Pramāṇa · Search · About · API

Kaishitaki ? 8

Kaiṣītaki ? 8

Language
Sanskrit

8.1

rājā bālākye prāha viprāya brahmavedanaṃ
kauṣītakyākhyaśākhāyāmatra spaṣṭīkaromi tat

8.2

dṛpto bālākiraparabrahmavit sa kadācana
ajātaśatruṃ kāśyaṃ bubodhayipurāgataḥ

8.3

rājan bubhutsave tubhyaṃ paraṃ brahma bravāṇyahaṃ
ityuktvādityapuruṣaṃ brahmopāsvetyavocata

8.4

rājā nivāryya taṃ prāha phalaṃ dhyeyaguṇānapi
evaṃ pañcadaśa brahmāpyathacāsāvavocata

8.5

candre vidyuti meghe khe vāyāvagnau jale'pi ca
ādarśe śravaṇe gantṛśabde chāyāhratāvapi

8.6

dehe svapne dakṣiṇe'kṣṇapi vāme 'bravītkramāt
sarvatra rājā pratyukto viprastūṣṇīmavasthitaḥ

8.7

paraṃ brahma vadiṣyāmītyuktistava mṛṣā'bhavat
jagataḥ puruṣāṇāñca kartṛ brahmeti budhyatāṃ

8.8

bālākiḥ paravidyārthī rājānamupasannavān
rājā nāṅgīcakāraitat svajāteradhamatvataḥ

8.9

gurutvaṃ nāsti me tubhyaṃ brahma vijñāpayāmyahaṃ
ityuktā pāṇinā vipramādāyāntaḥpuraṃ gataḥ

8.10

sūtrātmaiva paraṃ brahma prāṇo jīva itīdṛśaḥ
bālākerniścayastasya vyāvṛttyai suptamāgatau

8.11

suṣupte puruṣe prāṇo na līnaścakṣurādivat
jīvaścet pratibudhyeta samāhūtaḥ svanāmabhiḥ

8.12

iti matvā'hvayatprāṇaṃ śāstrīyaistasya nāmabhiḥ
nottasthau sa pumān kintu śiṣya evātra pūrvavat

8.13

yaṣṭyā'sau tāḍitaḥ suptaḥ samuttasthau tvarānvitaḥ
yathā bhasmāvṛto vahnirvāyunā jvālyate tathā

8.14

prāṇo nātmā bodhahīno ghaṭavadyastu budhyate
indriyaiḥ sahito bhoktā jīvo'sau cetanatvataḥ

8.15

dvā suparṇeti mantreṇa cetanau dvāvudīritau
tayoranyataro bhoktā'naśnannanyaḥ prakāśate

8.16

cicchāyāvānahaṅkāro vyāpro jāgaraṇe pumān
indriyairviṣayān bhuṅkte taṃ bhoktāramabudhyata

8.17

prāṇātmavādyasau bhoktṛbodhenaivātivismitaḥ
buddhaṃ brahmeti santuṣṭo nānyatpraṣṭumapekṣate

8.18

jñāpayiṣye'hamityevaṃ rājñā tasmai pratiśrutaṃ !
śiṣṭaṃ bodhayituṃ tasmātsvayaṃ praśnaṃ cakāra saḥ

8.19

mandadhīrapi yaḥ śrotā śraddhālurvinayānvitaḥ
apṛṣṭenāpi vaktavyā tasmai vidyeti śāstradhīḥ

8.20

yo bhoktā'cotthitaḥ so'yaṃ kvā'śayiṣṭa purā kva vā
abhūdbhīrahitā suptiḥ kuto vā''gādayaṃ punaḥ

8.21

bālākinā na vijñātamidaṃ sarvamiti svayaṃ
niścitya cinatasyāsya nirṇayaṃ spaṣṭamabravīt

8.22

hṛdayaṃ kamalākāraṃ dehamadhye'styadhomukhaṃ
nāḍyastasmādvinirgatya prāpnuvantyakhilaṃ vapuḥ

8.23

ahaṅkāropādhirātmā jīvo bhūtvā hṛdi sthitaḥ
nāḍībhiḥ prasṛtaiḥ so'kṣairjānan jāgaraṇe sthitaḥ

