Pramāṇa · Search · About · API

Kaishitaki ? 5

Kaiṣītaki ? 5

Language
Sanskrit

5.0

ityāraṇyake kauṣītakibrāhmaṇopaniṣadi caturtho
'dhyāyaḥ samāptaḥ
iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryānandātmapūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarānandabhagavataḥ kṛtau kauṣītakibrāhmaṇopaniṣaddopikāyāṃ caturtho'dhyāyaḥ samāptaḥ

5.1

pratarddano ha vai daivodāsirindrasya priyaṃ dhāmopajagāma yuddhena
ca pauruṣeṇa ca taṃ hendra uvāca pratarddana varaṃ te dadānīti sa
hovāca pratarddanastvameva me vṛṇīṣva yaṃ tvaṃ manuṣyāya hitatamaṃ
manyasa iti taṃ hendra uvāca na vai varaḥ parasmai vṛṇīte tvameva
vṛṇīṣvetyavaro vai tarhi kila ma iti hovāca pratarddano'tho
khalvindraḥ satyādeva neyāya satyaṃ hīndraḥ sa hendra uvāca māmeva
vijānīhyetadevāhaṃ manuṣyāya hitatamaṃ manye yanmāṃ vijānīyāt
triśīrṣāṇaṃ tvāṣṭramahanamarunmukhān^\dagger yatīn sālāvṛkebhyaḥ prāyacchaṃ bahvīḥ sandhā atikramya divi prahlādīnatṛṇamahamantarikṣe
paulomān pṛthivyāṃ ^\ddaggerkālakañcyān tasya me tatra na loma ca
mā mīyate sa yo māṃ vijānīyānnāsya kena ca na karmaṇā
loko mīyate na mātṛvadhena na pitṛvadhena na steyena na bhrūṇahatyayā nāsya pāpaṃ cakṛṣo mukhānnīlaṃ vetīti

5.2

sa hovāca prāṇo'smi prajñātmā taṃ māmāyuramṛtamityupāsvāyuḥ sa prāṇaḥ prāṇo vā āyuḥ prāṇa u vā amṛtaṃ yāvaddhyasmiñcharīre prāṇo vasati tāvadāyūḥ prāṇena hyevāmuṣmiṃlloke'mṛtatvamāpnoti prajñayā satyaṃ saṅkalpaṃ †sa yo māmāyuramṛtamityupāste sarvamāyurasmiṃlloka etyāpnotyamṛtatvamakṣitiṃ svarge
loke taddhaika āṅkare kabhūyaṃ vai prāṇā gacchantīti na hi kaścana
śaknuyāt sakṛdvācā nāma ‡prajñāpayituṃ cakṣuṣā rūpaṃ śrotreṇa śabdaṃ
manasā §dhyātumityekabhūyaṃ vai prāṇā bhūtvaikaikaṃ sarvāṇyevaitāni
prajñāpayanti vācaṃ vadantīṃ sarve prāṇā anuvadanti cakṣuḥ paśyat
sarve prāṇā anupaśyanti śrotraṃ śṛṇvat sarve prāṇā anuśṛṇvanti
mano dhyāyat sarve prāṇā anudhyāyanti prāṇaṃ prāṇantaṃ sarve
prāṇā anuprāṇanti evamu haitaditi hendra uvācāsti tveva
prāṇānāṃ niḥśreyasamiti

