha iva vai vṛkṣo'ñjasā pretya sambhavaḥ || 6. yatsamūlamāvṛheyurvṛkṣaṃ na punarābhavet| martyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlāt prarohati || 7. jāta eva na jāyate ko nvenaṃ janayet punaḥ| vijñānamānandaṃ brahma rātirdātuḥ parāyaṇaṃ tiṣṭhamānasya tadvida iti

Linked texts (6)