8.24

vāhyabhogapradaṃ karma yadā kṣīṇaṃ tadā punaḥ
vāsanābhogade karmaṇyudbuddhe svapnabhāgbhavet

8.25

svapnaṃ nāḍīṣvevekṣyātha karmaṇo'syāpi saṅkṣayāt
hṛdi saṅkocamāpnoti sā suṣuptiritīryate

8.26

nāḍīmūlāni hṛtpadme purīttadveṣṭite 'vasan
yāni teṣu praviśyāntarlīyate paramātmani

8.27

paramātmā svataḥ pūrṇaḥ saccidānandalakṣaṇaḥ
so'haṅkāraparicchinno jīvatvāropavān bhavet

8.28

ajñānakāryo'haṅkāro'vasthitaḥ phalabhuktaye
phalade karmaṇi kṣīṇe līyate'sau svakāraṇe

8.29

pūrṇenaikyamavāpnoti paricchinno yathā ghaṭe
naṣṭe tadākāśa aikyaṃ viyatā mahatā vrajet

8.30

yadā na kañcana svapnaṃ paśyet suptastadākhilaṃ
viṣayendriyajātaṃ yattat prāṇe pravilīyate

8.31

prāṇaśabdo vāyumāha paramātmānamapyasau
prakṛṣṭaceṣṭāhetutvamubhayatrāpi vidyate

8.32

vāyau śvāsakriyā sarvasṛṣṭistu paramātmani
dṛṣṭibhedāddvayoścātralayo vaktuṃ hi śakyate

8.33

suptasyātralayaḥ prāṇavāyāviti taṭasthadhīḥ
advaite dvaitavilayaṃ manyate supta utthitaḥ

8.34

suptābhiprāyamāśritya parātmani jagallayaḥ
śrutyoktastena pūrvoktapraśnayoruttaraṃ bhavet

8.35

.. kaiṣo'śayiṣṭa kutreyaṃ suptistaccottaraṃ kramāt
parātmanyaśayiṣṭā'bhūdajñāne suptirityadaḥ

8.36

paricchinnasya pūrṇātmatādātmyaṃ śayanaṃ bhavet
sāhaṅkārasya jagato vilayaḥ suptirucyate

8.37

kuta āgāditi praśnasyottaraṃ dṛśyatāmidaṃ
ajñānenāvṛtāt pūrṇādāgacchati parātmanaḥ

8.38

yadā prabudhyate suptastadā'gnervisphuliṅgavat
prāṇā yathāyathaṃ tasmājjāyante paramātmanaḥ

8.39

prāṇābhimānidevānāmanyādīnāṃ janistataḥ
lokyante viṣayā akṣaiste devebhyaḥ samudgatāḥ

8.40

sarvasādhāraṇaḥ sarga ekaḥ prātisviko 'paraḥ
ākāśādikramādādyaḥ prāṇādikramato 'paraḥ

8.41

sarveṣāṃ prāṇināṃ karmakṣaye syāt pralayo mahān
punaḥ karmodgave teṣāṃ svātmasṛṣṭirīśvarāt

8.42

ekasya karmaṇi kṣīṇe layaḥ syāt suptināmabhṛt
punaḥ karmodbhave tasya sṛṣṭiḥ syājjāgarābhidhā

8.43

advaitatattvabodhāya sṛṣṭiḥ sarvatra kathyate
alpā sā mahatī vā'stu sadadvaitaṃ vibudhyate

8.44

prauḍhasya rājagehasya dvāraṃ syāt purato mahat
pṛṣṭhato'ntaḥpuradvāraṃ coradārākhyamalpakaṃ

8.45

mahādvāreṇa sahasā durlabhaṃ rājadarśanaṃ
janasammardabāhulyād dvārāṇāñca bahulataḥ

8.46

alpadvāre svāmibhakto haṭhādrājānamīkṣate
dṛṣṭisṛṣṭyā'nubhūtyarthī vetyātmānaṃ tathā haṭhāt

8.47

mahādṛṣṭyā tatpadārthamādau jñātvā tathā punaḥ
tvaṃpadārthaṃ śodhayitvā vākyādbodho vilambate

8.48

tasmāddihājātaśatrurbālākairavilambataḥ
pratyagbrahmātmabodhārthaṃ dṛṣṭisṛṣṭimavocata