5.3

jīvati vāgapeto mūkān hi paśyāmo jīvati cakṣurapeto'ndhān hi paśyāmo jīvati śrotrāpeto badhirān hi
paśyāmo atha khalu jīvati bāhucchinno jīvatyūrucchinna ityevaṃ
hi paśyāma iti prāṇa eva prajñātmedaṃ śarīraṃ parigṛhyotthāpayati
tasmādetadevokthamupāsīteti yo vā prāṇaḥ sā prajñā yā
vā prajñā sa prāṇaḥ saha hotetāvasmiñcharīre vasataḥ sahotkrāmatastasyaiṣaiva dṛṣṭiretadvijñānaṃ yatraitatpuruṣaḥ suptaḥ svapnaṃ na
kañcana paśyatyathāsmin prāṇa evaikadhā bhavati tadenaṃ vāk sarvairnāmabhiḥ sahāpyeti cakṣuḥ sarvaiḥ rūpaiḥ sahāpyeti śrotraṃ sarvaiḥ
śabdaiḥ sahāpyeti manaḥ sarvairdhyānaiḥ sahāpyeti sa yadā pratibudhyate yathāgnerjvalataḥ visphuliṅgā vipratiṣṭherannevamevaitasmādātmanaḥ prāṇā yathāyatanaṃ vipratiṣṭhante prāṇebhyo devā devebhyo
lokāḥ tasyaiṣaiva siddhiretadvijñānaṃ yatraitatpuruṣa ārtto mariṣyannābalyaṃ nyetya sammohaṃ nyeti tadāhurudakramīccittaṃ na śṛṇoti
na paśyati na vācā vadatīti | athāsmin prāṇa evaikadhā bhavati
tadenaṃ vāk sarvairnāmabhiḥ sahāpyeti cakṣuḥ sarvai rūpaiḥ sahāpyeti
śrotraṃ sarvaiḥ śabdaiḥ sahāpyeti manaḥ sarvaiḥ dhyānaiḥ sahāpyeti
sa yadā pratibudhyate yathāgnervisphuliṅgā vipratiṣṭherannevamevaitasmādātmanaḥ prāṇā yathāyatanaṃ vipratiṣṭhante prāṇebhyo devā devebhyo
lokāḥ

5.4

sa yadāsmāccharīrādutkrāmati vāgasmāt sarvāṇi nāmānyabhivisṛjate vācā sarvāṇi nāmānyāpnoti prāṇo'smāt sarvān
gandhānabhivisṛjate prāṇena sarvān gandhānāpnoti cakṣurasmāt
sarvāṇi rūpāṇyabhivisṛjate cakṣuṣā sarvāṇi rūpāṇyāpnoti
śrotramasmāt sarvān śabdān abhivisṛjate śrotreṇa sarvāṃñchabdānāpnoti mano'smāt sarvāṇi dhyānānyabhivisṛjate
manasā sarvāṇi dhyānānyāpnoti saiṣā prāṇe sarvāptiryo vai prāṇaḥ
sā prajñā yā vā prajñā sa prāṇaḥ saha hyetāvasmiṃcharīre vasataḥ
sahotkrāmato'tha khalu yathā prajñāyāṃ sarvāṇi bhūtānyekaṃ bhavanti
tadvyākhyāsyāmaḥ

5.5

vāgevāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasyai nāma parastātprativihitā
bhūtamātrā prāṇa evāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasya gandhaḥ parastātprativihitā bhūtamātrā cakṣurevāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasya rūpaṃ
parastātprativihitā bhūtamātrā śrotramevāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ
tasya śabdaḥ parastātprativihitā bhūtamātrā jihvaivāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasyā annarasaḥ parastātprativihitā bhūtamātrā hastāvevāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tayoḥ karma parastātprativihitā bhūtamātrā śarīramevāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasya sukhaduḥkhe parastātprativihitā bhūtamātropastha evāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasyānando
ratiḥ prajātiḥ parastātprativihitā bhūtamātrā pādāvevāsyā
ekamaṅgamadūḍhaṃ tayorityāḥ parastātprativihitā bhūtamātrā prajñaivāsyā ekamaṅgamadūḍhaṃ tasyai dhiyo vijñātavyaṃ kāmāḥ parastātprativihitā bhūtamātrā

5.6

prajñayā vācaṃ samāruhya vācā sarvāṇi nāmānyāpnoti prajñayā
prāṇaṃ samāruhya prāṇena sarvān gandhānāpnoti prajñayā cakṣuḥ samāruhya cakṣuṣā sarvāṇi rūpāṇyāpnoti prajñayā śrotraṃ samāruhya śrotreṇa sarvāñchabdānāpnoti prajñayā jihvāṃ samāruhya jihvayā sarvānnannarasānāpnoti prajñayā hastau samāruhya hastābhyāṃ sarvāṇi karmāpnoti prajñayā śarīraṃ samāruhya śarīreṇa sukhaduḥkhe āpnoti
prajñayopasthaṃ samāruhyopasthenānandaṃ ratiṃ prajātimāpnoti prajñayā
pādau samāruhya pādābhyāṃ sa vā ityā āpnoti prajñayaiva dhiyaḥ
samāruhya prajñayaiva dhiyo vijñātavyaṃ kāmānāpnoti

5.7

na hi prajñāpetā vāṅgāma kiñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametannāma prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetaḥ
prāṇo gandhaṃ kañcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametaṃ gandhaṃ prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetaṃ cakṣūrūpaṃ kiñcana
prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametadrūpaṃ prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetaṃ śrotraṃ śabdaṃ kañcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametaṃ śabdaṃ prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetā
jihvānnarasaṃ kañcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametamannarasaṃ prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetau hastau karma
kiñcana prajñāpayeyātāmanyatra me mano'bhūdityāha nāhametatkarma prājñāsiṣamiti na hi prajñāpetaṃ śarīraṃ sukhaṃ na
duḥkhaṃ kiñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametat
sukhaṃ na duḥkhaṃ prājñāsiṣamiti na hi prajñāpeta upastha ānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ kāñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha nāhametamānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ prājñāsiṣamiti na
hi prajñāpetau pādāvityāṃ kāñcana prajñāpayeyātāmanyatra me
mano'bhūdityāha nāhametāmityāṃ prājñāsiṣamiti na hi
prajñāpetā dhīḥ kācana sidhyenna prajñātavyaṃ prajñāyeta

5.8

na vācaṃ vijijñāsīta vaktāraṃ vidyāt na gandhaṃ vijijñāsīta ghrātāraṃ vidyānna rūpaṃ vijijñāsīta rūpavidyaṃ vidyānna
śabdaṃ vijijñāsīta śrotāraṃ vidyānnānnarasaṃ vijijñāsītānnarasasya vijñātāraṃ vidyānna karma vijijñāsīta kartāraṃ vidyānna
sukhaduḥkhe vijijñāsīta sukhaduḥkhayorvijñātāraṃ vidyānnānandaṃ
na ratiṃ na prajātiṃ vijijñāsītānandasya rateḥ prajātervijñātāraṃ vidyānnetyāṃ vijijñāsītaitāraṃ vidyānna mano vijijñāsīta mantāraṃ vidyāttā vā etā daśaiva bhūtamātrā adhiprajñaṃ
daśa prajñāmātrā adhibhūtaṃ yaddhi bhūtamātrā na syurna prajñāmātrāḥ syuryadvā prajñāmātrā na syurna bhūtamātrāḥ syurna hyanyatarato rūpaṃ kiñcana sidhyenno etannānā tadyathā rathasyāreṣu nemirarpitā nābhāvarā arpitā evamevaitā bhūtamātrāḥ prajñāmātrāsvarpitāḥ prajñāmātrāḥ prāṇe'rpitāḥ sa eṣa prāṇa eva prajñātmānando 'jaro'mṛto na sādhunā karmaṇā bhūyān no evāsādhunā kanīyāneṣa hyevainaṃ sādhu karma kārayati taṃ yamanvānuneṣatyeṣa u evainamasādhu karma kārayati taṃ yamebhyo lokebhyo
nunutsate eṣa lokapāla eṣa lokādhipatireṣa sarveśaḥ sa ma
ātmeti vidyāt

Linked texts (5)