8.49

suptāvāsīdyadajñānamahaṅkāralayo'tra hi
so'haṅkāraḥ karmabhogakāle syātpunarudgataḥ

8.50

tenāvacchinna ātmā'pi kartā bhoktāpi pūrvavat
bhokturātmana utpannaṃ bhogasādhanamindriyaṃ

8.51

indriya prerako devānugrahaḥ svataḥ udgataḥ
akṣaibhyo'nugṛhītebhyo lokā bhānti samudgatāḥ

8.52

seyaṃ prātītikī sṛṣṭisamyagjñātā tataḥ svayaṃ
jagatkartā parātmeti kṣaṇādbālo'pi budhyate

8.53

īśvaro mahimopetaḥ so'pyanya iti vāsanā
dhīmatāṃ ciramārūḍhā viyadādikramastataḥ

8.54

kiṃ bahuktyā'stu yā kācit sṛṣṭiḥ sā māyikī tataḥ
advitīyānanda ātmā suṣuptāvanubhūyate

8.55

ahaṅkāro māyiko yastadavacchinnacetanaḥ
ātmā jāgaraṇe kṛtsnaṃ manasā vyāpnuyādvapuḥ

8.56

gūḍho'gniraraṇau vyāpī tathā suptau citirvapuḥ
vyāpnotyavidyayā gūḍhā jāgare curavat sthitā

8.57

nāpitasya kṣurādhāne spaṣṭā bhānti pṛthak kṣurāḥ
cakṣurādiṣu cilleśāḥ spaṣṭā bhānti pṛthaktathā

8.58

sarve'pi karaṇātmānaḥ kartrātmānamimaṃ sadā
anusṛtyaiva tiṣṭhanti śreṣṭhinaṃ svajanā iva

8.59

putramitrādibhiḥ svīyaiḥ sārdhaṃ śreṣṭhī dhanī sadā
bhuṅkte te'pi tadiṣṭārthaṃ kurvanto bhojayanti taṃ

8.60

evaṃ jīvaḥ svakīyākṣaiḥ sārdhaṃ śabdādikān sadā
bhuṅkte'kṣāṇi ca śabdādīn gṛhṇanti svāmituṣṭaye

8.61

yatra tiṣṭhati bhoktāsau suptau jāgaraṇe punaḥ
yasmādudeti so'dvaitaḥ paramātmeti budhyatāṃ

8.62

ityamadvaitabodhārthamahaṅkāre pareśvaraḥ
spaṣṭasvapratibimbo'bhūditi śrutyantare śrutaṃ

8.63

yāvadadvaitamātmānamindro naiva vijajñivān
asurā vahirantaḥsthāstāvadabhyabhavannimaṃ

8.64

vahiḥṣṭhā asurāḥ svarge sthitamenaṃ babādhire
āntarā asurāścitte kāmādyā duḥkhadāyinaḥ

8.65

yadā vijajñāvātmānamasurānakhilāṃstadā
hatvā jayena devānāṃ śraiṣṭhyaṃ svārājyamāptavān

8.66

ajātaśatrutāmemi jātabrahmātmabodhataḥ
antarbahirvā kaḥ śatrurmama sarvātmadarśinaḥ

8.67

brahmādyāḥ sthāvarāntā ye prāṇino mama te vapuḥ
kāmakrodhādayo doṣā jāyeranme kuto'nyataḥ

8.68

asurāṇāṃ svātmatāṃptāvasūratvaṃ hataṃ bhavet
ayameva jayastasya deveṣu śreṣṭhatā tataḥ

8.69

advaitamaparādhīnaṃ kharāṭ syāttena tattvavit
ātmānaṃ bodhayitvaiṣāmadhipo'dhikapālanāt

8.70

naitadindrasya māhātmyaṃ kintu jñānasya tattvataḥ
anyo'pyadvaitamātmānaṃ vetti cedindravadbhavet

8.71

ajātaśatrurbālākiṃ vipramityamavūbudhat
tathaivottamatāgarvaṃ tyaktā 'jānīta buddhimān

8.72

vidvānapyupasannāya dadyādvidyāṃ mahādarāt
deyāttābhyāṃ svabhāvaṃ taṃ vidyātīrthamaheśvaraḥ

Linked texts (4)